Phiến quân ly khai tại Donbass - thực chất là ai?
Tại Miền Đông hiện nay có nhiều nhóm vũ trang đang hoạt động chống lại chính quyền Ucraina, trong đó có những nhóm hầu như không liên quan gì với nhau. Mỗi nhóm có thủ lĩnh và mục đích riêng của mình, trang điện tử “Тексти.org.ua” cho biết.
Cụ thể, tại Donetsk có các thuộc hạ của Alexandr Borodai, Alexandr Khodakovsky và một số nhóm khác. Còn tại Lugansk có nhóm Varely Bolotov, tại Slaviansk - nhóm Igor Girkin (Strelkov), tại Lisichansk - nhóm Aleksei Mozgovoi, ở ngoại ô Lugansk có các nhóm Kozak sông Đông, tại Sneznoie có một số nhóm chiến binh khác…
DonetskThủ phủ vùng Donbass, đồng thời là thủ đô của “Cộng hòa Nhân dân Donetsk” tự xưng được bảo vệ bởi một số nhóm vũ trang cùng một lúc. Trên danh nghĩa, các nhóm này thuộc quyền chỉ đạo của “Thủ tướng” Alexandr Borodai. Trong đó, nổi tiếng nhất là tiểu đoàn tình nguyện “Vostok”, được thành lập trong phong trào biểu tình phản đối chính quyền Kiev tại địa phương cách đây vài tháng.
Chỉ huy tiểu đoàn “Vostok” là Alexandr Khodakovsky - cựu sỹ quan đặc nhiệm “Alfa” (lực lượng đặc biệt tinh nhuệ của Cơ quan an ninh quốc gia Ucraina SBU). Nhân vật này cũng có chức danh chính thức là người đứng đầu Cơ quan an ninh của “CHND Donetsk”.
Ban đầu, tiểu đoàn “Vostok” có thành phần là những cựu quân nhân đặc nhiệm “Berkut” của Bộ Nội vụ và “Alfa” của SBU - những người phản đối Maidan. Về sau, theo thông tin báo chí, đạo quân này được tăng cường bằng lính đánh thuê là mật vụ Nga.
“Vostok” đã bị thiệt hại nặng nề trong trận giao tranh giành quyền kiểm soát sân bay Donetsk. Cũng theo thông tin báo chí, khoảng gần 100 chiến binh đã thiệt mạng trong trận này.
Một nhóm vũ trang khác đang hoạt động tại Donetsk, được coi là có tổ chức hơn - đó là “Oplot”, từng đốt phá xe, bắt cóc, tra tấn và thủ tiêu những thành viên tích cực của Maidan ở Kiev. Tổ chức này bị nghi là được tài trợ bởi cựu Tổng thống Victor Yanukovich.
Các chiến binh “Oplot” chính là những người đã chiếm giữ Tòa thị chính Donetsk và Đài truyền hình tỉnh Donetsk.
Ngoài ra, tại Donetsk còn có lực lượng thứ ba, được gọi là tiểu đoàn quân Osetia (từ vùng Kazkav của Nga). Chiến binh của tổ chức này đảm nhiệm việc canh gác những cứ điểm trọng yếu ở ngoại vi thành phố Donetsk.
Đặc điểm của các nhóm phiến quân ở Donetsk là chỉ tập trung trong thành phố, không tham chiến bên ngoài, cũng không tổ chức mít tinh biểu tình.
LuganskLực lượng phiến quân chủ yếu tại thành phố Lugansk là “Quân đội Đông-Nam”, do “Thủ tướng” của “CHND Lugansk” Valery Bolotov chỉ huy.
Bản thân Bolotov từng là sỹ quan an ninh KGB thời Liên Xô cũ, các thuộc hạ thân cận cũng đều là sỹ quan đã ra khỏi ngành.
Đạo quân của Bolotov kiểm soát hoàn toàn thành phố Lugansk và tuyên bố đảm bảo trật tự trị an trong thành phố. Cũng giống phiến quân Donetsk, nhóm vũ trang này không ra khỏi địa bàn thành phố Lugansk, ngoại trừ việc tham gia một số trận giao tranh ở thị trấn Tsaschie, làng Stanichno-Lugansky và làng Metallist ở vùng ven thành phố.
SlavianskLực lượng phiến quân ở Slaviansk - điểm nóng nhất tại chiến trường Miền Đông, thuộc địa bàn tỉnh Donetsk - được chỉ huy bởi Igor Girkin, biệt hiệu “Strelkov”, công dân Nga. Nhóm này được yểm trợ từ hướng Bắc bởi tiểu đoàn của Mozgovoi ở Lisichansk và những đội quân của Bezler ở Gorlovka từ hướng Nam.
Các nhóm phá hoại do Strelkov chỉ huy đã nhiều lần tấn công các địa điểm nằm bên ngoài thành phố Slaviansk.
LisichanskTiểu đoàn của Aleksei Mozgovoi có quân số không nhiều, nhưng được cho là có đào tạo bài bản. Nhóm này thường xuyên tham gia chiến trận ở các khu vực lân cận, có liên hệ chặt chẽ với các chiến binh của Strelkov ở Slaviansk, ít khi phối hợp với lực lượng phiến quân của Bolotov ở Lugansk.
Tại địa bàn hai thành phố thuộc tỉnh Lugansk có một số nhóm chiến binh Kozak sông Đông, đặt dưới sự chỉ huy của thủ lĩnh Nhikolai Kozitsyn. Hoạt động chính của các nhóm này là cướp bóc, tống tiền.
Các chiến binh Kozak của Kozitsyn vào Krasnyi Luch và Antratsit từ đầu tháng 5 và trên thực tế đang kiểm soát toàn bộ hai thành phố này từ đó đến nay. Hoạt động hoàn toàn theo ý mình và có vẻ như không phối hợp với các nhóm phiến quân khác trong khu vực. Vì vậy, từng không ít lần bị Bolotov và Strelkov chỉ trích.
SneznoiePhiến quân vũ trang xuất hiện ở Sneznoie từ đầu tháng 6. Được trang bị xe tăng, thiết giáp hạng nặng và tên lửa cao xạ. Các chiến binh được trang bị đồng bộ, mọi hoạt động di chuyển có vẻ rất chính quy. Vì những dấu hiệu như vậy, có nhiều ý kiến cho rằng đây là lực lượng lính đánh thuê chuyên nghiệp. Tuy nhiên, đến nay chưa xác định được ai là người cầm đầu nhóm này.
***
Ngày 1/7/2014, một nhóm chiến binh vũ trang đã tổ chức tấn công vào Sở công an tỉnh Donetsk, làm 1 nhân viên công an thiệt mạng và 7 người khác bị thương. Chính trong vụ tấn công này đã bộc lộ sự mâu thuẫn giữa các lực lượng phiến quân - một nhóm chiến binh dưới sự chỉ huy của nhân vật có biệt hiệu là “Bes” muốn cắt đứt hoàn toàn hoạt động của cơ quan công an, nhưng ý định này đã bị ngăn cản bởi chính một nhóm vũ trang khác - được cho là người của tổ chức “Oplot”, đã giải vây cho Sở công an tỉnh, với lý do để tránh sự lên án của dư luận xã hội nhằm vào các lực lượng chống chính quyền.