Ngàn năm sau, người đọc vẫn ngẫm nghĩ truyện “chí Phèo”...bọn trọc phú và những kẻ ăn theo, bám đít kẻ thù thời đó chia đất nước Việt Nam ta thành Bắc Kỳ, Trung kỳ, Nam kỳ để cai trị nhân dân ta - bằng phân biệt vùng miền; bằng nghèo đói - xơ xác bần cùng; càng hiền lành, càng nhẫn nhục thì càng bị chà đạp, hắt hủi, bất công, lăng nhục tàn nhẫn; người nông dân bị đẩy vào con đường tha hóa, lưu manh hóa …tột cùng như cụ Chí Phèo của Làng Vũ Đại thủa ấy…dù tiêu cực, nhưng “cụ Thị Nở” vẫn thấy cái lò gạch bỏ hoang.
Bác quên không nhắc đến nhân vật trong tác phẩm Bỉ Vỏ của cụ Nguyên Hồng và tổng kết cho nó đủ mọi thành phần do ảnh hưởng xã hội thời Tây. Anh Chí và chị Thị Nở chỉ "quậy" tưng bừng trong cái làng Vũ Đại ấy nhưng chưa vượt qua lũy tre làng. Còn nhân vật của cụ Nguyên Hồng thì đi xa hơn nhiều bác ạ, nhọc nhằn, cơ cực, xô đẩy, chà đạp, hắt hủi, đau đớn, xa đọa đến cuối cùng cái lò gạch giữa thành thị cũng không có cơ ạ.
Đấy là chuyện lịch sử và tính quốc tế về quan điểm “chia để trị” , một số quan điểm hẹp hòi của kẻ thù dân tộc; của lớp hậu sinh mới đánh đấm được vài trận, có chút của nả, chức vụ… đã lên mặt công thần ngo ngoe đòi chia để trị…chuyện nực cười…đêm qua, chắc bậc tiền bối Thị Nở, không nhắm mắt được tức khí quát hỏi... thằng nào thời nay định tự rạch mặt, ăn vạ như Chí phèo vậy hả xuanxoan; nói đi, để Bà Tổ nó cho nó ra ở cái lò gạch bỏ hoang giữa đồng…cho nó tha hồ tự rạch mặt, tha hồ “chia để trị” ăn theo bọn bành trướng…hì hì…thưa cụ, không phải đâu ạ…con nói đùa tý để tỉnh giấc mơ quái đảm thôi ạ.
Còn chỗ tô đỏ ở trên bác nói vậy là mắc bệnh CÔNG THẦN mất rồi.

Các cụ xưa vẫn dạy cháu con: Thiên hạ nhân, thiên hạ tài. Người tài trong thiên hạ và cái tài của họ là vô cùng và ta chỉ là con "muỗi". Khi cầm súng chẳng ai "mặc cả" rằng: Tôi "oánh" xong trận này thì phải cho tôi cái gì? Sau này tôi được làm chức vụ gì? Nhiều bác cựu binh ta từng đi thông từ thời đánh Đế quốc sài lang sang thời của bọn em đấy ạ, giờ đây trở về cũng chỉ an phận là anh nông dân thập phần, cụ ấy mất mấy năm nay rồi, khi mất cũng chỉ có một chiều 60cm và một chiều 1,2m thôi ạ, không hơn đâu, phó TL Quân đoàn em đấy ạ, tên tuổi lẫy lừng tại miền Đông Nam Bộ đấy ạ. Khi họ ra về cũng chẳng có gì để
chia và cũng chẳng có gì để
trị đâu ạ.
Giờ đây khi sức cùng lực kiệt thì chiến binh năm xưa từng oai hùng đánh trăm trận đi chăng nữa cũng chỉ còn là ông lão, điều tốt hơn cả là chỉ hướng cho thế hệ sau thấy được đâu là chân lý chứ cứ oán thân trách phận, săm soi kẻ "bất tài" mà quyền cao chức trọng hôm nay mãi cũng không ích gì. Thôi thì cứ theo cái chân lý ngàn đời các cụ đã dạy cháu con: Con vua thì lại làm vua, con sãi ở chùa thì quét lá đa vậy. Mình về với đúng bản chất, cội nguồn của mình sau thời cầm súng, không cảm thấy xấu hổ với lòng mình là được rồi bác ạ.
Còn thằng nào hôm nay bán nước cho giặc thì hãy chờ đấy, khi nào mà dân nổi
can qua thì biết và cũng là lúc nó phải ra
quét chùa thôi ạ. Quy luật bất đổi đấy ạ.
