Mười ngày rung chuyển thế giới

[TuongLinh]

Cơ-ri-len-cô bắt đầu nói, giọng khàn khàn, mỏi mệt:

- Các đồng chí binh lính! Tôi rất tiếc không nói được nhiều bởi vì đã bốn đêm nay, tôi không được chợp mắt lúc nào… Tôi không cần phải nói với các đồng chí rằng tôi là một người lính. Tôi không cần phải nói với các đồng chí rằng tôi muốn hoà bình. Điều mà tôi phải nói với các đồng chí là đảng bôn-sê-vích , một đảng đã đưa cuộc cách mạng của công nhân và binh lính đến thắng lợi với sự giúp đỡ của các đồng chí và của tất cả các đồng chí anh dũng đã vĩnh viễn lật đổ chính quyền của giai cấp tư sản khát máu, đã hứa hoà bình cho nhân dân các nước và việc đó đã được thi hành ngay ngày hôm nay rồi (tiếng hoan hô dậy đất). Người ta yêu cầu các bạn trung lập, trong khi bọn học sinh sĩ quan và bọn Tiểu đoàn quyết tử, là những kẻ không bao giờ trung lập, bắn giết chúng tôi trong các phố xá và rước Kê-ren-xki, hoặc có thể là một tên đồng bọn nào khác, về Pê-tơ-rô-gơ-rát. Ca-lê-đin thì đang tiến quân từ phía sông Đông tới, Kê-ren-xki thì từ mặt trận về, Coóc-ni-lốp đang tập hợp “Sư đoàn hung ác” để tái diễn vụ âm mưu hồi tháng 8 vừa qua. Tất cả những bọn men-sê-vích và xã hội cách mạng đang kêu gọi các đồng chí ngăn cản nội chiến xảy ra, nhưng thử hỏi xem chúng đã bằng cách nào giữ được chính quyền nếu không phải là bằng cách gây ra nội chiến, cuộc nội chiến đó đã kéo dài từ hồi tháng 7, và trong cuộc nội chiến đó chúng đã luôn luôn đứng về phe giai cấp tư sản cũng như hiện nay chúng đang ở trong phe đó?

“Làm thế nào để có thể thuyết phục được các đồng chí một khi các đồng chí đã quyết định rồi? Vấn đề đặt ra rất là đơn giản. Một bên là bọn Kê-ren-xki, Ca-lê-đin, Coóc-ni-lốp, men-sê-vích, xã hội cách mạng, K.Đ, Viện Đu-ma, các sĩ quan… Bọn chúng nói với chúng ta rằng mục đích của chúng là tốt. Một bên là công nhân, binh lính và thuỷ thủ, bần nông. Chính phủ ở trong tay các đồng chí. Các đồng chí là chủ. Nước Nga vĩ đại là của các đồng chí. Các đồng chí có định đem hiến nó đi không?”

Quả thực Cơ-ri-len-cô phải cố gắng lắm mới đứng vững mà nói được và qua giọng nói mệt mỏi, người ta thấy cả một sự chân thành sâu xa trong những lời phát biểu. Cuối cùng người ông lảo đảo và gần như muốn ngã; hang trăm cánh tay giơ lên đỡ ông xuống và trong gian nhà rộng lớn vang dậy tiếng hoan hô.

Khan-giô-nốp định nói nữa nhưng những tiếng hò hét nổi lên: “Biểu quyết! Biểu quyết!” Cuối cùng, y đành phải thôi và đọc nghị quyết đề nghị những người Bơ-rô-nê-vích rút đại biểu của mình ra khỏi Uỷ ban quân sự cách mạng và tuyên bố giữ trung lập trong cuộc nội chiến hiện tại. Những ai tán thành nghị quyết đứng về bên phải, ai không tán thành đứng về bên trái. Có một lúc do dự và chờ đợi, rồi đám người bắt đầu đi sang bên trái mỗi lúc một nhanh hơn, vừa đi vừa xô đẩy nhau; hang trăm người lính vạm vỡ họp thành một khối dày đặc bước trên sàn nhà bẩn thỉu, trong ánh đèn lờ mờ. Cạnh chỗ chúng tôi đứng có chừng dăm chục người đứng trơ ra đấy, khăng khăng tán thành bản nghị quyết, và khi những tiếng hò reo thắng lợi làm rung chuyển cả mái nhà, họ quay gót bước nhanh ra khỏi gian nhà – và đối với một số người trong bọn thì thế cũng là bước luôn ra khỏi ngưỡng cửa cách mạng…

Tới đây độc giả hãy tưởng tượng cảnh đấu tranh như vậy diễn ra trong tất cả các doanh trại thành phố, tại các quận, tại khắp mặt trận, trong toàn nước Nga. Hãy tưởng tượng có những người như Cơ-ri-len-cô ở trong các trung đoàn, ngày đêm không ngủ, chạy hết nơi này đến nơi khác để tranh luận, đe doạ, cầu khẩn. Và hãy tưởng tượng cũng những cảnh đó đã diễn ra trong khắp các trụ sở, công đoàn, trong nhà máy, làng xóm, trên các chiến hạm phân tán khắp nơi của hạm đội Nga; hãy tưởng tượng cảnh hàng chục vạn người dân Nga trong toàn quốc, công nhân, nông dân, binh lính, thuỷ thủ, mắt dán vào các diễn giả, đầu óc căng thẳng suy nghĩ để tìm hiểu và lựa chọn đường đi, và cuối cùng đã quyết định một cách nhất trí như vậy đó. Cách mạng Nga đã diễn ra như thế đấy…

[TuongLinh]

Tại Xmon-ni, Hội đồng uỷ viên nhân dân mới thành lập cũng làm việc liên tục. Sắc lệnh đầu tiên đang in để đến tối còn mang phân phát khắp nơi trong thành phố và đóng gói gửi tàu về miền Nam và Miền Đông:

Nhân danh Chính phủ nước Cộng hoà Nga do Đại hội Đại biểu Công nhân và binh lính toàn Nga bầu ra với sự tham gia của các đại biểu nông dân, Hội đồng uỷ viên nhân dân ra sắc lệnh:

1 - Cuộc bầu cử Hội nghị lập hiến sẽ được tổ chức vào ngày đã quy định, tức là ngày 12 tháng 11

2 - Tất cả các ban bầu cử, các cơ quan địa phương thành phố, các Xô-viết đại biểu công nông binh và các tổ chức binh lính ngoài mặt trận phải hết sức cố gắng bảo đảm cho cuộc bầu cử được tự do và hợp pháp vào ngày đã định

Thay mặt Chính phủ nước Cộng hoà Nga

Chủ tịch Hội đồng uỷ viên nhân dân

Vơ-la-đi-mia U-LI-A-NỐP LÊ-NIN

Tại toà nhà Viện Đu-ma thành phố, sự hoạt động vẫn rất sôi nổi. Khi chúng tôi tới thì thấy một uỷ viên Hội đồng Cộng hoà đang phát biểu. Y nói rằng Hội đồng không hề tự cho là đã giải tán mà chỉ cho rằng chưa có thể tiếp tục công việc được cho đến khi tìm được một địa điểm họp mới. Trong khi đó, uỷ ban lãnh đạo của Hội đồng đã quyết định toàn thể gia nhập Uỷ ban Cứu quốc và Cứu Cách mạng. Tiện thể, tôi xin nói thêm
rằng đây là lần cuối cùng mà lịch sử nói đến Hội đồng Cộng hoà Nga...

Tiếp đến một loạt các đại biểu các bộ, Công đoàn đường sắt, Công đoàn Bưu điện, theo thường lệ, lên nhắc đi nhắc lại tới lần thức một trăm quyết tâm không làm việc cho bọn tiếm quyền bôn-sê-vích. Một học sinh sĩ quan đã có mặt ở Cung điện Mùa Đông lên giọng hùng hồn tả cảnh về sự chiến đấu anh dũng của hắn và về thái độ đáng xấu hổ của xích-vệ. Mọi người đều nhắm mắt tin theo. Một người đọc to một bài đăng trong tờ báo xã hội cách mạng Ý nguyện của nhân dân; bài báo nói rằng những thiệt hại ở Cung điện Mùa Đông lên tới 500 triệu rúp và tả lại những cảnh hôi của, phá phách với nhiều chi tiết ly kỳ.

Thỉnh thoảng lại có tin tức nhận được bằng điện thoại đưa tới: bốn bộ trưởng xã hội được tha; Cơ-ri-len-cô đã tới pháo đài Pi-tơ-Pôn để báo cho đô đốc Véc-đê-rép-xki biết rằng bộ Hải quân không còn ai làm việc cả và yêu cầu đô đốc vì nước Nga mà ra nhận nhiệm vụ dưới sự kiểm sát của Hội đồng uỷ viên nhân dân, và vị lão tướng đã nhận lời… Kê-ren-xki đang từ Gát-si-na tiến về phía Bắc, và đi tới đâu thì quân bôn-sê-vích tháo chạy tới đó; Xmon-ni đã ra một sắc lệnh khác cho các Đu-ma thành phố có thêm quyền hạn về vấn đề tiếp tế lương thực. Hành động “láo xược” này đã gây ra một sự phẫn nộ. Chính Lê nin, tên tiếm quyền, tên bạo chúa, kẻ đã cho uỷ viên đến chiếm xưởng xe của thành phố, xông xáo vào các kho của thành phố và can thiệp vào công việc của Uỷ ban tiếp tế và vào việc phân phối thực phẩm, tên này đã dám tự ý quy định quyền hạn của một chính quyền thành phố tự do, độc lập, tự trị. Một đại biểu vung nắm tay lên đề nghị cắt tiếp tế lương thực cho thành phố nếu bọn bôn-sê-vích dám cả gan can thiệp vào Uỷ ban tiếp tế… Một diễn giả khác, đại diện cho Uỷ ban tiếp tế đặc biệt, báo cáo tình hình lương thực rất nguy ngập và yêu cầu cử các phái viên đi để thúc đẩy các chuyến tàu chở ngay lương thực tới!

Đê-đô-nen-cô bằng một giọng bi đát báo tin rằng quân đội thường trú có thái độ ngả nghiêng: trung đoàn Xê-mê-nốp đã quyết định tuân theo lệnh của đảng xã hội cách mạng; toàn thể thuỷ thủ các tàu phóng ngư lôi trên sông Nê-va thì lừng chừng. Lập tức bảy đại biểu được cử ra làm công tác tuyên truyền trong quân đội…

Tiếp đến lão thị trưởng bước ra diễn đàn:

- Các đồng chí và đồng bào! Tôi vừa được tin rằng tính mệnh các tù nhân ở Pi-tơ-Pôn bị đe doạ. Mười bốn học sinh sĩ quan trường Páp-lốp đã bị bọn bôn-sê-vích lột quần áo và tra tấn. Một người đã hoá điên. Chúng còn doạ giết các bộ trưởng!

Sự công phẫn và ghê tởm như một cơn gió lốc nổi dậy, và trở nên càng mãnh liệt khi một người đàn bà thấp lùn mập mạp, mặc một bộ y phục màu xám, xin phát biểu bằng một giọng nói đanh thép. Đó là Vê-ra Xlát-xcai-a, một người cách mạng lão thành và là uỷ viên bôn-sê-vích trong Viện Đu-ma. Bà ta nói, nét mặt
không thay đổi trước những lời chửi rủa như mưa rào:

- Thật là một sự bịa đặt và khiêu khích! Chính phủ công nông đã thủ tiêu tội tử hình và không thể để cho những hành động như vậy xảy ra được. Chúng tôi yêu cầu điều tra ngay việc này: nếu có phần nào đúng sự thực thì chính phủ sẽ có những biện pháp kiên quyết!

Một uỷ ban gồm đại biểu tất cả các đảng phái được chỉ định ngay lập tức và được cử tới Pi-tơ-Pôn để điều tra cùng với thị truởng. Trong lúc chúng tôi đi theo uỷ ban đó thì Viện Đu-ma lại cử ra một uỷ ban nữa đi gặp Kê-ren-xki để tìm cách tránh một cuộc đổ máu khi y kéo vào thủ đô…

[TuongLinh]

Nửa đêm. Chúng tôi bịa ra chuyện này chuyện khác và đi lọt trạm gác ở cổng pháo đài; dưới ánh điện lờ mờ và thưa thớt, chúng tôi men theo nhà thờ trong đó có những ngai mộ của các nhà vua, đi dưới mũi tên vàng và chiếc đồng hồ chuông tháng này qua tháng khác vẫn tiếp tục đánh bài “Cầu Chúa phù hộ cho Nga hoàng chúng tôi” vào lúc trưa… Quang cảnh vắng tanh; hầu hết các cửa sổ không có ánh đèn. Thỉnh thoảng, chúng tôi lại va vào một người đi chập choạng trong đêm tối, và mỗi khi chúng tôi hỏi thì lại được nghe câu trả lời: “Tôi không biết”

Bên trái chúng tôi sừng sững một khối đen sì, đó là pháo đài Tơ-ru-het-xcôi, ngôi nhà mồ ở đó biết bao nhiêu chiến sĩ tự do đã bỏ mạng, hoặc đã phát điên dưới thời Nga hoàng; cũng ở đó, trước đây Chính phủ lâm thời đã giam cầm các bộ trường của Nga hoàng, và tới nay thì những người bôn-sê-vích lại giam cầm các bộ trưởng của Chính phủ lâm thời.

Một thuỷ thủ coi bộ dễ tính đưa chúng tôi tới phòng giấy của viên chỉ huy ở trong một gian nhà nhỏ gần Nhà đúc tiền. Trong một gian phòng ấm cúng và khói um có dăm sáu anh vừa xích vệ, vừa binh lính, vừa thuỷ thủ, ngồi chơi; hơi trong chiếc xa-mô-va (Ấm nước trà, thường bằng đồng hay bằng bạc – N.D.) bốc lên làm gian phòng thêm vui. Họ tiếp đón chúng tôi rất niềm nở, và mời chúng tôi uống trà. Họ cho hay rằng viên chỉ huy đi vắng vì đang phải đi theo một uỷ ban gồm những tên “phá hoại” của Viện Đu-ma thành phố; bọn này cứ khăng khăng là tất cả các học sinh sĩ quan đang bị thủ tiêu. Điều đó đối với họ như chuyện khôi hài. Một người nhỏ bé, đầu hói, trông có vẻ tay ăn chơi, ngồi ở một mé gian phòng. Y mặc một chiếc áo đuôi tôm, ngoài khoác một cái áo bằng lông đắt tiền, vừa nhấm nhấm bộ râu, vừa nhìn xung quanh như một con chuột bị đuổi bắt. Y vừa bị tóm. Một xích vệ nhìn y một cách lơ đãng và cho hay rằng y giữ một chức vụ bộ trưởng hay gì gì đó… Anh chàng nhỏ bé đó hình như không nghe thấy gì hết, vẻ sợ hãi lộ ra trên nét mặt, tuy rằng những người ngồi trong phòng không tỏ vẻ thù hằn gì đối với y.

Tôi tiến lại gần và hỏi y bằng tiếng Pháp. y trịnh trọng nghiêng mình và đáp lại:

- Tôi là bá tước Tôn-xtôi. Tôi không hiểu tại sao lại bị bắt. Tôi đang đi qua cầu Tơ-rô-ít-xki để về nhà thì hai người trong bọn… các người này đã giữ tôi lại. Trước đây, tôi có làm uỷ viên Chính phủ lâm thời tại bộ Tổng tham mưu, nhưng tôi không hề có chân trong chính phủ.

Một người lính thuỷ nói:

- Thôi thả hắn ra. Hắn chẳng làm gì hại đâu.

Người lính đã giải hắn đáp:

- Không được, phải hỏi chỉ huy cái đã.

Người lính thuỷ cười khẩy nói:

- Ôi dào! Hỏi chỉ huy! Thế anh làm cách mạng để làm gì? Để lại vẫn phải theo lệnh các sĩ quan à?

Một viên chuẩn uý của trung đoàn Páp-lốp-xki kể lại cho chúng tôi nghe cuộc khởi nghĩa nổ ra như thế nào:

- Đêm mồng 6, trung đoàn tôi thường trực tại bộ Tổng tham mưu. Tôi và một vài đồng chí gác. I-van Páp-lô-vích và một đồng chí – tôi quên mất tên - đứng nấp sau màn che cửa sổ phòng họp của bộ Tổng tham mưu. Họ nghe lỏm được khối chuyện, chẳng hạn chuyện bộ tham mưu ra lệnh điều các học sinh sĩ quan ở Gát-si-na tới Pê-tơ-rô-gơ-rát trong đêm hôm đó, ra lệnh cho bọn Cô-dắc chuẩn bị sẵn sàng để sáng hôm sau tiến quân, ra lệnh phải chiếm các địa điểm chính trong thành phố trước lúc sáng trời. Rồi lại còn vấn đề mở các cầu. Khi họ nghe thấy bộ tham mưu bàn tới việc bao vây Xmon-ni thì I-van Páp-lô-vích không thể đứng yên nghe được nữa. Lợi dụng lúc đó có nhiều người qua lại, anh ta lẻn ra khỏi chỗ nấp và xuống buồng gác, còn đồng chí kia thì vẫn ở lại để nghe.

[TuongLinh]

“Tôi bắt đầu nghi ngờ có âm mưu gì đây. Chốc chốc lại có những chuyến xe ô tô chở đầy sĩ quan tới và tất cả các bộ trưởng đều có mặt. I-van Páp-lô-vích kể lại với tôi những điều anh ta nghe lỏm được. Lúc đó là hai giờ rưỡi sáng. Đồng chí bí thư Uỷ ban trung đoàn có mặt tại đó. Chúng tôi bèn thuật lại cho đồng chí nghe và hỏi xem phải làm gì. Đồng chí đó bảo: “Ai ra vào bắt tất!”. Chúng tôi đã chấp hành lệnh đó. Trong một tiếng đồng hồ, chúng tôi đã bắt được một số sĩ quan, hai bộ trưởng và đưa chúng thẳng tới Xmon-ni. Nhưng Uỷ ban quân sự cách mạng chưa sẵn sàng và không biết làm gì, rồi sau đó, chúng tôi được lệnh để mặc cho bọn chúng đi lại tự do, không bắt một ai nữa. Chúng tôi bèn ba chân bốn cẳng chạy tới Xmon-ni và phải mất đến một tiếng đồng hồ mới làm cho các đồng chí ở đấy hiểu được rằng tình hình như vậy tức là chiến tranh. Chúng tôi trở về bộ tham mưu vào lúc năm giờ sáng; hầu hết bọn chúng đã cút rồi. Tuy vậy cũng tóm được vài tên, và quân đội thường trú cũng đã sẵn sàng chiến đấu…”

Một anh xích vệ ở đảo Vát-xi-li vừa cười vừa thuật lại rất tỉ mỉ sự việc xảy ra ở quận của anh ta trong ngày khởi nghĩa vĩ đại:
- Chúng tôi không có súng máy và cũng không có cách nào xin Xmon-ni được. đồng chí Đan-kin, uỷ viên
Đu-ma khu, sực nhớ ra rằng trong phòng họp của toà thị chính có một khẩu súng máy bắt được của bọn Đức. Thế là đồng chí đó, tôi và một đồng chí nữa vội vàng đến lấy. Tại đó, bọn men-sê-vích và xã hội cách mạng đang họp. Chúng tôi đẩy cửa xông vào. Chúng có chừng mười lăm tên ngồi quanh bàn, còn chúng tôi chỉ có ba người. Khi thấy chúng tôi, bọn đó ngừng bặt và nhìn chúng tôi chằm chằm. Chúng tôi cứ đi thẳng tới chỗ để súng và tháo súng ra. Đồng chí Đan-kin vác một bộ phận, còn bao nhiêu là phần tôi, rồi chúng tôi cứ thế đi ra chẳng ai nói với ai một câu.

Người kể chuyện thứ ba là một anh lính thuỷ. Anh ta hỏi mọi người:

- Các đồng chí có biết chúng tôi đã chiếm Cung điện Mùa đông như thế nào không? Vào khoảng mười một giờ trưa, chúng tôi khám phá ra rằng không còn một tên học sinh sĩ quan nào ở phía sông Nê-va. Chúng tôi bèn phá cửa và từng người một hoặc từng tốp nhỏ một, chúng tôi tiến vào theo nhiều lối cầu thang. Lên tới đầu cầu thang thì chúng tôi bị bọn học sinh sĩ quan chộp được và bị tước vũ khí. Nhưng đồng ngũ của chúng tôi tiếp tục kéo tới, và cuối cùng quân chúng tôi đông hơn. Thế là tới lượt chúng tôi tước vũ khí của bọn học sinh sĩ quan …

Giữa lúc đó thì viên chỉ huy về. Đó là một hạ sĩ quan trẻ tuổi, trông vẻ niềm nở, cánh tay bị thương phải đeo băng, mắt thâm quầng vì thiếu ngủ. Thoạt đầu, anh ta nhìn ngay vào tên tù; thấy vậy, tên này vội trình bày sự tình.

Viên chỉ huy ngắt lời:

- A, phải rồi, anh là một trong số những tên trong uỷ ban không chịu giao bộ tham mưu cho chúng tôi chiều hôm thứ tư vừa rồi. Tuy nhiên, chúng tôi không cần đến anh đâu. Xin lỗi…

Rồi anh ta mở cửa và ra hiệu cho bá tước Tôn-xtôi đi ra. Một số đông binh lính, nhất là các xích vệ, lẩm bẩm phản đối. Riêng anh lính thuỷ thì nói một cách đắc chí:

- Đó, tớ nói có sai đâu!

Sau đó, hai người lính báo cáo với viên chỉ huy rằng họ được đơn vị bảo vệ pháo đài cử đến để có ý kiến. Họ
có ý kiến phản đối việc cho tù binh được hưởng khẩu phần ngang với lính gác trong lúc lương thực chỉ còn đủ để khỏi chết đói mà thôi: “Tại sao lại đối xử với bọn phản cách mạng quá tốt như vậy?”

Viên chỉ huy trả lời:

- Chúng ta là những người cách mạng chứ không phải là quân ăn cướp, các đồng chí ạ.

Rồi anh ta quay về phía chúng tôi. Chúng tôi bèn nói với anh ta là có tin đồn rằng học sinh sĩ quan giam tại đây bị tra tấn và tính mệnh các bộ trưởng bị đe doạ. Rồi chúng tôi xin cho đi thăm tù nhân để sau đó có thể kể lại cho thế giới biết sự thật.

Viên hạ sĩ quan trẻ tuổi đáp lại, vẻ bực dọc:

- Không được. Tôi không muốn làm rầy các tù nhân nữa. Vừa mới rồi tôi đã phải đánh thức họ dậy và họ cứ đinh ninh là chúng tôi đến dể khử họ. Chúng tôi đã thả gần hết các học sinh sĩ quan và đến mai thì thả nốt số còn lại.

Nói rồi, anh ta quay ngoắt đi.

- Vậy chúng tôi có thể gặp Uỷ ban của Viện Đu-ma được chăng?

Viên chỉ huy rót nước chè vào cốc, gật đầu nói một cách uể oải:

- Uỷ ban hiện giờ còn ở ngoài hành lang.

Thật vậy, bên ngoài thấy các uỷ viên đang xúm quanh viên thị trưởng bàn tán sôi nổi, dưới ánh sáng yếu ớt của ngọn đèn dầu.

Tôi nói:

- Thưa ông thị trưởng, chúng tôi là những phóng viên Mỹ Xin ông chính thức cho biết kết quả của cuộc điều tra.

Viên thị trưởng nhìn chúng tôi với một vẻ đường bệ rồi chậm rãi nói:

- Những lời đồn đại đều không đúng sự thật. Trừ những việc xảy ra trong lúc đi đường tới đây, các bộ trưởng đều được đối đãi rất tử tế. Còn các học sinh sĩ quan thì không hề bị một ai đánh đập…

Quá nửa đêm, thành phố vắng ngắt. Dọc đại lộ Nép-xki tối om, quân lính trùng trùng điệp điệp lặng lẽ kéo đi giao chiến với Kê-ren-xki. Trong những phố hẻm tối om, xe ô tô đèn pha tắt ngấm qua lại. Tại nhà số 6 phố Phông-tan-Ca-lê-đin, trụ sở Xô-viết nông dân, tại một gian phòng nào đó của một ngôi nhà đồ sộ ở đại lộ Nép-xki, và tại Trường kỹ sư, đang có những hoạt động ngấm ngầm. Viện Đu-ma sáng trưng…

Tại Xmon-ni, những phòng làm việc của Uỷ ban quân sự cách mạng dường như loé ra những tia chớp, hệt như một chiếc máy phát điện chạy với một cường độ quá mức…

[TuongLinh]

CHƯƠNG VII

Mặt trận cách mạng

Thứ bảy, ngày 10 tháng 11…

HỠI ĐỒNG BÀO !

Uỷ ban quân sự cách mạng tuyên bố không tha thứ một sự vi phạm nào đối với trật tự cách mạng.
Các hành vi ăn cắp, ăn cướp, cầm võ khí đánh người, hoặc mưu đò tàn sát đều bị nghiêm trị…
Theo gương công xã Pa–ri, Uỷ ban sẽ thẳng tay tiêu diệt mọi kẻ ăn cướp hoặc phá rối trật tự…

Thành phố yên ổn. Không ai bị cướp bóc; cả đến say rượu, đánh nhau cũng không có. Đêm đến, các đội tuần tra võ trang đi tuần trong các phố yên lặng ; ở các ngả đường, binh lính và xích vệ ngồi quanh những đống lửa nhỏ, cười hát. ban ngày, người ta xúm đông trên vỉa hè để nghe những cuộc trang luận sôi nổi và kéo dài giữa sinh viên, binh lính, công thương gia, công nhân.

Người ta hỏi nhau ngoài phố :

- Bọn Cô-dắc đến đấy à ?

- Không…

- Tin tức cuối cùng thế nào ?

- Không biết. Kê-ren-xki đâu ?

- Họ bảo hiện hắn ở cách Pe-tơ-rô-gơ-rát có tám cây số… Có phải bọn bôn-sê-vich đã trốn lên tuần dương
hạm Rạng Đông không ?

- Thấy nói thế…

Trên các bức tường và vài tờ báo còn lại, nhan nhản những bản tố cáo, kêu gọi, sắc lệnh…

Một bản áp phích khổng lồ đăng bản tuyên ngôn của ban chấp hành Xô-viết nông dân, đầy lời lẽ điên cuồng

… Họ (nhóm Bôn-sê-vich) dám nói là họ được các Xô-viết đại biểu nông dân ủng hộ. Họ dám nhân danh các Xô viết nông dân mà phát biểu

Tất cả nước Nga lao động cần biết rằng đó là một sự dối trá và toàn thể nông dân, thông qua tiếng nói của ban chấp hành Xô-viết toàn Nga các đại biểu nông dân rất phẫn nộ cải chính rằng nông dân có tổ chức không hề tham gia vào vụ vi phạm trắng trợn ý chí của nhân dân lao động này…

Một bản áp phích khác của Ban binh lính đảng xã hội cách mạng viết :

Mưu đồ điên rồ của bọn Bon-sê-vich sắp đến ngày sụp đổ, Quân đội thường trú ở trong tình trạng chia rẽ…
Các chi bộ thì đình công, bánh mì ngày càng hiếm. Trừ bọn Bôn-sê-vich, các đảng phái khác đều bỏ đại hội ra về. Bọn Bôn-sê-vich bị cô lập…

Chúng tôi kêu gọi mọi phần tử lành mạnh tập hợp quanh Uỷ ban Cứu quốc và Cứu cách mạng, và chuẩn bị khẩn trương để đáp lại lời kêu gọi đầu tiên của Uỷ ban trung ương…

Hội đồng Cộng hoà kêu than trong một bản tin đặc biệt.

[TuongLinh]

Trước sức mạnh của lưỡi lê, Hội đồng Cộng hoà phải tự giải tán ngày mồng 7 tháng 11 và tạm ngừng công việc.

Bọn tiếm quyền, bọn lúc nào cũng rêu rao mấy chữ tự do và chủ nghĩa xã hội, đã giam các nhân viên của chính phủ lâm thời, kể cả các bộ trưởng xã hội, vào một nhà giam của chế độ Nga hoàng. Chúng đã đóng cửa các toà báo và chiếm các nhà in… một chính quyền như vậy phải được coi là kẻ thù của nhân dân và cách mạng, nhất thiết phải đấu tranh lật đổ nố xuống…

Hội đồng Cộng hoà, trong khi chờ đợi tiếp tục công việc, kêu gọi đồng bào tập hợp chặt chẽ xung quanh các tổ chức địa phương của Uỷ ban cứu quốc và Cứu cách mạng, các tổ chức này đang ra sức làm việc để lật đổ bọn Bôn-se-vich và thành lập một chính phủ có thể đưa nước nhà trong cơn đau khổ đến hội nghị lập hiến.

Báo Sự nghiệp nhân dân viết :

Cách mạng là một cuộc nổi dậy của toàn dân… Ai công nhận “ cuộc cách mạnh thứ hai “của các ngài Lê-nin, Tơ-rốt-xki và đồng bọn ? Chỉ có một số nhỏ công nhân, binh lính và thuỷ thủ bị mắc mưu lừa dối, ngoài ra chẳng còn ai…

Báo Tiếng nói nhân dân, cơ quan xã hội bình dân, viết :

Một chính phủ công nông à ? Thật là một ảo tưởng ! ở nước Nga cũng như ở các nước đồng minh, không một ai sẽ công nhận nó. Cả đén các nước thù địch cũng sẽ không công nhận…

Báo chí tư sản tạm thời đã biến mất…

Báo Sự thật tường thuật buổi họp đàu tiên của Uỷ ban trung ương Xô-viết toàn Nga mới, nghị viện của nước Cộng hoà Xô-viết toàn Nga.MI-li-u-tin, uỷ viên bộ Nông nghiệp, trong buổi họp này nêu ra rằng Ban chấp hành các Xô-viết nông dân đã triệu tập một Đại hội nông dân toàn Nga vào ngày 13 tháng 12. Ông nói tiếp :

- Nhưng chúng ta không thể chờ được. Chúng ta cần được sự ủng hộ của nông dân. Tôi đề nghị chúng ta chủ động triệu tập ngay đại hội này…

Nhóm xã hội cách mạng cánh tả đồng ý. Một bản kêu gọi nông dân toàn Nga được thảo ra ngay và một uỷ ban năm người dược bàu ra đẻ thực hiện kế hoạch.

Vấn đè kế hoạch chia ruộng đát và vấn đề công nhân kiểm soát công nghiệp được hoãn lại để chờ các nhà chuyên môn thảo xong báo cáo.

Ba sắc lệnh được thông qua : một bản điều lệ chung về báo chí, do Lê-nin dự thảo, cấm mọi tờ báo xúi dục cưỡng lại chính phủ mới hoặc bất tuân lệnh, xúi giục phạm các tội ác hoặc cố ý xuyên tạc tin tức ; một sắc lệnh hoãn trả tiền thuê nhà đất ; một sắc lệnh thành lập một đội dân vệ công nhân. ngoài ra, lại thêm hai quyết nghị : một quyết nghị cho Viện Đu-ma của thành phố được quyền trưng dụng nhà cửa để không, và một quyết nghị ra lệnh phải dỡ hàng khỏicác toa xe lửa khi đén ga, để xúc tiến việc phân phối nhu yếu phẩm và sử dụng các toa xe…

Hai giờ sau, Uỷ ban chấp hành các Xô-viết nông dân điện đi khắp nước Nga như sau :

Tổ chức Bôn-sê-vich bất hợp pháp, tự xưng là Ban tổ chức Đại hộ nông dân toàn Nga đã gửi điện mời các Xô-viết nông dân cử đại biểu đến dự đại hội ở Pê-tơ-rô-gơ-rát…

Uỷ ban chấp hành Xô-viết toàn Nga các Đại biểu nông dân tuyên bố là theo quan điểm của uỷ ban, lúc này mà đưa đi xa các địa phương những lực lượng cần thiết để chuẩn bị bầu cử vào hội nghị lập hiến mới có thể cứu được nông dân cũng như toàn thể nhân dân. chúng tôi xác nhận là ngày khai mạc của Đại hội nông dân vẫn là ngày 13 tháng 12.

[TuongLinh]

Viện Đu-ma náo động, bọn sĩ quan đi đi lại lại, viên Thị trưởng thì hội đàm với các Lãnh tụ của Uỷ ban Cứu quốc và Cứu cách mạng. Một uỷ viên Hội đồng Cộng hoà chạy tới với một tờ tuyên cáo của Kê-ren-xki vừa do một chiếc máy bay rải xuống hàng trăm bản trên đại lộ Nép-xki. Bản tuyên cáo doạ sẽ trừng trị nghiêm khắc kẻ nào không chịu hàng phục, và ra lệnh cho binh lính hạ khí giới và tập hợp ở Diễn võ trường.

Người ta bảo chúng tôi rằng Thủ tướng đã lấy được Xác-côi-ê Xê-lô và đang ở vùng nông thôn của Pê-tơ-rô-grat, cách thành phố có tám cây số, rằng chỉ sáng mai, nghĩa là độ mấy giờ nũa ông ta sẽ vào thành, rằng bộ đội Xô-viết tiếp giáp với quân Cô-dắcdax ngả theo chính phủ lâm thời. Tréc-nốp thì ở một địa diểm nào đó giữa hai phe, và đang cố gắng tập hợp một lực lương (( trung lập )) nhằm ngăn chặn nội chiến bùng nổ.

Họ còn đồn rằng ở thủ đo, các trung đoàn của bộ đội thường trú đã bỏ rơi nhóm bôn-sê-vich, rằng Viện Xmon-ni hiện vắng tanh không còn một ai… Tât cả bộ máy chính quyền đã ngừng hoạt động. Nhân viên quốc gia ngân hàng đã từ chối không làm việc dưới quyền các uỷ viên của Xmon-ni và không giao tiền cho họ. Các nhà ngân hàng tư đều đóng cửa. Các bộ đều đình công. Một uỷ ban đặc biệt của viện Đu-ma hiện đang đi quyên các thương gia để lấy tiền ủng hộ các người đang đình công….

Khi Tơ-rốt-xki đến bộ Ngoại giao để cho dịch Sắc lệnh hoà bình ra các thứ tiếng ngoại quốc chính thì dâu như 600 nhân viên đã vứt đơn từ chức vào mặt ông ta... Sơ-li-áp-ni-nốp, uỷ viên bộ Lao động đã ra lệnh cho tất cả nhân viên bộ mình phải trở lại làm việc nội trong 24 giờ, nếu không sẽ mất việc và tiền hưu trí, nhưng chỉ có mấy người gác cửa tuân lệnh... Một vài tiểu ban trong Uỷ ban tiếp tế đặc biệt đã thà ngừng hoạt động còn hơn là chịu cộng tác với nhóm bôn-sê-vích... Mặc dầu được hứa hẹn tăng lương và cải thiện điều kiện làm việc, các nhân viên điện thoại trung ương đã từ chối không chịu cho đại bản doanh Xô-viết liên lạc bằng điện thoại...

Đảng xã hội cách mạng đã biểu quyết trục xuất mọi đảng viên còn ở lại Đại hội Xô-viết hoặc tham gia vào cuộc khởi nghĩa...

Còn ở địa phương, thì tỉnh Mô-hi-lép đã tuyên bố chống lại nhóm bôn-sê-vích. Ở Ki-ép, quân Cô-dắc đã giải tán các Xô-viết và bắt giam các lãnh tụ của cuộc khởi nghĩa. Xô-viết và bộ đội thường trú ở Lu-ga, khoảng ba vạn người đã tuyên bố trung thành với Chính phủ lâm thời và kêu gọi toàn nước Nga theo gương họ. Ca-lê-din đã giải tán các Xô-viết và công đoàn ở vùng Đô-nét và quân đội của y đang tiến lên phía Bắc...

Một đại diện công nhân đường sắt nói: "Hôm qua, chúng tôi đã gửi điện khắp nước Nga yêu cầu chấm dứt chiến tranh giữa các đảng phái chính trị và đòi thành lập một Chính phủ liên hiệp xã hội. Nếu không được như ý, mai chúng tôi sẽ kêu gọi đình công... Sáng mai, các nhóm sẽ họp lại để xét vấn đề... Nhóm Bôn-sê-vích hình như rất muốn thương lượng...".

Viên kỹ sư trưởng, người to béo và mặt đỏ, phá lên cười: "Nếu chúng sống được tới lúc ấy...".

Khi chúng tôi tới gần Xmon-ni (Xmon-ni chẳng những không rỗng tuếch mà còn hoạt động hơn bao giờ hết, với những công nhân và binh lính luôn luôn đi lại, và các trạm gác đều tăng gấp đôi) thì gặp các phóng viên các báo tư sản và xã hội "ôn hoà". Phóng viên báo Ý chí nhân dân kêu to:

- Họ đã đuổi chúng tôi ra khỏi đây. Bon-sơ Bơ-ru-e-vích đã xuống phòng báo chí và yêu cầu chúng tôi ra khỏi cửa. Hắn gọi chúng tôi là gián điệp!

Và tất cả đều kêu ầm lên:

- Thế là nhục mạ chúng tôi! Phải có tự do báo chí!

[TuongLinh]

Ở phòng chờ, trên những chiếc bàn lớn, xếp hàng chồng những bản tuyên cáo, kêu gọi và mệnh lệnh của Uỷ ban quân sự cách mạng. Công nhân và binh lính mang từng tập lớn ra xe hơi đợi ở ngoài. Một bản tuyên ngôn viết:

VẠCH MẶT CHÚNG RA

Trong giờ phút nghiêm trọng mà quần chúng Nga đang trải qua, bọn Men-sê-vích thoả hiệp, cũng như bọn xã hội cách mạng cánh hữu, đã phản lại giai cấp công nhân. Chúng đã gia nhập hàng ngũ Goóc-ni-lốp, Kê-ren-xki và Xa-vin-cốp...

Chúng in mệnh lệnh của tên phản bội Kê-ren-xki và gieo rắc hỗn loạn trong thành phố bằng cách tung ra những tin đồn lố bịch nhất về những "thắng lợi" của bọn phản bội đó...

Hỡi đồng bào! Đừng tin những lời đồn nhảm đó. Không một sức mạnh nào có thể thắng được cuộc khởi nghĩa của nhân dân... Một sự trừng phạt thích đáng đang chờ tên thủ tướng Kê-ren-xki và đồng bọn...

Chúng tôi vạch mặt chúng nó, để cho công, nông, binh và thuỷ thuỷ - mà chúng định buộc vào xiềng xích cũ - phỉ nhổ. Không bao giờ chúng lau sạch được trên mặt chúng vết phỉ nhổ căm phẫn của quần chúng.

Nhục nhã thay và đáng nguyền rủa thay bọn phản bội nhân dân...

Uỷ ban quân sự cách mạng đã dọn lên phòng 17 ở gác trên cùng rộng rãi hơn. Ở cửa vào có xích vệ gác. Ở bên trong, đúng chen chúc sau một bức rào chắn, một đám người ăn mặc sang trọng, bề ngoài coi bộ chững chạc, nhưng trong lòng sôi sục căm hờn và ý muốn phục thù; đó là bọn tư sản đến xin giấy phép cho xe hơi riêng, hoặc giấy hộ chiếu để rời khỏi thành phố. Trong bọn có rất nhiều người ngoại quốc. Bin Sa-tốp và Pi-tơ thường trực. Họ ngừng mọi công việc để đọc cho chúng tôi nghe những bản tin cuối cùng.

Trung đoàn dự bị 179 đã đồng thanh biểu quyết ủng hộ. Năm nghìn công nhân khuân vác bến Pu-ti-lốp chào mừng Chính phủ mới. Uỷ ban trung ương các công đoàn cũng hoan nghênh ủng hộ. Bộ đội và hạm đội ở Rê-ven đã bầu ra những Uỷ ban quân sự cách mạng và gửi binh lính đến. những Uỷ ban quân sự cách mạng đã làm chủ tình thế ở Pxơ-cốp và Min-xơ-cơ. Các Xô-viết Xa-rít-xin, Rốt-xtốp trên sông Đông, Pi-a-ti-goóc, Xê-bát-xtô-pôn... đều gửi lời chúc mừng. Sư đoàn Phần Lan, những uỷ ban mới của đạo quân thứ 5 và thứ 6 đều thề trung thành...

Tin tức Mát-xcơ-va không rõ rệt. Những địa điểm chiến lược của thành phố đã được bộ đội Uỷ ban quân sự cách mạng chiếm đóng.Hai đại đội đóng ở điện Crem-li đã theo các Xô-viết . nhưng xưởng quân giới thì lại ở trong tay đại tá Ri-áp-xép và bọn học sinh sĩ quan của y. Uỷ ban quân sự cách mạng đã đòi khí giới cho công nhân và Ri-áp-xép đã điều đình với Uỷ ban cho đến sáng. Nhưng đột nhiên y gửi tối hậu thư cho Uỷ ban đòi bộ đội Xô-viết phải hàng và Uỷ ban phải giải tán. đã có những trận đánh nhau xảy ra...

Ở Pê-tơ-rô-gơ-rát, Bộ Tham mưu đã chịu theo lệnh của các Uỷ viên ở Xmon-ni ngay. Uỷ ban Hải quân trung ương còn bướng bỉnh nên đã bị Đi-ben-cô dẫn một đại đội thuỷ thủ Cơ-rông-xtát đến chiếm đóng. Một uỷ ban Hải quân trung ương mới đã được thành lập với sự ủng hộ của các chiến hạm của hạm đội Ban-tích và Hắc Hải...

Nhưng dưới bề ngoài vui tươi này, đã lộ ra một mối lo âu sâu sắc. Quân Cô-dắc của Kê-ren-xki đang tiến; chúng có cả pháo binh... Xơ-cơ-rip-ních, bí thư các Uỷ ban xí nghiệp, mặt vàng ủng và dáng điệu mỏi mệt cho tôi biết là chúng có tới một quân đoàn. Nhưng anh ta lại nói thêm ngay với vẻ mặt kiêu hãnh: "Chúng sẽ không bắt sống được chúng tôi đâu". Pê-tơ-rốp-xki thì cười với một vẻ chán nản: "Mai, có lẽ chúng tôi được ngủ... một giấc dài... một giấc nghìn thu...".Lô-đốp-xki với bộ râu đỏ và vẻ mặt hốc hác nói: "Chúng tôi có hi vọng gì? Chúng tôi cô độc... Một đám ô hợp chống với những đội quân thiện chiến!".

Ở miền Nam và Tây Nam, các Xô-viết đã chạy trốn trước Kê-ren-xki. Quân đội đóng ở Gat-si-na, Páp-lốp-xcơ và Xác-côi-ê Xê-lô ở tình trạng chia rẽ; một phần muốn trung lập, còn thì rút lui hỗn độn, không có sĩ quan chỉ huy, về phía thủ đô.

[TuongLinh]

Trong các buồng, người ta đang dán bản thông cáo sau đây:

Cơ-rat-xnôi-ê Xê-lô, ngày 10 tháng 1, 6 giờ sáng

Thông tri cho đại bản doanh, cho Tổng tư lệnh, cho các Tư lệnh các đạo quân mặt trận phương Bắc, cho tất cả, tất cả, tất cả mọi người.

Tên nguyên bộ trưởng Kê-ren-xki đã gửi một bức điện gian dối cho mọi người để phao tin rằng quân đội cách mạng ở Pê-tơ-rô-gơ-rát đã hạ khí giới và ngả theo các lực lượng của Chính phủ cũ, Chính phủ của bọn phản bội; rằng Uỷ ban quân sự cách mạng đã ra lệnh cho họ rút lui. Bộ đội của một nhân dân tự do không bao giờ rút lui, cũng không bao giờ đầu hàng.

Bộ đội của chúng ta đã rút lui có trật tự để tránh đổ máu với anh em Cô-dắc đã bị bọn chúng lừa dối và để đóng ở một địa điểm thuận lợi hơn. Vị trí của họ bây giờ rất là vững chắc, thậm chí dù cho Kê-ren-xki và đồng bọn có lực lượng mạnh gấp mười lực lượng của chúng hiện hay chăng nữa cũng không có gì đáng ngại hết. Tinh thần của bộ đội ta rất cao.

Hiện nay ở Pê-tơ-rô-gơ-rát rất yên tĩnh.

Chỉ huy Ban bảo vệ Pê-tơ-rô-gơ-rát và khu Pê-tơ-rô-gơ-rát

Thượng tá Mu-ra-vi-ốp

Lúc chúng tôi rời Uỷ ban quân sự cách mạng thì An-tô-nốp bước vào, nhợt nhạt như xác chết. Anh ta nói:
"Gửi ngay lệnh này đi!".

Lệnh gửi tất cả các Xô-viết khu các đại biểu

công nhân và tất cả các uỷ ban xí nghiệp.

Các toán quân coóc-lô-vít của tên Kê-ren-xki đang đe doạ các vùng lân cận thủ đô. Đã có những lệnh cần thiết để đập tan âm mưu phản cách mạng này của bọn chúng nhằm chống lại nhân dân và những thành quả cách mạng của nhân dân.

Quân đội và các đội xích vệ rất cần được ngay sự ủng hộ của công nhân.

Chúng tôi ra lệnh cho các Xô-viết khu vực và các Uỷ ban xí nghiệp:

1. Gửi ngay số công nhân tối đa có thể được để đào chiến hào, dựng chướng ngại vật và chăng dây thép
gai.

2. Nếu cần, ngừng ngay công việc ở các xưởng máy.

3. Tập hợp tất cả số dây thép thường hoặc dây thép gai có thể có và tất cả các dụng cụ cần thiết để đào
chiến hào và dựng chướng ngại vật.

4. Trang bị bằng tất cả các khí giới có thể có.

5. Giữ vững kỷ luật, chặt chẽ nhất và sẵn sàng ủng hộ quân đội cách mạng bằng mọi phương tiện.

Chủ tịch Xô-viết các đại biểu công nhân và binh lính

Uỷ viên nhân dân

Lê-ông Tơ-rốt-xki

Chủ tịch Uỷ ban quân sự cách mạng

Tư lệnh Quân khu

N. Pốt-vôi-xki

Khi chúng tôi ra đến ngoài, trong cảnh tranh tối tranh sáng của cái ngày buồn tẻ và âm u này, chúng tôi nghe thấy từ bốn phương trời vang lên tiếng còi nhà máy. Tiếng còi thét vang và giật giọng, chứa đầy triệu chứng chẳng lành. Hàng vạn công nhân nam và nữ đổ xuống đường; những xóm nhà tiều tuỵ nhả ra hàng vạn người mặt mũi xanh xao đói khổ. Thành phố Đỏ lâm nguy! Quân Cô-dắc đến! Làn sóng người tràn về phí Nam và phía Tây Nam, qua những phố cũ ký dẫn đến cửa Mát-xcơ-va. Nào đàn ông, đàn bà, trẻ con vác súng, xẻng, cuốc và những cuộn dây thép, bao đạn thắt ngay vào áo quần làm việc... Chưa bao giờ người ta được thấy một thành phố khổng lồ tự động kéo nhau đi như thế. Dòng người đổ đi như thác, cuốn theo hàng đại đội binh lính, súng đại bác, xe hơi, xe ngựa; vô sản cách mạng đem ngực mình ra bảo vệ thủ đô nước Cộng hoà công nông!

[TuongLinh]

Một chiếc xe hơi đỗ trước cửa viện Xmon-ni. Một người mảnh khảnh, đeo cặp kính dày làm đôi mắt viền đỏ lại càng thêm to, đứng dựa vào một bên cái chắn bùn, hai tay đút túi chiếc áo khoác ngoài đã sờn. Ông ta nói có vẻ mệt nhọc. Gần đó một người thuỷ thủ cao lớn rậm râu, mắt trong sáng, vẻ nhìn đầy nhuệ khí thanh niên, đi lại một cách nóng nảy, vừa đi vừa nghịch một khẩu súng lục to tướng, ánh thép xanh biếc, không lúc nào rời tay anh ta. Đó là An-tô-nốp và Đi-ben-cô.

Mấy người lính đang buộc hai chiếc xe đạp quân dụng lên bệ xe. Người lái xe nhất định không chịu. Hỏng mất sơn còn gì! Đã đành anh ta là Bôn-sê-vích và anh biết rõ là xe hơi thì trưng dụng của một tên tư bản, còn xe đạp thì để cho các liên lạc viên dùng! Nhưng lòng tự kiêu nhà nghề của người lái xe khiến anh phản đối! Sau cùng, người ta đành phải để hai chiếc xe đạp lại...

Hai uỷ viên bộ Chiến tranh và bộ Hải quân sắp ra kiểm tra mặt trận cách mạng. Chúng tôi muốn đi theo có được không? Không được, chỉ có năm chỗ ngồi: hai uỷ viên, hai người tuỳ tòng và người lái xe. Mặc dầu vậy, một người bạn Nga của tôi mà tôi tạm gọi là anh Tơ-ru-xich-ca cứ nhất định ngồi vào xe, nói làm sao cũng không bẩy anh ta ra khỏi được...

Tôi không có lý do gì để không tin câu chuyện mà sau đó anh Tơ-ru-xích-ca kể cho tôi nghe về cuộc đi ngày hôm ấy. Lúc qua đại lộ Xu-va-rốp-xki, một người trên xe nêu vấn đề lương ăn. Có thể sẽ phải đi tới ba, bốn ngày trong một vùng lương thực khan hiếm. Xe đỗ lại. Nhưng còn tiền? Uỷ viên bộ Chiến tranh lục túi: chẳng có một xu. Uỷ viên bộ Hải quân cũng vậy, và anh lái xe cũng thế. Rốt cục là Tơ-ru-xích-ca bỏ tiền ra mua thức ăn.

Đến chỗ ngoặt của đại hộ Nép-xki thì nổ lốp. An-tô-nốp hỏi: "Làm thế nào bây giờ?". Đi-ben-cô giơ khẩu súng ra nói: "Trưng dụng một chiếc xe khác". An-tô-nốp dứng ra giữa phố và hãm một chiếc xe do một người lính lái. Anh nói: "Tôi cần chiếc xe của anh". Người lính trả lời: "Anh không lấy được".

- Anh có biết tôi là ai không?

An-tô-nốp chìa ra một tờ giấy chứng nhận rằng anh đã được cử làm tổng chỉ huy quân đội nước Cộng hoà Nga, và như vậy thì ai nấy đều phải tuân lệnh.

Người lính to tiếng cãi lại:

- Anh có là Diêm vương đi chăng nữa cũng chẳng lấy nổi xe này. Đây là xe của trung đoàn súng máy số 1
và đang chở đạn dược...

May là lúc ấy có một chiếc xe tắc-xi cũ ký, mang cờ Ý vừa đi đến (trong những thời kỳ loạn lạc, các chủ xe hơi tư thường đăng ký xe nhân danh các lãnh sự quán ngoại quốc để tránh khỏi bị trưng dụng). Khó khăn được giải quyết bằng cách tống cổ anh chàng to béo mặc áo lông sang trọng ngồi trong tắc-xi đó ra, và thế là phái đoàn lại tiếp tục đi.

Đến chỗ chắn ở Nác-va cách Xmon-ni khoảng mười dặm, An-tô-nốp đòi gặp viên chỉ huy xích vệ. Họ đưa anh đến cuối thành phố, tới một chỗ có chừng vài trăm công nhân đang đào chiến hào và đợi giao chiến với bọn Cô-dắc, An-tô-nốp hỏi:

- Thế nào, mọi việc tốt chứ, đồng chí?

Viên chỉ huy trả lời:

- Mọi việc đều rất tốt. Tinh thần anh em rất cao... Nhưng... có một điều là chúng tôi không có đạn...

An-tô-nốp nói: "Có hai nghìn triệu viên ở Xmon-ni. Để tôi ký cho anh cái giấy" và lục lọi tìm trong túi: "Có ai có mảnh giấy nào không?".

Đi-ben-cô không có giấy, các liên lạc viên cũng không. Tơ-ru-xích-ca chìa ra quyển sổ tay... Nhưng An-tô-nốp lại kêu: "Chết cha! Không có bút chì. Có ai có bút chì không?".

Tất nhiên là trong cả bọn, chỉ có Tơ-ru-xích-ca có bút...