NGƯỜI HỌA SĨ NGHÈO VÀ BỨC TRANH TRỞ VỀ THẠCH HÃN
Tôi có một đồng đội cũ, người Hải Phòng tên là Trọng( nhân vật trong truyện Lời cuối mà tôi đã kể). Trọng hát rất hay, hồi ấy nhiều lính HP hát hay, cũng hơi lạ. Năm 1973-1974, anh được điều lên Văn Công sư đoàn và quen một họa sĩ, nguyên sinh viên trường ĐHMT Yết Kiêu, cũng nhập ngũ ngày 6/9/1971, lúc đó là lính trinh sát đại đội 20, E 101, cùng đại đội với đồng chí Đinh Thế Huynh. Vì là sinh viên mỹ thuật nên thỉnh thoảng anh được điều lên sư đoàn phục vụ trang trí cho các hội nghị, triển lãm vv.
Tháng năm vừa rồi, Trọng gọi điện cho tôi nói rằng, người lính sinh viên mỹ thuật Yết Kiêu năm xưa, nay là họa sĩ công tác tại Tổng Cục Du Lịch, anh đang hoàn thiện bức tranh Trở Về Thạch Hãn, vẽ 101 chân dung, tượng trưng cho trung đoàn 101 của chúng tôi… rất đáng xem. Nhà anh ở số 3.. phố LTK.
Một buổi sớm, tôi rẽ qua phố LTK, tới nhà người họa sĩ như Trọng kể. Tìm mấy ông họa sĩ đa phần lập dị này quá dễ, hỏi từ đầu quận có khi còn biết nữa là biết phố với số má hẳn hoi. Đúng như vậy. Bà bán trà chén ở cửa chỉ ngay cho tôi nhà ông họa sĩ ở tầng ba, có cái bếp treo lửng lơ trên sân chung. Theo chỉ dẫn, tôi bước vào một cái sân khá rộng, ôm trọn cái sân là một ngôi nhà ba tầng cong hình móng ngựa. Không biết, trước kia chủ nhà xây với công năng gì. Trường học thì quá nhỏ mà nhà ở thì hơi lớn. Theo kinh nghiệm sống trong phố cổ nhiều năm của tôi, số nhà này ít nhất phải có vài ba chục hộ đang tá túc. Tôi ngắm cái bếp Babylon ấy, làm mục tiêu leo lên thang gác. Nhìn cái bếp mà kinh, đúng là kiến trúc của một họa sĩ có trí tưởng tượng phong phú, phóng khoáng pha chút liều mạng của người đến nước cùng đường, cụt ngõ . Đứng trong ấy mà nấu nướng thì thật là “lãng mạn”.
Đến căn phòng đối diện với cái bếp chẳng giống ai, tôi hơi thất vọng vì cái cửa bị khóa cứng bên ngoài, nhưng cũng hơi lạ vì trong phòng thấy vẫn sáng đèn. Hỏi hàng xóm, họ bảo, ông ấy có nhà đấy. Tự giam mình hơn hai tháng nay rồi, chẳng biết làm gì…Nếu ông muốn gặp, cứ chiếu thẳng căn phòng lên sân thượng, ông ấy có cái xưởng vẽ ở đấy. Tôi lại leo lên gác thượng với hàng chục căn chòi cơi nới, cất tiếng gọi. Có tiếng trả lời , một người đàn ông thấp đậm, cặp kính dầy trên mắt, quần đùi áo may ô mát mẻ, bất ngờ xuất hiện từ một cánh cửa rất bí mật.
Tôi tự giới thiệu là lính trung đoàn 101 khi xưa , anh reo lên sung sướng, nắm chặt tay tôi dẫn vào “xưởng “ vẽ chưa đầy chục thước vuông của mình. Xung quanh bầy la liệt tranh, đủ các loại, tĩnh vật, phong cảnh và cả khỏa thân. Anh chỉ những bức tranh khỏa thân cười bảo, theo đơn đặt hàng …đẻ đong gạo, còn kia mới là nghệ thuật.
Tôi rất lấy làm lạ vì họa sĩ cũng phân biệt, tranh để đong gạo và để làm nghệ thuật, như nông dân thời nay trồng sau sạch để ăn và rau bẩn để bán vậy.
Giữa xưởng là một cái lỗ vuông mỗi chiều chừng 80 cm thông xuống tầng dưới.
Chỗ sáng sủa nhất của xưởng là bức tranh khổ lớn Trở về Thạch Hãn đang được họa sĩ hoàn thiện.
- Mất gần ba tháng rồi đấy ông ạ
Họa sĩ nói,
- Vợ tôi kêu như cháy đồi. Coi như treo niêu, toàn mang thóc giống ra ăn thôi.
Quả thế thật, nếu cứ mỗi ngày anh hoàn thiện một chân dung thì ba tháng cũng chưa đủ. Tôi nghĩ vậy.
Lại gần bức tranh ngắm nghía, nhưng tôi vẫn không quên cảnh giác với cái hố tử thần 80 cm x 80cm ngay bên cạnh. Vô phúc mà sa xuống thì rắc rối. Biết tôi hơi lo lắng, người họa sĩ đồng đội cũ bảo :
- Ông cứ yên tâm phía dưới tôi đã đề phòng kê hai miếng đệm mút. Trong trường hợp…
Ôi còn trường hợp quái nào nữa, chẳng may…mà an tâm làm sao được. Tôi hay chóng mặt.
- Thôi ông xuống dưới kia nói chuyện vậy.
Nói xong anh hướng dẫn tôi chui qua cái lỗ, luồn theo một cái thang gỗ xuống chính sảnh.
Phía dưới, nhà anh cũng chỉ chừng hơn chục mét vuông, nhưng gia chủ khéo sắp xếp nên cũng đủ chỗ cho một bộ bàn ghế, tiếp khách đàng hoàng.
Anh bảo:
- Ông biết không, để trổ được cái lỗ kia mỗi ngày tôi rỉa một tí, gần nửa năm trời tác phẩm mới hoàn thành, dân xung quanh biết thì sự đã rồi.
Rồi cái ngách bên cạnh, anh cũng theo phương án tác chiến như thế, khoảng vài tháng. Thế mới biết, lòng kiên nhẫn của con người phấn đấu cho nhu cầu ăn ở là vô hạn.
Anh cũng trạc tuổi tôi, tháng tới là về hưu. Chúng tôi say sưa nói chuyện về trung đoàn, về các trận đánh về các đồng đội và chuyện mưu sinh hiện tại với đủ thang bậc vui, buồn.
Anh có một ước nguyện, đợt kỷ niệm ngày thương binh liệt sĩ 27/7/2012 tới, sẽ mang bức Trở Về Thạch Hãn và một số tác phẩm khác nữa triển lãm ở Quảng Trị. Nhưng tốn kém lắm. Ngoài khả năng tài chính của anh. Khi chia tay, tôi có tặng anh cuốn “Nó và tôi, một thời hoa lửa”.
Sáng hôm sau anh gọi điện cho tôi ngay. Anh nói rằng, đọc cuốn sách của tôi xong, suốt đêm anh không ngủ được. Khánh Voi, Định Xịt, anh Châu rồi thằng Hồng cứ kéo về ám ảnh.
Anh bảo, ông phải có mặt trong bức tranh của tôi, ông phải đại diện cho những đồng đội đã ngã xuống. Tôi cười, bảo anh. Tôi còn nhiều đại diện lắm, nếu tranh anh còn chỗ, anh vui vẻ nhận lời.
Một tuần sau, hoàn thành tác phẩm, anh chụp bằng máy ảnh có độ phân giải cao in được với chất lượng tốt, gửi đến cho tôi.
Đợt 27/7 vừa qua, mặc dù các nhà tài trợ thất hứa, anh cùng mấy người bạn bỏ tiền túi mang tranh vào Quảng Trị triển lãm
Căn phòng nhỏ và cái xưởng vẽ như cái bao diêm, không bó hẹp được sức sáng tạo bay bổng của người họa sĩ nghèo, bất chấp đe dọa cơm áo gạo tiền, dâng hiến tác phẩm “vĩ đại” nhất của đời nghệ sĩ cho những đồng đội một thời máu và hoa.
Giờ anh đã cầm sổ hưu, có thêm nghề phụ, làm bưu ảnh và vẽ chân dung. Không biết bao giờ anh mới trang trải xong chi phí cho lần triển lãm ở Quảng Trị vừa rồi. Tôi ái ngại cho anh.
Anh là họa sĩ Trung Sơn.
Tháng 8 năm 2012
NT
Dilber MC Theme by HarzeM