Cháu thích nói chuyện một cách thẳng thắn với các chú, gọi là cuộc đối thoại giữa các thân phận. Cháu thích thế hơn là kiểu đối thoại sử học như của Bùi Thiết. Lăng kính dân tộc quá vĩ mô đối với cháu, vĩ mô đối với cả các chú, vĩ mô với cả chính những người cao hơn nữa, bởi vì chúng ta đều thiếu thông tin. Khi thiếu thông tin thì ta không tiếp cận được chân lý (Lê nin nói đại ý thế, các chú ạ).
Vậy chiến tranh còn lại với thân phận, chính là thằng lính bên này, giết thằng lính bên kia.
Tôi 7x và không biết gì về chiến tranh trừ qua sách vở và các câu chuyện.
Bàn về chủ nghĩa dân tộc:
"Chủ nghĩa dân tộc" là một khái niệm trừu tượng và bản thân tôi thấy khó lí giải tại sao mình nên có tư tưởng này. Cố gắng nhìn một cách khách quan, tôi thấy một quá trình khái quát tăng dần từ tình cảm gia đình -> tư tưởng đồng họ -> tư tưởng đồng hương, trong đó "đồng họ" và "đồng hương" là hai cái mà tôi cho là tính xấu của người Việt, thể hiện ở sự chia rẽ bè phái ở mức làng xã (do "tư tưởng đồng họ", chia rẽ ở mức tỉnh thành và quốc gia (do "đồng hương"). Chủ nghĩa dân tộc có vẻ như là sự khái quát thêm một mức nữa. Ngoài ra, tôi quan sát thấy những người có sự giao lưu nhiều giữa các nền văn hóa và di chuyển nhiều giữa các đất nước khác nhau sẽ không có nhiều "tinh thần dân tộc", họ giữ "tinh thần nhân loại". Tôi thấy vụ "đồng hương đồng khói" cực đoan bao nhiêu thì những người này thấy chủ nghĩa dân tộc cực đoan bấy nhiêu. Xét cho cùng: dân tộc là cái gì? tại sao dường như là ta coi nó quan trọng hơn một khái niệm rộng hơn là nhân loại trong khi lại có thể chê trách một khái niệm hẹp hơn (vùng miền, đồng hương) là hẹp hòi? Tại sao mấy em bé Việt Nam ở miền núi phía Bắc bị thất học đói ăn lại gây nhiều cảm xúc đối với đa số chúng ta hơn bao nhiêu trẻ em châu Phi trong hoàn cảnh tương tự? Tôi chưa giải quyết được vấn đề này.
"Những người lính, thực ra là những tên được đào tạo giết người hàng loạt".Câu này rất sai, ít ra là đối với lính Quân đội Nhân dân Việt Nam.
Trong quan niệm chiến tranh của Việt Nam, chính trị quan trọng hơn quân sự. "Nếu không đào tạo cho quân đội bản lĩnh chính trị tốt thì quân đội đó vứt đi". Đó là nhận xét của nhà báo Mỹ về Quân lực Việt Nam Cộng hòa khi so sánh với Quân đội Nhân dân Việt Nam. Ngay cả lính Mỹ cũng được đào tạo về tư tưởng (bảo vệ đồng minh, bảo vệ tự do, ngăn chặn sự bành trướng của TQ.....). Giết người không phải là việc thông thường, nếu không cho người ta một lý do tốt, đa số sẽ gặp vấn đề (thể hiện ở tình trạng một số cựu chiến binh Mỹ).
Xét về tâm lý của người lính trong và sau chiến tranh.
Tất nhiên tôi chỉ có thể suy luận chứ không chứng kiến. Kể cả về ý thức (bề nổi) hay tiềm thức (phần chìm), một người có ân hận hay bị ám ảnh do một hành động nào đó hay không là tùy vào việc hành động đó được đánh giá là xấu hay tốt theo thang giá trị của người đó. Không phải cựu chiến binh Mỹ nào cũng ân hận về những gì mình đã làm trong chiến tranh Việt Nam. Có những người vẫn giữ nguyên quan niệm rằng người Việt là loại hạ đẳng (gook), rằng họ đã thực sự chiến đấu bảo vệ tự do (họ được tuyên truyền như vậy), những người này không hề gặp vấn đề về tâm lý. Vấn đề cũng y hệt ở phía các cựu chiến binh Việt Nam, đúng là họ thừa nhận khi vào trận thì bản năng sinh tồn lớn hơn tất cả các lý tưởng, nhiều người có sự ghê sợ chiến tranh, giết chóc và bị ám ảnh ít nhiều bởi sự giết chóc. Tuy nhiên, bên cạnh đó, họ tin rằng những gì mình đang làm là vì một lý do mà họ cho là đúng (ví dụ bảo vệ đồng đội/người thân, trả thù cho đồng đội hay những người thân, đánh đuổi quân xâm lược...), cái "lý do đúng" đó giúp giải tỏa sự ám ảnh. Đối với các cựu chiến binh Mỹ gặp vấn đề trong và sau chiến tranh, hoặc họ không tìm thấy lý do bản thân cho là đúng (ví dụ khi giết phụ nữ trẻ em), hoặc mất lòng tin đối với cái lý do mà họ từng tin tưởng (bảo vệ tự do chẳng hạn) do nó không được thực tế hỗ trợ, họ không có "lý do đúng" để giải tỏa sự ám ảnh.
Tóm lại, nếu anh nghe rõ và làm theo lương tâm của anh thì sau này anh sẽ không gặp ân hận hay ám ảnh.
Tất nhiên, có những vấn đề khác liên quan: Thứ nhất, không có sự hoàn hảo (ví dụ khó có thể khống chế một thằng điên cầm súng mà không làm nó đau), do đó dù Bảo Ninh coi thời chiến là thời đẹp nhất và không ân hận vì đã làm những gì phải làm, nhưng điều đó không có nghĩa ông không bị ám ảnh bởi sự tàn nhẫn của chiến tranh. Thứ hai, lương tâm, hay thang giá trị, của một con người là cái gì? Xét cho cùng, nó là sản phẩm của giáo dục. Do đó, bạn có thể nói nó là sản phẩm của sự nhồi sọ. Một người Việt không sống trong nền văn hóa Việt Nam, không từ bé tí đã nghe kể về Thánh Gióng, Bà Trưng, Bà Triệu.....lớn lên thì nghe kể về chống Pháp/Mỹ/TQ, sẽ có một "tinh thần dân tộc" rất khác.
Sự "nhồi sọ" mà mỗi thế hệ được/bị hưởng khác nhau, do đó "thang giá trị" không khỏi khác nhau, dẫn đến thực tế là khó có thể hiểu nhau.
Dilber MC Theme by HarzeM