Vùng trời

[Giangtvx]

       

4

        Năm chiếc máy bay, đó là một phần quan trọng trong lực lượng chiến đấu của một trung đoàn bay.

        Đã nhiều lần, người lái quên cả tính mệnh của mình tìm cách đưa một chiếc máy bay hết dầu hoặc bị thương về căn cứ. Một chiếc máy bay, đó là một mũi nhọn chiến đấu của trung đoàn.

        Loại máy bay mới này, ta không có nhiều. Một số chiếc còn lắp ráp dở dang. Một số chiếc đang ở xưởng để tiến hành bảo quản theo định kỳ. Trong những chiếc đã nằm trên sân bay cũng có chiếc thỉnh thoảng lại dở chứng. Mỗi chiếc máy bay đòi hỏi những sự chăm sóc rất phức tạp. Những người thợ máy không thể giao cho người lái một chiếc máy bay mình còn chưa hoàn toàn yên tâm. Hàng đêm, họ đã phải cân nhắc tính toán số máy bay có thể trao cho những người lái máy bay đi chiến đấu ngày hôm sau...

        Một số tổ thợ máy bỗng trở nên thất nghiệp. Họ tìm đến những nơi máy bay ta rơi xuống, thu thập những mảnh vỡ nát, đem về hy vọng kiếm được một ít phụ tùng để thay thế khi cần thiết.

        Người lái nhìn vẻ mặt âm thầm của những anh thợ máy cảm thấy như mình đang nhận những lời trách móc: các cậu tiêu xài quá đáng, các cậu là những anh chàng "phá gia chi tử!".

        Người chỉ huy nhìn những người lái trầm ngâm, suy tư, cảm thấy như họ đang lặng lẽ đặt ra bao nhiêu câu hỏi với mình.

        Tiếng cười đùa thưa hẳn đi. Phái viên từ trên quân chủng, trên Bộ tấp nập tới đơn vị yêu cầu ban chỉ huy và những người lái báo cáo lại tình hình.

        Một không khí căng thẳng có phần nặng nề bao phủ cả trung đoàn bay.

        Tú về sau nên không phải là người có trách nhiệm trực tiếp đến tổn thất vừa rồi của trung đoàn. Anh không muốn tách mình ra khỏi chuyện đó. Nhưng anh vẫn cảm thấy những đồng chí ở nhà nhìn mình với cặp mắt của người có lỗi. Anh biết tình hình sẽ chỉ dịu đi sau khi quật trả kẻ địch vài đòn đích đáng.

        Luân vừa từ khu Tư trở về. Dọc đường, hai lần chiếc com-măng-ca chở anh và những người cùng đi đã bị trúng mảnh bom. Chiếc xe rách nát chạy suốt ngày đêm, sau ba ngày đã đưa anh trở lại đơn vị. Thay xong bộ quần áo đầy bụi đỏ, anh trở lại ngay hầm chỉ huy với bộ mặt gầy võ vì thức đêm.

        Quân chủng không có ý kiến gì khi nhận báo cáo danh sách trực ban chiến đấu có tên Tú. Mọi người biết cấp trên chấp thuận cho trung đoàn dốc những vốn quý vào trận đánh sắp tới.

        Tú yêu cầu bố trí Hùng bay số 2 với anh. Bây giờ không còn ai coi Hùng là một cậu lái trẻ. Anh đã xuất kích nhiều lần và nổi tiếng là một người bám chắc số 1 như đỉa.

        Sau mấy ngày thời tiết xấu, sáng nay trời quang hơn. Máy bay địch bắt đầu hoạt động trở lại. Mới nửa buổi, trên sân bay đã báo động hai lần. Tuy vậy, vẫn chưa có lệnh vào cấp 1.

        Tú đã bàn xong phương án tác chiến với Hùng. Anh nằm trên tấm phản gỗ ở nhà trực chiến, tay vắt trên trán, cặp mắt lim dim.

        Những ý kiến của Đông ngày hôm trước đã làm cho anh phải suy nghĩ. Anh nhận thấy Đông nói nhiều điều có lý. Nếu ta chọn một hướng xuyên mây bất kỳ thì sẽ tránh được tình trạng bất lợi khi kẻ địch đã phục sẵn ở đầu đường băng. Nếu gặp tình trạng bị bao vây, khi máy bay ta chưa có tốc độ, một vài phát tên lửa chiến thuật như Đông nói, được phóng ra có thể làm cho tình hình khác đi... Chỉ có điều là Đông đã nghĩ ra những chuyện đó trong hoàn cảnh anh ở mặt đất, có đầy đủ thời giờ để cân nhắc mọi yếu tố sau khi trận đánh đã diễn ra. Đông không ở trong tình trạng của những người vừa chui lên khỏi trần mây đã bị kẻ địch bất ngờ bao vây bốn phía, ở vào trường hợp như vậy, vị tất Đông đã làm được như lời anh nói... Nhưng rồi anh lại nghĩ, biết đâu Đông cũng sẽ được như vậy? Chính anh ta chứ không phải ai khác, trong những lúc cực kỳ nguy nan, đã tìm ra con đường mảnh như sợi tóc để đưa cả mình cùng với chiếc máy bay trở về với đồng đội tiếp tục cuộc chiến đấu. Đông là người có một tinh thần tự chủ rất cao. Anh chỉ không bằng lòng Đông lớn tiếng chê bai mọi người... Anh tự bảo phải cố gắng phấn đấu sao có được một tinh thần như vậy, sao cho có được quyết định chính xác vào giầy phút khẩn trương, căng thẳng nhất của trận đánh. Đôi lúc Đông có một sự tự tin quá đáng. Nhưng phải chăng cuộc chiến đấu trên không này đòi hỏi con người phải có một niềm tự tin đúng như vậy...

        Lần này mình bay lên với danh hiệu của một người anh hùng! Mọi người dường như đặt một hy vọng lớn vào mình. Danh hiệu đó quá lớn trong khi con người mình vẫn thế. Đòi hỏi với một người anh hùng trong cuộc chiến đấu ở mặt trận trên cao này là như thế nào? Là tinh thần, đánh địch dũng cảm, không sợ hy sinh? Tất nhiên rồi, nhưng chừng ấy đã đủ chưa?... Đòi hỏi cao nhất phải là hoàn thành tốt nhiệm vụ... Nhiệm vụ của mình trong trận đánh này là tiêu diệt được một, hai chiếc máy bay địch?... Không phải chỉ có như vậy. Nhiệm vụ của mình là phải tìm ra một con đường. Con đường đó chưa hiện thành bóng dáng trước mắt mình. Mình có thể làm được điều đó không...?

        Chuông điện thoại réo.

        Đồng chí trự lý chính trị lại cầm ống nghe, rồi nói:

        - Mời anh Tú lại gặp anh Luân.

        Tú vùng dậy tới nơi đặt máy điện thoại:

        - Tôi, Tú đây.

        - Đêm qua có ngủ được không? - Luân hỏi.

        - Ngủ đẫy giấc.

        - Hôm nay, cố gắng nhé!

        - Chúng tôi sẽ hết sức cố gắng

        - Điều quan trọng là phải phát hiện địch sớm. Nhắc số 2 chú ý cảnh giới và báo cáo kịp thời. Có thời cơ là mình sẽ cho lệnh cất cánh.

        -Rõ.

        Luân buông máy.

        Tú biết sở chỉ huy đã đi tới những quyết định cuối cùng. Mọi người đã đối xử với anh một cách quá thận trọng, quá đặc biệt.

[Giangtvx]

       

5

        Trận đánh diễn ra rất nhanh.

        Ra-đa phát hiện một tốp cường kích địch bay về phía Hà Nội. Phía sau tốp này, còn một tốp khác, có thể là một tốp tiêm kích. Nhưng tốp thứ hai ở khá xa và không hoàn toàn cùng một đường bay với tốp đi đầu. Trung đoàn trưởng quyết định cho biên đội Tú cất cánh, dẫn họ theo một đường bay tránh bọn tiêm kích, tới đánh thẳng vào bọn cường kích. Với trình độ bay của Tú và Hùng, anh tin rằng họ có thể thoát ra dễ dàng sau trận đánh, không để cho những chiếc tiêm kích làm phiền.

        Khi Tú và Hùng rời sân bay thì thời tiết trở nên phức tạp. Mây phủ ba phần tư đỉnh sân bay. Theo lệnh của sở chỉ huy, họ xuyên mây theo hướng bên trái để tránh trường hợp địch phục sẵn ở đầu đường băng.

        Vừa ra khỏi mây, nghe tiếng Hùng báo cáo đã thấy anh, Tú yên tâm. Tú lập tức quét một cái nhìn bốn phía. Mây đẩy trời hạn chế tầm mắt của anh. Hai chiếc máy bay ta siết chặt đội hình.

        Họ được lệnh tăng tốc độ.

        Nhưng máy bay chưa kịp đạt đến tốc độ lớn, Tú đã nhìn thấy hai chiếc tiêm kích địch bên phía trái, ở một độ cao hơn anh. Tên địch đi đầu đang cho máy bay lao xuống cùng độ cao, định tiến vào sườn phía trước của anh. Tên đi sau vẫn giữ nguyên độ cao, vòng về phía sau, chắc chắn là để bám đuôi anh.

        Cùng lúc, Tú nghe tiếng Hùng:

        - Bên phải, phía trên có máy bay địch!

        Anh nhận thấy ngay mình và đồng chí số 2 đang lâm vào tình thế bất lợi. Bốn chiếc tiêm kích địch chia làm hai nhóm, ở cao hơn, đã kẹp hai bên sườn họ. Chúng sắp ở vị trí phóng tên lửa vào anh và người chiến sĩ trẻ bảo vệ cho anh.

        Tú lập tức cho máy bay lao thẳng về tên địch ở bên trái, phía trước anh, và uy hiếp nó bằng một phát tên lửa. Chiếc máy bay địch vội vàng chúi xuống, luồn dưới bụng anh để tránh đòn. Tú cơ động gấp, để phòng tên địch số 2 có thể nhân lúc này bám đuôi anh.

        Tú lại nghe tiếng Hùng thét:

        - Bên phải, phía trước, bốn máy bay địch!

        Anh vòng về phía bên trái, nhưng nhận thấy ở phía này cũng có bốn máy bay địch khác. Chúng đang tách đội hình ra làm hai nhóm, có lẽ để lặp lại cái trò của bốn thằng anh đã gặp đầu tiên.

        Hai người đã lọt vào một vòng vây dẩy đặc máy bay tiêm kích địch. Lần đầu gặp địch trên bầu trời Hàm Rồng, Tú đã bay ở giữa một đám máy bay địch. Nhưng bữa đó, hầu hết là những máy bay cường kích đang mê mải đánh vào mục tiêu, chỉ có một số rất ít biết đến sự có mặt của anh. Nhưng lần này, kẻ địch toàn là máy bay tiêm kích, đội hình lại rất tề chỉnh; và mọi cặp mắt của chúng đều tập trung vào anh và Hùng, miếng mồi ngon bé nhỏ mà chúng cảm thấy đã nằm gọn trong lòng bàn tay.

        Tú hiểu rằng chiều hướng của trận đánh đã hoàn toàn đổi khác. Anh không còn điều kiện bay đi đánh chặn những chiếc cường kích đang lao về phía Hà Nội mà anh chưa nhìn thấy bóng chúng.

        Giữa lúc đó, anh nghe lệnh của sở chỉ huy. Trung đoàn trưởng trực tiếp ra lệnh cho anh tìm cách khéo léo thoát vòng vây trở về, cao xạ sẽ yểm hộ cho biên đội khi hạ cánh.

        Anh bảo Hùng:

        - Số 2 bám sát! Kéo cao!

        Anh lập tức cho máy bay vọt lên. Anh tiếp tục kéo cao vì biết là kẻ địch không thể theo kịp anh trong trò cây nến này. Chiếc Mic 21 của anh hơn hẳn loại F.4 về mặt lấy độ cao.

        Tú liếc nhìn đồng đội, thấy số 2 đã bám sát theo anh.

        Anh quan sát vị trí của sân bay, rồi quyết định lao xuống một đám mây dày phía dưới.

        Tú nói với Hùng:

        - Tha cho chúng nó! Về hạ cánh thôi.

        Anh bay bằng một chút trước khi chui vào mây để Hùng kịp nhận ra mình.

        Ra khỏi mây, Tú ngó lại, hết sức vui mừng khi nhìn thấy Hùng cũng vừa từ trong mây nhô ra.

        Sân bay đã ở trước mặt. Tú xin phép hạ cánh trực tiếp. Pháo cao xạ quanh sân bay đang bắn lên dữ dội. Anh đoán trên đầu mình còn nhiều máy bay địch.

        Tú từ máy bay bước xuống, nhìn lên bầu trời. Nhiều chấm đen máy bay địch đang giãn rộng ra khỏi tầm pháo cao xạ của ta.

        Quay về cuối đường băng, anh giật mình khi nhận thấy một chiếc dù trắng.

        Anh kêu lên:

        - Hùng à!

        Những người thợ máy đứng theo dõi chiếc dù rơi, quay lại nói với anh:

        - Khi anh hạ cánh, đồng chí Hùng lượn vòng để bảo vệ cho anh thì một chiếc F.4 lao theo bắn rơi. Có lẽ nó đã bám các anh từ xa về đây.

        Tú đứng sững trên sây bay, mắt nhìn không chớp theo chiếc dù gió thổi dạt về phía núi Tam Đảo.

        Anh cảm thấy vô cùng chán ngán. Tình hình càng thêm phức tạp. Chưa lần nào anh bị rơi nào một tình thế hiểm nghèo như những giây phút vừa qua. Anh đã có tinh thần tự chủ và hết sức đối phó mới dứt ra khỏi trận đánh. Anh cố giữ một trận đánh hòa. Nhưng cuối cùng, đồng chí số 2 lại bị bắn rơi. Hùng bị bắn rơi vì không rời anh một bước, quyết đem thân mình bảo vệ phía sau cho anh. Nếu không có Hùng, có lẽ anh là người phải nhận phát tên lửa của địch. Trung đoàn anh lại thua thiệt thêm một lần nữa.

        Tiếng pháo cao xạ vẫn nổ ầm ầm như để xua địch chạy cho xa sân bay.

        Chiếc com-măng-ca đã tới đón anh về sở chỉ huy. Đồng chí lái xe nhắc Tú:

        - Mời anh lên xe. Sở chỉ huy đang đợi anh.

        Tú thờ thẫn bước lên xe. Anh cảm thấy mình lẻ loi và chiếc xe sao mà quá rộng.

[Giangtvx]

       

6

        Tư lệnh trưởng và chính ủy quân chủng tới sân bay ngay buổi tối hôm đó.

        Sau khi nghe ban chỉ huy và người lái thuật lại toàn bộ tình hình, tư lệnh trưởng hỏi:

        - Anh Tú, anh định nghĩa cho tôi thế nào là hạ cánh bắt buộc?

        Tú chưa hiểu ý tư lệnh trưởng, nhìn anh, thấy vẻ mặt anh vẫn nghiêm trang, Tú đáp:

        - Báo cáo anh, hạ cánh bắt buộc là hạ cánh trong những điều kiện bất thường bên ngoài sân bay.

        - Thế còn cất cánh bắt buộc?

        Tú ngơ ngác nhìn tư lệnh trưởng.

        Tư lệnh trưởng nhắc lại:

        - Anh nói đi! Thế nào là cất cánh bắt buộc?

        - Thưa anh, tôi không hiểu. - Tú đáp.

        - Vậy thì anh Luân, anh trả lời tôi!

        Luân đứng dậy đáp:

        - Thưa anh, không có cất cánh bắt buộc.

        - Vậy thì cái việc các anh làm sáng hôm nay là cái gì? Anh Luân ngồi xuống. Tôi còn phải nói chuyện dài với các anh.

        Chờ Luân ngồi xong, tư lệnh trưởng lại hỏi:

        - Có phải các anh vừa báo cáo, các anh định đưa "át hoàng bài" đi đánh một trận để lấy lại khí thế cho trung đoàn không?

        - Trung đoàn có ý định đó. - Luân đáp

        - Đó là điều rất đáng buồn... Lần trước, các anh đã chui vào đúng bẫy của địch. Anh chưa hiểu địch đang muốn gì, đang có âm mưu gì, đang dùng chiến thuật gì!... Anh cũng chưa biết ra-đa thông báo tình hình địch đúng hay sai... Có phải các anh cũng vừa báo cáo như vậy không?

        - Tôi đã báo cáo như vậy.

        - Thế không có cách nào kiểm tra ra-đa à? Không có cách nào để nó không lợi dụng được cái dãy núi Tam Đảo à? Núi Tam Đảo là của ta hay của địch? Bên kia dãy Tam Đảo là đất ta hay đất địch?... Ai cấm các anh mờ rộng mạng lưới ra-đa? Ai cấm các anh đặt một đài quan sát bằng mắt như đoàn Sao Mai họ vẫn làm?...

        Mọi người ngồi im lặng.

        - Nắm địch như vậy, hiểu địch như vậy mà các anh cứ cho cất cánh. Tất nhiên là các anh lại chui vào bẫy địch lần thứ hai! Cái bẫy lần này chúng khác chi cái bẫy lần thứ nhất. Kẻ địch lần nào cũng ở ngay trên đầu các anh, lần nào nó cũng đội ngũ chỉnh tề, bao vây bốn phía... Việc các anh làm sáng nay có phải là “cất cánh bắt buộc” hay không?... Các anh làm như vậy thì các anh lấy lại được khí thế hay mất thêm khí thế?... Các anh đã thấy rõ chưa?

        Luân đáp:

        - Báo cáo đồng chí tư lệnh trưởng: Chúng tôi đã hiểu là chúng tôi cho anh em xuất kích trong khi chưa tìm hiểu kỹ âm mưu của kẻ địch.

        Tư lệnh trưởng ngôi im một lát, rồi lại nói:

        - Cả trung đoàn các anh có được bao nhiêu máy bay? Mới năm ngày, các anh nướng đi sáu chiếc! Tôi cũng rất lấy làm lạ là tại sao lại không có đồng chí lái nào hy sinh?...

        - Thiết bị nhảy dù của Mic 21 rất tốt - Luân nói.

        - Nhưng người ta làm ra máy bay không phải để cho các anh thử thiết bị nhảy dù...! Các anh nhảy dù giỏi đi chăng nữa, nhưng cứ tiếp tục nhảy dù thì được mấy tuần các anh sẽ hết tất máy bay? Mà cứ để mất máy bay mãi, nhất định các anh sẽ mất thêm cả người lái! Các anh có được bao nhiêu người...?

        Chính ủy Viễn ngồi im lặng, nét mặt bình thản như tất cả những lần tư lệnh trưởng có chuyện bực bội. Hơn một giờ trước đây, anh đã gặp Hùng tại bệnh viện. Hùng nhảy dù tốt, nằng nặc đòi đi theo anh trở về đơn vị. Anh đã vỗ về Hùng: "Con gắng ở lại ít hôm cho bệnh viện kiểm tra. Mấy ngày sắp tới, đơn vị chưa có chuyện gì. Một tuần lễ nữa, con quay về cũng chưa muộn". Qua buổi hội ý trưa nay, thường vụ đảng ủy Quân chủng đã đi tới quyết định cho đoàn Sao Vàng tạm ngừng chiến đấu để tìm rõ nguyên nhân vì sao họ liên tiếp bị tổn thất.. Chờ tư lệnh trưởng nguôi nguôi, chính ủy mới nói:

        - Nhiệm vụ chiến đấu của các đồng chí rất nặng. Từ cuối năm ngoái, Quân ủy đã nêu rõ nhiệm vụ chiến đấu lâu dài của tất cả chúng ta là ở trong kia. Anh Luân mới đi khu Tư về. Bây giờ, nhiệm vụ đó đã ở ngay trước mắt. Mọi người kéo đi như nước. Sắp đến lượt các đồng chí. Có ai thoái thác không? Chắc là không... Nhưng phải nói rằng chúng ta đang gặp những khó khăn lớn. Ngày đầu tiến vào mặt trận trên không, Đảng chỉ yêu cầu các đồng chí: Quyết đánh và quyết thắng. Các đồng chí đã trải qua gần hai năm chiến đấu, nhiệm vụ phải lớn hơn. Lần này, đảng ủy Quân chủng nêu với các đồng chí một yêu cầu mới: Chỉ được thắng, không được thua! Vì nếu để các đồng chí tiếp tục tổn thất như vừa qua thì Đảng sẽ hết vốn trên mặt trận này. Đây cũng không phải chuyện gì xa lạ. Bác Hồ đã nhiều lần trao nhiệm vụ cho quân đội như vậy. Bác cũng trao nhiệm vụ đó cho đoàn bay mỗi lần chúng tôi có dịp may được gặp Bác. Thường vụ đảng ủy Quân chủng trưa nay đã quyết định: Nếu các đồng chí thấy đánh thắng được thì đánh, chưa chắc thắng thì hãy tạm ngừng lại, bàn bạc rút kinh nghiệm, tìm hiểu quy luật mới của kẻ địch, khi nào thấy chắc thắng, các đồng chí lại tiếp tục. Càng đánh càng phải mạnh lên chứ không được yếu đi. Những vấn đề anh Bình Tâm vừa nói cần được nghiên cứu cho nghiêm túc. Tinh thần cơ bản là phải giành chủ động, phải tiến công, đồng thời, phải chắc thắng... Riêng đối với miền Nam, bất cứ khi nào gọi đến tên, phải lập tức có mặt.

        Chính ủy nở một nụ cười, kết thúc những ý kiến của mình.

        Tù lệnh trưởng tiếp lời anh, dằn giọng:

        - Trước khi đánh, phương án tác chiến của các đồng chí phải được Quân chủng duyệt.

        Những người bay biết cuộc chiến đấu của họ đã bị tạm thời đình chỉ.

        Khi mọi người ra về, tư lệnh trưởng gọi Tú đi lùi lại sau với mình. Giọng nói của anh trở nên dịu dàng hơn:

        - Đồng chí đã nhận ra thằng địch dùng chiến thuật gì chưa?

        Tú suy nghĩ rồi đáp:

        - Tôi và đồng chí Hùng bay nhìn bốn phía đều thấy địch. Ở phía nào cũng có những thằng chực sẵn để lao vào cắn đuôi mình. Cứ như lọt vào giữa "bát quái trận đô"... Chúng tôi đã dùng những động tác kịch liệt. Kéo cao, lao xuống, rút thật nhanh, nhưng một thằng vẫn bám theo kịp và bắn rơi Hùng...

        Tư lệnh trưởng trầm ngâm:

        - Các anh về bàn với nhau xem... Hôm nọ Bộ Tổng tư lệnh nói: Các anh đã trở thành một trở ngại lớn cho nó, có thể nó lập thế trận để xóa sổ các anh trước khi nó đánh lớn vào Thủ đô. Nếu chưa tìm ra cách phá thế trận của nó, tốt nhất là chưa đánh. Đừng có nôn nóng!... Riêng với đồng chí, trong trận vừa rồi, dám đánh mà cũng dám rút lui khi cần thiết: thế là tốt...

[Giangtvx]

CHƯƠNG XIV

1

        Nhiệm vụ mới của trạm hải sản đã rõ. Trạm sẽ nghiên cứu nuôi cá ở vùng nước lợ. Thị xã Quảng Yên êm đềm không còn là nơi thích hợp với họ. Họ cần một nơi ở cửa sông, có nhiều đầm nước lợ. Mấy cán bộ được phân công đi tìm địa điểm mới. Nhiều cuộc tranh cãi nổ ra trong cơ quan. Có những người đỏ mày, quay mặt với nhau. Chỉ riêng việc chọn địa điểm và di chuyển cơ quan đã mất tròn một quý. Cơ quan vẫn ăn ở theo nếp thời chiến: nhờ vào dân.

        Nơi làm việc mới của Hảo là một xóm nhỏ nằm ở ven biển, không xa con đường 14 chạy từ Hải Phòng ra khu bãi biển nghỉ mát Đồ Sơn. Vùng này có nhiều đầm nuôi cá nước lợ nằm kế tiếp nhau, khá thuận lợi cho những người làm công tác nghiên cứu khi còn chưa có điều kiện tạo ra những khu đầm riêng của trạm.

        Tổ chuyên môn họp, Hảo được phân công một đề tài mới: "Tìm hiểu thành phần cá trong đầm nước lợ". Hảo không ngại loại công tác này. Cô đã làm những công việc còn phức tạp hơn trong thời kỳ đi điều tra. Nhưng cô hiểu là muốn làm tốt, sẽ phải bỏ ra nhiều công phu và khá vất vả. Mình sẽ đặt một kế hoạch thu mẫu thật chu đáo và sẽ cố gắng không để sót.

        Sang tới phần sinh hoạt. Anh tổ trưởng quay nhìn cô, rồi nhoẻn miệng cười. Cô chột dạ. Chắc anh ấy lại sắp đùn cho mình một việc khó khăn?... Anh nói:

        - Về công việc quản lý thì tôi nghĩ trong chúng ta đây, không có ai làm được, ngoài đồng chí Hảo.

        - Ối! - Hảo kêu lên.

        Các cậu trong tổ hùa theo:

        - Đúng quá rồi!

        - Chọn mặt gửi vàng đấy, đồng chí ạ.

        Hảo nói:

        - Tôi đi thu mẫu suốt ngày, thời giờ đâu mà mua bán, nẫu nướng, lại còn sổ sách nữa!

        Lý chặn luôn:

        - Mỗi người đều một việc rồi. Đầy là chức năng thiêng liêng của phụ nữ. Cả tổ chỉ có mình bà là nữ, bà không nhận thì còn ai!

        Từ ngày Loan bị thương chuyển về viện công tác, trong tổ đúng là chỉ còn mình Hảo là nữ. Sống với nam giới cũng thoải mái vì họ không chú ý những chuyện lặt vặt, và chỉ có một cô gái, nên họ cũng chiều chuộng. Nhưng nhiều trường hợp như thế này, Hảo ở vào thế thiểu số tuyệt đối.

        Cô cãi:

        - Điều anh nói lạc hậu quá! Đó là luận điệu lừa bịp để kìm hãm người phụ nữ mãi mãi làm nô lệ cho đàn ông các anh. Bây giờ phụ nữ được giải phóng rồi. Trong bộ đội bao nhiêu đồng chí quản lý, anh nuôi giỏi, có ai là phụ nữ đâu! Một ngày tôi cũng phải làm tám giờ chuyên môn như các anh.

        Tổ trưởng dàn hòa:

        - Chả lẽ bây giờ có mấy anh chị em lại mỗi người một bếp ăn riêng. Cần chúng tôi làm gì, đồng chí cứ phân công. Hàng ngày, tổ sẽ có trực nhật giúp đồng chí nấu nướng. Chúng tôi cần có bàn tay chỉ huy, sắp xếp khéo léo của một người chủ gia đình.

        Hảo phì cười:

        - Các anh bắt tôi hầu nhưng gọi tôi là chỉ huy!

        - Thế là đồng chí ấy nhận rồi!

        Mấy cậu vỗ tay làm như vấn đề đã kết luận.

        Cậu thổ nhưỡng, giọng ngọt như mía lùi:

        - Cần thông cảm với cô Hảo, việc này cô ấy cũng chưa quen...

        - Anh nói tiếp đi... - Hảo nhìn anh ta bằng cặp mắt ngờ vực.

        - ... Nhưng cô cũng cần tập dần đi thì vừa, không nay mai về với "người ta" người ta lại bảo con gái trạm này đoảng!

        Tất cả cười rộ lên.

        Đúng là mình cũng phải nhận thôi, Hảo nghĩ. Cô rao giá:

        - Vốn dĩ mình không khéo chi tiêu nên nếu cứ buộc mình phải nhận, thì có ngày mình cho tổ ăn muối.

        Thấy cô đã nhận lời, mọi người vỗ tay ẩm ĩ.

        Lý nói:

        - Bạn cứ cho chúng tôi hàng tháng một vài phút "huy hoàng" rồi tắt hẳn cũng được.

        Hảo biết những anh chàng ở đây vốn dễ tính. Trút được việc họ mừng quá, đưa điều kiện nào ra mà họ chẳng tán thành.

        - Hàng tháng, các anh phải nộp tiền ăn cho đủ. Tôi không có vốn riêng để bù tạm cho các anh đâu!

        Khi vấn đề ngã ngũ hẳn rồi, Lý nói với vẻ mặt tỉnh bơ:

        - Báo cáo đồng chí quản lý: đồng chí Bính mới về công tác ở tổ ta, không biết ăn cá.

        Hảo ngẩn người:

        - Không biết ăn cá sao lại về trạm nuôi cá công tác? Ở đồng biển không ăn cá thì ăn gì? Đồng chí phải tập ăn cho quen, ăn cá tốt hơn ăn thịt đấy đồng chí ạ.

        Bính nói, giọng hiền lành:

        - Báo cáo đồng chí, tôi biết ăn cá và rất thích ăn cá, nhưng ăn vào thì mẩn khắp người không làm gì được. Tôi bị dị ứng cá. Tùy điếu kiện chợ búa, đồng chí chiếu cố cho được phần nào hay phần ấy. Thiếu thức ăn phải ăn rau, ăn muối tôi không dám kêu ca.

        Nghe anh ta nói mà thương hại. Lại thêm một khó khăn mới này.

[Giangtvx]

        

2

        Hàng ngày, Hảo đi tới các đầm ở vùng chung quanh. Cô cẩn đặt những thùng "phoóc-môn" của trạm tại các cơ sở của hợp tác xã, xin cá mẫu ngâm vào đó làm công việc phân tích thành phần.

        Những bác xã viên phần đông là có tuổi, vui vẻ khi thấy một cô gái xinh đẹp lội bùn ra chòi thăm mình. Các bác đều là người địa phương đã làm quen với nghề này từ hồi để chỏm.

        Họ không ngạc nhiên với đề nghị của cô. Hình ảnh cô học sinh lội bùn xin cá làm mẫu, đã quen thuộc với bà con ở các đầm. Hảo biết các bác lầm mình với mấy cô học sinh ở trường trung cấp thủy sản thỉnh thoảng cũng xuống đây làm công việc này. Cô không tự ái, trái lại còn cảm thấy vui vui. Sự lầm lẫn này cũng giống như một lần Hảo đi qua trường Đại học Thủy sản, mấy cậu sinh viên năm thứ nhất, thứ hai, mặt non choẹt gặp cô, tưởng cô là người ở thành phố ra chơi bãi biển Đỗ Sơn, đã buông lời trêu ghẹo. Cô nghiêm sắc mặt đối đáp với họ. Nhưng khi đi xa rồi, cô tủm tỉm cười một mình. Mấy cậu này không nhận ra mình vào lứa tuổi chị thì mình cũng chưa "già"! Gần đây cô đã nghĩ đến chuyện tuổi trẻ của mình đang trôi mau.

        Những thùng "phoóc-môn" của trạm đã được các bác xã viên tiếp nhận dễ dàng.

        Hảo tìm hiểu tình hình sản lượng tôm trong các đầm, và tập tính các loài cá.

        Một hôm, cô hỏi một bác xã viên:

        - Tôm thường đẻ vào tháng nào hở bác?

        - Tôm có đẻ bao giờ đâu!

        Cô ngạc nhiên hỏi tiếp:

        - Không đẻ sao hàng năm nó lại phát triển được?

        - Chúng tôi đánh bắt tôm cả đời, không bao giờ thấy tôm rảo có trứng trong đầm... Tôm là do đất sinh ra cô ạ.

        Suýt nữa cô phì cười. Nhưng khi cô hỏi về cách thu hoạch tôm, các bác lại tỏ ra nắm rất vững những tập tính sinh hoạt của nó. Chỉ có điều là các bác diễn tả những tri thức của mình bằng những từ ngữ của địa phương, mang màu sắc nghề nghiệp: "Ngày thì tôm "ẩn vùi" dưới bùn, chập tối nó "dậy lên", "đi ăn"... "Thu" độ vài "con nước" thì phải mang "đăng đó" giặt sạch, phơi phóng cho nó thơm tho..."

        Sự hiểu biết và cách nói năng hoạt bát của bác xã viên gặp ngày hôm nay làm cho Hảo hơi ngạc nhiên.

        Ngồi trên chiếc chòi nhỏ giữa đầm, bác khoát tay trỏ vùng nước bạc mênh mông ở chung quanh:

        - Trước hết, phải nói với cô về lai lịch của những đầm nuôi tôm cá nước lợ ở đây. Dựa vào quy luật lên xuống của thủy triều, những người dân ven biển chuyên sống bằng tôm cá, lúc đầu đã khoanh những diện tích nhỏ trên bãi triều. Mỗi khi thủy triều lên, bãi ngập nước. Khi thủy triều xuống, một khối lượng nước ở lại trong diện tích đã được khoanh vùng. Người ta bắt đầu xẻ bờ, chắn lưới, rồi cho tháo nước, và thu được những loài tôm, cá do thủy triều đưa vào còn nằm lại khi nước rút. Dần dần, người ta khoanh vùng tại đây những diện tích rộng hơn và đắp bờ cao hơn. Đó là những hình thức sơ khai của nghề nước lợ. Riêng cái đầm mà cô và tôi đang ở đây, trước kia là của một nhà tư sản. Tôi là người làm thuê của gia đình này từ ngày còn trẻ. Đến ngày có phong trào hợp tác hóa nông nghiệp, đầm do hợp tác xã quản lý. Đầm đã được củng cố và mở rộng trong những năm qua. Cái cống xi-măng cô nhìn thấy kia, ngày trước là cống bằng đất. Những ngày đông tháng giá, kể cả đêm ba mươi Tết, hai vợ chồng tôi đã phải lội xuống cái cống đất ngập bùn, rét buốt đến tận xương để tháo nước...

        Qua cầu chuyện của bác, Hảo biết thêm một điều cho công tác nghiên cứu: quan trọng nhất là con nước giống đầu xuân.

        Trước khi cô ra về, bác xã viên đã nói với một giọng lịch thiệp:

        - Tôi sẵn sàng làm những gì mà các anh, các chị ở trạm yêu cầu. Các anh, các chị làm công việc này không phải chỉ để lo cho đời này mà còn lo cả cho con cháu đời sau...

        Cô ngạc nhiên nhìn bác. Năm trước, đã có mấy anh bộ đội bảo công tác của Hảo là cồng việc của "hòa bình". Bây giờ, bác già này lại nói đó là công việc của đời này và đời sau. Cô cũng rất biết điều đó. Nhưng tại sao nó lại được nói ra từ một bác xã viên ở đấm nước lợ này? Bác đã có một kiểu suy nghĩ thật "lãng mạn".

        Khi ra về, hỏi thăm bà con, Hảo mới biết bác là chiến sĩ thi đua của thành phố Hải Phòng.

        Đồng chí trưởng trạm đứng ở đầu nhà, nhìn cô quần áo còn bê bết bùn, hỏi:

        - Những đầm ở đây có nhiều tôm cá không?

        Hảo đáp:

        - Ngày thường không có bao nhiêu, nhưng đến con nước thì đánh bắt được khá nhiều. Quan trọng nhất là con nước giống đầu xuân.

        Tự nhiên, cô thấy thủ trưởng của mình cười ngặt nghẽo. Rồi anh nói:

        - Cô có vẻ dân nước lợ lắm rồi!

        Cô đã hiểu mình vừa dùng từ "con nước" để nói về những ngày mực thủy triều lên cao. Ngôn ngữ của người dân địa phương đã xâm nhập vào lời ăn tiếng nói của mình....

[Giangtvx]

       

3

        Cô nhớ có lần đã nói với anh là tàu chiến và máy bay của đế quốc Mỹ đang đẩy lùi dần công tác nghiên cứu của mình vào bờ.

        Đúng là hôm nay cô đang làm công tác trên bờ biển. Nhưng qua một số tài liệu đã đọc được, cô hiểu vùng giáp ranh giữa lục địa và đại dương này, theo quy luật chung, bao giờ cũng tạo ra những năng suất sinh học cao nhất. Cô đã nghĩ mình có dành cả nhiều năm trong cuộc đời công tác để nghiên cứu cho ra những đặc điểm của vùng này, chưa chắc mình đã hoàn thành.

        Những bãi sú vẹt mênh mông bắt đầu hấp dẫn cô. Nó sẽ làm cho mình điêu đứng vì những bí hiểm của nó. Đồng chí viện trưởng lần vừa xuống đây, đã nói: "Mọi nghiên cứu đều phải tìm ra quy luật của sinh vật ở một miền nhiệt đới gió mùa". "Miền nhiệt đới gió mùa" chỉ từng ấy chữ thôi, nhưng nó đem lại không biết bao nhiêu cái khó khăn cho những người làm công tác có dính đến sinh vật như mình.

        Cái gì là đặc trưng của Việt Nam ở khu vực nước lợ này? Có nước nào có nhiều sông ngòi mang nặng phù sa như nước mình?... Bao nhiêu câu hỏi của cô còn chưa được giải đáp.

        Cả tuần này, Hảo ở đầm Hải Phong. Ngày mai trạm họp. Hảo ngôi kỳ cọ những bình thủy tinh đựng mẫu. Mấy bác xã viên đi qua. Một bác nói:

        - Tưởng cô kỹ sư làm gì chứ chỉ có rửa bình như vậy thì bà con chúng tôi củng làm được!

        Hảo phì cười.

        Một bác khác nói:

        - Ở đầm bên, hôm nay bắt đầu đánh cá đấy!

        - Sáng nay à bác? - Hảo vội hỏi.

        - Cả ngày. Cô có đi không?

        - Có ạ. Cháu sẽ đi theo các bác ngay.

        Cô vội cất các bình mẫu, đi cùng những bác xã viên sang đầm bên. Cô phải tận dụng tất cả những lần kéo lưới như thế này để lấy cá mẫu và tính thành phần các loài cá theo tỷ lệ.

        Bùn bắn tứ tung cả lên quần áo, mặt mũi, đầu tóc. Ghét nhất là mấy con quỷ rô phi cứ giãy đành đạch, vây trên lưng nó giương lên như lông nhím, lỡ tay chạm phải là buốt tới tim. Hết buổi thu mẫu, hai bàn tay của cô đầy vết gai đâm.

        Hảo lại nhớ đến vai trò quản lý của mình. Những ngày cô đi vắng, việc ăn uống của tổ được trao tạm cho Lý, chắc nhiều bữa anh em nuốt không trôi. Cái công việc này khi Hảo ở nhà đã choán khá nhiều thời giờ. Cô đã phải lập ra bao nhiêu thứ sổ sách: sổ chấm cơm, sổ thu chi, sổ gạo, sổ báo cơm... Chúng còn nhiều hơn cả những sổ nghiên cứu sinh học cá của Hảo.

        Buổi chiếu về trạm, Hảo mang cho tổ một xâu cá rô phi rất to.

        Đi ngang nhà Tuyến, Hảo ngó vào. Tuyến quay ra, nhìn thấy Hảo lại quay vội vào bình mẫu như đang dở việc. Một cô sinh viên mới ra trường cùng làm việc với Tuyến, ló đầu ra cửa sổ, vui vẻ nói:

        - Chúc mừng chị Hảo nhé!

        Hảo tưởng cô gái mừng mình mua được xâu cá to:

        - May phúc lại vớ được hôm đầm đánh cá thì trạm họp...   

[Giangtvx]

       

4

        Hảo còn ở ngoài hàng rào đã nghe thấy tiếng chào của mấy cậu trong tổ:

        - Chào cô chủ đã về!

        - Chào nữ anh hùng...

        Hảo bước vào sân, đã thấy Lý đứng đó, cúi đầu tỏ vẻ cung kính:

        - Xin chào vợ của người anh hùng.

        - Thôi đừng nịnh nữa! Tôi mang thức ăn về cho các bác đây rồi. - Hảo vừa nói vừa giơ lên cho mọi người xem xâu cá rô phi to còn tươi rói.

        Những người ngồi trong nhà lập tức hoan hô ầm ĩ.

        Cậu thổ nhưỡng nói:

        - Khoa học phải kết hợp chặt chẽ với đời sống chứ!

        Lý níu lấy tay Hảo, giả vờ thì thầm:

        - Bà đừng đưa ra cá nguyên vẹn thế này, tài vụ họ sẽ bắt chúng tôi trả tiền trăm phần trăm, ăn mất ngon. Bà quay ngay ra ngoài giếng, tôi đưa con dao ra, bà mổ hết, rồi đem vào cho tài vụ, coi như đầy là đối tượng nghiên cứu khoa học, hắn sẽ trừ tiền mình 30 phần trăm, ăn mới thích.

        Rồi cậu ta kể công:

        - Hôm nọ không có bà, làm về tỷ lệ giữa vỏ và thịt cua, tôi đã kiếm cho cả tổ một bữa cua ăn tơi bời. Hôm nay, bà cũng phải học tập kinh nghiệm của tôi!

        Tổ trưởng tán thêm:

        - Hôm nào cô Hảo đề ra: phải làm một bộ xương cá vược. Cô xuống đầm chọn con cá vược nào to nhất, loại mươi đô-la, đem về đây. Ta sẽ nhường xương cho khoa học, còn thịt thì dành cho đời sống!

        Lý vẫn níu tay Hảo không chịu buông ra. Hảo phải kêu lên:

        - Các bạn tầm thường hóa khoa học đến mức ấy kia à!... Có buông ra cho tôi đi làm cá không thì đến mười hai giờ khuya chưa chắc đã có cơm ăn...

        Mỗi lần về cơ quan như về nhà. Hảo vui hẳn lên, quên cả mỏi mệt suốt ngày lội đầm thu mẫu, cô lao vào bếp làm cá rồi rán và nấu riêu.

        Bữa cơm tối ăn muộn, nhưng ngon miệng và rất vui. Cả tổ kê bàn ngoài sân, ngói ăn dưới ánh trăng. Mới đầu, các chàng trai khen cá rô phi dầm nước lợ thịt béo và xương rất mềm. Nhưng sau đó, họ lại giỏ trò tán ra.

        - Đúng là con gái thành Nam, cơm dẻo canh ngọt thật, anh nào phúc bằng cái đình mới vớ được...

        - Cô Hảo mà nấu riêu cá thì yến cũng không ngon bằng.

        - Đó là điều chắc hơn cua gạch. - Một cậu nữa phụ họa.

        Hảo chỉ cười. Cô biết các cậu này rất quỷ quái. Món canh riêu mình nấu cũng ngon, nhưng làm gì tới mức như vậy. Họ tâng bốc tài năng mình lên để sau này đến phiên trực nấu nướng, có cá là lại đùn cho mình làm.

        Hảo ngồi chỉ thương anh chàng không ăn được cá. Hảo về muộn không kịp mua gì cho anh ăn riêng. Nhưng anh chàng mặc dù chỉ ăn cơm chan với nước mắm, suốt bữa cũng chẳng chịu thua ai một câu tán nào.

        Lại Lý lên tiếng:

        - Tôi nghĩ như bà Hảo này, chả nên đi công tác làm quái gì! Phụ nữ các bà sinh ra là để chăm sóc gia đình, cơm nước ngày hai bữa, trông nom con cái...

        - Như vậy thì chỉ có ở nhà để hầu các anh và con các anh chứ gì!

        - Nếu bà chưa biết, thì tôi xin nói bà nghe... Ngay ở cả những nước xã hội chủ nghĩa, một số phụ nữ sau khi tốt nghiệp đại học rồi, không đi làm mà ở nhà trông nom gia đình, nuôi nấng con cái. Chủ nghĩa xã hội vẫn dành cho những người như vậy một phúc lợi cao... Tôi nói chuyện này là vì tôi coi trọng công tác của người phụ nữ trong gia đình. Tôi thấy đó là một việc khó khăn, vất vả và thiêng liêng, mà chỉ những người phụ nữ vì có thiên bẩm nên mới làm được việc đó... Tôi lấy làm buồn vì bà đánh giá rất thấp điều tôi đã nói.

[Giangtvx]

        

5

       "Mấy hôm nay em suốt ngày lội bùn làm việc trên đầm lấy. Lúc này là 10 giờ đêm rồi em mới được nghỉ ngơi. Người em đau như dần. Đáng lẽ em phải đi nằm ngay bây giờ, nhưng em sẽ không tài nào ngủ được nếu sau mấy ngày liền đi công tác về nhà, em không có những giờ phút chuyện trò với anh...

        Trong bữa ăn cơm tối nay, một cậu ở cơ quan đã nêu lên vấn đề người phụ nữ không nhất thiết phải tham gia công tác, chỉ cần trông nom chu đáo mọi việc trong gia đình là đã hoàn thành một nhiệm vụ khó khăn và thiêng liêng đối với xã hội rồi. Cậu này đã đi học nước ngoài về. Cậu ấy nói ở một số nước xã hội chủ nghĩa cũng có những người làm như vậy, mà vẫn được xã hội tôn trọng... Em đã phản đối ý kiến đó. Em nghĩ em không tài nào sống nổi với cái cảnh suốt năm tháng gò bó trong bốn bức tường, chăm nom một đàn con...

        Lúc này ngồi tâm sự với anh, em lại nghĩ khác. Em chỉ có thể nói riêng với anh điều này mà không thể nói với một ai khác đâu! Em đang khao khát được làm công việc mang lại điều hạnh phúc nhất trên đời đối với người phụ nữ, là làm vợ... Suốt mấy tháng nay, em mê mải với một công tác mới mà em được trạm phân công. Công tác này cuốn hút phần lớn tâm trí của em. Nếu anh không giận thì em có thể nói rằng có những lúc nó đã làm em xao lãng với anh... Nhưng nếu tối nay, có một phép lạ nào đưa em tới gặp anh, thì em sẽ không mảy may nói đến những công việc em đã làm...

        Em sẽ mang một bộ quần áo mềm sạch sẽ đến cho anh thay bộ quần áo bay dày cộp đầy bụi đỏ đất trung du. Em sẽ đi nấu nước cho anh rửa mặt mũi và ngâm đôi chân suốt ngày bị bó trong đôi giày bay cao cổ...

        Rồi em chỉ muốn hỏi anh điều này: những ngày qua anh có nhớ, thương em nhiều không? Em có thường đến trong những giấc mơ của anh không...?

        Em không thích nghe anh nói bất kỳ chuyện gì khác trong lúc này, dù là... - em nói anh đừng giận, đừng mắng em cơ -  dù là anh kể chuyện ngày hôm nay anh vừa hạ được một Con ma hay một Thần sấm...

        Em rõ ràng là vợ của anh rồi. Đêm nay, em sẽ nằm bên trong hay bên ngoài đây? Em có thói quen ngủ một mình. Em không thích ngủ chung giường dù là với một đứa trẻ, như bé Chung Thủy. Mùa rét, em ghét trùm chăn kín đầu. Em thích nằm vùng vẫy trên giường một cách thoải mái. Nhưng tối nay, em sẽ nằm nghiêng, em muốn để tai lên ngực anh, nghe nhịp đập của trái tim anh, nghe trái tim anh nói với em những lời yêu thương..."


       

6

        Sáng nay, khi đi ngang nhà Tuyến, Hảo nghe rõ Tuyến nói với ai bên trong:

        - Bầy giờ thì cô ấy tha hồ mà vênh!...

        Có chuyện gì giữa cô ấy với ai thế nhỉ, cô tự hỏi.

        Hảo quay lại rủ Tuyến cùng đi họp, nhân thể xem những ngày qua ở cơ quan có chuyện gì. Cô nhận thấy thái độ Tuyến lúng túng. Tuyến cố giấu vẻ lạnh nhạt, nhưng cách nói năng của cô ta mất hẳn vẻ tự nhiên. Trước đây, Hảo có đôi lần va chạm với Tuyến trong công việc chung. Nhưng từ khi về địa điểm mới, cô đã chú ý giữ gìn không để xảy ra chuyện gì giữa hai người. Đi cùng với Tuyến sang nhà họp, cô vẫn phân vân.

        Đồng chí trưởng trạm đi vào, tươi cười bước lại bắt tay Hảo và hỏi:

        - Mấy bữa nay, có nhận được thư của anh ấy không?

        - Em nhận được thư từ tháng trước.

        Hảo đã biết thời gian này Quỳnh đang ở Khu Tư.

        - Tôi thành thật chúc mừng cô.

        - Chúc mừng em... chuyện gì cơ?

        Nhìn vẻ ngơ ngác của Hảo, đồng chí trưởng trạm hỏi:

        - Thế cô chưa biết chuyện gì mới à?... Mấy ngày hôm nay cô có đọc báo không?

        - Không ạ - Hảo nghĩ hay là anh lại vừa lập một chiến công mới ở Khu Tư - Em ở ngoài đầm, có báo chí gì đâu!

        Cô kỹ sư mới ra trường ngồi gần đó, sốt sắng hỏi:

        - Chị Hảo vẫn chưa biết gì à?... Em lấy báo cho chị xem nhé!

        Cô gái vội vã chạy đi.

        Hảo rất hồi hộp, tuy biết đây sẽ là một tin vui.

        Mọi người xung quanh dường như muốn dành cho Hảo sự vui sướng khi cô xem tờ báo. Một vài người đến gần, chờ xem phản ứng của cô. Riêng Tuyến vẫn ngôi với thái độ lạnh nhạt. Rồi Hảo nghe Tuyến nói nhỏ với người nào ngồi bên: "Chắc biết rồi chứ còn gì! Ở hợp tác xã nào lại không có báo hàng ngày".

        Hảo đang vui bỗng cảm thấy người lạnh hẳn đi. Có một chuyện gì đó mà Tuyến coi là Hảo đã biết nhưng Hảo đóng kịch để làm mọi người phải bận tâm đến mình. Hảo chợt hiểu thái độ của Tuyến từ hôm qua đến giờ. Suýt nữa thì cô quay lại trừng mắt nếu không nghe thấy người ngồi bên Tuyến nói: "Cái điệu bộ ngẩn ngơ thế kia thì chưa biết thật!"

        Cô kỹ sư trẻ hấp tấp cầm tới hai xếp báo: Nhân dân và Quân đội nhân dân.

        Chỉ cần thoáng nhìn tờ báo, Hảo đã hiểu ngay: Lễ tuyên dương Anh hùng quân đội vừa họp tại Hà Nội. Có tên anh trong đó.

[Giangtvx]

         

CHƯƠNG XV

1

        Hảo đã bắt đầu xác định tên của gần bốn chục loài cá mà cô thu được ở những đầm nước lợ. Cô lên bảng ghi chú rõ về địa lý phân bố của chúng. Cô cũng đã nắm được một số tập tính sinh sống của chúng: sống ở biển hay ven sông nước lợ, sống đàn hay sống lẻ... và tính ăn của những đối tượng chính. Trong số gần bốn chục loài cô đã bỏ công tìm hiểu, chỉ mười ba loài là có sản lượng đáng kể.

        Sau khi nắm được tình hình chung, một điều làm cô không vui. Cô đã đi đến kết luận đầu tiên: kết cấu hiện tại về các loài tôm cá ở những đầm nước lợ hiện nay không có lợi bao nhiêu cho việc nuôi trống. Cá vược, một loài cá có thịt ăn ngon, hiện chiếm tỷ lệ tương đối lớn trong các đầm. Nhưng cá vược lại là loài cá dữ. Nó ăn tôm là chủ yếu. Cô đã đọc một số sách của nhiều nhà nghiên cứu nước ngoài, họ nhận xét: "Nếu không kể những hao hụt khác thì ít ra tám ki-lô-gam tôm mới được một ki-lô-gam thịt trong quan hệ chuyển hóa thức ăn thông thường của loài cá dữ". Nếu không loại được cá vược ra khỏi quần loại cá trong đẩm thì việc nuôi trống sẽ khó phát triển. Sẽ không sớm có được thêm nhiều tôm cá để góp vào bữa ăn của những người chiến sĩ đánh Mỹ, những bà mẹ những cô gái ở hậu phương đang làm việc ngày đêm để bảo đảm lương thực cho tiền tuyến. Tất nhiên, đây là công trình tập thể của nhiều người tại địa phương, nhưng phải có phần đóng góp của bản thân mình. Hảo dự tính sẽ đặt vấn đề này với cả hợp tác xã.

        Chỉ qua mấy tháng, Hảo đã cảm thấy yêu thích nghề nuôi cá. Cô nhận thấy đây chính là một công việc chứng tỏ khả năng làm chủ của con người đối với thiên nhiên. Một con tôm đẻ ra hàng triệu cái trứng. Nếu những cái trứng đó không bị phá hủy, không bị các loài cá nhỏ ở biển ăn đi, thì nó sẽ sinh ra hàng triệu con tôm. Nhưng từ bao đời, loài tôm vẫn đẻ trứng, và hầu hết những trứng đó đã bị mất đi trong thiên nhiên. Nếu bây giờ người ta nuôi tôm, chăm sóc cho tôm đẻ, giải quyết được quá trình nuôi tôm từ khi còn là ấu trùng đến khi lớn, thì người ta sẽ có thêm bao nhiêu là thực phẩm.

        Cái đầm nước lợ của đồng bào làm ra này còn mang nhiều tính chất của thủy vực tự nhiên. Nó phụ thuộc hầu như hoàn toàn vào thiên nhiên. Khi mở cống lấy giống, rõ ràng bao nhiêu loại giống đều bị nước cuốn vào, cả cá lành lẫn cá dữ. Khi tháo nước ra, thì số giống lại theo nước kéo ra không ít.

        Cô nghĩ đến chuyên người ta có thể khoanh những vùng biển lại để nuôi cá, chủ động tạo ra những quần thể gồm những loài cá có thể cùng chung sống với nhau và cùng phát triển. Con người sẽ khai thác chúng một cách có kế hoạch. Quá trình lao động sẽ đỡ vất vả hơn nhiều. Và tất nhiên, nhu cầu của con người sẽ được bảo đảm tốt hơn hiện nay. Con người sẽ bớt đi phần phụ thuộc vào thiên nhiên.

[Giangtvx]

       

2

        Chiếc chòi nhỏ bên cái cống nước chảy ở đầm Hải Phong giờ đây đối với Hảo đã trở nên thân thiết. Cô phải tới thu mẫu ở nhiều điểm, nhưng riêng ở đầm Hải Phong này, cô được sự giúp đỡ nhiệt tình của nhiều bác xã viên, đặc biệt là bác già "Lãng mạn" (cô đã đặt tên cho bác chiến sĩ thi đua của thành phố Hải Phòng).

        Nhìn thấy Hảo, bác reo lên:

        - Chờ cô mãi, nếu sớm nay cô không đến, thì chúng tôi phải cho nó vào nồi.

        Bắt đầu vào hè, ở đây người ta chỉ thu tôm, nên Hảo ít xuống.

        - Con gì thế bác? - Hảo vội vã hỏi lại.

        - Chờ đó mà xem.

        Bác trịnh trọng mang ra một cái nồi, có mấy con cá mang vẫn còn đang thở.

        Mắt cô gái rực sáng lên. Cô mê mải nhìn những chấm xanh màu lá cây rất đẹp trên mình con cá. Đầy là một loài cá bống người ta đã giới thiệu nhưng Hảo vẫn chưa thu được mẫu. Với mấy con cá này, Hảo đã có được sáu loài cá bống khác nhau ở trong đầm.

        - Sao lần trước cháu xuống, bác nói mùa này không phải là mùa cá, hợp tác xã chỉ thu tôm thôi?

        - Cũng vẫn là thu tôm thôi, nhưng rải rác vẫn có những con cá lọt vào trong đó. Chúng tôi thấy cô chưa có con bống này nên bảo nhau giữ lại. Cũng tưởng không chắc cô đến kịp, ai ngờ cô thiêng thế!

        Bác xã viên cũng không ngờ mình đã đem lại một niềm vui thích thực sự cho cô gái vì mấy con bống nhỏ. Lâu nay, mọi người đã coi cô như người nhà. Mỗi lần cô xuống, có gì ăn nấy. Họ đã dành phần cho Hảo những con cua chắc nịch đầy gạch, những khúc cá vược thật ngon, nhưng không mấy khi cô tỏ vẻ thích thú như mỗi lần thu được một mẫu cá mới.

        Sau bữa cơm tra, ngồi uống nước chè xanh với bác, Hảo hỏi:

        - Bác thử nghĩ giúp cháu xem, có cách nào loại hết cá vược ra khỏi các đầm không?

        - Sao lại loại nó? - Bác trợn mắt hỏi lại. - Đó là nguồn thu rất đáng kể của hợp tác xã. Giao tế Hải Phòng về đầy chỉ đòi mua cá vược. Bà con xã viên đánh được cá vược nhỏ, lại thả xuống đầm để nuôi cho nó lớn đấy!

        - Chúng cháu đã tính rồi, nuôi được một con cá vược chừng năm ki-lô thì các bác phải mất cho nó khoảng bốn chục cân tôm.

        - Nhưng mình có phải cho nó ăn đâu?

        - Nó vẫn ăn tôm trong đầm. Thu hoạch tôm của các bác bị giảm đi mà hợp tác xã không biết. Cá vược là loài cá dữ.

        Bác ngồi im lặng một lát.

        - Chúng tôi cũng biết cá vược ăn tôm, nhưng nó ăn nhiều đến thế ư cô?

        - Ở các nước, người ta điều tra kỹ rồi, nhiều người đã tính như vậy.

        Bác xã viên nhìn ra đầm nước:

        - Nước mênh mông thế này, loại hết cá vược cũng không phải là chuyện dễ!

        - Nhưng tạm thời, hợp tác xã có thể khuyến khích đánh bắt thật nhiều cá vược ngay từ đầu mùa nước, khuyến khích cả việc đánh bắt thật nhiều cá vược con.

        - Cũng khó đấy cô ạ... Bà con sẽ không thấy thu hoạch tôm tăng, mà sẽ chỉ thấy hụt đi một nguồn thu cá vược!

        - Các bác sẽ nói rõ cho bà con thấy cái lợi và cái hại.

        - Lại còn cái ông giao tế ở Hải Phòng... Các ông ấy rất hoan nghênh tôi về việc tận thu cá vược ở đầm này bán cho các ông ấy thu ngoại tệ... Nhưng thôi được, cô đã nói vậy tôi sẽ vận động bà con...

        Nếu người khác hứa điều này, Hảo sẽ không tin, nhưng với bác, chắc không phải là một câu nói cho qua chuyện.

        Từ ngày xuống đầm, bao nhiêu lần làm phiền các bác xã viên, đây là ý kiến đầu tiên mà cô góp với họ về cách làm ăn. Cái buồn của những người làm công tác nghiên cứu khoa học này, là sao họ thấy những việc mình làm quá xa cách với đời sống. Bao giờ mình mới thấy được kết quả của điều mình vừa nói hôm nay? Bao giờ những người xã viên ở đầm nước lợ này mới thấy không thể thiếu những người nghiên cứu khoa học như cô trong công việc làm hàng ngày của họ...