Được sống và kể lại - Trần Luân Tín

[cựu bộ đội trẻ]

Những ngày sống trong lòng rừng thiêng, lính trẻ dường như trở nên âm thầm mặc dù không một giờ nào rảnh rỗi. Không khí chuẩn bị chiến đấu dù rạo rực đến đâu cũng bị rừng mênh mông nuốt chửng.
Sốt rét như bóng ma lạnh lùng trùm phủ lên cuộc sống của những người lính. Cơn sốt len lỏi vào đám người nhỏ bé, âm thầm quật ngã họ. Cuộc chiến đấu với sốt rét làm cho con người tối bầm, mất máu, xanh xao.
 Cái chết diễn ra từng giờ từng phút giữa đại ngàn. Nhiều người chết mà không ai biết vì ngã bệnh giữa đường khi đi công tác lẻ một mình.
Có người may mắn được phát hiện, xác vẫn nằm yên trên võng, chiếc võng đang khẽ đung đưa cùng với gió rừng.
Tôi đã chứng kiến một cơn quật ngã dữ dội của thần sốt. Hôm ấy vác đạn ngang qua một cái lán của lính, tôi ghé vào xin nước uống. Hóa ra cái lán này là nơi điều trị bệnh nhân sốt rét của lính công binh.
Người nằm trên sạp tre, người nằm võng. Có vài cái mền trùm kín đang run lên rần rật.
Vài người chưa tới cơn, ngồi thu lu ôm gối, cặp mắt sáng quắc đang gìm giữ cơn sốt rạo rực ở bên trong.
 Những khuôn mặt mệt mỏi, bệch bạc tỏa ra một luồng khí lạnh xuyên suốt cả cái lán trống trải.
Uống nước xong, tôi lẳng lặng vác quả đạn lên vai, vừa dé chân bước tới thì trong lán chợt chói lên tiếng thét, rồi nghe rập rịch tiếng chân người. Một giọng yếu nhưng quyết liệt quát lên: “Nằm xuống. Tao lạy mày…!”.
 Một người chúi đầu lao từ trong lán ra, cái lưng anh ta cong gồng lên, hai chân xiêu vẹo. Được khoảng bốn bước chân, người lính đứng sựng lại, toàn thân thẳng cứng, cắm chân xuống đất ở một tư thế lạ thường, nghiêng tới phía trước chứ không vuông góc với mặt đất, rồi giữ yên như vậy có đến hơn mười giây mới đổ sập xuống.
Vài bệnh nhân cùng với quân y sĩ lao ra. Nhìn cách họ đụng chạm vào người lính vừa ngã, tôi biết anh ta đã chết rồi.
Tôi chưa bị sốt. Ở ban, mọi người đều đã lần lượt trùm mền, không hiểu sao tôi lại chưa bị “gã mặt xanh” chọn.
Không phải ai sốt rét cũng chết, nhưng những người bị quật ngã, nằm lại vĩnh viễn trong rừng sâu rất nhiều.
***

[cựu bộ đội trẻ]

Thấm thoắt đã một năm ở rừng. Tết sắp đến. Vài người đi công tác ở miền Bắc vào mang theo men nấu rượu. Những cục men dân dã còn nguyên vỏ trấu làm cho nhớ đồng bằng.
Lính nấu rượu bằng vỏ thùng lương khô. Một thùng chưng nóng và một thùng nước lạnh, hơi rượu chảy ngang qua ống trúc, ngưng tụ thành giọt nước, thong thả rơi xuống.
 Đêm giao thừa, tôi uống rượu say lịm, ngủ tít đến gần sáng thì lờ mờ tỉnh dậy, toàn thân nóng như lửa đốt. Xưa nay tôi không uống được nhiều, lâu rồi mới uống lại. Khát nước quá, tôi mò xuống suối. Ngã dúi ngã dụi đến tận bờ suối, tôi vục đầu hút dòng nước lạnh ngắt rồi ngửa người trên tảng đá. Trời đêm chập chờn, rừng cây đen ngòm bay bổng lên rồi vùn vụt rơi xuống. Tôi lịm đi cho đến bình minh của năm mới, buổi sáng đầu tiên của năm Ất Mão, năm tuổi của tôi.
Sau cái Tết lơ lửng trong rừng Trường Sơn, ngày tháng tự nhiên như là hối hả, sầm sập ập tới. Bộ đội được lệnh khẩn trương chuẩn bị chiến trường. Rừng vẫn vắng lặng nhưng lòng người nôn nao làm cho rừng có vẻ như ồn ào lên.
Thọat tiên là tin từ Tây Nguyên. Ban mê Thuột đã bùng nổ. Quân đoàn 3 đang dốc lực tấn công vào thành phố Ban Mê.
Rồi tin Tổng thống Nguyễn văn Thiệu phát lệnh “Tùy nghi di tản “ cho toàn bộ lực lượng quân Ngụy ở Cao nguyên.
Anh Đức sôi nổi bình luận: “ Nó bỏ Tây nguyên là sai lầm không thể cứu vãn được. Cú này bị điểm huyệt rồi. Thằng Pháp ngày xưa phải gọi Tây Nguyên là nóc nhà Đông Dương cơ mà. Kiểm soát Tây Nguyên là khống chế toàn bộ Đông Dương. Bây giờ trừ khi thằng Mỹ đổ quân trở lại, còn thế của Ngụy không thể giữ nổi nữa đâu. Có thể sẽ kết thúc đấy !” Anh say sưa phân tích cho tôi nghe về việc liệu Mỹ có quay trở lại để cứu vãn tình thế không, kết luận là không.
“Tùy nghi di tản” tức là mạnh ai nấy chạy. Chạy về giữ lấy rẻo đất miền Trung thì giống như quay lưng ra biển mà chặn lũ quét từ trên núi xuống. Tôi là lính quèn cũng có thể cảm nhận được sự thất thần của quân địch.
***

[cựu bộ đội trẻ]

Dù thế nào thì cuộc chiến vẫn còn ở phía trước.
Lính tráng tiếp tục lầm lũi chuẩn bị cho chiến dịch. Không biết đồng bằng có mưa không. Trên này, núi vẫn mưa sì sụi. Vài ngày không mưa rồi lại vài ngày mưa.
Một tối, trưởng ban Đường đi họp ở bộ tư lệnh về, triệu tập họp ban cấp tốc. Trưởng ban ngồi sau cái bàn bằng thân cây, ánh đèn dầu hắt vàng lên gương mặt căng thẳng, mái đầu hoa râm vẫn hơi cúi xuống, nhún nhường như trong mọi cuộc họp. Nhưng lần này ông nói sôi nổi hơn, giọng gấp gáp , hồi hộp:
-  Quân đoàn vừa nhận được lệnh của bộ tổng tham mưu và thư tay của Đại tướng Võ nguyên Giáp. Sắp tới Sư đoàn ta sẽ cắt đứt đường 1, đoạn giữa Huế và Đà Nẵng, cô lập và giải phóng Huế. Ở mặt trận Tây Nguyên, Ban Mê Thuột, Pleiku đã hoàn toàn giải phóng. Hiện nay địch co về dọc dải đất miền Trung để tổ chức phòng ngự, chống trả. Đây là thời cơ có một không hai cho sự nghiệp giải phóng hoàn toàn miền Nam. Trong thư của Đại tướng có câu: “ Thần tốc, thần tốc hơn nữa. Táo bạo, táo bạo hơn nữa. Nắm lấy thời cơ, quyết tâm giải phóng hoàn toàn Miền Nam”. Chính ủy quyết định lấy câu này làm khẩu hiệu hành động cho toàn Sư, sẽ gắn trên mũ của từng chiến sĩ. Địch hiện nay đang hoảng loạn, nhưng chúng còn mạnh cho nên ta không được chủ quan. Chúng ta phải chuẩn bị thật kỹ, khi hành động thì phải táo bạo, thần tốc. -  Rồi trưởng ban phân công công việc cho từng bộ phận.
Tôi truyền đạt khẩu hiệu của đại tướng xuống cho tuyên huấn của các trung đoàn rồi trực tiếp xén giấy, viết khẩu hiệu để phân phát cho các đơn vị trực thuộc.
Giấy gắn lên mũ thì gặp một chút mưa là tiêu ngay. Nhưng mỗi người lính sẽ thuộc lòng một câu khẩu hiệu mà từ ngữ chưa từng được nghe trong suốt những năm tháng quân ngũ. Nhịp điệu của nó thật lạ lẫm với tai của lính: Thần tốc, thần tốc hơn nữa. Táo bạo, táo bạo hơn nữa… Đại tướng có vẻ là một nghệ sĩ tràn đầy cảm hứng.
Lính tráng xúc động nhưng lo lắng.
Lâu rồi tôi không gặp bất cứ một người bạn nào, cả những thằng bạn trong đội tuyên truyền văn hóa sư đoàn. Vào rừng, mọi người đều trở về đơn vị cũ. Thỉnh thoảng hỏi han được tin về thằng này thằng kia, thế thôi.
Sắp trở về đồng bằng rồi, sắp rời khỏi rừng thiêng. Rừng Bạch Mã những ngày này ít mưa nhưng ẩm ướt. Một đoạn đời tràn đầy cảm xúc của tuổi trẻ đã gửi lại đây. Những cánh lá màu đỏ ối lặng lẽ dưới lòng suối trong veo sẽ ở lại.
Những tảng đá lầm lì sẽ vẫn cứ lầm lì dưới những tán lá thâm trầm, dưới muôn muôn cổ thụ lực lưỡng. Dấu chân của lính sẽ được lá của rừng phủ lên ấp iu như là kỷ vật.
 Những bạn bè đồng đội nằm lại với rừng, linh hồn bơ vơ giữa đại ngàn không biết tới bao giờ.
Thiên nhiên thì vô tư, đã vô tư từ khai thiên lập địa, chắc là sẽ vô tư mãi mãi.

[cựu bộ đội trẻ]

XUỐNG ĐỒNG BẰNG -
CHÈ XANH VÀ KHOAI LANG LUỘC
 
NVTPHCM- Tiếng đại bác đầu tiên làm rừng núi rùng mình. Tôi vùng tỉnh dậy. Trời còn tối, tiếng nổ nối tiếp dội thình thình vào lòng núi. Bắt đầu rồi.
Mọi người đều bật dậy. Những khẩu đại pháo đang chúc nòng bắn thẳng xuống căn cứ địch chốt trên các quả đồi dưới chân núi. Ở đây không thấy được quang cảnh trận đánh nhưng nghe rất rõ tiếng nổ đầu nòng của đại bác cùng tiếng nổ của  đầu đạn dội ngược lại.
Chúng tôi đã được lệnh sẵn sàng hành quân từ mấy ngày nay. Mọi thứ quân trang quân dụng đều được sắp xếp gọn gàng, có lệnh là lên đường. 
Đến trưa, tin từ tuyến trước đưa về: Tất cả các cứ điểm của địch bị pháo kích đều hầu như không chống cự. Bộ đội khi ào vào cứ điểm địch thì lính địch đã tháo chạy gần hết. Số còn sót lại líu ríu phất lên đủ thứ mầu trắng để xin hàng.
 Lập tức lệnh từ bộ tư lệnh sư đoàn truyền xuống phía trước: Bỏ các cứ điểm còn lại, không đánh nữa, lách qua chúng, thẳng tiến xuống đồng bằng. Điểm hẹn là thị trấn Phú Lộc, một thị trấn nhỏ của tỉnh Thừa Thiên nằm ngay trên quốc lộ 1, đoạn giữa Huế và Đà Nẵng.
Đi như chạy, lòng thì bay lên. Tôi khoác cái ba lô, cái ruột tượng gạo, cái xanhtuyarông có biđông ọc ạch nước, tay xách khẩu AK, quần xắn gần tới đầu gối như mọi lần hành quân, lúi húi lao xuống đồng bằng.
Những người nhỏ bé mặc đồng phục mầu xanh, từ trong rừng xanh ra, mặt mũi xanh lét, vừa hồ hởi vừa căng thẳng. Lúc này là xế chiều. Núi sậm mầu ở phía sau lưng. Phía trước, vầng sáng mờ của hoàng hôn còn đang ửng rợ trên lưng đất.
Đi dọc theo bờ của con sông tên là sông Truồi, cái tên mãi tôi mới nhớ nổi. Đi suốt một đêm, mệt thì nằm vật ra nghỉ, rồi lại lục xục lao tới. Con đường nhỏ khi thì áp sát bờ sông , khi lùi xa ra, chạy lòng vòng dưới chân những quả đồi đang mê man ngủ.
Tôi cùng đi với anh Sơn trưởng bộ phận tuyên truyền, anh Lân, anh Ba, anh Thủy. Trời rạng sáng, bình minh của đồng bằng thổi luồng không khí thoáng đãng tràn vào đầy ngực. Mệt lắm rồi, nhưng cũng sắp tới rồi.
Có mùi rơm và mùi phân trâu ngậy lên.
Làng quê dường như đã lảng vảng đâu đó, nó lảng vảng ở sâu trong ký ức của tôi, chứ chưa thực xuất hiện. Cái mùi của làng quê làm cho toàn thân tôi mạnh mẽ lên, phấn chấn, háo hức như một chú bé con.
Có nhiều quần áo lính ngụy lăn lóc trên đất. Những khẩu cối cá nhân bằng bìa, những khẩu AR15 và Cạcbin chỏng gọng như những thứ đồ chơi bị vất bỏ. Nhiều vỏ hộp đồ ăn bị bóp méo hoặc đạp dập, màu sơn còn tươi rói. Hành vi của những người tháo chạy vừa diễn ra trước bước chân của chúng tôi chỉ một thoáng chốc. 
Đất lạ từ từ hiện lên cùng với nắng của mặt trời. Đất rất lạ, màu xanh không giống mầu xanh của làng quê đã có sẵn trong ký ức của tôi, hình như nó sậm hơn và rợ hơn.
Chúng tôi miệt mài đi trên con đường đất. Những bụi cây dại có hoa nở, chúng thản nhiên như chẳng có chuyện gì xẩy ra.
 Làng hiện lên, rồi tiến tới gần những người lính. Loáng thoáng có bóng người, vụt qua rồi biến mất. Chúng tôi bắt đầu đi vào tầm quan sát của người dân, cũng có thể là của địch nữa. Tôi kéo ngang khẩu tiểu liên, lên đạn xọach một cái rồi khóa chốt an toàn, kẹp thân súng, sẵn sàng ứng biến.
***

[cựu bộ đội trẻ]

Làng Truồi nằm rải theo hai bên đường quốc lộ. Không có vết tích chiến tranh, ngoại trừ cái lô cốt dã chiến dựng bằng bao cát nằm ngơ ngác ngay đầu cầu, cùng nhiều mũ sắt lăn lóc bên cạnh.
Nhóm chúng tôi tiến vào căn nhà vườn có hàng rào dâm bụt và rất nhiều cây chè xanh. Nhà xây bằng gạch, mái lợp tôn. Ngay trước cửa, trên sân đất có một am thờ nhỏ, cái am xây bằng gạch ngồi chông chênh trên cây cột bê tông, mặt quay vào trong nhà, tỏa làn khói nhang bảng lảng.
Trong góc tối của căn nhà, một thằng bé co rúm giữa hai chân của  chị nó. Cô chị ôm thằng em, khép mình vào lòng người đàn bà trung niên có gương mặt nhợt nhạt.
Những người lính bộ binh xuống trước chúng tôi không ghé lại làng, họ chỉ lướt qua rồi đi mất, để lại nỗi kinh hoàng nguyên vẹn cho những người đã nhiều năm sợ hãi Cộng Sản. Anh Thủy lớn tiếng chào:
-  Chào chị! Anh em tôi nghỉ nhờ nhà chị một lúc …
Lân nhanh nhẩu:
-  Bà con đừng sợ, bộ đội không hại dân đâu. Nhà có nước uống không cháu bé ?.
Thằng nhỏ ngửa mặt lên nhìn chị nó, ánh mắt giãn ra như hỏi: “Đâu phải ác thú đâu, người thường mà!”.
Người đàn bà đẩy nhẹ hai đứa bé, lách người đi xuống bếp.
Tôi quăng cái ba lô xuống, ngồi phịch trên nền đất trước hiên nhà, sao mà sảng khoái quá. Hương của cây vườn không giống hương cây rừng chút nào, nó xốn xang, vừa quen vừa lạ.
Có tiếng gà mái cục cục, tôi ngả người vói nhìn ra sau, một bầy gà con như những cục bông nhỏ xúm quanh gà mẹ. Tôi ứa nước mắt, bất chợt đụng mạnh vào nỗi cảm động của tuổi thơ vẫn ẩn chứa sâu kín ở trong lòng.
Hút một điếu thuốc, thả khói dưới mái hiên nhà, giữa những cây vườn yên lặng, giữa buổi ban mai nhẹ nhõm. 
Tiếng người thiếu phụ rụt rè:
-  Mời mấy ông vô uống nước...
Năm cái bát bốc khói nghi ngút đặt trên mặt bàn gỗ. Mùi chè xanh tỏa ngậy lên làm cho không khí trong nhà chợt trở nên gần gũi.
 Uống nước, lính tráng hỏi han chủ nhà đủ thứ chuyện. Ba mẹ con nhanh chóng buông rơi nỗi sợ hãi, rồi từ từ thân thiện với những người đàn ông hồ hởi, hiền lành.
Tôi uống tới nửa bát nước chè xanh thứ hai thì thấy đầu căng lên, ngực như hụt hơi. Một thoáng sau mồ hôi vã ra lạnh toát. Buồn nôn quá, tôi gắng gượng đi ra phía chái nhà. Thoáng thấy cặp mắt mở to của chú bé nhìn theo.
Chóng mặt kinh khủng, ruột thắt lại ói ra toàn là nước, tôi ngồi bệt xuống tựa vào vách đất, lả đi.
Chú bé chạy ra rồi vụt chạy vào. Phút chốc mọi người xúm quanh tôi. Nghe tiếng người đàn bà: “Vậy là say chè xanh rồi đó, chắc bụng đói… không răng mô”, nói rồi đi thẳng xuống bếp, tất tưởi bưng lên một rổ khoai lang luộc. Khoai đã nguội, chắc cả nhà chưa kịp ăn sáng. Tôi bóc vỏ khoai, nhai chầm chậm.
Có lẽ tôi là người quá hay liên tưởng, hay cái tuổi này nó thế. Miếng khoai vừa chạm tới lưỡi thì mùi của Hà Bắc xa xôi đã ập ngay tới. Mùi thân mật của đồng quê làm tôi sững người. Ngay lúc ấy mọi cái quanh tôi đều trở nên gần gũi vô cùng, như chưa từng đi đâu, như chưa từng trải qua bất cứ điều gì, vẫn y như những ngày thơ nhỏ.
Ăn mấy củ khoai lang, người tỉnh dần ra.
Rồi chúng tôi lên đường. Ba mẹ con đứng ở hiên nhà, cô gái nhỏ rụt rè đưa bàn tay lên ngang vai lắc qua lắc lại.
***

[cựu bộ đội trẻ]

Đi về hướng Bắc, tiến đến thị trấn Phú Lộc. Đường quốc lộ ở khúc này không lớn. Càng gần thị trấn thì càng xuất hiện nhiều xe Zép, xe GMC của quân Ngụy, cái thì chúi đầu xuống ruộng, cái thì lật nghiêng hoặc chổng cả bốn bánh lên trời. Xe đạp, xe hon đa, giầy dép, mũ nón quăng quật ngổn ngang.
Thị trấn là hai dãy nhà một tầng, hai tầng kề sát nhau, nhấp nhổm đứng bên con đường quốc lộ  rất hẹp.
Xe  zin, xe Giải phóng của bộ đội chậm chạp lách qua những chiếc xe quân sự Mỹ nằm chết bên đường.
Cầu Phú Lộc làm bằng sắt, nó xám xịt. Chúng tôi qua cầu rồi rẽ trái, đi theo con đường đất nhỏ bên bờ sông. Ban tuyên huấn sư đoàn đóng tạm trong một căn nhà nằm sát bên đường. Võng bộ đội mắc ngang dọc trong vườn cây, trong sân nhà.
 Đêm nay sẽ tiến vào Đà Nẵng. Một cái tin nghe sửng sốt. Trưởng ban Đường phổ biến tình hình mặt trận và quyết định của bộ tư lệnh sư đoàn với một tâm trạng không bình thường. Ông cũng không ngờ diễn biến chiến sự lại nhanh đến như thế.
Nấu cơm vội vàng, ăn vội vàng. Mỗi người nắm một nắm cơm mang theo cùng với lương khô. Không thể biết được những bất ngờ gì sẽ xẩy ra với mỗi người trong chặng đường lạ hoắc sắp tới.
 Lúc này thành phố Huế đã lọt vào tay quân giải phóng. Địch cố tháo chạy vào Đà Nẵng nhưng bị tắc nghẽn.
Ở phá Tam Giang, lính Ngụy và người dân chết vô số khi dẫm đạp nhau để chạy lên tàu biển. Có vài chiếc tầu nhỏ đã bị đắm, vài chiếc trực thăng không thể bay, loạng choạng, rồi rơi xuống đất.
Đêm hôm trước, không khí tháo chạy rất náo nhiệt, cũng rất bi thương. Những người dân không biết mô tê gì, nghe nói Việt Cộng khát máu thì kinh hoàng lôi kéo nhau vượt đèo Hải Vân chạy vào Đà Nẵng. Mọi phương tiện di chuyển đều được huy động, không đủ thì cướp bóc lẫn nhau. Lính Ngụy và bọn côn đồ ỷ có vũ khí, tranh thủ trấn lột.
Trong các xóm thôn, du kích nổi lên bắt tù binh. Một du kích già với một cái cuốc cũng áp giải được 5 tên rằn ri đến giao cho bộ đội. Vùng đất Thừa Thiên rung chuyển như động đất.
Đêm hôm ấy tôi ngồi trên chiếc xe Commăngca cùng với Phó chủ nhiệm chính trị, Trưởng ban tuyên huấn và vài người trợ lý khác của phòng chính trị tiến về phía Nam.
Trời đêm tối đen. Những chiếc xe tải chở đầy người và những tốp người khoác ba lô đi bộ bên đường, tất cả lặng lẽ từ từ trôi về phía đèo Hải Vân.
Không có pháo kích, không có máy bay ném bom. Hành quân yên bình giữa đồng bằng miền trung.

[cựu bộ đội trẻ]

ĐÔ THỊ PHÍA NAM
 NGƯỜI PHÍA NAM – TRỜI ĐẤT PHÍA NAM
 
Hải Vân là biển mây.
Xe lên đến lưng đèo thì phải bật đèn pha, đèn gầm không còn tác dụng nữa. Càng lên cao mây mù càng dầy đặc. Mây dựng thành bức tường trắng lòa, đẩy ánh đèn pha lùi về ngay trước tấm kính ô tô. Con đường biến mất. Tài xế nói:
-  Không đi được, thủ trưởng. Không nhìn thấy đường!
Phó chủ nhiệm chính trị Ngoan bước xuống đường. Ông đi qua đi lại trước mũi xe rồi nói với tài xế:
-  Cậu chạy theo tớ, tớ sẽ dắt đi, được không? thử xem.
Đám trợ lý nhao nhao:
-  Thủ trưởng để tôi, thủ trưởng lên xe đi ….
-  Được rồi, cứ ngồi đấy!.
Phó chủ nhiệm cởi phắt cái áo xanh, lộ ra màu trắng tinh của áo may ô.
Chiếc xe rừ rừ dò dẫm  theo người đi bộ, từng bước bò lên đèo. Thủ trưởng Ngoan đảo qua bên này một chút, đảo qua bên kia một chút để căn lòng đường. Mầu áo trắng chỉ sáng hơn mầu mây mù tí xíu nhưng cũng đủ cho tài xế yên tâm nhấp ga.
Thế là vào Nam, cái nơi vô cùng xa, vô cùng cách biệt ngày nào. Mắt tôi bị làn mây trắng lòa làm cho căng lên. Xuống gần tới chân đèo, xe bon bon như mừng rỡ. Phía trước, biển phồng lên trong đêm. Gió thổi lồng lộng làn hương tươi mặn.
Trời đất quá thản nhiên làm cho lòng người lặng đi. Nghe tiếng khịt khịt trong cổ thủ trưởng Ngoan. Không ai nói gì. Xe trôi nhẹ xuống dốc, trôi tới gần những miếng ruộng đang nằm lặng im ở dưới chân đèo.
Thị trấn Nam Ô nửa đêm thức giấc. Xe dừng lại giữa thị trấn. Tiếng động lịch kịch, ì ầm, nôn nao trong vòm đêm lạ lẫm. Lính tráng mệt nhoài sau một chặng vượt đèo, người lếch thếch đi tìm đơn vị, người ngồi bệt bên đường, người nằm ngật, gối đầu lên ruột tượng gạo. Lâu lâu một chiếc xe tải chở bộ đội gừ gừ lách qua đám người lố nhố.
 Những ông già người Quảng gầy guộc, tiếng nói vang vang, chỉ huy đám thanh niên địa phương nấu nước, luộc khoai, hoặc đỡ balô cho bộ đội.
Xe cộ được huy động tối đa. Xe lam, xe tải nhỏ, xe jép dân sự, quay qua quay lại xôn xao. Bộ đội lên xe, dân làm tài xế, xe đầy ặc người, hối hả tiến vào Đà Nẵng.
Đêm Nam Ô mất điện. Ánh đèn ô tô quét qua quét lại. Ánh đèn dầu, đèn bão chập chờn. Những gương mặt người bập bùng. Tiếng nổ bắn xuống mặt đường của ống bô xe lam. Tiếng gọi nhau của lính. Những tấm lưng con gái vội vàng, líu ríu bổ dừa tươi đưa cho lính trẻ. Thị trấn như chưa một lần được thức.
Sau khi thủ trưởng Ngoan làm việc xong với chính ủy trung đoàn 101 và các tiểu đoàn trưởng, chiếc commangca xọc xạch lại tiếp tục lên đường.     
Trời rạng sáng chúng tôi vượt qua Nam Ô, đến một vùng đất trống bệch bạc. Rào kẽm gai chập chờn giăng ngang dọc, những ụ pháo đắp bằng bao cát như những con ốc khô nằm buồn trên đất trắng. Rất nhiều cáttút đồng của đạn đại bác. Vô số thùng phi móp méo nằm ngổn ngang.
Ngửi thấy mùi chiến tranh phảng phất sau một chặng đường có hơi mặn dịu dàng của biển.
Những tiếng nổ của súng bộ binh lẹt đẹt nghe buồn và căng thẳng. Hai vai người tài xế hơi so lên, anh tập trung lắc chiếc xe tránh những hố pháo trên mặt đường nhựa. Mọi người đều im lặng. Mái tóc cứng khô lốm đốm bạc của phó chủ nhiệm chính trị rung rung theo nhịp xe.
Tôi ngồi phía sau, bên cửa, vươn cổ ra ngoài hóng gió. Gió khô làm díp mắt lại. Buồn ngủ quá, tôi gục đầu lên cánh tay đặt ngang thành cửa xe, ngủ vùi mất.
***

[cựu bộ đội trẻ]

Đà Nẵng, thành phố dựng vụt lên, đập vào cặp mắt ngái ngủ của tôi. Đây là phố phường, những vỉa hè, những hàng dây điện lặng lẽ dăng trên những mái hiên nhà.  Đường phố rộng, không có cây, không một bóng người.
Tài xế gìm xe, ngập ngừng một chút ở ngã ba, rồi nhấn ga chạy thẳng theo con đường lớn. “Đường này ra sông Hàn, thủ trưởng. Hôm qua em xem kỹ bản đồ rồi”.
Gặp hai chiếc xe tăng cuồn cuộn vòng xích, lăn xuôi theo con đường lớn. Lính ngồi trên thành xe tăng đưa tay lên vẫy. Những gương mặt non chọet mà khắc khổ.
Nhiều ngã tư vụt qua. Tôi cố nhìn vói theo những con đường ở các ngã tư để ước lượng xem thành phố này lớn đến chừng nào. Có vài chiếc xe máy cắm cúi lao đi. Vào sâu hơn trong phố, xuất hiện vài nhóm dân thường thập thò ở hiên nhà ngó nhìn bộ đội. Những người phụ nữ mặc áo hoa, quần hoa trông rất lạ mắt.
Thỉnh thoảng gặp một chiếc xe jép cắm cờ Giải Phóng chạy chầm chậm, trên xe có năm bẩy thanh niên vận đồ đen, tay áo buộc một vòng vải đỏ, giơ cao súng tiểu liên Mỹ lên chào bộ đội.
Một chiếc jép trắng chở ba nhà sư áo vàng, tay áo cũng buộc một vòng vải đỏ. Các sư nhìn bộ đội, cười.
Nhìn thấy nước của con sông Hàn nhấp nháy phía trước. Xe quẹo trái rồi dừng lại ở đầu một ngã tư. Tất cả xuống xe. Mọi người tự dưng cùng đập tay phủi bụi trên quân phục, quay qua quay lại chỉnh sửa áo quần đã xộc xệch vì chặng đường dài.
***

[cựu bộ đội trẻ]

Tôi ở lại cùng với tài xế. Mọi người theo thủ trưởng Ngoan đi thị sát và bắt liên lạc với bộ tư lệnh tiền phương. Đứng đợi bên vỉa hè vắng của phố lạ. Thực sự là phố rất lạ., nó nhiều màu sắc và trống trải, nó khô khô. Nó ẩn chứa những điều hoàn toàn không giống với sự ẩn chứa của phố phường Hà Nội.
Một tốp bộ đội lục xục đi ngang qua ngã tư. Vài người vừa đi vừa nhả khói thuốc. Tôi gọi giật lại:
-  Ê! Anh bạn, còn thuốc không?
-  Có đây! -  nói rồi quàng tay lên túi cóc bên cạnh balô, móc ra một bao thuốc, vung tay ném cho tôi.
-  Đơn vị nào đấy?
-  đoàn Thuận Hóa.
-  Cũng Thuận Hóa đây, đi nhá !.
Bao thuốc lá mới tinh có bọc một lớp giấy bóng, có dòng chữ: Ruby queen - quân tiếp vụ. May mà anh chàng lái xe có cái bật lửa, hai thằng phập phèo hút điếu thuốc đầu tiên của miền Nam.
Phố xá từ từ đông người dần. Thọat tiên là những chiếc honđa phóng vùn vụt, rồi đến những chiếc honđa chạy chầm chậm, có lẽ là dò xét tình hình. Rồi người đi bộ xuất hiện, thoáng cái đã xôn xao cả mặt đường. Nhiều người cầm trên tay lá cờ Giải Phóng nhỏ, không biết họ chuẩn bị từ khi nào.
Đầu đường, những nòng pháo xe tăng lừ lừ tiến vào. Dân chúng háo hức ngắm nhìn những khối thép hùng dũng của những người mới từ trong rừng ra, tất cả đều vẫy tay chào các chàng lính ngồi bên tháp pháo.
Tôi lập bập lấy cái máy ảnh, vội vàng căn khẩu độ tốc độ, rồi đưa máy lên ngắm, căn nét và bấm. Những tấm ảnh, nếu còn thì chắc sẽ rất đẹp, dù có thể rung hay thiếu sáng.
 Những cảm xúc khó diễn tả thành lời dẫn dắt tôi len vào đám người. Đưa máy lên, không bấm, rồi đưa máy lên bấm. Gương mặt của những đứa bé, gương mặt của các cô gái, gương mặt người già. Những góc phố lạ, tiếng cười lạ, giọng nói lạ. Muốn chụp thật nhiều, nhưng phim còn rất ít mà đường thì còn dài lắm.
Khẩu súng lặng lẽ trên vai người lính, lặng lẽ bên cạnh những gương mặt lúc này không vui không buồn. Những cảm xúc quá đa dạng, chất chứa đến mức không thể biểu hiện rõ ràng, nhưng thảy đều ngời lên.
Một thằng bé trạc mười tuổi đứng trước bậc thềm, nhón chân gọi vói vào trong nhà:
“ Má ơi, Việt cộng. Má ơi ra coi Việt cộng …”
Tiếng người đàn bà ré lên:
“Muốn chết hả, Quân, câm cái miệng lại!”
Thằng bé im, quay ra thấy tôi đang nhìn, nó sựng lại, hai con mắt trợn tròn. Tôi nháy mắt với nó một cái rồi ôm máy đi tiếp.
***   

[cựu bộ đội trẻ]

Thế là lạc. Tôi cố định tâm vắt óc tìm lại hành trình để lần về điểm xuất phát nhưng vô vọng, phố phường giống nhau, mà vừa đi vừa chụp ảnh nên hướng cũng mất, không còn một chút mang máng nào để có thể khởi động sự mường tượng cho cái đầu.
Cứ đi thôi. Trên người có khẩu súng ngắn, cái biđông óc ách nước, con dao găm và cái máy ảnh. Mọi người chắc đang lo lắng lắm. Chà, thật oái oăm, bị rơi giữa phố phường, ở rừng cũng chưa khi nào lại rơi như thế này.
Đà Nẵng mùa này lành lạnh. Nắng se se khô. Tôi bước nhanh, có thể bắt gặp chiếc xe commăngca đang rảo tìm mình đâu đây chăng.
Con đường dốc trút tôi xuống bờ sông. Sông Hàn, sóng lắp bắp bên những cụm rác to tướng hờ hững.
Bóng áo xanh tự nhiên vắng bặt. Những áo mầu, áo hoa đông ào lên. Những tốp người kéo nhau chạy dạt qua hướng này, lại những tốp người kéo nhau chạy dạt qua hướng kia. Tiếng súng bộ binh nổ ran bên bờ phía nam. Trong phố xa, lẹt đẹt tiếng đạn AR15, thỉnh thoảng nghe bùng lên tiếng đạn cối cá nhân.
Sự lặng yên biến mất. Dường như sau khi bàng hoàng, phố phường mới chợt giật mình nhập cuộc, cuộc nhốn nháo không thể không xẩy ra.
Tôi móc khẩu K54, lên đạn, khóa chốt an toàn rồi kéo cái bao súng ra trước bụng, không đeo tòng teng ở mông nữa. Con dao găm đập đập ở bên sườn, cái biđông vẫn óc ách nước theo nhịp bước của tôi.
 Tôi đi dọc theo bờ sông, với ý nghĩ, ở khoảng trống như thế có thể chiếc xe sẽ dễ nhìn thấy mình hơn. Trong lòng phấp phỏng hy vọng, vừa đi vừa húyt sáo khe khẽ, mắt nhìn tới rồi lại quay nhìn vói về phía sau.
Lâu lắm, chắc không dưới hai tiếng đồng hồ tôi bách bộ như một kẻ nhàn nhã bên bờ sông Hàn. Một chiếc xe Jép cao (Jép dân sự) rà tới, từ từ chạy bên cạnh tôi. Không nhìn nó, tôi hơi cúi đầu, lặng lẽ chú ý động tĩnh của chiếc xe.
Hồi lâu, người trên xe cất tiếng hỏi:
-  Anh Giải Phóng, anh đi đâu đó ?.
Đấy là một thanh niên có khụôn mặt vuông đầy đặn, da nâu. Tôi dừng bước, đắn đo một chút rồi nói:
-  Đi dạo thôi, có chuyện gì không?
Cái xe dừng lại. Người lái xe nghiêng người ra khỏi cửa, giọng nói nghe chất phác, thật tình:
-  Anh cần đi đâu, lên tôi chở đi, không sao đâu anh … lên tôi chở đi.
Có lẽ người này đã quan sát tôi từ trước đó. Bỗng dưng, cũng không biết tại sao trong lòng lại thấy tin cậy, tôi đi tới gần, nói:
-  Tôi lạc đơn vị, bây giờ cũng không biết tìm ở đâu!.
-  Không sao đâu anh, anh lên xe đi, mình chạy vòng vòng chắc tìm ra mà.
Cũng phải thế thôi, một tia hy vọng mới. Tôi ngồi bên cạnh người thanh niên Đà Nẵng không quen biết, lạ là không có cảm giác lo lắng hay là cảnh giác gì cả.
-  Đất nước mình mà anh, lạc đâu được. Đơn vị anh chắc cũng quanh quanh đâu đây thôi.
Chiếc xe êm ru nhẹ nhàng lạng qua các con phố. Tôi cũng không thể ngờ, cuộc phiêu lưu chỉ mới bắt đầu.