Bên bờ Hiền Lương

[dongadoan]

  Đúng hẹn, Minh và Tam lên gặp Thắng. Nắng trưa đầu hè như dội lửa. Tam mặc chiếc áo màu gụ, cổ tròn, để lộ một vạt ngực trắng lấm tấm mồ hôi. Sắp đến chỗ tiểu đoàn bộ, Tam kéo Minh đứng dưới bóng mát của một bụi duối, nói nhỏ:

  - Em giận anh Thắng nhưng cũng rất lo cho anh. Anh mà bị tước quân tịch, em cũng bỏ quê đi theo anh. Đi đâu em cũng đi...! Tính anh
Thắng em biết rồi, nguyên tắc lắm. Em út trong nhà anh ấy lại càng làm dữ.
 
  Minh:

  - Chiều qua, anh có gửi cho anh Thắng một lá đơn.
 
  Tam giật mình:

  - Để xin hạ mức kỷ luật?

  - Không, để xin đi chiến đấu đợt này...
 
  Tam cười khổ sở:

  - Em thấy không cần thiết. Làm thế anh Thắng lại càng lên mặt.

  - Thì đó là việc làm cuối cùng của anh trước khuyết điểm của mình. Được hay không, giờ anh vào sẽ rõ. Em chờ anh một lát nhé!

  Minh đi rồi, Tam rút cả hai chiếc dép đặt ngay ngắn thành một chỗ ngồi. Cô ngả lưng vào vách hào. Phía trên, tán cây duối xòe rộng như một chiếc ô che chở cho Tam. Gió từ đâu thổi về làm tung lớp bụi nhàn nhạt như phấn hồng. Sự căng thẳng, mệt mỏi suốt mấy ngày qua như một chất men đưa Tam vào giấc ngủ mơ màng.

  Khi cô tỉnh lại, Minh đã ngồi bên từ khi nào, khuôn mặt tươi tắn đang âu yếm nhìn cô. Giấc ngủ đã cuốn đi mọi lo toan, Tam thấy lòng mình thanh thản, cô quên rằng, mình đến đây để nhận kỷ luật của Minh. Tam mơ màng:

  - Em thấy anh hình như có chuyện vui?
 
  Minh trao tờ giấy cho Tam:

  - Em đọc đi...!
 
  Nét mặt của Tam tươi lên theo mỗi dòng chữ. Đột nhiên, cô ôm chầm lấy Minh:

  - Thôi, chúng mình về đi, anh. Về để anh còn kịp chuẩn bị lên đường!

  Minh nắm tay Tam chạy trong đoạn giao thông hào chật hẹp. Được một đoạn, Tam níu tay Minh lại, thở dồn. Giọng cô đứt đoạn:

  - Vậy mà em cứ trách anh Thắng.

  - Anh không gặp anh Thắng. Nhưng anh Mẫn nói, chính anh Thắng là người đấu tranh để anh đi cùng đơn vị...
 
  Hai người tiếp tục chạy. Một lúc đã đến đại đội Minh. Từ ngoài giao thông hào, Minh nghe rõ tiếng của cậu Văn đang hát:

"Anh vẫn hành quân
Trên đường ra chiến dịch...".

  Tam tần ngần, nửa muốn vào với Minh, nửa không. Cuối cùng, cô chợt nhớ ra việc định làm:

  - Em phải về nấu cho anh vắt cơm nếp. Nếp anh Liễm mới cho bọ hôm qua.

  - Ừ, em về đi, chiều ra bến tiễn các anh đi.

  Tiếng "Dạ" của Tam rất nhỏ, lẫn vào tiếng gió.

[dongadoan]

Mười hai

  Xế chiều, Tú, Quyến, Tam, Thê và bốn dân quân được xã tăng cường để vận chuyển thương binh đã ra bến đò. Từ sáng sớm, súng nổ liên hồi phía Cồn Tiên, Tú đoán thương binh sẽ về nhiều. Cả đội chuyển thương bên trạm xá khu đội cũng đã có mặt.

  Trời chưa tối, bến sông chỉ trơ ra mấy cọc tre buộc thuyền. Dọc bờ sông, những cây dừa cụt ngọn, thân cây còn lại như những mũi chông cắm vào trời chiều. Phía tây, dãy Trường Sơn trập trùng, sẫm tím trên màu trời xanh nhạt. Hoàng hôn đang buông từ phía ấy.
Ngồi trong lán, thỉnh thoảng Tam lại phải ra ngoài. Cô tì tay lên bờ hào, muốn nôn mà không nôn được. Tú là người đầu tiên nhận ra sự thay đổi ở Tam. Anh kéo cô ra chỗ vắng, hỏi nhỏ:

  - Chỗ anh với chị Nhị là bạn với nhau, anh coi em như em mình... Cho anh hỏi, hình như em có...

  Tam không đáp. Tú là một y sĩ giỏi, như một người thầy của Tam nên cô nghĩ là anh đã đoán biết tất cả. Sự im lặng của Tam như một lời thú nhận. Tú cười, nói tiếp:

  - Anh biết để không phân công em làm việc nặng.
 
  Tú nói chưa hết câu, Tam lại ôm bụng, nôn khan lên mấy tiếng. Tú bước lại, lấy trong túi cứu thương miếng gạc đưa cho Tam. Chưa kịp lau miệng, toàn thân cô đã run lên, Tam ngồi xuống oẹ ra mật xanh mật vàng. Tú lắc đầu, nhìn Tam rồi bước đến đỡ cô dậy. Tam thú thật:

  - Hình như em... có rồi, anh Tú ạ.

  - Nhìn em là anh biết. Em đừng sợ anh soi mói gì mà để anh phân công cho em việc khác. Ngày mai trở đi, em không phải ra đây đón bệnh nhân nữa. Em ở lại trực trong trạm.
 
  Tam nhìn Tú hàm ơn:

  - Không, anh mà làm vậy anh em người ta nói em chết.

  - Không ai nói cả! Em cứ yên tâm. Chuyện em có em bé, giấu mọi người sao được.

  Tú đứng nói chuyện với Tam một lúc thì phía bờ Nam, con đò đầu tiên đang rẽ sóng sang sông. Trên bến sông, đội chuyển thương đã có mặt với cáng cứu thương đặt sẵn trên bờ. Hình như ai cũng đang hồi hộp, muốn biết những thương binh, tử sĩ đó là ai, có phải là bạn bè, là ruột thịt với mình không. Tam cũng ở trong trạng thái tâm lý như vậy. Minh cùng đơn vị sang chiến đấu bên bờ Nam đã mười ngày nay. Mười buổi chiều cô ra bến sông đón thương binh. Dọc theo bờ sông, từ Bến Tắt xuống cửa Tùng, có hàng chục trạm tiếp đón thương binh. Nhưng bến sông của xã T là bến chính. Từ đây có đường dây chuyển thương lên bệnh viện khu vực, bệnh xá khu đội. Trong mười ngày ấy, chưa có ai thương binh thuộc đại đội với Minh. Nỗi lo mơ hồ trong Tam như vợi đi.

[dongadoan]

  Chiều nay cũng thế. Khi trời tối hẳn, người thương binh cuối cùng được chuyển đi, Tam cũng là người cuối cùng theo Tú về trạm. Nhìn khuôn mặt đã bắt đầu xọp lại của Tam, Tú chân tình:

  - Thôi, hôm nay ít thương binh, út cứ về nhà nghỉ đi.
 
  Tam nhất định từ chối:

  - Eng lo cho út như rứa người ta phân bì chết. Để Út ra trạm, chuyển xong thương binh, út về.

  - Hôm nay chỉ có hai thương binh nặng, hồi sức xong anh cho chuyển ngay. Mấy người nhẹ mai chuyển cũng được. Út cứ về đi.
 
  Tam miễn cưỡng chia tay Tú, đi về phía nhà mình. Con đường hào không xa, mọi khi Tam chỉ đi chừng mươi mười lăm phút. Vậy mà bây giờ, cô vừa đi vừa nghỉ, khi về đến nhà, tín hiệu báo chín giờ đã vang lên từ chiếc đài bán dẫn của cha cô.
 
  Ông Duệ vẫn đang chờ con. Ông ngồi bên ngọn đèn chai tù mù, rít thuốc "chú bác". Không mấy khi ông có thời gian rảnh rỗi để ngồi trong căn hầm nhà mình, nghĩ về kỷ niệm vui buồn của những tháng ngày qua. Bà Duệ mất, đứa con trai của ông mất, rồi chuyện chẳng hay ho gì của Tam như những đòn cân não chực giáng ông quỵ xuống. Rồi chuyện ăn ngủ thất thường đã cướp đi sức lực của ông. Người ông còn một nhúm, cằm bạnh ra, râu mọc tua tủa. Ông cũng không kịp soi gương để cạo râu, chải tóc, để so sánh khuôn mặt mình với ngày trước... Ông cứ ngồi như vậy, vấn hết điếu thuốc này sang điếu khác. Nồi cơm của hai cha con ông nấu ban chiều vẫn ủ sau bếp. Mấy khúc cá đồng kho keo ông để sẵn trong chạn. Ông Duệ hình như không thấy đói. Một nỗi trống trải vô tình xâm chiếm tâm hồn ông khi ông từ trụ sở ủy ban về nhà. Ông ngỡ như mình nhầm nhà, ngờ ngợ đứng hồi lâu trước căn hầm, chần chừ toan bước ra. Nhưng rồi những đồ đạc trong chiếc hầm bằng giữ chân ông lại. Chiếc gàu sòng ông đã cùng bà tát nước. Con dao quắm ông hay dùng bứt bổi. Chiếc đôn đựng luá bằng gỗ mít có từ khi ông mới lọt lòng. Bây giờ, trên mặt đôn lỗ chỗ vết bom. Nó được bà con cứu ra khi bom Mỹ ném vào nhà ông. Ông lững thững bước vào, y hệt như một người lạ vào nhà mà chủ nhân đi vắng. Ông đong gạo, xuống lán bếp nấu cơm. Những công việc ấy như đã định hình từ lâu trong ông, thành một thói quen và ông Duệ thực hiện nó như một cái máy.
 
  Tiếng gọi của Tam kéo ông Duệ về với thực tại. Ông trở nên hoạt bát, đứng dậy vươn vai, hỏi con:

  - Sao giờ con mới về?

  - Con phải đón thương binh, bọ ạ. Bọ chưa ăn cơm à?

  - Chưa. Bọ đang chờ con!

  Ông không muốn nói lên một sự thật: ông không thể ăn một mình. Ông không muốn cô đơn. Nhà chỉ hai cha con, không lẽ bày ra thành hai mâm. Cơm dọn ra, Tam vừa cầm đũa đã phải đứng dậy nôn thốc nôn tháo. Ông Duệ lắc đầu. Ông biết điều gì đang xảy ra với con gái ông. Trong thoáng chốc, ông nghĩ ngay đến Minh. Đợt này nó trở ra, ông sẽ đứng ra làm đám cưới cho hai đứa. Nhất định là phải thế!
Bữa cơm đã muộn cộng thêm cái cảnh phải nhìn con nôn oẹ, ông Duệ không sao ăn tiếp. Ông nghẹn ngào vì những chuyện vu vơ. Tam thấy cha buông đũa trong khi bát cơm như vẫn còn nguyên, ân hận về chuyện về trễ của mình, ân hận vì không ngăn được những đợt quặn thắt làm chiếc dạ dày rỗng của cô cứ muốn tống ra những gì chưá trong đó. Cô nói nhỏ nhẹ, như một lời xin lỗi:

  - Bọ không ăn được cơm, con bắc nồi cháo. Có hộp thịt hôm trước chị Nhị để lại.

  Ông Duệ nhìn con gái với ánh mắt thông cảm. Với ông, chuyện ăn hay không hoàn toàn không cần thiết. Ông thương con, thương đứa cháu ngoại còn trong bụng mẹ nên khi Tam vừa nói, ông gật đầu ngay. Tam cất dọn bát đuã, lụi cụi đi ra lán bếp.

[dongadoan]

  Phía ngoài lán, ánh đèn pin mờ đục sau một lần vải nhựa loang loáng như một chiếc lá phát quang đang luơ huơ trên bàn tay ai đó. Ông Duệ lên tiếng:

  - Ai đó?

  Tiếng Liễm:

  - Con đây, bác chưa ngủ à?

  Sự xuất hiện đột ngột của Liễm giữa lúc khuya khoắt thế này làm ông Duệ lo lắng. Hai người vừa mới bàn việc với nhau lúc cuối giờ chiều. Mới ba tiếng đồng hồ trôi qua, lại có chuyện chi gấp gáp nữa. Liễm đưa mắt nhìn quanh, hỏi:

  - Út Tam đâu bác?

  - Em nó ở sau bếp. Có chuyện chi vậy chú?
 
  Liễm bước đến bên ông, thì thầm. Ông Duệ nghe xong vẫn không muốn tin điều Liễm vừa nói. Ông hỏi lại một lần nữa:

  - Sao, chú nói sao?

  Liễm lại ghé tai ông. Lần này thì những thông tin của Liễm được ông đón nhận một cách trịnh trọng. Và như để khẳng định tính chính xác của vấn đề, Liễm nói tiếp:

  - Lúc đầu là anh Thắng điện. Sau là anh Mẫn điện. Con tin là chính xác.

  Ông Duệ nuốt tiếng thở dài, lặng lẽ ngồi xuống chiếc hòm đạn. Hơn lúc nào hết, ông trở nên trầm tĩnh để suy nghĩ xem cần phải làm gì lúc này. Ông đã từng đứng trước những hoàn cảnh tương tự: trước cái chết của bà Duệ, của Tứ, của rất nhiều người thân trong xã nên đã không hốt hoảng trước tin dữ Liễm vừa báo. Ông đi ra sau lán bếp, nơi Tam đang ngồi bên bếp Hoàng Cầm canh nồi cháo đang sôi. Từ ngoài khoảng tối của giao thông hào nhìn vào, ánh lửa tỏa thấp từ chiếc bếp khoét sâu không cho ông thấy rõ mặt con nhưng ông đoán, giờ này con ông đang vừa mừng vừa lo. Mừng vì hạnh phúc đầu đời đã kết trái. Lo vì những chuyện giấy tờ, thủ tục chưa kịp làm. Nhưng có lẽ phần vui nhiều hơn phần buồn, phần lo toan nên Tam tự nguyện ngồi bên bếp nấu nồi cháo mà chắc chắn là cô ăn vì con. Ông Duệ biết Tam bình thường chẳng siêng năng đến như vậy.

  Đứng trước con gái lúc này, ông không thể nói cho con hay điều gì. Hãy để cho nó sống trong niềm hạnh phúc vừa nhen nhúm. Ông Duệ vô tình trở thành một người nói dối:

  - Tam này, bọ phải đi với anh Liễm lên ủy ban khu vực. Có chuyện gấp, trên vừa điện xuống.

  Tam không hề mảy may nghi ngờ trước lời nói dối của cha, thật thà đáp:

  - Bọ cứ đi đi, cháo con để trong chạn, khuya về bọ nhớ ăn...

  - Ừ, được rồi, con cứ cất đó cho bọ!

  Ông Duệ ra đến con hào chính dẫn lên xã N, nơi đóng quân của tiểu đoàn ba, Liễm mới nói với ông tất cả sự thật:

  - Anh Thắng nói, thi hài của Minh không dám đưa về bến đò Huỳnh Hạ, sợ Tam biết, phải đưa lên bến Tiên An. Tiểu đoàn đang chờ bọ trên đó.

  Tai ông Duệ ù lên. Chân ông như muốn rũ xuống. Tim ông như có ai bóp ngẹt. Nước mắt ông trào ra: "Tam ơi, khổ thân con chưa...!" Ông muốn khóc lên thật to để nỗi đau đớn vơi đi... Một thằng Minh tội nghiệp chưa được ông cửa xử như một đứa con rể đã vĩnh viễn ra đi. Mơ ước ngày nó về để ông làm lễ cuới cho đỡ tủi thân hai đứa đã không bao giờ thành sự thật. Ông Duệ dừng lại, lấy tay áo quệt nước mắt rồi bước vô hồn theo sau Liễm.

[dongadoan]

  Thi hài Minh đang quàn tại hầm "vĩnh biệt" của trạm xá khu đội. Khi ông Duệ và Liễm tới nơi, Thắng, Mẫn đang túc trực tại đó. Vừa nhìn thấy ông Duệ, Thắng lao tới gục đầu lên vai ông. Những giọt nước mắt thương tiếc một chiến sĩ, một người bạn cọc chèo của mình chảy ướt vạt áo ông bố vợ tương lai. Thắng nổi tiếng là người rắn rỏi, vậy mà anh không cầm được lòng mình trước cái chết của Minh. Ông Duệ thấy lúc này mình cần làm điểm tựa tình cảm cho Thắng và cho mọi người trong chiếc hầm lạnh lẽo phảng phất khói hương, ông đỡ Thắng ngồi xuống chiếc ghế đẩu cạnh đó, điềm tĩnh nói:

  - Bây giờ anh phải bình tĩnh mà lo chôn cất cho em. Phải bình tĩnh tìm cách để giấu em Tam tin này.
 
  Giọng Thắng nghẹn lại:

  - Con ân hận nhiều khi quá nghiêm khắc với dì Tam và chú ấy. Bây giờ có muốn sửa sai cũng chẳng được nữa, bọ ơi...!
 
  Vinh đưa cho Thắng một bộ Tô Châu và chiếc mũ còn mới. Thắng kiểm tra lại, đột ngột hỏi Vinh:

  - Thế còn đôi dép đâu?
 
  Vinh bối rối:

  - Thưa thủ trưởng, dép đã phát hết cho anh em trước lúc ra mặt trận rồi ạ...
 
  Thắng không nói gì, lặng lẽ cúi xuống tháo đôi dép của mình, nói với Vinh:

  - Đồng chí đưa ra sau giếng rửa thật sạch cho tôi!
 
  Hai chiến sĩ nhìn nhau rồi nhìn Thắng, như muốn xin ý kiến anh. Thắng khẽ gật đầu:

  - Các đồng chí cứ để bọ làm!
 
  Ông Duệ mở tấm vải màu xanh đang phủ lên người Minh. Trước mắt ông, đứa con rể tội nghiệp bị bắn xuyên ngực. Phía trước chỉ có một vết nhỏ làm thủng chiếc áo Tô Châu còn mới nhưng phía sau lưng, đạn khoét rộng ra, máu chảy ướt áo đã khô lại. Đôi mắt của Minh vẫn còn mở, như đang nhìn ông và nhìn mọi người. Ông dùng những ngón tay khô gầy vuốt lên nhưng đôi mắt ấy vẫn không khép lại. Ông Duệ gọi Vinh lại:

  - Chú biết nhà ai quanh đây có rượu nếp, mua cho tôi một lít.
 
  Vinh vò đầu. Giữa lúc bom lửa này, có ai còn thì giờ để nấu rượu? Vinh tưởng ông Duệ nói nhầm, hỏi lại ông:

  - Thưa bọ, bọ cần mua rượu?
 
  Bác sĩ Thảo đứng cạnh chợt nhớ ra:

  - May quá, bọn con đang còn một bi đông. Hôm trước mạ Giải vào thăm thương binh, nghe anh em nói sắp hết cồn, mạ về nấu một nồi rượu, được năm lít loại một đưa vào biếu trạm xá.
 
  Thảo đi ra ngoài, một lát sau cầm bi đông rượu trong tay. Hai chiến sĩ bên trạm xá định khâm liệm cho Minh. Ông Duệ cản hai người lại, giọng tha thiết:

  - Hai anh cho tôi làm việc này. Nó là con tôi...!
 
  Ông Duệ rưới rượu lên miếng gạc mềm, lau mặt, lau quanh mắt cho Minh. Vừa lau, ông vừa lẩm nhẩm điều gì. Tiếng thì thầm nhỏ to. Như ông đang tâm sự với Minh trước lúc đi xa. Rồi ông vuốt mắt cho Minh. Đôi mắt anh từ từ khép lại. Ông Duệ dùng rượu lau sạch vết thương trên người Minh, mặc cho anh bộ quần áo Tô Châu còn mới. Thắng đặt đôi dép của mình dưới chân, đội lên đầu anh chiếc mũ tai bèo. Ông Duệ và Thắng ôm Minh đặt vào quan tài.

[dongadoan]

  Thắng dặn Thảo:

  - Các đồng chí tuyệt đối giữ bí mật về cái chết của đồng chí Minh. Việc báo tử, ban quân lực trung đoàn sẽ làm sau.
 
  Thảo hỏi lại:

  - Còn mộ chí, thưa thủ trưởng?
 
  Thắng:

  - Các đồng chí chỉ ghi ký hiệu...

  Thi hài của Minh được an táng ngoài nghĩa địa của trạm xá. Ông Duệ cầm một nén nhang đi đầu. Bốn chiến sĩ khiêng quan tài đi sau. Liễm, Thắng, Mẫn, Thảo và Vinh lặng lẽ bước theo. Khi chiếc quan tài được đặt trong lòng huyệt, Mẫn rút súng bắn ba phát vào trời đêm...

  Một tuần lễ sau, lấy cớ cúng trăm ngày cho Tứ, ông Duệ bảo Tam:

  - Ngày mai là trăm ngày của thằng Tứ. Bọ muốn làm mâm cơm, trước là cúng em, sau mời chú Thắng, chú Mẫn xuống chơi...
 
  Ông Duệ vừa mới nói xong, Tam đã hưởng ứng ngay:

  - Nhà mình còn ít nếp, để con xay thổi nồi xôi. Thằng Tứ lúc còn sống thích ăn xôi lạc thịt gà lắm...

  - Con không phải lo gì cả. Nhớ mời anh Tú qua chơi. Nếp, gà đã có chú Liễm mua hộ cho rồi. Nếu con thấy mệt, bọ nhờ thím Liễm sang nấu hộ.

  Tam cười:

  - Bọ có làm đám đãi cả làng con cũng làm được. Huống chi chỉ làm thịt con gà, thổi nồi xôi.

  Ông Duệ chỉ bàn với Tam qua quýt như vậy nhưng ông đã có cả một kế hoạch chuẩn bị bí mật khá chu đáo. Là người cha, ông đứt ruột khi con gái mình mới hai mươi tuổi mà đã góa bụa. Đau đớn hơn, cuộc tình giữa Tam và Minh không được ai chấp nhận mà ngược lại, cả hai đều bị kỷ luật, đều bị coi khinh. Ông Duệ muốn nhân đám giỗ này làm mâm cơm cúng Minh. Trước vong linh của anh, ông sẽ nói, ông chấp nhận anh làm con rể mình. Có nói được điều ấy ra, ông mới giải toả được những băn khoăn của mình, mới yên tâm với bổn phận làm cha của mình.
 
  Ngày "trăm ngày" của Tứ đúng vào ngày chủ nhật. Từ tối hôm trước, vợ Liễm đã đem gà và nếp sang cho Tam. Không biết nghe ai nói mà từ sáng, Xuân cũng sang. Cô mang theo một nải chuối, một thẻ hương và chục quả trứng vịt. Thành ra chuyện làm thịt gà, thổi xôi đều do Xuân đảm trách. Tam chỉ ngồi đun bếp, thỉnh thoảng lại bắt chuyện với Xuân:

  - Chị Xuân, chị đã có gì chưa?
 
  Xuân không hiểu, lắc đầu. Mãi đến khi Tam bò lăn ra cười, hết cười lại ôm bụng mà nôn, Xuân mới biết Tam định nói gì:

  - À, chưa. Mới ngủ với nhau được ba đêm, có mô mà lẹ rứa...
 
  Tam:

  - Bọn em chỉ gần nhau có một lần, vậy mà giờ em mang bầu...
 
  Xuân ngạc nhiên:

  - Thật à?
 
  Tam gật đầu. Xuân ngồi nhích lại sát bên Tam, hỏi nhỏ:

  - Có kinh nghiệm chi phổ biến cho hai đứa tui biết với!

  - Chẳng có kinh nghiệm chi cả. Bọn em yêu nhau, thương nhau, "đụng" vào nhau, thế là dính...

[dongadoan]

  Hai người đang vui chuyện thì Hoà, vợ Liễm bước vào. Vẻ mặt chị trầm ngâm. Chị cố khoác lên một chiếc mặt nạ khác, gượng cười với Tam:

  - Để coi dì Tam thổi xôi có ngon không!
 
  Tam xởi lởi:

  - Chị Hoà đấy à? Em mà thổi xôi thì chị phải ăn hết cả rá. Nói chơi chứ chị mua được nếp ở đâu mà thơm quá!

  - Nếp nhà đó, em ạ. Nghe bác bàn với anh Liễm làm trăm ngày cho cậu Tứ, chị tranh thủ xớt một ít biếu bác.
 
  Mặt trời lên đã hơn cây sào, Thắng và Mẫn mới xuống đến nơi. Sau lán bếp, Hoà và Xuân đang bê đồ cúng lên. Ông Duệ đặt lên trang thờ, nói nhỏ với Xuân:

  - Cho bác thêm bát cơm nữa. Mới được có hai.
 
  Xuân vô tình:

  - Một bát cho bác gái, một bát cho cậu Tứ, còn một bát cho ai nữa bác...?
 
  Ông Duệ gượng cười:

  - Cho bạn thằng Tứ. Hôm nó hy sinh còn có thêm một người bạn nữa.
 
  Ông Duệ cài lại khuy áo, đứng trang nhiêm trước trang thờ. Ông đưa nén nhang lên quá đầu, rì rầm khấn. Miệng ông lẩm nhẩm những điều ông đã nhớ sẵn trong đầu:

  " Bà nó ơi. Tứ ơi! Minh ơi...! Tôi nay tôi làm mâm cơm cúng, trước để nhớ bà, sau là trăm ngày cho thằng Tứ, sau nữa tôi xin báo với bà và con, thằng Minh, chồng chưa cưới của con Tam, vừa mới hy sinh. Tôi chấp nhận nó là con rể nhà mình và mong bà ở dưới suối vàng, cũng cư xử với nó như con rể...".

  Ông Duệ khấn xong, Thắng, Mẫn, Liễm đều thắp nhang cắm lên bàn thờ. Minh sống chịu bao điều tiếng, thua thiệt, giờ chết đi, trên trang cũng chẳng có lấy tấm ảnh thờ. Lời điếu văn được Thắng nhẩm đọc. Những người biết tin Minh hy sinh lặng lẽ làm lễ truy điệu, cố diễn tốt vai kịch của mình trước hai mẹ con Tam. Cô hồn nhiên đến vô tình, thấy Thắng khấn hơi lâu, cô ghé vào tai Xuân, nói đùa:

  - Anh Thắng nói chi mà nói lâu rứa.
 
  Nhang tàn, Thắng trải chiếc chiếu lên nền đất. Căn hầm chật nhưng năm sáu người ngồi gọn vẫn đủ chỗ. Hoà bê đĩa gà luộc ra sau bếp, kê tấm gỗ mít dùng làm thớt chặt ra từng miếng. Ông Duệ luôn miệng:

  - Chú Liễm, chú Mẫn, ngồi xuống đi. Con Tam, con Xuân đâu rồi.
 
  Khách và chủ đã ngồi quây quần bên nhau. Tam lấy cớ phải chạy vòng ngoài không chịu ngồi xuống nhưng Liễm và Mẫn nhất định không chịu. Tam đành phải ngồi xuống bên Xuân.

[dongadoan]

  Thịt gà luộc, xôi nếp, trứng vịt chiên... Bữa ăn thời chiến như vậy là quá tươm tất. Nhưng ông Duệ, Thắng, Mẫn và cả Liễm hình như không ai muốn ăn. Khói nhang còn quyện lại trong căn hầm tạo nên một không khí trầm uất, rờn rợn. Tam, người đáng ra phải chịu đau đớn nhất, lại cứ vô tình cười cười nói nói, gắp thịt gà bỏ vào bát từng người. Cô nói với Mẫn:

  - Hay mấy anh chê em không biết làm cỗ?

  Thắng nhìn Mẫn. Mẫn nhìn Liễm. Họ nhận ra những ám hiệu của nhau. Thắng là người phá vỡ không khí băng giá bằng một câu khôi hài:

  - Nay mai hoà bình, dì mà mở hiệu ăn, đông khách phải biết...!
 
  Tam bĩu môi:

  - Đông hay là ế? Anh đừng cho em đi tàu bay giấy!
 
  Mẫn thấy không khí bữa ăn đã ấm dần lên, góp lời:

  - Tui sẽ là khách thường xuyên đến ăn ủng hộ!

  - Vì anh sợ hàng em ế ẩm? - Tam hỏi lại.

  - Không, anh đồng ý với lời khen của anh Thắng, em làm cỗ rất giỏi.
 
  Tam gắp lên chiếc đùi gà:

  - Đây, em thưởng cho anh vì anh đã có lời khen em!

  Bữa ăn trở nên vui vẻ. Thắng nhìn ông Duệ, nghiêm nghị nói:

  - Thưa bọ, tình hình chiến sự bên B5 ngày càng ác liệt. Hôm qua, anh Lân đi họp quân khu về, có trao đổi với chúng con, một số đơn vị của khu đội sẽ được tăng cường cho mặt trận Thừa Thiên - Huế. Như vậy, sẽ có đơn vị sẽ phải vào sâu, không còn "cơm Bắc giặc Nam" như trước nữa.

[dongadoan]

  Ông Duệ hiểu Thắng muốn nói gì. Đương nhiên, chuyện Minh hy sinh cũng không thể giấu mãi. Từ trước đến nay, trung đoàn 270 của khu đội chủ yếu bảo vệ khu vực Vĩnh Linh và chi viện cho chiến trường hai huyện Cam, Do bên kia giới tuyến. Chỉ có chủ lực của bộ mới cơ động từ Quảng Trị vào chiến trường Thừa Thiên. Tam không nhận ra sự vô lý ấy, cô chỉ nghĩ rằng, nay mai Minh có thể vào sâu, rằng Thắng muốn thử thách lòng chung thủy của mình. Cô đáp lại ngay:

  - Anh Thắng đừng có lo, anh Minh có đi mấy hạ mấy đông chi em cũng đợi. Anh Minh là chồng em rồi...

  Liễm cười:

  - Thì có ai nói út không phải là vợ của chú Minh đâu. Chưa đưa nhau ra ủy ban đăng ký, nhưng tui xin công nhận hai em là vợ chồng!
 
  Tam chìa ngón tay trỏ ra trước mặt Liễm:

  - Anh nói thật đó nghe!

  Liễm cũng đưa ngón tay trỏ ngoắc tay Tam. Tam xúc động, nước mắt rơm rớm:

  - Bọ, anh Thắng, anh Mẫn thấy chưa, anh Liễm công nhận chúng con là vợ chồng rồi đó. Bọ có công nhận anh Minh là con rể bọ không?
 
  Ông Duệ gật đầu. Những câu hỏi hồn nhiên của Tam cứ xoáy vào tim ông, làm lòng ông tan nát. Ông như muốn nói với Tam: "Con ơi, khi mọi người bỏ qua những sai lầm của hai con, công nhận tình cảm của hai con là chính đáng thì con chẳng bao giờ còn chồng nữa... Đau lòng bọ lắm, con ơi...!". Ông Duệ không dám nghĩ thêm, giấu vẻ bối rối của mình bằng một nụ cười gượng gạo:

  - Chú Liễm, chú Mẫn, ăn đi chứ...!
 
  Trước lúc ra về, Thắng còn thắp lên trang thờ một nén nhang nữa. Một nén nhang riêng cho Minh. Anh ra sau bếp, nơi Xuân và Hoà đang rửa chén bát. Tam phờ người, nằm trên chiếc võng trong hầm chữ A. Thắng cất tiếng gọi:

  - Dì Tam ơi...!
 
  Hoà ghé vào tai Thắng nói nhỏ. Thắng đến trước cửa hầm, chào Tam:

  - Anh về đây, dì Tam nhé!
 
  Trước vẻ ân cần của Thắng, Tam ứa nước mắt. Đây là lần đầu tiên sau "sự cố" giữa cô và Minh, Thắng tỏ ra quan tâm đến em như vậy. Tam có ngờ đâu, lòng Thắng cũng đang như xát muối. Tam bò ra khỏi hầm, nghẹn ngào cầm tay Thắng:

  - Thôi, anh với anh Mẫn lên...

  - Em nhớ giữ gìn sức khoẻ. Thỉnh thoảng các anh sẽ xuống thăm...
 
  Tam bỗng oà lên khóc. Trên khuôn mặt đen sạm, hom hem của Thắng, những giọt nước mắt to, tròn cũng đang từ từ lăn.

[dongadoan]

Mười ba

  Trưa ngày... tháng ... năm 1968, những nhát cuốc của dân quân xã T do Thỏn làm trung đội trưởng đã đào gần tới vách ngăn của hai đoạn địa đạo giữa xã H và xã T. Trước đó chừng một vài giờ, tiếng cuốc chim của phía bên kia dội thình thịch sang bên này đã làm cho tim Liễm như sắp nhảy ra khỏi lồng ngực. Vậy là giờ phút: "hợp long" đã tới gần. Liễm ôm chầm lấy ông Duệ, như muốn truyền sang ông niềm vui của những ngày trông đợi. Công việc đào địa đạo nặng nhọc và vất vả sắp đến ngày hoàn thành. Hai nhánh địa đạo của hai xã, không có máy móc hướng dẫn, chỉ có sự ước lượng áng chừng trên mặt đất đã sắp sửa gặp nhau. Hình như xuống dưới lòng đất, nhịp tim con người đập rộn rã hơn. Đất mẹ thân thương đã tạo nên những đợt sóng diệu kỳ, giúp cho những nhịp tim tìm đến với nhau. Từ mấy tháng nay, dân quân hai xã chia nhau thành tốp, cứ năm người một thi nhau đào dưới ánh đèn ma-dút đầy muội khói. Đất đá được một tốp khác ở ngoài khuân đi. Khi thay ca, không ai nhận ra tốp vừa đào. Họ như vừa từ hầm lò bước ra, mặt mũi tay chân được khói ma-dút hun thành những bức tượng đồng đen.
 
  Ông Duệ và Liễm hồi hộp đứng trong đoạn hầm phủ đầy muội khói, thỉnh thoảng phải hắt hơi để tống những muội than tràn vào cuống phổi. Giờ phút chờ đợi suốt bốn tháng trời đến với họ như trong giấc mơ. Tiếng cuốc bổ vào vách núi nhẹ dần, mỏng dần rồi tiếng hai bên gọi nhau nghe rõ mồn một: "Cẩn thận không cuốc vào mặt nhau đấy!". Tiếng Liễm bên này vọng sang: "Để bên này đục thông hầm, bên ấy tránh ra!". Vách đất ngăn hai phần địa đạo hai xã cuối cùng còn như chiếc tang trống. Liễm đưa chiếc cuốc chim cho ông Duệ:

  - Bác cuốc đi. Thông rồi đó!
 
  Tay ông Duệ run run cầm chiếc cuốc. Mấy tháng nay, ngày nào ông cũng có mặt với anh em dân quân dưới địa đạo. Sự có mặt của ông kèm theo những động viên vật chất của các mẹ các o: củ khoai, chiếc bánh sắn, bát nước chè xanh như tiếp sức cho anh em làm việc. Vì thế, Liễm muốn mọi người dành cho ông một phần thưởng, một niềm hạnh phúc: thay mặt anh em dân quân xã T bổ nhát cuốc cuối cùng để thông với địa đạo xã H. Nhát cuốc của ông vừa bập vào, ánh sáng của bó đuốc bên kia toả sáng. Hàng chục con người bên xã H uà sang ôm lấy anh em xã T. Những giọt nước mắt sướng vui trào ra. Từ đây, cuộc sống của hàng ngàn con người bám trụ quê hương đã được đất mẹ che chở. Ông Duệ mơ màng ngỡ mình đang đứng trong mê cung. Một làn gió mát từ cửa hầm phía bên kia tràn sang mang theo chút rét ngọt của đợt gió muà đông bắc đang tung hoành trên mặt đất. Liễm và ông Duệ được dân quân xã H dẫn đi thăm phần địa đạo bên đó. Ông Duệ cứ tặc lưỡi thán phục trước một công trình trong lòng đất: "Không ngờ dân quân hai xã lại làm được chuyện động trời...".