Chiến tranh đã lùi xa mấy chục năm. Chiến đấu và đạn bom đã trở thành ký ức. Chiến trường thành thương trường. Người ta đua nhau làm giàu, thi nhau mua sắm, tranh nhau hưởng thụ…
Người ta còn tranh nhau nhiều thứ nữa.
Cựu phóng viên chiến trường Đoàn Công Tính còn đó, tấm ảnh nổi tiếng “Nụ cười chiến thắng” chưa phai. Và lại xảy ra sự tranh nhau ai là người trong ảnh “Nụ cười chiến thắng”.
Tôi xin trích đăng lại để đồng đội nào chưa đọc đến, tham khảo:Theo
http://www.quansuvn.net/index.php?topic=4766.0
"Nụ cười chiến thắng dưới chân thành cổ" Lê Xuân Chinh
và Theo Website của Hội Nghệ sĩ Nhiếp ảnh Việt Nam:
http://www.vapa.org.vn/vie/modules.php?name=News&file=article&sid=747Ai là người nở “Nụ cười chiến thắng”?
27/01/2007
Ông Lê Xuân Chinh tại Điện Biên năm 2004
Ông Nguyễn Văn Chất: “Tôi vô tình nhìn thấy tôi”
Tôi nhớ vào cuối năm 2005, tại Bảo tàng Thành cổ Quảng Trị, có một CCB chuyện trò với khách tham quan bên bức ảnh “Nụ cười chiến thắng” được phóng to treo ngay cửa bảo tàng. Ông là Nguyễn Văn Chất, hiện sống ở huyện Gia Bình, tỉnh Bắc Ninh. Hôm đó, ông mặc quân phục, đội mũ Quân giải phóng và chải tóc y chang như người trong ảnh...Vừa rồi, nhân một chuyến công tác qua Gia Bình, tôi tìm gặp ông Chất. Trên tường nhà ông có treo tấm ảnh “Nụ cười chiến thắng” và phía sau là ảnh ông chụp với một người đàn ông luống tuổi, theo ông thì đó là thầy giáo Hoàng Văn Thông, hiện công tác tại Sở Giáo dục Hưng Yên, cũng là một nhân vật trong bức ảnh nổi tiếng trên. Ông Chất nói, vào giữa năm 2005, trong một lần ông cùng thân nhân của một liệt sĩ – là đồng đội ông, vào Quảng Trị tìm mộ. Sau khi tìm xong, ông Chất vào thăm Bảo tàng Thành cổ. Và: “Tôi ngỡ ngàng khi nhìn thấy ảnh tôi treo ở gian giữa. Đúng là sau 33 năm tôi gặp lại mình!”.
Ông kể thời điểm mình “có mặt” trong bức ảnh “Nụ cười chiến thắng”’ “Vào cuối giờ trưa, khi anh em chúng tôi vừa nấu thịt chó ăn xong, có một nhà báo mang máy ảnh đến xin chụp ảnh. Nhà báo đó còn đi với vài người. Lúc đó, tôi đang bận quần đùi, vì cái quần dài bị ướt còn phơi cạnh hầm. Tôi bảo: “Chụp thì chụp”. Chú Kéo (tên ngày xưa của ông Hoàng Văn Thông) bảo tôi chả lẽ anh chụp ảnh lại không mặc quần dài? Tôi chạy vội vào... nhà dân mượn một cái quần loe kẻ mặc vào để ngồi chụp. Vì tôi là tiểu đội trưởng nên ngồi gần ống kính nhất”.
Ông còn cho biết thêm, số chiến sĩ trong bức ảnh ấy, về sau chỉ có ông và ông Kéo thoát khỏi đạn bom Thành cổ. Tôi có thắc mắc rằng trong lúc ông Chất đi... mượn cái quần thì phóng viên Đoàn Công Tính có thể chụp một bức ảnh đó về một ai đó, ví như chụp ông Lê Xuân Chinh chẳng hạn, với sự nhanh nhẹn của ông Tính, thì ông Chất bảo rằng: Cái đó cứ hỏi ông Tính!
Ông đưa ra những lý do để chứng minh Lê Xuân Chinh không phải là người đã có nụ cười trong ảnh. Thứ nhất, “nếu không phải là tôi thì tôi không thể... xúc động khi nhìn tấm ảnh như vậy được!”. Thứ hai Lê Xuân Chinh là chiến sĩ thông tin mà lính thông tin thì không thể ôm khẩu B40 và đằng sau mình là các chiến sĩ được! Thứ ba là: “Lính tôi vẫn còn, địa hình địa vật tôi cũng biết, thủ trưởng tôi vẫn còn và họ sẵn sàng xác nhận đó là tôi chứ không phải Lê Xuân Chinh”.
Đồng đội và thủ trưởng cũ nói gì?Sau khi gặp ông Chất, tôi đã liên hệ trực tiếp với ông Hoàng Văn Thông, hiện là giáo viên tại Hưng Yên. Trong bức ảnh – thì ông Kéo (Thông) ngồi ngay sau nhân vật chính, trước cửa hầm. Hai ông cùng một tiểu đội thuộc Đại đội 3, Tiểu đoàn 808 tham gia đánh vòng trong Thành cổ.
Về thông tin việc chụp ảnh, cả hai ông đều nói rằng, có nhà báo đi qua, vào giờ trưa, vừa ăn thịt cho và cả việc ông Chất... đi mượn quần dài. Nhưng có một chi tiết không trùng và ông Chất khẳng định có thêm một người đi cùng phóng viên để chụp ảnh ngày hôm ấy thì ông Thông lại cho rằng, chỉ mỗi mình phóng viên Đoàn Công Tính. Ông Thông nói rằng, nếu người đằng trước không phải là ông Chất thì người sau đó cũng không phải là ông Thông!
Tôi đã liên lạc với ông Trương Văn Kỳ, hiện đã nghỉ hưu tại Tuyên Quang, là Đại đọi trưởng của ông Chất ngày đó.
Ông Kỳ nhớ lại, trước khi vào Thành cổ, ông và ông Chất đã từng kề vai sát cánh bên nhau chiến đấu từ trên rừng.
Hình ảnh ông Chất trong trí nhớ của thủ trưởng cũ là một người ít cười, đen, thấp và gầy, theo tôi điều này có vẻ không giống nhân vật trong ảnh.
Những điểm khắc biệt giữa ông Chất và người trong ảnhNhìn cái ống quần của người trong ảnh, không là quần ống loe, càng không phải là “loe kẻ” như trí nhớ của ông Chất. Trên gò má của người trong ảnh không mảy may có một nốt ruồi nào nhưng trên gò má của ông Chất hiện nay thì có những hai nốt ruồi... to tướng. Tôi hỏi ông: “Nếu bác là nhân vật trong ảnh thì hai cái nốt ruồi hiện nay... ở đâu đến?”. Ông bảo rằng, do ông bị tai nạn xây xước mặt mũi và sau khi hồi phục thì mọc đâu ra hai cái nốt đen ấy, không phải nốt rồi. Nhưng nhìn kỹ, thì nơi gò má ông, chỗ có hai “nốt đen” ấy, da dẻ vẫn trơn tru chứ không xù xì các vết xẹo. Và hai cái “nốt đen” mọc lên... tự nhiên hơn nhiều so với dấu vết của một người bị tai nạn. Không lý gì để khẳng định nó không phải là nốt ruồi và không lý gì để khẳng định, nốt rồi là do... tự mọc sau mấy chục năm!
Mắt ông Chất và người trong ảnh khác nhau. Mí mắt người trong ảnh là mí mắt con tằm, còn mí mắt ông Chất thì mỏng hơn rất nhiều. Đấy là chưa kể đến hàm răng của ông. Nếu như người trong ảnh răng đều, nhỏ và trắng, có phần hơi...
Một yếu tố nữa gần như không giống nhất đó là tai. Tai người trong ảnh nhỏ phần trên, bề ngang hẹp và sống tai thẳng. Còn tai ông Chất, to phần trên, bề ngang rộng và sống tai cong.
Phóng viên đoàn Công Tính: “Tôi không thể nhầm!”Phóng viên Đoàn Công Tính từng có mặt tại Thành cổ Quảng Trị vào những thời điểm chiến sự ác liệt nhất. Bức ảnh “Nụ cười chiến thắng” không phải là bức duy nhất nổi tiếng ông chụp mảnh đất này, thời điểm này. Điều đặc biệt là mỗi bức ảnh, ông nhớ rất rõ thời điểm chụp ảnh và những nhân vật trong ảnh.
Trong bức thư gửi phóng viên Chuyên đề ANTG, ông viết: “Đầu tháng 10-2005, ông Nguyễn Thanh Bình, CCB ở thị xã Quảng Trị, báo tin cho tôi biết có ông Chất từ Bắc Ninh vào thăm Bảo tàng Thành cổ và nói rằng, người trong ảnh là ông chứ không phải là ông Chinh như trước đây báo chí, truyền hình đã đưa. Tôi vô cùng ngạc nhiên và điện đàm với ông Chất ngay. Kết quả là ông nói sai thời điểm chụp ảnh. Tôi chụp từ khoảng 6 giờ 30 phút đến 7 giờ 30 phút sáng ngày 16-8-1972 nhưng ông Chất lại nói là chụp từ buổi trưa đến buổi chiều (sau lúc ăn thịt chó). Ngày ấy, Ban chỉ huy trung đoàn 48 cho biết nếu chụp ảnh thì chỉ có thể chụp vào lúc sáng sớm, chiều tối vì nó đánh dữ lắm không thể chụp được”.
Và ông Tính kể lại, cùng đi đến chốt chụp ảnh ngày hôm ấy, ngoài Lê Xuân Chính – lính thông tin truyền đạt của Trung đoàn 48 được cử đi giúp ông còn có hai cô du kích tên là Nguyễn Thị Lệ và Lê Thị Hảo (giờ cô Lệ sống ở khu tập thể Nhà máy Bia Đông Hà còn cô Hảo đi kinh tế mới tại Lâm Đồng). Ngoài bức ảnh chụp Lê Xuân Chinh với nụ cười ấy, ông còn chụp ông Chinh đi cùng cô Lệ và cô Hảo với một số chiến sĩ khác nữa.
“Đêm trước ngày chụp, tôi và cô Lệ, cô Hảo đến được Sở chỉ huy Trung đoàn 48 lúc đó ở tầng ngầm Dinh tỉnh trưởng ngụy quyền Quảng Trị. Ban chỉ huy Trung đoàn 48 nói với chúng tôi: “Sáng mai, đồng chí Chinh, chiến sĩ thông tin truyền đạt của Trung đoàn sẽ đưa anh và hai cô vào Thành cổ để chụp ảnh. Trời sáng, ông Chinh dẫn ôi đi, gặp chỗ nào có quân ta thì chụp. Có thể lúc ấy tôi chụp ông Chinh ngồi tại chốt của đơn vị ông Chất (k8) nên mới có chuyện vài người cho rằng, bức ảnh chụp những chiến sĩ k8 không liên quan gì đến ông Chinh. Còn vì sao tôi lại chọn ông Chinh ư? Vì lúc đó tôi thấy nét mặt ông Chinh rất ăn ảnh, nụ cười tươi tắn nên tôi mới bảo ông Chinh mượn tạm khẩu B40 của một đồng chí trong chốt để chụp. Khi chụp xong, về báo Quân đội nhân dân, ảnh nào đẹp thì được dùng. Trong thực tế có thể ông Chất mặc quần loe để chụp và tôi đã gửi bức ảnh đó về tòa soạn nhưng không được duyệt, vì có thể ban biên tập đã nhận ra quyền loe không phải là chiến sĩ quân giải phóng, nên tấm ảnh đó đã chìm vào quên lãng. Bức ảnh ông Chinh đang cười thấy ống quần bên phải giống như quần loe và do vải Tô Châu mềm nên khi ngồi ghếch một chân lên thì ống quần gần như loe. Với tư cách người chụp, tôi khẳng định người trong ảnh là Lê Xuân Chinh. Tôi hoàn toàn chịu trách nhiệm về chuyện này”.
Ông Lê Xuân Chinh: “Tôi khẳng định lần cuối cùng, là tôi!”Tôi đã gặp ông Lê Xuân Chinh hai lần. Lần thứ nhất tại Điện Biên vào năm 2004, nhân dịp kỷ niệm 50 năm Chiến thắng Điện Biên Phủ. Ông Chinh nhớ lại giây phút ông được phóng viên Đoàn Công Tính chụp ảnh, ông kể: “Một buổi sáng tháng 8-1972, tôi cùng anh Đoàn Công Tính vào các chốt chụp ảnh. Qua một chốt, tôi thấy các chiến sĩ đang cười nói rôm rả. Anh Tính thấy cười tươi cùng họ thì bảo tôi ngồi lên trước, mượn khẩu B40 để anh chụp hình. Tháng 10-1973, đơn vị tôi rút ra Nông Cống, Thanh Hóa. Tôi đang ngồi đánh túlơkhơ với các anh em trong đơn vị vào giờ nghỉ thì Thủ trưởng Bảy cầm tờ báo Quân đội nhân dân có ảnh tôi chìa trước mặt và hỏi: “Chinh ơi, thằng này là thằng nào nhỉ?”.
Sức khoẻ của ông Chinh càng ngày càng giảm sút, chứng khó thở luôn hành hạ và năm 1974, ông không còn đủ sức khoẻ để chiến đấu lêu dài, đơn vị giải quyết cho ông nghỉ an dưỡng rồi ra quân. Ông về quê Thái Bình, rồi lập gia đình. Còn tại sao ông Chinh tìm được bức ảnh của mình, chuyện bắt đầu từ một người đồng hương cùng quê Thái Bình tên là Hải trong một lần vào Bảo tàng Thành cổ, khi nghe đồng chí thuyết minh giới thiệu về bức ảnh “Nụ cười chiến thắng” anh đã đứng ngắm rất kỹ. “Trời ơi, có phải ảnh anh Chinh không nhỉ? Bức ảnh này ở quê mình ơi mà chẳng biết, ai chẳng có tờ báo in ảnh anh ngày trước, tại sao đồng chí thuyết minh lại bảo rằng người chiến sĩ ấy đã hy sinh?”. Hải khẳng định: “Không, tôi biết nhân vật này, và anh ta đang còn sống ở trên Điện Biên!”. Cả đoàn khách ngạc nhiên. Anh Khư, hướng dẫn viên của bảo tàng bảo: “Nếu anh biết đồng chí ấy anh cho tôi xin địa chỉ và số điện thoại. Bằng không, anh ghi số điện thoại của tôi và bảo anh ấy liên lạc. Tôi rất muốn biết hiện giờ anh ấy ra sao...”.
Và rồi không Khư cũng điện đựơc cho ông Chinh. Đầu dây kia ông Khư hỏi:
- Anh có thể tả lại cho tôi bức ảnh đó như thế nào được không?
- Tôi ngồi trước một bức thành đổ, gần ống kính nhất, vác súng nhìn ra sông Thạch Hãn. Sau lưng tôi có 5 đồng chí, một đồng chí nữa ở trong hầm ló đầu ra.
Thế là ít ngày sau, báo chí viết về ông, nhiều bạn đọc đã cảm thông với hoàn cảnh của ông, họ gửi tiền giúp đỡ. Rồi chương trình “Người đương thời” của VTV3 đã vào Thành cổ làm một phong sự, ông xuất hiện trong sự xúc động của hàng triệu khán giả. Sau này, ông được Công ty Taxi Mai Linh nhận vào làm việc và bây giờ thu nhập cũng tạm ổn.
Nói về chuyện có người cho rằng nhân vật của bức ảnh không phải là ông, ông cười: “Tôi thấy đòng đội tôi ai cũng xứng đáng là nụ cười ấy. Nhưng nếu khẳng định một lần nữa, thì tôi khẳng định đó là tôi. Ngày gặp lại anh Tính, tôi và anh ấy nằm kể chuyện cả đêm, tôi có nhắc lại thời dẫn danh vào chốt và ngồi chụp ảnh nữa kia mà. Tôi đã nhớ lại khoảnh khắc mà tôi xuất hiện trong bức ảnh “Nụ cười chiến thắng” ấy”.
Nguyên Vũ - Hoàng Điệp
Dilber MC Theme by HarzeM