Mười ngày rung chuyển thế giới

[TuongLinh]

“ Người ta thường nói sự cần thiết phải liên minh. Chỉ có thể có được một sự liên minh, tức là sự liên minh giữa công nhân, binh lính và những người nông dân nghèo nhất. A-vi-lốp muốn nói tới loại liên minh nào? Liên minh với những kẻ ủng hộ cái chính phủ đã phản bội nhân dân ử? Liên minh không phải lúc nào cũng có nghĩa là sức mạnh. Tỷ dụ như chúng ta có thể tổ chức được cuộc khởi nghĩa không nếu có Đan và Áp-xen-ti-ép trong hàng ngũ chúng ta? (Mọi người phá lên cười)

“Áp-xen-ti-ép không đem lại được nhiều bánh mì. Một sự liên minh với bọn “đến cùng” có mang lại được nhiều hơn không? Giữa nông dân và Áp-xen-ti-ép là người đã ra lệnh bắt các ủy viên Ủy ban ruộng đất, chúng ta chọn nông dân. Cuộc cách mạng của chúng ta sẽ là cuộc cách mạng cổ điển của lịch sử…

“Người ta đổ tội cho chúng ta là đã từ chối không bắt tay với các đảng dân chủ khác. Nhưng có phải chúng ta là những kẻ đáng chê trách không? Hay là theo ý Ca-rê-lin, phải đổ tội cho một “sự hiểu lầm”. Không, các đồng chí ạ. Khi một đảng, giữa lúc cách mạng đang quyết liệt, mình còn đen khói thuốc súng, tới bảo:
“Chính quyền đây, hãy nắm lấy nó!” và những kẻ được người ta trao cho chính quyền lại bỏ chạy sang hàng ngũ địch thì đó không phải là một sự hiểu nhầm..đó là một sự tuyên chiến. Và không phải chúng ta là những kẻ đã tuyên chiến…

“A-vi-lôp dọa chúng ta rằng những cố gắng để thực hiện hòa bình của chúng ta sẽ thất bại nếu chúng ta còn “bị cô lập”. Tôi không hiểu làm sao một sự liên minh với Xcô-bê-li-ep hay là ngay cả với Tê-rê-sen-cô nữa có thể giúp chúng ta thực hiện được hòa bình! A-vi-lôp định dọa chúng ta rằng một hòa ước có hại cho chúng ta có thể được ký kết. Tôi xin trả lời rằng dù trong trường hợp nào đi nữa, nước Nga cách mạng cũng sẽ nhất định bị tiêu diệt nếu bọn tư sản đế quốc vẫn còn thống trị châu Âu.

“Chỉ có hai con đường: hoặc là cách mạng Nga sẽ phát động một phong trào cách mạng ở châu Âu, hai là các cường quốc châu Âu sẽ tiêu diệt cách mạng Nga!”

Những lời Tơ-rôt-xki vừa phát biểu được hội nghị hoan hô nhiệt liệt. Ai nấy đều thấy mình là những kẻ đấu tranh cho sự nghiệp nhân loại. Và từ lúc đó trở đi, có một cái gì là tự giác và kiên quyết sẽ không bao giờ rời bỏ đám quần chúng khởi nghĩa trong mọi hành động của họ nữa.

Nhưng phe đối lập cũng đang tổ chức tấn công lại. Ca-mê-ni-ép giới thiệu một đại biểu của Công đoàn đường sắt, người thấp lùn, khuôn mặt rắn đanh và đầy vẻ hằn thù; lời phát biểu của hắn như một trái bom nổ trong hội nghị.

- Nhân danh tổ chức mạnh nhất nước Nga, tôi đòi quyền phát biểu và tôi cho các anh biết: Ủy ban trung ương toàn Nga Công đoàn công nhân đường sắt ủy nhiệm cho tôi nói lại để các anh rõ quyết định của công đoàn về việc thành lập chính phủ; Ủy ban sẽ tuyệt đối không ủng hộ nhóm bôn-sê-vich nếu họ vẫn cố tiếp tục tự tách ra khỏi toàn bộ nền dân chủ Nga! (Cả phòng họp hết sức ồn ào).

[TuongLinh]

“Năm 1995 và trong những ngày xảy ra vụ Cooc-ni-lốp, công nhân đường sắt là những người bảo vệ cách mạng tích cực nhất. Vậy mà các anh đã không mời chúng tôi đến dự Đại hội của các anh..”

- Chính Ủy ban trung ương Xô- viết toàn Nga cũ đã không mời các anh đến.

Diễn giả cứ tiếp tục:

- Chúng tôi không công nhận Đại hội này là hợp pháp; từ khi những người men-sê-vich và xã hội cách mạng bỏ hội nghị thì số đại biểu có mặt của Đại hội không đủ tỷ lệ hợp pháp. Công đoàn đường sắt ủng hộ Ủy ban chấp hành trung ương Xô viết toàn Nga cũ và tuyên bố rằng Đại hội không có quyền bầu ra một Ủy ban mới..

“Chính quyền phải về tay một chính phủ xã hội và cách mạng chịu trách nhiệm trước những cơ quan của toàn thể nền dân chủ cách mạng. Cho tới khi thành lập được một chính quyền như vậy. Công đoàn đường sắt không nhận chuyên chở quân đội phản cách mạng tới Pê-tơ-rô-gơ-rát, đồng thời sẽ không thi hành bất cứ một lệnh nào nếu không được sự đồng ý của Ủy ban chấp hành của nó. Ủy ban trung ương toàn Nga Công đoàn công nhân đường sắt cũng đã quyết định nắm lấy việc quản lý toàn Ngành đường sắt Nga”.
Phần cuối những lời phát biểu của y bị lấp dưới những tiếng la ó phẫn nộ. Nhưng y cũng đã giáng một đòn nặng vào hội nghị: vẻ lo âu lộ trên nét mặt mọi người trong Chủ tịch đoàn. Tuy vậy Ca-mê-ni-ép vẫn điềm nhiên trả lời là không thể đặt vấn đề nghi ngờ sự hợp pháp của Đại hội được, và tỷ lệ đại biểu họp vẫn còn cao hơn tỷ lệ do Ủy ban chấp hành trung ương Xô viết toàn Nga cũ quy định mặc dầu những người men-sê-vich và xã hội cách mạng đã bỏ họp.

Sang phần biểu quyết, Hội đồng ủy viên nhân dân được tuyệt đại đa số thông qua.

Cuộc bầu cử Ủy ban chấp hành trung ương Xô-viết toàn Nga mới, nghị viện mới của nước Cộng hòa Nga, mất vừa đúng mười lăm phút. Tơ-rốt-xki tuyên bố kết quả: 100 người trúng cử trong đó có 70 người bôn-sê-vich. Ngoài ra, có dành một số ghế cho nông dân và những nhóm bất đồng ý kiến. Tơ-rốt-xki kết luận:

- Chúng tôi sẽ mời tham gia vào chính phủ tất cả những đảng phái và nhóm nào đồng ý với chương trình của chúng tôi.

Sau đó, Đại hội Xô viết toàn Nga lần thứ hai bế mạc, và các đại biểu tức tốc trở về địa phương trong khắp nước Nga để báo cáo về những sự kiện lớn đã xảy ra..

Lúc đó vào khoảng gần bảy giờ sáng; chúng tôi phải đánh thức những người lái xe điện do Công đoàn công nhân xe điện phái đên túc trực tại Xmon-ni để đưa các đại biểu Xô-viết về nhà. Trong các xe điện chật ních không khí hình như kém phần vui nhộn so với đêm hôm trước. Nhiều người có vẻ băn khoăn lo lắng. Có lẽ họ đang tự hỏi :”Bây giờ làm chủ rồi, làm thế nào để thực hiện những ý nguyện của mình?”

Về tới nhà, chúng tôi bị một toán công dân vũ trang đi tuần tra giữ lại và xem xét rất kỹ lưỡng. Bản tuyên bố của Viện Đu-ma đã có tác dụng…

Bà chủ nhà nghe tiếng chúng tôi về, khoác một chiếc áo choàng bằng lụa hồng ra mở cửa, nói:

- Ủy ban nhà cửa lại vừa mới nhắc là đến phiên thì các ông phải đi gác nhà cũng như các người đàn ông khác trong nhà đấy.

- Sao lại phải gác?

- Để bảo vệ nhà cửa, đàn bà và trẻ con.

- Đề phòng gì thế?

- Đề phòng bọn cướp của giết người.

- Thế giả thử là một ủy viên do Ủy ban quân sự cách mạng phải đến khám nhà xem có vũ khí hay không thì sao?

- Ồ, bao giờ chúng chẳng tự xưng là ủy viên..Vả lại, ủy viên thì có gì khác.

Tôi lấy vẻ trịnh trọng tuyên bố là Lãnh sự Mỹ đã cấm tất cả những người Mỹ không được mang vũ khí, nhất là nếu lại ở gần giới trí thức Nga…

[TuongLinh]

Chương sáu

Uỷ ban Cứu quốc và Cứu Cách mạng

Thứ sáu, ngày 9 tháng 11

Nô-vốt-tréc-cát ngày 8 tháng 11

Trước cuộc nổi dậy của bn bôn-sê-vích và những âm mưu ở Pê-tơ-rô-gơ-rát và các tỉnh nhằm lật đổ chính phủ lâm thời và cướp chính quyền, Chính phủ Cô-dắc nghĩ rằng những hành động như vậy là tội lỗi., nhất thiết không thể dung thứ được, và với sự đồng tình của toàn thể quân đội Cô-dắc, sẽ triệt để ủng họ Chính phủ lâm thời hiện tại, một chính phủ liên hiệp. Do tình trạng đặc biệt và do việc liên lạc với chính quyền trung ương tạm thời bị gián đoạn, trong khi chờ đợi Chính phủ lâm thời trở lại nắm chính quyền và trật tự ở Nga đượ khôi phục, Chính phủ Cô-dắc đã nắm hết chính quyền trong miền sông Đông kể từ ngày 7 tháng 11.

Ký tên: Thủ lĩnh Cô-dắc CA-LÊ-ĐIN

Chủ tịch Chính phủ Quân đội Cô-dắc

Từ Gat-si-na, thủ tướng Kê-ren-xki ra chỉ thị:

Tôi, thủ tướng Chính phủ lâm thời Nga và Tổng tư lệnh các lực lượng quân đội Chính phủ Nga, thông báo là tôi đã nắm quyền chỉ huy các quân đội ở mặt trận vẫn trung thành với Tổ quốc.

Tôi ra lệnh cho toàn thể quân đội Khu quân sự Pê-tơ-rô-gơ-rát , hoặc vì không hiểu biết, hoặc vì lầm đường lạc lối mà đã đi theo bọn phản quốc và phản cách mạng, phải quay trở về với bổn phận của họ, không được trì hoãn.

Chir thị này sẽ được đọc tại từng đại đội hoặc trong từng đội kỵ binh.

Ký tên: Thủ tướng Chính phủ lâm thời

Tổng tư lệnh Quân đội

KÊ-REN-XKI

Điện của Kê-ren-xki gửi viên chỉ huy mặt trận Bắc:

Các trung đoàn trung thành đã chiếm tỉnh Gát-si-na không đổ máu.

Một số phân đội binh lính của Cơ-rông-xtát và của các trung đoàn Xê-mê-nốp và Ít-mai-lốp cùng một số lính thuỷ đã nộp vũ khí không kháng cự lại và đã đi theo quân đội Chính phủ

Tôi ra lệnh cho tất cả các đơn vị được chỉ định phải tiến quân hết sức nhanh.

Uỷ ban quân sự các mạng đã ra lệnh cho quân đội rút lui.

KÊ-REN-XKI

Gát-si-na, cách thủ đô chừng 30 cây số về phía Tây-Nam, đã thất thủ hồi đêm.

Không có chuyện lính thuỷ nộp vũ khí, nhưng một số đơn vị thuộc hai trung đoàn nói trên không có chỉ huy quả có bị lính Cô-dắc bao vây trong lúc đang đi lang thang gần Gát-si-na và đã bắt buộc phải nộp vũ khí. Nhưng việc họ đi theo quân đội chính phủ thì không. Ngay lúc đó, có từng toán đông, ngượng ngùng và xấu hổ, đã trở về Xmôn-ni để thanh minh: họ không ngờ rằng quân Cô-dắc lại ở gần như vậy… họ định tìm cách nói chuyện với lính Cô-dắc …

Tình hình mặt trận cách mạng trở nên hết sức rối ren. Các đội quân thường trú tại các tỉnh nhỏ ở phía Nam tách hẳn ra thành hai phe, có khi thành ba phe: ban chỉ huy đi với Kê-ren-xki vì không có lực lượng nào mạnh hơn nữa, đa số binh lính đi theo các Xô-viết, số còn lại thì hết sức do dự, hoang mang.

[TuongLinh]

Uỷ ban quân sự cách mạng vội vã trao quyền phụ trách bảo vệ Pê-tơ-rô-gơ-rát cho Mu-ra-vi-ốp (Mu-ra-vi-ốp thực ra là trung tá – ghi chú theo bản dịch Pháp), một đại uý chuyên nghiệp có nhiều tham vọng, cũng chính Mu-ra-vi-ốp đã tổ chức ra các tiểu đoàn Quyết tử hồi mùa hạ và đã có lần góp ý với Chính phủ là “phải có thái độ cứng rắn hơn với bọn bôn-sê-vích và quét sạch bọn chúng”. Đó là một người nặng đầu óc quân phiệt, sùng bái – có thể một cách thực tâm - sức mạnh và sự táo bạo…

Sáng hôm sau, ở trong nhà bước ra, tôi thấy có hai tờ chỉ thị của Uỷ ban quân sự cách mạng mới dán bên cạnh cửa nhà: Tất cả các hiệu buôn lớn nhỏ phải mở cửa bán hàng như thường lệ, tất cả các phòng hoặc nhà không có người ở sẽ thuộc quyền sử dụng của Uỷ ban.

Những người bôn-sê-vích đã bị cắt đứt liên lạc với các tỉnh của nước Nga và với thế giới ba muơi sáu tiếng đồng hồ rồi. Nhân viên đường sắt và điện báo không chịu chuyển tin tức, nhân viên bưu điện không chịu chuyển thư từ. Chỉ có nhà vô tuyến điện ở Xác-côi-ê Xê-lô của chính phủ là hoạt động; cứ cách nửa giờ lại có những bản tin và tuyên ngôn truyền đi khắp tứ phương. Các uỷ viên của Xmôn-ni cố sức đáp tàu đi trước các uỷ viên Viện Đu-ma thành phố để các tỉnh. Hai chiếc phi cơ chở dầy tài liệu tuyên truyền, bay về phía mặt trận…

Nhưng làn sóng khởi nghĩa tràn khắp nước Nga, nhanh hơn bất cứ phương tiện truyền tin nào của con người. Xô-viết Hen-xinh-pho thông qua nghị quyết ủng hộ cách mạng; những người bôn-sê-vích ở Ki-ép chiếm được xưởng quân giới và Sở điện báo, nhưng họ lại các đại biểu dự Hội nghị Cô-dắc đuổi ra, cuộc hội nghị này họp đúng tại Ki-ép; một Uỷ ban quân sự cách mạng tại Ca-dăng đã bắt giam ban tham mưu của đội quân thường trú tại đó và uỷ viên của chính phủ lâm thời; từ tỉnh Cơ-rát-xnôi-ác-xcơ xa xôi miền Xi-bê-ri, có tin về là các Xô-viết đã kiểm soát được các công sở thành phố; tại Mát-xcơ-va, mặc dù một cuộc đình công rộng lớn của công nhân ngành da đã xảy ra và một cuộc tổng giãn thợ đang đe doạ làm cho tình hình thêm gay go, các Xô-viết đã ra nghị quyết ủng hộ hành động của những người bôn-sê-vích ở Pê-tơ-rô-gơ-rát với tuyệt đại đa số phiếu thuận… Một Uỷ ban quân sự cách mạng đã hoạt động.

Đâu đâu cũng vậy. Đại đa số binh lính và công nhân công nhgiệp ủng hộ các Xô-viết; sĩ quan, học sinh sĩ quan và các giai cấp trung lưu, nói chung, đứng về phía chính phủ cũng như bọn K.D. tử sản và các đang xã hội “ôn hoà”. Trong khắp các tỉnh xuất hiện các Uỷ ban Cứu quốc và Cứu Cách mạng đang võ trang để chuẩn bị nội chiến.

Nước Nga rộng lớn đang ở trong tình trạng tan rã. Quá trình tan rã bắt đầu từ 1905. Cuộc Cách mạng Tháng Hai chỉ có tác dụng thúc đẩy nó tiến nhanh thêm; tuy Cách mạng Tháng Hai có phác thảo ra một nền trật tự mới, nhưng thực tế nó chỉ duy trì cái khung rỗng tuếch của chế độ cũ. Cái khung đó, trong có một đêm, đã bị những người bôn-sê-vích đập tan như người ta thổi tan một đám khói. Nước Nga cũ kỹ không còn nữa, xã hội con người trở về tình trạng chất lỏng nguyên thuỷ, và trên cái biển lửa sôi sục, nơi đang diễn ra một cuộc đấu tranh giai cấp tàn nhẫn và không thương xót, cái vỏ mỏng mang của những hành tinh mới đang nguội dần…

Tại Pê-tơ-rô-gơ-rát, mười sáu bộ bãi công, đứng đầu là bộ Lao động và bộ Tiếp tế, hai bộ duy nhất do Chính phủ liên hiệp xã hội tháng 8 lập ra.

[TuongLinh]

Thực không ai có vẻ bị cô lập hơn cái “nhóm bôn-sê-vích" trong buổi sớm ảm đạm và lạnh lẽo này, phải đương đầu với bao nhiêu sóng gió. Bị dồn vào chân tường, Uỷ ban quân sự cách mạng chiến đấu để sống còn. “Táo bạo, táo bạo nữa, táo bạo mãi…” Hồi 5 giờ sáng, xích vệ đột nhập vào Nhà in của chính quyền thành phố, tịch thu hàng ngàn bản tuyên ngôn của Viện Đu-ma và thủ tiêu cơ quan ngôn luận chính thức của thành phố lấy tên là Bản tin của Chính quyền tự trị thành phố. Tất cả những tờ báo tư sản đang in đều bị lôi ra khỏi máy kể cả tờ Tiếng nói của người lính của Uỷ ban trung ương Xô-viết toàn Nga cũ; tuy nhiên tờ này đổi tên là Tiếng nói binh lính và cũng đã phát hành được mười vạn tờ. Bằng một giọng hằn học và thách thức, tờ báo đó viết:

Những kẻ đã lợi dụng đêm tối để hành động phản bội và đã thủ tiêu báo chí, sẽ không che đậy được mắt nhân dân. Nước Nga sẽ biết sự thật và sẽ xét xử các ngài, các ngài bôn-sê-vích ạ…! Rồi mà xem…!

Quá trưa, lúc chúng tôi đi xuôi đại lộ Nép-xki, một đám đông đứng chật cả đường trước toà nhà Viện Đu-ma thành phố. Đó đây có vài xích-vệ và lính thuỷ đứng gác, lưỡi lê cắm đầu súng. Anh nào cũng bị hàng trăm người gồm nam nữ, tư chức, công chức, sinh viên, sinh viên, tiểu chủ bao vây, giơ đấm ra doạ và chủi bới.. Đứng trên bậc thềm, hướng đạo sinh và sĩ quan đang phân phát báo Tiếng nói binh lính. Dưới chân thềm, một công nhân tay đeo băng đỏ, lăm lăm khẩu súng, người run lên vì giận dữ, đang đòi họ nộp các tờ báo…
Tôi nghĩ chưa bao giờ trong lịch sử lại xảy ra một việc như vậy. Một bên là một nhóm công nhân và binh lính có súng trong tay, đại diện cho cuộc khởi nghĩa thắng lợi, nhưng coi thật là khổ sở. Một bên là một đám đông tức giận lồng lộn gồm toàn một loại những kẻ buổi trưa thường dạo gót trên những vỉa hè của Đại lộ thứ Năm*

Sinh viên và sĩ quan đeo băng trắng kẻ chữ đỏ “Dân vệ của Uỷ ban an ninh công cộng” đứng gác cửa. Năm sáu hướng đạo sinh đi đi lại lại. Bên trong mọi người đều xôn xao. Đại uý Gom-béc, ở trên gác bước xuống, nói với chúng tôi:

- Chúng định giải tán Viện Đu-ma. Uỷ viên bôn-sê-vích hiện giờ đang gặp thị trưởng.

Lúc tới trên gác, chúng tôi thấy Ri-a-da-nốp tất tả chạy ra ngoài. Ông ta đến yêu cầu Viện Đu-ma công nhận Hội đồng uỷ viên nhân dân, nhưng viên viện trưởng từ chối phắt.

Trong các phòng giấy, người ta bàn tán xôn xao, chạy ngược, chạy xuôi, hò hét inh ỏi, khoa tay múa chân: nào là nhân viên chính phủ, trí thức, nhà báo, nào là phóng viên ngoại quốc, sĩ quan Pháp, Anh… Viên kỹ sư trưởng thành phố chỉ vào họ một cách đắc chí: “Các đại sứ chỉ công nhận có Viện Đu-ma là chính quyền duy nhất. Còn đối với bọn sát nhân kẻ cướp bôn-sê-vích , vấn đề thanh toán chỉ kể từng giờ. Tất cả nước Nga đi với chúng tôi…”

Trong phòng A-lếch-xăng có một cuộc họp khổng lồ. Phi-li-pốp-xki chủ toạ cuộc họp. Một lần nữa, Xcô-bê-li-ép lại lên diễn đàn giữa tiếng hoan hô để báo cáo về việc các tổ chức mới gia nhập Uỷ ban: đó là Uỷ ban chấp hành Xô-viết nông dân, Uỷ ban trung ương Xô-viết toàn Nga, Uỷ ban trung ương quân đội, Uỷ ban trung ương Hải quân, các nhóm đại biểu men-sê-vích; xã hội cách mạng và tiền tuyến tại Đại hội Xô-viết, Uỷ ban trung ương các đảng men-sê-vích, xã hội cách mạng, xã hội bình dân, nhóm “Thống nhất”, Liên hiệp nông dân, các hợp tác xã, các đem-xtơ-vô, các chính quyền thành phố, Công đoàn bưu điện, Công đoàn đường sắt, Hội đồng Cộng hoà Nga, Liên hiệp các Liên hiệp, Hội liên hiệp công thương…

-… Chính quyền Xô-viết không phải là một chính quyền dân chủ mà là một chính quyền chuyên chính, và nó không phải là chuyên chính của vô sản mà là chuyên chính chống lại vô sản. Tất cả những ai đã cảm thấy hoặc có thể cảm thấy mình có tinh thần phấn khởi cách mạng đều phải gia nhập hàng ngũ chúng ta để bảo vệ cách mạng.

*(một đại lộ sang trọng ở Niu-Oóc, người qua lại là bọn giàu có – N.D.), vừa chế nhạo, vừa chửi rủa, vừa gào thét: “Quân phản bội! Quân khiêu khích! Quân dã man!” (nguyên văn là O-pơ-rit-sơ-ni-ki, danh từ chỉ những vệ sĩ của hoàng đế I-van hung tợn: bọn này nổi tiếng là tàn bạo (thế kỷ thứ bảy – ghi chú theo bản dịch tiếng Pháp)

[TuongLinh]

“Vấn đề đặt ra bây giờ không phải chỉ là chặn tay những tên mị dân vô trách nhiệm mà còn phải đấu tranh chống cuộc phản cách mạng. Nếu quả thật ở các tỉnh có một vài viên tướng định lợi dụng tình thế để tiến về Pê-tơ-rô-gơ-rát, thì điều đó càng chứng tỏ thêm rằng chúng ta phải gây một cơ sở chắc chắn cho chính phủ dân chủ, nếu không thì hết rối loạn với phía tả sẽ lại rối loạn với phía hữu…

“Quân đội thường trú ở Pê-tơ-rô-gơ-rát không thể làm ngơ được khi thấy ngoài đường phố có những người công dân mua báo Tiếng nói của người lính và những trẻ em bán báo Công nhân bị bắt bớ…

“Lúc này không phải là lúc thông qua các nhị quyết của nghị viện... Những kẻ nào không tin tưởng vào cách mạng hãy rút lui... Muốn xây dựng một chính quyền thống nhất, trước hết chúng ta phải khôi phục lại uy tín của cách mạng...

“Chúng ta hãy thề rằng một là chết hai là cứu được cách mạng!”

Mọi người trong phòng họp đứng cả lên hoan hô, mắt nảy lửa. Không thấy có mặt đại diện nào của giai cấp vô sản.

Tiếp đó là Vai-nơ-stai-nơ phát biểu: Chúng ta phải bình tĩnh lại và chỉ hành động khi nào dư luận quần chúng triệt để ủng hộ Uỷ ban Cứu Quốc và Cứu Cách mạng: lúc đó chúng ta chuyển từ thế thủ sang thế công.

Đại điện Công đoàn đường sắt báo tin là tổ chức của y đã đề nghị thành lập một chính phủ mới và các đại biểu của tổ chức này đang thảo luận vấn đề với Xmôn-ni. Một cuộc tranh luân sôi nổi nổ ra: nhóm bôn-sê-vích có được tham gia chính phủ mới không? Mác-tốp cho là phải để họ tham gia và nói: “Không thể chối cãi được rằng họ là một đảng chính trị quan trọng”. Ý kiến rất là tản mạn; cánh hữu men-sê-vích và xã hội cách mạng, cũng như bọn xã hội bình dân, các hợp tác xã và các phần tử tư sản, đều cực lực phản đối...

Một diễn giả phát biểu:

-Chúng đã phản bội nước Nga. Chúng đã gây ra nội chiến và dâng mặt trận cho bọn Đức. Phải thẳng tay tiêu diệt bọn chúng...

Xcô-bê-li-ép thì chủ trương gạt ra ngoài chính phủ cả bôn-sê-vích lẫn K.D.

Chúng tôi bắt chuyện với một đảng viên xã hội cách mạng trẻ tuổi, anh này đã rút ra khỏi Hội nghị dân chủ cùng một lúc với những người bôn-sê-vích trong cái đêm mà Xê-rê-te-li và những tên “thoả hiệp” bắt nền dân chủ Nga phải nhận một sự liên minh.

Tôi hỏi:

- Anh cũng ở đây à?

Mắt nảy lửa, y nói to:

- Phải. Tôi đã rời khỏi Đại hội cùng với đảng của tôi tối hôm thứ tư. Tôi hy sinh cuộc đời tôi trong hơn hai mươi năm nay. Không phải để đến bây giờ chịu cúi mình trước chính sách hà khắc của bọn súc sinh ấy.
Phương pháp của chúng thật là không thể nào chịu được. Những chúng không thấy rằng còn có nông dân.
Khi mà nông dân ra tay thì chúng sẽ bị tiêu diệt tức khắc.

- Nhưng liệu nông dân có ra tay không? Sắc lệnh ruộng đất không thoả mãn họ sao? Họ còn muốn gì nữa?

[TuongLinh]

Y giận dữ:

- Ồ, Sắc lệnh ruộng đất! Thế ông có biết cái sắc lệnh ấy là cái gì không? Chính là sắc lệnh của chúng tôi, đó là nguyên xi chương trình của đảng xã hội cách mạng! Chính đảng của tôi đã thảo ra chính sách đó sau khi đúc kết một cách hết sức thận trọng những nguyện vọng của chính những người nông dân. Thật là trơ trẽn…

- Nhưng nếu đó chính là chính sách của các anh thì tại sao các anh lại phản đối? Nếu đó là nguyện vọng của nông dân thì tại sao họ lại sẽ phản đối?

- Các ông không hiểu! Các ông không nhận ra rằng nông dân sẽ thấy ngay đó chỉ là một trò bịp bợm, rằng những tên tiếm quyền ấy đã đánh cắp một bản chương trình của đảng xã hội cách mạng ư?

Tôi bắt sang chuyện khác và hỏi y rằng có thật Ca-lê-đin tiến lên phía Bắc không?

Y gật gật đầu, xoa hai tay vào nhau và nói với một vẻ vừa mãn nguyện, vừa chua chát:

- Phải. Bây giờ các ông đã thấy bọn bôn-sê-vích làm những việc gì rồi. Chúng đã gây ra cuộc phản cách mạng chống lại chúng tôi. Cách mạng thế là đi đứt! Cách mạng thế là đi đứt!

- Nhưng chắc là các anh sẽ bảo vệ cách mạng chứ?

- Tất nhiên là chúng tôi sẽ bảo vệ cách mạng tới giọt máu cuối cùng. Nhưng chúng tôi sẽ nhất định không hợp tác với bọn bôn-sê-vích…

- Thế nếu Ca-lê-đin tới Pê-tơ-rô-gơ-rát và nếu những người bôn-sê-vích đứng ra bảo vệ thành phố thì liệu các anh có đi theo họ không?

- Tất nhiên là không. Chúng tôi cũng sẽ bảo vệ thành phố, nhưng sẽ không ủng hộ bọn bôn-sê-vích. Ca-lê-đin là kẻ thù của cách mạng, nhưng bọn bôn-sê-vích cũng là kẻ thù của cách mạng.

- Giữa Ca-lê-đin và những người bôn-sê-vích thì anh thích ai hơn?

Y trả lời với một vẻ bực dọc:

- Vấn đề này không dặt ra. Tôi xin nói là cách mạng đi đứt rồi. Và bọn bôn-sê-vích là những kẻ chịu trách
nhiệm. Nhưng, tại sao lại bàn tới những chuyện ấy nhỉ? Kê-ren-xki tới… Ngày kia, chúng tôi sẽ chuyển sang tấn công… Xmon-ni đã cử đại biểu đến mời chúng tôi thành lập một chính phủ mới. Bây giờ bọn tôi đã nắm được chúng rồi… Chúng hoàn toàn bất lực… Chúng tôi sẽ không hợp tác đâu…

Bên ngoài có tiếng súng nổ. Chúng tôi chạy ra cửa sổ xem. Một xích vệ, không chịu được những lời chửi nữa, đã bắn vào đám đông, trúng vào cánh tay một thiếu nữ. Chúng tôi thấy người ta khiêng nạn nhân lên một cái xe ngựa, đám đông xúm quanh tỏ vẻ tức giận, nghe rõ cả tiếng la ó om xòm. Bỗng một chiếc xe bọc sắt hiện ra ở góc đương Mi-khai-lốp-xki, súng trên xe đưa đi đưa lại. Lập tức đám người co chân chạy – dân Pê-tơ-rô-gơ-rát rất quen với việc này - nằm dài không nhúc nhích giữa phố, chồng chất lên nhau trong những cống rãnh hoặc sau những cột dây thép. Chiếc xe từ từ tiến đến tận thềm Viện Đu-ma; một người thò đầu ra ngoài ụ súng trên xe yêu cầu mọi người nộp báo Tiếng nói binh lính. Các hướng đạo sinh phá lên cười và chạy trốn vào trong Viện. Một lát sau, chiếc xe do dự, chạy quanh mấy vòng rồi đi vào đại lộ Nép-xki, tron khi đó thì đàn ông, đàn bà, lổm ngổm bò dậy và phủi bụi bám đầy quần áo…

Ở trong Viện, mọi người hốt hoảng chạy ngược chạy xuôi tìm nơi cất giấu những gói báo. Một nhà báo chạy vào trong phòng, giơ lên một tờ giấy, nói to:

- Đây là bản tuyên ngôn của Cơ-rát-xnốp!

Mọi người xúm lại xem.

- Phải đưa in ngay bản đó, ngay tức khắc để còn phân phát trong các doanh trại!

[TuongLinh]

“Theo lệnh của Tổng tư lệnh quân đội, tôi được cử ra chỉ huy quân đội tập trung ở Pê-tơ-rô-gơ-rát.
Hỡi đồng bào, binh lính, những người Cô-dắc dũng cảm miền sông Đông, Cu-băng, Tơ-răng-xơ-bai-ca-li, Út-xu-ri, A-mua, I-ê-nít-xê-I, tôi gửi tới các bạn, những người đã giữ đúng lời thề quân nhân, những người đã thề không bao giờ phản lại lời thề Cô-dắc của mình. Các bạn sẽ cứu Pê-tơ-rô-gơ-rát thoát khỏi tình trạng vô chính phủ, chế độ hà khắc và nạn đói. Các bạn sẽ cứu nước Nga thoát khỏi một sự ô nhục không gì xoá bỏ nổi do một nhóm người ngu xuẩn bị hoàng đế Vin-hem dùng tiền bạc mua chuộc gây ra.
Chính phủ lâm thời mà các bạn đã thề giữ trung thành trong những ngày tháng hai vĩ đại, không phải bị lật đổ mà là bị trục xuất bằng bạo lực. Chính phủ đó đang chuẩn bị trở lại với sự giúp đỡ của quân đội ngoài mặt trận.

Trung thành với bổn phận của mình, Hội đồng của Liên hiệp quân đội Cô-dắc dã tập trung dưới cờ tất cả quân lính Cô-dắc và, với một tinh thần vững chắc, với sự ủng hộ của toàn thể nhân dân Nga, Hội đồng đã thề phụng sự nước nhà như tổ tiên của chúng ta đã làm hồi năm 1612: trong thời kỳ rối ren khủng khiếp đó, những người Cô-dắc sống Đông đã giải phóng Mát-xcơ-va bên ngoài thì bị quân Thuỵ điển, Ba-lan và Lít-tu-a-ni đe doạ, bên trong thì bị xâu xé bởi những tranh giành nội bộ…

Tiền tuyến nhìn bọn trọng phạm này bằng con mắt ghê tởm và khinh bỉ. Những hành động cướp bóc, bạo tàn, giết người, cách đối cử theo kiểu Đức của chúng đối với các nạn nhân, tuy bị giết nhưng không chịu khuất phục đã làm cho toàn thể nhân dân xa lánh chúng.

Hỡi đồng bào, binh lính, những người Cô-dắc dũng cảm của Pê-tơ-rô-gơ-rát, hãy cử ngay đại biểu của các bạn đến gặp tôi để cho tôi phân biệt được ai là phản quốc, ai không phản quốc, để cho tôi không phải nhỡ tay làm đổ những dòng máu vô tội.”

Cũng vừa lúc đó, tin đồn từ nhóm này sang nhóm khác là xích vệ đã vây quanh nhà. Một sĩ quan tay đeo băng đỏ bước vào, và đòi gặp thị trưởng. Vài phút sau, viên sĩ quan trở ra và người ta thấy lão già Sơ-rai-đơ ở trong phòng giấy bước ra, mặt lúc đỏ dừ, lúc tái ngắt, mồm hét lớn:

- Phải triệu tập ngay tức khắc cuộc họp bất thường của Viện Đu-ma!

Trong gian phòng rộng lớn, mọi công việc ngừng cả lại.

- Mời tất cả các uỷ viên Viện Đu-ma họp phiên họp bất thường!

- Có việc gì thế?

- Biết được… Chúng ta sắp bị bắt… Viện Đu-ma sắp bị giải tán… Ngoài kia người ta bắt các đại biểu.

Thôi thì đủ mọi lời bàn ra tán vào.

Trong phòng Nhi-cô-lai, tìm được một chỗ len chân vào thật là khó. Viên thị trưởng báo tin là quân đội đã gác tất cả các cửa, nội bất xuất, ngoại bất nhập, và một uỷ viên đã doạ bắt và giải tán Viện Đu-ma. Các uỷ viên và cả các người dự thính nhao nhao phản đối. Không một quyền lực nào có thể giải tán được chính quyền thành phố do tuyển cử tự do bầu ra: cá nhân thị trưởng và tất cả các uỷ viên là bất khả xâm phạm; bọn người tàn bạo, khiêu khích, tay sai của Đức, sẽ không bao giờ được công nhận; còn giải tán chúng ta thì cứ bước qua xác chúng ta mới chiếm được phòng này; cũng như các nghị viện thời La-mã xưa, chúng ta đường hoàng chờ bọn man di đó tới.

Hàng loạt nghị quyết được thông qua: nghị quyết đòi điện các tin tức tới các Đu-ma và các dem-xtơ-vô toàn nước Nga; nghị quyết cho rằng thị trưởng hay chủ tịch Viện Đu-ma không thể nào đặt quan hệ được với các đại diện của Uỷ ban quân sự cách mạng hoặc của cái gọi là Hội đồng uỷ viên nhân dân; nghị quyết ra một bản thông cáo khác kêu gọi nhân dân Pê-tơ-rô-gơ-rát đứng lên bảo vệ chính quyền thành phố do họ đã bầu ra; nghị quyết đòi Viện Đu-ma họp liên tục…

Trong thời gian đó, một uỷ viên tới báo tin là đã gọi dây nói cho Xmon-ni, và Uỷ ban quân sự cách mạng đã trả lời là không hề ra lệnh bao vây Viện Đu-ma, còn quân đội sẽ được lệnh rút lui…

[TuongLinh]

Lúc chúng tôi xuống thang thì thấy Ri-a-da-nốp cuống cuồng chạy như bay từ cửa chính vào. Tôi hỏi:

- Ông có định sắp sửa giải tán Viện Đu-ma không?

- Trời! không! Thật là một sự hiểu lầm: Ban sáng tôi nói với ông thị trưởng là sẽ không ai đụng đến Viện Đu-ma đâu…

Trong buổi hoàng hôn xuống dần, lính xe đạp xếp thành hai hàng từ đại lộ Nép-xki đi tới, súng lủng lẳng trên vai. Họ đỗ xe lại; dân chúng xúm quanh tới tấp hỏi. Một lão già béo ị, mồm ngậm điếu xì-gà, hỏi:

- Các anh là ai? Ở đâu tới đây?

- Đạo quân thứ 12. Từ mặt trận tới. Chúng tôi tới để ủng hộ các Xô-viết chống lại bọn tư sản chó chết!

Những tiếng kêu giận dữ nổi lên:

- À! Ra bọn này là bọn hiến binh bôn-sê-vích, bọn Cô-dắc bôn-sê-vích!

Một viên sĩ quan nhỏ bé mặc áo da, từ trên thềm chạy xuống thì thầm vào tai tôi:

- Quân đội thường trú xoay chiều rồi! Bọn bôn-sê-vích bắt đầu đi vào chỗ chết. Ông có muốn xem cảnh nước triều rút không? Theo tôi!

Rồi y rảo bước đi vào phố Mi-khai-lốp-xcai-a. Chúng tôi theo sau.

- Trung đoàn nào đấy?

- Bọn Bơ-rô-nê-vích!...

Thật là gay go. Lính Bơ-rô-nê-vích là lính xe thiết giáp, khâu chính của tình hình lúc đó; ai nắm được đội
quân này thì làm chủ được thành phố.

- Các uỷ viên Uỷ ban Cứu quốc và Cứu Cách mạng và Viện Đu-ma đã nói chuyện với họ. Hiện nay họ đang họp để quyết định…

- Quyết định gì? Quyết định xem đứng về phe nào á?

- Ồ, không. Làm theo kiểu ấy không xong. Không bao giờ họ chống lại bọn bôn-sê-vích đâu. Họ sẽ bỏ phiếu
xem có đứng trung lập không, và lúc đó, thì các học sinh sĩ quan và quân Cô-dắc sẽ…

Cửa vào trường tập đua ngựa rộng lớn Mi-khai-lốp-xki mở toang. Hai người lính gác định cản chúng tôi lại, nhưng chúng tôi cứ giả điếc bước vội qua. Bên trong gian nhà rộng lớn chỉ có một ngọn đèn điện tù mù treo sát nóc: những chiếc cột cao vút và những hàng cửa sổ bị chìm trong bóng tối; xung quanh có những hình thù lờ mờ của những chiếc xe bọc sắt trông như những con quái vật. Một chiếc đỗ ở giữa nhà ngay dưới những ngọn đèn, xung quanh có chừng hai nghìn binh lính mặc quân phục sẫm màu. Họ đứng lọt thỏm trong cái gian nhà rộng thênh thang này. Có chừng mười hai người gồm sĩ quan, chủ tịch các Uỷ ban binh lính, diễn giả, đứng cheo leo trên nóc chiếc xe, và trên ụ sáng có một quân nhân đang diễn thuyết. Đó là Khan-giô-nốp, đã từng làm chủ tịch Đại hội Bơ-rô-nê-vích toàn Nga mùa hè vừa qua. Mềm mại và lịch sự trong chiếc áo da mang lon trung uý, Khan-giô-nốp hùng hồn bảo vệ chủ trương trung lập:

- Việc những người Nga lại đi giết những người Nga anh em của họ là một điều ghê tởm. Không được để xảy ra nội chiến giữa những người lính đã cùng nhau sát cánh chống lại Nga hoàng và đã đánh bại quân thù bên ngoài trong những trận chiến đấu mà lịch sử sẽ ghi nhớ. Những người quân nhân chúng ta có dính dáng gì đến những cuộc tranh chấp của các đảng phái chính trị? Tôi không có ý muốn nói rằng Chính phủ lâm thời là một chính phủ dân chủ: không, chúng ta không muốn có một sự liên minh nào với giai cấp tư sản. Nhưng chúng ta phải có một chính phủ của nền dân chủ thống nhất, nếu không thì nước Nga sẽ bị tiêu diệt! Với một chính phủ như vậy, không cần thiết có nội chiến và có cảnh huynh đệ tương tàn nữa.

Những lời nói đó nghe có lý, và cả gian nhà rộng lớn vang lên những tràng vỗ tay và tiếng hoan hô.

[TuongLinh]

Một người lính leo lên nóc xe, mặt nhợt nhạt, dúm dó. Anh ta hét to:

- Các đồng chí! Tôi từ mặt trận Ru-ma-ni về đây để nói với tất cả các đồng chí: phải có hoà bình, hoà bình tức khắc! Bất cứ ai có thể mang lại hoà bình cho chúng ta, dù là bôn-sê-vích hay cái chính phủ mới này, chúng ta cũng sẽ theo. Hoà bình! Chúng tôi ở ngoài mặt trận không thể chiến đấu được nữa. Chúng tôi chẳng muốn đánh người Đức, cũng chẳng muốn đánh người Nga!

Nói rồi anh ta nhảy xuống đất.

Trong gian nhà nổi lên một tiếng rì rầm, nghẹn ngào và đau xót, và đến khi một tên men-sê-vích “đến cùng” lên phát biểu sau, nói rằng chiến tranh chỉ có thể kết thúc khi nào Đồng minh thắng trận, thì một làn sóng công phẫn nổi lên

Có tiếng giận dữ:

- Thật đặc giọng lưỡi Kê-ren-xki.

Một đại biểu Viện Đu-ma lên bênh vực cho chủ trương trung lập. Mọi người vừa nghe vừa xì xào bàn tán với
một vẻ khó chịu, họ cảm thấy đây không phải là một người của họ.

Tôi chưa bao giờ nhìn thấy những con người cố gắng tới mức như vậy để hiểu rõ sự việc và chọn con đường đi. Họ đứng yên không nhúc nhích, nhìn chằm chằm vào diễn giả, trông thật ghê sợ, đôi lông mày nhíu lại vì cố gắng suy nghĩ, mồ hôi đầm đìa trên trán, toàn những người vạm vỡ, cao lớn, với đôi mắt trong sáng của trẻ thơ và bộ mặt của những tráng sĩ trong những thiên anh hùng ca…

Tiếp theo là một đảng viên bôn-sê-vích, một người của đơn vị họ, lên phát biểu bằng một giọng đầy giận dữ và căm hờn. Cũng như đối với diễn giả trước, họ không tán thành ý kiến của anh này. Những người vừa lên phát biểu không hợp với trạng thái tinh thần của họ. Trong lúc này, óc họ thoát ra khỏi nhưũng ý nghĩ tầm thường, họ đang nghĩ tới nước Nga, tới xã hội chủ nghĩa, tới thế giới, tưởng chừng như cách mạng còn hay mất là do họ quyết định…

Hết người này tới người khác phát biểu, thính giả lúc thì im bặt, lúc thì hoan hô, lúc thì hò hét; vấn đề đặt ra là: hành động hay trung lập? Khan-giô-nốp lại lên phát biểu, giọng nói quyến rũ và ngọt ngào. Nhưng mặc dầu y thao thao bất tuyệt về hoà bình, chẳng phải y là một sĩ quan và một tên “đến cùng” đó sao? Một công nhân đảo Va-xi-li lên phát biểu và bị chặn bằng câu:

- Này anh công nhân, có phải anh sẽ mang lại hoà bình cho chúng tôi không?

Đứng cạnh chúng tôi có một bọn phá thối, đa số là sĩ quan, chuyên hoan hô những ai bênh vực chủ trương trung lập. Chúng luôn mồm hò hét: “Khan-giô-nốp! Khan-giô-nốp!” và huýt còi đả kích mỗi khi có một diễn giả bôn-sê-vích muốn phát biểu.

Bỗng nhiên trên nóc xe thấy các đại biểu Uỷ ban và các sĩ quan vung tay múa chân, thảo luận sôi nổi. Mọi người bèn hỏi xem có chuyện gì, rồi tất cả cái khối người đông đảo ấy bắt đầu chuyển động. Một người lính bị một tên sĩ quan giữ lại đã vùng ra được và giơ tay lên, mồm la lớn:

- Các đồng chí! Đồng chí Cơ-ri-len-cô có mặt tại đây và muốn nói chuyện với chúng ta.

Các thứ tiếng hoan hô, huýt còi, hò hét nổi lên cùng một lúc: “Để đồng chí ấy phát biểu… Cút đi!...”

Trong khi đó, người thì kéo, kẻ thì đẩy vị uỷ viên nhân dân phụ trách quân sự giúp ông leo lên xe. Lên tới nơi, ông đứng một lát rồi đi lại gần mũi xe, hai tay chống cạnh sườn, tươi cười nhìn quanh một lượt. Cơ-ri-len-cô người thấp lùn, đầu trần mặc quân phục không có phù hiệu.

Bọn phá thối bên cạnh tôi luôn mồm hò hét:

- Khan-giô-nốp! Chúng tôi muốn nghe Khan-giô-nốp! Đả đảo! Câm đi! Đả đảo tên phản bội!

Tất cả mọi người đều tức sôi lên và tiến về phía chúng tôi như những tảng băng bắt đầu lở từ trên núi
xuống. Có những người to lớn, lông mày rậm, lách qua đám đông, tiến tới phía chúng tôi, quát to:

- Thằng nào phá rối cuộc mít-tinh của chúng tao? Thằng nào huýt còi ở đây?

Bọn phá rối bị giải tán một cách chẳng dịu dàng tí nào. Chúng vội vã cút thẳng và không thấy tụ tập lại nữa…