Những kiến giải về sự hình thành và danh xưng quân hàm thế giới

[tvm303]

Đọc loạt bài của bác tôi thấy: hình như sự hình thành và danh xưng quân hàm VN cũng ít nhiều chịu ảnh hưởng của sự hình thành và danh xưng quân hàm thế giới. Nhưng tại sao trong hệ thống quân hàm của ta không có cấp bậc "Nguyên soái" nhỉ?

Mục đích loạt bài nhằm nêu những kiến giải về sự ảnh hưởng của các hệ quân hàm trên thế giới, đồng thời giải thích một số thắc mắc và diễn giải sai lệch về so sánh tương đương cấp bậc quân sự. Qua đó, ta có thể hiểu quân hàm dùng để làm gì, ý nghĩa thực tiễn hay chỉ là hình thức phù phiếm. Chính vì thế, quan điểm cá nhân tôi là không cần thiết phải đặt ra cấp bậc Nguyên soái, thậm chí còn nên tinh giản hệ quân hàm sĩ quan 12 bậc hiện nay thành 9 bậc, vừa trở lại truyền thống, vừa khoa học, vừa tăng tính hội nhập quốc tế khi đối chiếu quân hàm sĩ quan.

Nhưng theo tớ nghĩ thì hệ thống quân hàm hiện tại của chúng ta là chuẩn với một quân đội do Đảng lãnh đạo , bởi vì hệ thống quân hàm của chúng ta đều ảnh hưởng hệ thống quân hàm của Liên Xô, Nga, cho nên cần những cán bộ sĩ quan chính trị có vị trí quan trọng trong đơn vị .

Hệ quân hàm sỹ quan 9 bậc và 12 bậc thì có liên quan gì đến sỹ quan chính trị vậy bạn. Hay chả nhẽ chỉ có hệ 12 bậc mới có sỹ quan chính trị còn hệ 9 thì không?

[thainhi_vn]

Mục đích loạt bài nhằm nêu những kiến giải về sự ảnh hưởng của các hệ quân hàm trên thế giới, đồng thời giải thích một số thắc mắc và diễn giải sai lệch về so sánh tương đương cấp bậc quân sự. Qua đó, ta có thể hiểu quân hàm dùng để làm gì, ý nghĩa thực tiễn hay chỉ là hình thức phù phiếm. Chính vì thế, quan điểm cá nhân tôi là không cần thiết phải đặt ra cấp bậc Nguyên soái, thậm chí còn nên tinh giản hệ quân hàm sĩ quan 12 bậc hiện nay thành 9 bậc, vừa trở lại truyền thống, vừa khoa học, vừa tăng tính hội nhập quốc tế khi đối chiếu quân hàm sĩ quan.

Nhưng theo tớ nghĩ thì hệ thống quân hàm hiện tại của chúng ta là chuẩn với một quân đội do Đảng lãnh đạo , bởi vì hệ thống quân hàm của chúng ta đều ảnh hưởng hệ thống quân hàm của Liên Xô, Nga, cho nên cần những cán bộ sĩ quan chính trị có vị trí quan trọng trong đơn vị .

Hệ quân hàm sỹ quan 9 bậc và 12 bậc thì có liên quan gì đến sỹ quan chính trị vậy bạn. Hay chả nhẽ chỉ có hệ 12 bậc mới có sỹ quan chính trị còn hệ 9 thì không?

Những quan niệm sai lầm như thế không phải không phổ biến khi cho rằng vì Việt Nam ta theo hệ quân hàm Liên Xô nên mới hình thành hệ 12 bậc. Trên thực tế, lịch sử hình thành quân hàm hệ Nga cũng không nằm ngoài lịch sử hình thành hệ quân hàm châu Âu, nghĩa là họ chẳng có Thiếu Trung Thượng Đại gì ráo. Với họ, Лейтенант chỉ huy Trung đội, Капитан chỉ huy Đại đội, Полковник chỉ huy Trung đoàn. Chỉ thế thôi.

Còn ở châu Á, hệ quân hàm 9 bậc khởi đầu từ ... Nhật Bản. Quân hàm Nguyên soái cũng từ họ mà ra. Năm 1946, ta hầu như copy hệ quân hàm này, chỉ là không có quân hàm Nguyên soái.

Hệ 12 bậc Thiếu Trung Thượng Đại mà ta thấy ngày nay cũng chả phải do người Trung Quốc sáng tạo ra, mà là sản phẩm của Kim ông nội  , sáng tác từ năm 1948. Có lẽ nhằm muốn xây dựng một viễn cảnh quân đội hùng mạnh nhất thế giới mà nhà Kim đã cho "ịn" số lượng cấp bậc sĩ quan nhiều nhất trên thế giới: 15 bậc. Năm 1955, Mao chủ xị copy lại, nhưng oai hơn Kim một bậc. Kim có 2 bậc Nguyên soái và Thứ soái, Mao phải oai hơn, dùng Đại Nguyên soái và Nguyên soái. Tuy nhiên, Mao "em chả" nên bậc Đại nguyên soái chẳng dùng cho ai. Mãi đến năm 1992, Kim lấy luôn cái danh vị Đại Nguyên soái cho thêm phần oai hùng.

Hệ 12 bậc này đến năm 1958 thì ta cũng copy, nhưng cũng như phiên bản trước: không dùng bậc Nguyên soái. Cả 2 phiên bản 9 hoặc 12 bậc chắc chắn đều có sự phê chuẩn của Tiên đế. Cụ không xếp bậc Nguyên soái chắc chắn có lý do.

Sơ lược như thế cũng đủ thấy là hệ 9 hay 12 bậc chẳng liên quan gì đến sĩ quan chính trị (cần nhớ năm 1946 ta vẫn có hệ sĩ quan chính trị 9 bậc). Chủ quan tôi cho rằng hệ 9 bậc gọn và mang tính hội nhập hơn.

[thainhi_vn]

Trở lại hệ quân hàm Mỹ, như đã nêu trên, những con đại bàng Mỹ được công nhận là cấp hiệu colonel chính thức vào năm 1832. Bốn năm sau, một hệ thống cấp hiệu đai vai (shoulder strap) được quy định với màu viền giống như màu của lon tua. Một phù hiệu lá sồi (oak leaf) được sử dụng cho cấp phó của colonel. Cấp bậc Captain nhận được cấp hiệu 2 thanh (bar) và 1st Lieutenant được một thanh. Các cấp hiệu được đeo thành cặp trên mỗi đai vai. Riêng 2nd Lieutenant không quy định cấp hiệu. Chẳng có sự giải thích nào cho việc lựa chọn lá sồi hay thanh cho cấp hiệu quân đội.


Cấp hiệu Captain đeo thành cặp trên một đai vai

Bấy giờ, trừ colonel có đeo cấp hiệu đại bàng trên lon tua (epaulette), các cấp bậc khác chỉ mang dấu hiệu binh chủng hoặc phiên hiệu đơn vị trên epaulette. Cấp hiệu sĩ quan cũng được quy định là cấp hiệu vàng đi với viền đai vai bạc ở sĩ quan bộ binh và cấp hiệu bạc đi với viền đai vai vàng ở các binh chủng khác. Riêng các Major được phép mang cấp hiệu lá sồi cùng màu với viền của đai vai. Cấp bậc 2nd Lieutenant vẫn in không thay đổi, tức là vẫn không có cấp hiệu riêng.

Đến năm 1851, một quy định các sĩ quan đều sử dụng cấp hiệu bạc được cho là bởi lý do kinh tế: bạc rẻ hơn vàng. Các cấp hiệu được đeo trên cả epaulette trừ cấp bậc Major. Đều này dẫn đến việc rất khó phân biệt giữa Major và 2nd Lt. khi sử dụng epaulette. Chỉ chú ý lắm mới có thể thấy các Major đeo epaulette của cấp Regiment còn 2nd Lt. đeo epaulette cấp Company.

Cấp hiệu sĩ quan regiment


Cấp hiệu sĩ quan company

Thậm chí khi sử dụng shoulder strap, cũng dễ nhầm lẫn giữa Major và Lt. Col. khi cả 2 cùng mang cấp hiệu lá sồi. Chú ý kỹ thì thấy Lt. Col. mang lá sồi bạc, còn Major mang lá sồi mạ vàng. Tuy nhiên, theo thời gian lớp mạ dễ bị phai màu vàng và dễ dẫn đến các Major được "thăng cấp" bởi các cấp hiệu phai màu. 

[Josepe]

bác thai nhi trả lời giúp cháu câu hỏi này, vậy thật ra cấp Brigadier là cấp tướng hay chỉ là đại tá cao cấp thôi

[thainhi_vn]

bác thai nhi trả lời giúp cháu câu hỏi này, vậy thật ra cấp Brigadier là cấp tướng hay chỉ là đại tá cao cấp thôi

Tùy theo quốc gia, cấp bậc Brigadier hoặc tương đương được xếp vào cấp tướng hay cấp tá:
- Xếp vào cấp tướng có Mỹ, Pháp, VNCH, CHLB Đức...
- Xếp vào cấp tá có Anh, CHND Trung Hoa, QĐNDVN...

Cần nói thêm, Brigadier là cấp chỉ huy Lữ đoàn, đối chiếu quân hàm thì ở Việt Nam ta chỉ tương đương cấp Thượng tá hoặc Đại tá.

[tvm303]

bác thai nhi trả lời giúp cháu câu hỏi này, vậy thật ra cấp Brigadier là cấp tướng hay chỉ là đại tá cao cấp thôi

Tùy theo quốc gia, cấp bậc Brigadier hoặc tương đương được xếp vào cấp tướng hay cấp tá:
- Xếp vào cấp tướng có Mỹ, Pháp, VNCH, CHLB Đức...
- Xếp vào cấp tá có Anh, CHND Trung Hoa, QĐNDVN...

Cần nói thêm, Brigadier là cấp chỉ huy Lữ đoàn, đối chiếu quân hàm thì ở Việt Nam ta chỉ tương đương cấp Thượng tá hoặc Đại tá.

Thực ra, hiểu theo một nghĩa nào đó, Colonel sẽ ứng với thượng tá (3 sao) còn brigadier là đại tá (4 sao). Lưu ý bác thainhi, cấp sư và lữ ở VN nó nhỏ hơn tây.

[thainhi_vn]

Thực ra, hiểu theo một nghĩa nào đó, Colonel sẽ ứng với thượng tá (3 sao) còn brigadier là đại tá (4 sao). Lưu ý bác thainhi, cấp sư và lữ ở VN nó nhỏ hơn tây.

Đúng là cấp sư lữ của ta nhỏ hơn Tây do biên chế thời bình và trang bị yếu. Tuy nhiên điều này cũng không ảnh hưởng lắm đến đối chiếu quân hàm.  

Tiếp tục nói về quân hàm Lục quân Mỹ. Như đã nêu trên, trong Nội chiến Mỹ, quân miền Nam đã dùng cấp bậc full General, được xem là cao hơn cấp bậc Lt. Gen. của Grant. Để tôn vinh Grant, năm 1866, Quốc hội Mỹ đã đặt ra cấp bậc Tổng quan Lục quân (General of the Army) để phong cho ông. Vì cấp bậc Lt. Gen. của Grant mang 3 sao, cấp bậc này được thêm vào 1 sao nữa để trở thành cấp bậc cao nhất. William Sherman thay Grant nhận cấp bậc 3 sao Lt. Gen.

Cấp hiệu Tổng quan Lục quân của Grant

Cần nói qua về hệ thống cấp bậc Lục quân Mỹ lúc đó. Từ khi lập quốc, người Mỹ đã hình thành nhiều loại quân hàm khác nhau mà khái quát gồm 4 loại sau:
- Permanent rank (còn gọi là Substantive rank): dùng cho sĩ quan thường trực (line officers) và làm công tác chỉ huy trong quân chủ lực. Loại quân hàm này là cố định và không thay đổi.
- Acting rank: chủ yếu dùng cho sĩ quan chỉ huy cấp phó hoặc làm công tác tham mưu (staff officers). Do đặc thù thường có cấp bậc bằng hoặc thấp hơn các sĩ quan chỉ huy đơn vị trực thuộc, nên sĩ quan này thường được tạm thời mang quân hàm cao hơn để có thể chỉ huy các sĩ quan chỉ huy đơn vị trực thuộc trong thời gian tạm quyền. Sau khi rời khỏi chức vụ, sĩ quan này sẽ mang trở lại quân hàm cũ.
- Temporary rank: đây là loại cấp bậc tạm thời phong cho các sĩ quan nắm quyền chỉ huy các đội quân được tổ chức tạm thời (dù trong thực tế thời gian tồn tại của chúng có khi đến nhiều năm). Do đó cấp bậc này thường cao hơn nhiều so với loại Substantive rank.
- Brevet rank: là quân hàm dự bị, được phong vào thời bình. Quân nhân thụ hưởng quân hàm này không bao gồm các quyền lợi của quân hàm tương ứng. Chỉ khi có chiến tranh xảy ra, quân nhân mang quân hàm brevet sẽ chính thức mang quân hàm và thụ hưởng đầy đủ quyền lợi của quân hàm nếu còn tại ngũ.

[thainhi_vn]

Ngay từ thời lập quốc, người Mỹ đã xác lập quân hàm Permanent rank cao nhất là MajGen. Các cấp bậc trên quân hàm này là đều là quân hàm Brevet rank hoặc Honorary rank. Chínnh vì vậy, trong thời gian dài, danh xưng và cấp hiệu của các quân hàm trên bậc MajGen đã từng thay đổi vài lần.

Như đã nêu trên, cấp hiệu cao nhất cho đến trước năm 1866 là LtGen, với cấp hiệu 3 sao. Từ năm 1866, người Mỹ đạt ra cấp hiệu Gen. of the Army cao hơn LtGen mang cấp hiệu 4 sao để phong cho Grant.

Năm 1869, Grant trúng cử Tổng thống. Sherman kế nhiệm Grant mang quân hàm 4 sao. Đến năm 1872, cấp hiệu Gen. of the Army được thay đổi còn 2 sao với phù hiệu đại bàng ở giữa (cấp hiệu LtGen vẫn mang 3 sao nhưng ngôi sao giữa to hơn một chút). Sau khi Sherman hồi hưu, năm 1888, Philip Sheridan được phong hàm này chỉ 2 tháng trước khi chết.


Cấp hiệu Thống tướng Lục quân của William Sherman và Philip Sheridan

Cũng trong sự thay đổi về cấp hiệu năm 1872, cấp bậc Major lần đầu tiên được công nhận chính thức cấp hiệu là lá sồi vàng.

[thainhi_vn]

Sau khi Sheridan chết, cấp bậc General of the Army xem như được bãi bỏ. Cấp bậc cao nhất của Lục quân Mỹ trở lại là MajGen. Mãi đến năm 1895, quân hàm Trung tướng (Lt.Gen.) mới được phục hồi, trở lại là quân hàm danh dự. Cho đến trước Thế chiến thứ nhất, có 7 Thiếu tướng Mỹ được phong hàm Trung tướng là John Schofield, Nelson Miles, Samuel Young, Adna Chaffee (người được đặt tên cho xe tăng M24), John Bates, Henry Corbin, Arthur MacArthur Jr. (cha của Thống tướng tương lai Douglas MacArthur).

Sau khi Arthur MacArthur nghỉ hưu vào năm 1909, quân hàm LtGen lại bỏ trống một thời gian gần 10 năm, bất chấp những sôi động những năm đầu Thế chiến thứ nhất. Oái oăm là đến năm 1917, khi người Mỹ tham chiến, 2 Thiếu tướng là Tasker Bliss và John Pershing được phong thẳng lên cấp bậc Đại tướng (full General) mới được đặt ra. Cấp bậc này được cho là trên cả LtGen và kế thừa cấp hiệu General of the Army cũ.


Cấp hiệu full General và Lieutenant General từ 1917 đến 1918.

Cũng trong năm 1917, cấp hiệu 2nd Lieutetant được quy định là một thanh (bar) có màu vàng. Một số thắc mắc là cấp Maj dưới cấp LtCol và cấp 2nd Lt dưới cấp 1st Lt, nhưng lại mang biểu tượng của vàng (gold) giá trị hơn bạc (silver). Một lời giải thích được đưa ra là màu vàng là biểu trưng của đồng thau (bronze), ở bậc thấp hơn bạc.  

[thainhi_vn]

Như đã nêu trên, từ 1909 đến 1917, cấp bậc cao nhất của Lục quân Mỹ là MajGen, với cấp hiệu 2 sao. Năm 1917, Bliss và Pershing được phong hàm General, với cấp hiệu 2 sao và phù hiệu đại bàng ở giữa giống như cấp hiệu của Sherman và Sheridan trước kia. Có lẽ người Mỹ chỉ định cho cấp General là cấp liền kề với MajGen. Tuy nhiên, chỉ 1 năm sau, vào năm 1918, cấp bậc LtGen được phục hồi để phong cho Hunter Liggett và Robert Bullard. Do LtGen mang 3 sao theo truyền thống và được xếp dưới General, nên cấp hiệu General được điều chỉnh lên thành 4 sao.

Cũng chỉ 1 năm sau, năm 1919, để tôn vinh Pershing, một cấp bậc mới toanh được đặt ra để phong cho ông: General of the Armies. Cấp bậc này được xem là trên cả cấp bậc General 4 sao. Pershing được quyền chọn cho mình cấp hiệu cho cấp bậc mới này và ông ta đã chọn cấp hiệu 4 sao nhưng bằng vàng (gold) thay vì bạc (silver) của 2 Đại tướng còn lại là Tasker Bliss và Peyton March.


Cấp hiệu General of the Armies của Pershing


Cấp hiệu General