Ngọn lửa chiến tranh lạnh - Tập 2

[SaoVang]

Vi phạm hiệp nghị thiết lập quan hệ ngoại giao và luật pháp quốc tế

.

Như đã nói ở trên trong "Thông cáo chung thiết lập quan hệ ngoại giao Trung - Mỹ" , Mỹ cuối cùng đã công nhận Chính phủ nước Cộng hoà Nhân dân Trung Hoa là Chính phủ hợp pháp duy nhất của Trung Quốc, chỉ có một nước Trung Quốc, Đài Loan là một bộ phận Trung Quốc. Đã như vậy, Mỹ cũng cần phải công nhận: Trung Quốc dùng phương thức gì để hoàn thành việc thống nhất đất nước hoàn toàn là công việc nội bộ của Trung Quốc; căn cứ vào nguyên tắc cơ bản của luật pháp quốc tế, Mỹ hoặc bất cứ nước ngoài nào khác đều không được can thiệp.

Nhưng “Pháp lệnh về quan hệ với Đài Loan" lại quy định rõ ràng bằng chứ nghĩa:

Nước Mỹ quyết định kiến lập quan hệ ngoại giao với nước cộng hoà Nhân dân Trung Hoa là trên cơ sở tương lai của Đài Loan sẽ thông qua phương thức hoà bình để quyết định nguyện vọng của mình.

Cho rằng mọi cố gắng dùng phương thức phi hoà bình bao gồm cả việc hạn chế hoặc cấm vận để quyết định tương lai của Đài Loan là đe doạ đến hoà bình và an toàn ở khu vực Thái Bình Dương, cũng là điều mà nước Mỹ đặc biệt quan tâm.

Nước Mỹ phải duy trì được khả năng để chế ngự được các hành vi dùng vũ lực hoặc các hình thức cưỡng chế khác có nguy hại cho sự an toàn hoặc nhiệm vụ kinh tế xã hội của nhân dân Đài Loan và cũng do đó mà nảy sinh những nguy hiểm đối với lợi ích của nước Mỹ. Tổng thống và Quốc hội cần phải dựa vào trình tự hiến pháp để quyết định hành động thích đáng ứng phó với bất cứ loại nguy hiểm nào.

Điều cần phải chỉ ra là, "Pháp lệnh về quan hệ với Đài Loan” đã đặc biệt quy định Mỹ sẽ tiếp tục cung cấp cho Đài Loan "vật tư phòng thủ” và "dịch vụ phòng thủ”. Ai cũng biết rằng, nhà đương cục địa phương Đài Loan nhận vũ khí do Mỹ chế tạo là để chống đối với Chính phủ trung ương Trung Quốc là Chính phủ hợp pháp duy nhất, còn Đài Loan là một bộ phận của Trung Quốc. Vậy theo luật pháp quốc tế đã được công nhận, nước Mỹ sao lại có thể đem vũ khí chi viện cho nhà đương cục địa phương của một quốc gia để đối đầu với Chính phủ trung ương của quốc gia đó?

Có một vị Thượng nghị sĩ phản đối "thừa nhận Chính phủ nước cộng hoà Nhân dân Trung Hoa là Chính phủ hợp pháp duy nhất của Trung Quốc" cũng đã nêu ra câu hỏi trong Quốc hội .

- Sau khi chúng ta đã công nhận Bắc Kinh là Chính phủ duy nhất của Trung Quốc, tại sao chúng ta lại có thể bán trang thiết bị quân sự và vũ khí cho người Đài Loan? Chẳng phải là chúng ta đã bán vũ khí cho một tỉnh phiến loạn đó sao?

Điều đó đã chứng minh rõ mặt trái của nó: bán vũ khí cho Đài Loan với "công nhận Chính phủ hợp pháp duy nhất" là không thể dung hoà với nhau.

"Pháp lệnh về quan hệ với Đài Loan" quy định: "Phàm khi luật pháp Mỹ có đề cập hoặc nhắc tới nước ngoài, hoặc dân tộc, nhà nước, Chính phủ hoặc một thực thể tương tự, thì trong hàm nghĩa các từ nói ở trên cần bao gồm cả Đài Loan". Một vị Phó Quốc vụ khanh Mỹ lúc đó cũng thừa nhận: Một trong những mục đích chủ yếu của "Pháp lệnh về quan hệ với Đài Loan” là nhìn nhận Đài Loan như một "quốc gia".

[SaoVang]

"Pháp lệnh về quan hệ với Đài Loan” tuy có nói từ nay về sau quan hệ Mỹ - Đài Loan cần được giải quyết thông qua các "tổ chức phi Chính phủ”, nhưng lại quy định "Hiệp hội Mỹ ở Đài Loan” khi ký kết hiệp định hoặc giao dịch với "nhà đương cục Đài Loan” hoặc tổ chức do họ lập ra "đều phải tuân thủ quy định và trình tự báo cáo Quốc hội, được Quốc hội thẩm tra và phê chuẩn", giống như của cơ quan Chính phủ Mỹ ký kết những hiệp định và giao dịch này.

Pháp lệnh còn quy định nhân viên công tác trong cơ quan làm việc thiết lập giữa Mỹ và Đài Loan, cần được hưởng "đặc quyền và miễn trừ cần thiết để thực hiện có hiệu quả chức trách của họ". Theo cách giải thích của Chính phủ Ca tơ, sau này "Hiệp định đặc quyền và miễn trừ” ký kết giữa "Hiệp hội Mỹ ở Đài Loan" và "Uỷ ban điều hành sự vụ Bắc Mỹ" thì những đặc quyền và miễn trừ này hầu như đã bao quát toàn bộ đặc quyền và miễn trừ ngoại giao. Nói theo cách nói của cố vấn pháp luật Han sen, đó là "thứ đồng đẳng” với đặc quyền và miễn trừ ngoại giao. 

"Pháp lệnh về quan hệ với Đài Loan" quy định: các "điều ước”, và "hiệp định" giữa Mỹ và Đài Loan có hiệu lực trước cuối năm 1978, ngoài "Pháp lệnh về quan hệ với Đài Loan" cùng hiệp định có liên quan ra, thì nhất loạt đều tiếp tục có hiệu lực. Như thế có nghĩa là hàng loạt "điều ước, và "hiệp định" ký kết trước đây với danh nghĩa "quốc gia" giữa Mỹ và Đài Loan, vẫn được giữ lại không sửa một chữ.

Mọi người đều biết rằng chỉ có quốc gia mới có quyền và tư cách để ký kết các điều ước và hiệp định quốc tế. Các nhà đương cục địa phương, trừ phi được Chính phủ trung ương đồng ý hoặc uỷ quyền, đều không có tư cách ký kết các hiệp nghị quốc tế với nước ngoài. Điều này trong Hiến pháp nước Mỹ cũng quy định thành văn rõ ràng:

Bất cứ bang nào được ký kết hiệp ước với nước ngoài, đều không. được lập ra các hiệp nghị với nước ngoài mà chưa được Quốc hội đồng ý.

Nước Mỹ sau khi thừa nhận Đài Loan là một bộ phận của Trung Quốc thì mọi "hiệp ước" và "hiệp định" vốn có giữa Mỹ và Đài Loan lẽ ra phải tuyên bố là không còn hiệu lực.

Một vị Thượng nghị sĩ Mỹ cũng không kìm được phải hỏi: Sau khi Mỹ thừa nhận Đài Loan là một tỉnh của Trung Quốc, vì sao những "hiệp ước" và "hiệp định" vốn có giữa Mỹ và Đài Loan vẫn có thể tiếp tục có hiệu lực? Chẳng lẽ nước Mỹ lại có thể không cần sự đồng ý của Chính phủ Canađa mà giữ được quan hệ hiệp ước với tỉnh "Briten Côlômbia" của Canađa hay sao?

Chỉ qua một phần nội dung nói trên của "Pháp lệnh về quan hệ với Đài Loan" có thể thấy rõ ràng rằng: mục đích trung tâm của pháp lệnh này, đúng như một vị nghị sĩ Mỹ đã nói là muốn "bảo đảm cho quan hệ của Mỹ với Đài Loan được tiếp tục duy trì trong tình hình không có gì biến đổi thật sự”

[SaoVang]

Trở ngại trong quan hệ Trung - Mỹ

Năm 1972 Nichsơn thăm Trung Quốc, năm 1979 Trung - Mỹ đặt quan hệ ngoại giao, từ đó cho đến nay, trong phái cầm quyền ở nước Mỹ có một bộ phận người một mặt muốn cải thiện quan hệ với Trung Quốc, mặt khác lại mưu đồ duy trì sự khống chế đối với Đài Loan: Họ đã tốn nhiều tâm lực cho công việc này, sau nhiều tính toán không thành, họ lại muốn biến Đài Loan thành một "thực thể chính trị độc lập" nào đó, giành được "địa vị quốc tể nào đó”. Đó chính là kịch bản mới của một phương án cũ "một Trung Quốc, một Đài Loan". "Pháp lệnh về quan hệ với Đài Loan" chính là một biểu hiện tư tưởng của chính sách này, nhưng giữa việc phát triển quan hệ với Trung Quốc và duy trì khống chế Đài Loan tồn tại một mâu thuẫn không sao điều hoà được, hai cái đó không thể cùng có được một lúc.

Vấn đề Đài Loan đã từng là vấn đề then chốt khiến cho hai nước Trung - Mỹ một thời kỳ dài không thể thực hiện được quan hệ bình thường hoá. Chỉ sau khi Mỹ tiếp nhận ba nguyên tắc thiết lập quan hệ ngoại giao Trung - Mỹ mà phía Trung Quốc kiên trì nhất quán nêu ra, công nhận Chính phủ Cộng hoà Nhân dân Trung Hoa là Chính phủ hợp pháp duy nhất và Đài Loan là một bộ phận của Trung Quốc, thì hai nước Trung - Mỹ cuối cùng mới đạt được hiệp nghị thiết lập quan hệ ngoại giao.

Theo lý mà nói, "Thông cáo chung thiết lập quan hệ ngoại giao Trung - Mỹ" được công bố, làm cho vấn đề Đài Loan đã được giải quyết giữa Trung Quốc và Mỹ. Nhưng "Pháp lệnh về quan hệ với Đài Loan" ra đời lại làm cho vấn đề Đài Loan trở thành vật cản rất lớn cho sự phát triển đi lên của quan hệ Trung - Mỹ 30 năm qua, hai nước Trung Quốc và Mỹ đã tiến hành đấu tranh gay gắt và phức tạp xung quanh vấn đề Đài Loan, thể hiện rõ ở lập trường và quyết tâm thực hiện thống nhất đất nước, bảo vệ toàn vẹn lãnh thổ của Nhân dân Trung Quốc là kiên định không thay đổi. Nếu như Mỹ ngoan cố thực hiện theo "Pháp lệnh về quan hệ với Đài Loan" thì giữa Trung Quốc và Mỹ khó mà kiến lập được quan hệ bình thường, tất sẽ chịu những tổn hại nghiêm trọng. .

Khi Quốc hội Mỹ thảo luận "Pháp lệnh về quan hệ với Đài Loan" Chính phủ Trung Quốc đã từng nêu lên với Chính phủ Mỹ: Quốc hội Mỹ sắp biểu quyết thông qua văn bản pháp luật này, đã vi phạm nguyên tắc được hai bên đồng ý khi thiết lập quan hệ ngoại giao Trung - Mỹ, rất có hại cho mối quan hệ mới mà hai nước vừa thiết lập".

Sau khi Mỹ đã ban hành "Pháp lệnh về quan hệ với Đài Loan", Chính phủ Trung Quốc lại nêu lên với Chính phủ Mỹ: Về vấn đề Đài Loan nếu như phía Mỹ không tuân thủ hiệp nghị khi lập quan hệ ngoại giao, thì chỉ làm tổn hại cho quan hệ Trung - Mỹ, đều không mang lại lợi ích trên bất cứ phương diện mà đối với Trung Quốc và Mỹ, mong Chính phủ Mỹ coi việc lớn quan hệ Trung - Mỹ làm trọng, thiết thực tuân thủ những nguyên tắc trong hiệp nghị khi lập quan hệ ngoại giao Trung - Mỹ.

Quan hệ Trung - Mỹ đã trải qua chặng đương dài quanh co, hiện giờ đang ở trong thời khắc then chốt mới. Theo phương hướng mà "Thông cáo chung thiết lập quan hệ ngoại giao Trung - Mỹ" đã vạch ra để tiếp tục tiến lên, hay là chịu để "Pháp lệnh về quan hệ với Đài Loan" kéo lùi lại sau? Điều này phải xem các nhà quyết sách của nước Mỹ có thể tiếp thụ đúng đắn những bài học kinh nghiệm lịch sử, đánh giá tỉnh táo toàn bộ cuộc đấu tranh quốc tế trước mắt, xoá bỏ sự gây rối của "Pháp lệnh về quan hệ với Đài Loan" có được sự lựa chọn sáng suốt hay không.

[SaoVang]

V. THÔNG CÁO CHUNG "17.8" RA ĐỜI

Thương thuyết nhiều lần đạt thành hiệp nghị

.

Sau khi thiết lập quan hệ ngoại giao Trung - Mỹ, quan hệ giữa hai nước đã có một giai đoạn phát triển, được nhân dân hai nước hoan nghênh. Nhưng cùng lúc đó, quan hệ hai nước cũng bao trùm một đám mây đen dầy đặc. Một trong đó là vấn đề Mỹ bán vũ khí cho Đài Loan.

Mỹ bán vũ khí cho Đài Loan là một vấn đề có quan hệ tới chủ quyền của Trung Quốc. Ngay ở thời kỳ đàm phán thiết lập quan hệ ngoại giao Trung - Mỹ trong năm 1978, Trung Quốc đã biểu thị rõ ràng phản đối Mỹ bán vũ khí cho Đài Loan. Do lúc đó chưa thể giải quyết vấn đề này, phía Trung Quốc đã đề xuất hai bên sẽ tiếp tục thương thuyết sau khi đặt quan hệ ngoại giao.

Tháng 10 năm 1981, trong thời gian hội nghị Can côm ở Mêhicô, Thủ tướng tiền nhiệm của Trung Quốc đã tiến hành hội đàm về vấn đề này với Tổng thống Rigân. Sau đó Phó thủ tướng kiêm Ngoại trưởng Hoàng Hoa cũng tiếp tục tiến hành hội đàm với Quốc vụ khanh Hây gơ ở Oasinhtơn.

Từ tháng 12 năm 1981, tại Bắc Kinh, hai bên thông qua con đường ngoại giao, bước vào hội đàm những vấn đề cụ thể. Thời gian đó, Phó tổng thống tiền nhiệm Bus được Tổng thống Rigân uỷ thác, đến thăm Trung Quốc vào tháng 5 năm 1982, đã thương thuyết cùng các nhà lãnh đạo Trung Quốc.

Ngày 17 tháng 8 cùng năm, Chính phủ hai nước Trung - Mỹ ra thông cáo chung, tuyên bố hai bên đã đạt được hiệp nghị từng bước để cuối cùng giải quyết triệt để vấn đề Mỹ bán vũ khí cho Đài Loan, tức Thông cáo chung 17.8". Thông cáo chung này đã quy định những nguyên tắc và các bước đi để giải quyết vấn đề Mỹ bán vũ khí cho Đài Loan.

Căn cứ vào nguyên tắc liên quan tới việc chỉ đạo quan hệ giữa hai nước, việc Mỹ bán vũ khí cho Đài Loan vốn sớm cần phải đình chỉ hoàn toàn. Do cân nhắc đây là một vấn đề lịch sử, trên cơ sở kiên trì nguyên tắc, Chính phủ Mỹ hứa rằng việc bán vũ khí cho Đài Loan về số lượng và tính năng không vượt quá mức trung bình của mấy năm gần đây kể từ khi hai nước đặt quan hệ ngoại giao, rồi từng bước giảm dần, qua một thời gian cuối cùng giải quyết triệt để vấn đề này.

[SaoVang]

Tuyên bố của Tổng thống Rigân

Vào ngày Trung - Mỹ ra "Thông cáo chung 17.8", Tổng thống Mỹ Rigân đã đưa ra một bản tuyên bố. Ông nói: Thông cáo chung Trung - Mỹ đã thể hiện một biện pháp được hai bên vui lòng để xử lý vấn đề Mỹ bán vũ khí cho Đài Loan do lịch sử để lại."

Ri gân cho rằng, văn kiện này đã "duy trì được nguyên tắc của hai bên”, lại nói thêm nó "sẽ xúc tiến phát triển thêm một bước quan hệ hữu hảo giữa Chính phủ hai nước Trung - Mỹ, và giữa nhân dân hai nước. Nó còn góp sức làm dịu đi một bước tình hình căng thẳng ở khu vực Châu Á - Thái Bình Dương, góp phần duy trì lâu dài nền hoà bình ở khu vực."

Rigân nói "thiết lập quan hệ vững chắc và lâu dài với Trung Quốc là mục tiêu của chính sách đối ngoại quan trọng trong suốt bốn khoá liên tục của Chính phủ Mỹ. Quan hệ này hết sức trọng yếu đối với lợi ích lâu dài của nền an ninh quốc gia hơn nửa còn góp phần làm ổn định khu vực Đông Á." ông gọi quan hệ này là "quan hệ chiến lược trọng yếu phù hợp với lợi ích quốc gia của Mỹ". Lại nói, có được thông cáo này sẽ có khả năng thực hiện lợi ích quốc gia đó phù hợp với "nghĩa vụ giúp đỡ nhân dân Đài Loan" của Mỹ .

Trong bài nói chuyện, Rigân nhiều lần nhấn mạnh đến "tình hữu nghị lâu dài" giữa cá nhân ông với nhân dân Đài Loan, tỏ rõ "sự quan tâm sâu sắc của ông đối với phúc lợi của họ là kiên định không gì thay đổi". Rigân tỏ ý sẽ duy trì và phát triển "các dạng tiếp xúc phi Chính phủ giữa nhân dân Mỹ và nhân dân Đài Loan về văn hóa, buôn bán và tiếp xúc giữa người dân với người dân" và "sẽ tiến hành với phương thức trang trọng thích hợp với người bạn cũ” .

Khi nói tới vấn đề Mỹ bán vũ khí cho Đài Loan, Rigân lại gắn vấn đề này với "Pháp lệnh về quan hệ với Đài Loan” do Mỹ đơn phương thảo ra, rằng Mỹ "bán vũ khí cho Đài Loan sẽ tiếp tục tiến hành theo pháp lệnh này”.

Chính phủ Trung Quốc nhấn mạnh phải tuân thủ hiệp ước.

Để thúc đẩy cho Thông cáo chung phát huy được tác dụng cần có, Bộ ngoại giao Nước Cộng hoà Nhân dân Trung Hoa ngày hôm đó cũng ra tuyên bố.

Bản tuyên bố chỉ rõ, "Bản thông cáo này dựa vào nguyên tắc trong thông cáo chung thiết lập quan hệ ngoại giao giữa hai nước và những chuẩn tắc cơ bản trong quan hệ quốc tế làm căn cứ, không có chút quan hệ nào với "Pháp lệnh về quan hệ với Đài Loan". "Pháp lệnh về quan hệ với Đài Loan" đã vi phạm nghiêm trọng nguyên tắc trong Thông cáo chung thiết lập quan hệ ngoại giao hai nước, Chính phủ Trung Quốc kiên quyết phản đối. Bất cứ ý đồ nào nhằm giải thích mối liên hệ giữa bản thông cáo chung với "Pháp lệnh về quan hệ với Đài Loan" đều là chống lại tinh thần và thực chất của bản Thông cáo chung, đều không thể chấp nhận được.

Bản tuyên bố viết "Chính phủ hai nước Trung - Mỹ đạt được hiệp nghị về vấn đề Mỹ bán vũ khí cho Đài Loan, chỉ là bước mở đầu để giải quyết vấn đề. Điều quan trọng là những quy định có hên quan trong Thông cáo chung có được thi hành nghiêm túc không để sớm có ngày giải quyết triệt để vấn đề Mỹ bán vũ khí cho Đài Loan. Đó là điều không thể thiếu được đối với việc duy trì và phát triển quan hệ Trung - Mỹ.

[SaoVang]

Nhà đương cục Mỹ không thể nói hay cho mình

Sau khi Thông cáo chung "17.8" ra đời, tuy kim ngạch bán vũ khí cho Đài Loan của nhà đương cục Mỹ không vượt quá tổng số của năm 1982, nhưng chất lượng vũ khí thì không ngừng xu thế tăng lên. Đối với việc này, không những Chính phủ Trung Quốc đã đưa ra kháng nghị mạnh mẽ, nhà đương cục Mỹ cũng không thể nói hay cho mình.

Ngày 4 tháng 11 năm 1993, Quốc vụ khanh Mỹ Cristôphơ đã phát biểu tại Quốc hội rằng, chính sách Trung Quốc của Mỹ được chỉ đạo bằng "ba thông cáo chung” và "Pháp lệnh về quan hệ với Đài Loan", chẳng có lý do gì để phán định về hiệu lực của "Thông cáo" với "Pháp lệnh về quan hệ với Đài Loan” cái nào thuộc vấn đề ưu tiên hơn.

Trước hôm đó, Cristôphơ khi trình bầy về chính sách ngoại giao của Mỹ tại Uỷ ban đối ngoại của Thượng viện đã bị nghị sĩ Đảng Cộng hoà Môncôpski chất vấn về vấn đề "Pháp lệnh về quan hệ với Đài Loan" phải chăng cao hơn thông cáo "17-8". Môncôpski nói, "Pháp lệnh về quan hệ với Đài Loan” là luật pháp được Quốc hội Mỹ thông qua, còn Thông cáo chung "17-8" chỉ là một thứ "Tuyên bố chính sách", vì thế hiệu lực của "Pháp lệnh về quan hệ với Đài Loan" bảo đảm việc Mỹ cung cấp đầy đủ vũ khí phòng thủ cho Đài Loan phải chăng cao hơn hiệu lực của Thông cáo chung "17-8" về chất và lượng vũ khí bán cho Đài Loan.

Sau khi trả lời vấn đề nêu ở trên, Cristôphơ cho rằng trước đây không lâu, Môncôpski đưa ra đề án sửa đổi, nhấn mạnh "Pháp lệnh về quan hệ với Đài Loan" phải cao hơn Thông cáo chung “17-8", sẽ có thể làm cho chính sách Trung Quốc của Mỹ "nảy sinh vấn đề không có ích lợi gì”.

Ông lại chỉ ra, nước Mỹ sẽ "tiếp tục ý đồ cung cấp vũ khí cho Đài Loan để duy trì sức mạnh quân sự của họ", nhưng nếu như họ muốn lấy hình thức pháp luật để "cân đong tỉ mỉ" giữa “Thông cáo" và "Pháp lệnh về quan hệ" với lập trường đặc biệt (cái nào ưu tiên hơn) thì Cristôphơ tỏ ý không tán thành. Ông nói: "Tôi cho rằng giữa hai cái đó có thể điều hoà lẫn nhau được." 

[SaoVang]

Chương XIII
RIGÂN LẦN ĐẦU ĐẾN "ĐẾ QUỐC QUÁI ÁC"
GOÓCBACHỐP SÁU LẦN GẶP GỠ NGUYÊN THỦ MỸ.
QUAN HỆ TRUNG - XÔ DỒI DÀO XUÂN SẮC,
"ĐỒNG CHÍ" TỪ LÂU XA CÁCH GẶP LẠI NHAU Ở BẮC KINH.

I. RIGÂN NĂM LẦN GẶP GOOCBACHỐP

Mỹ - Xô gặp lại nhau ở Giơnevơ

.

Từ ngày 19 đến ngày 21 năm 1985, nguyên thủ Mỹ - Xô gặp lại nhau tại Giơnevơ sau 6 năm gián đoạn.

So với cuộc gặp gỡ giữa Ca tơ và Brêgiơnép năm 1979, trong cuộc gặp gỡ lần này, quan hệ Mỹ - Xô đã có thay đổi, cuộc chạy đua quân sự đã leo thang. Nước Mỹ từ chỗ vốn giữ thế thủ đã chuyển sang vừa công vừa thủ, nhất là trong cuộc chạy đua về vũ khí vũ trụ đã đi trước một bước. Sau khi Goócbachốp lên nắm quyền, Rigân đã thay đổi biện pháp phản đối tổ chức các cuộc gặp gỡ cấp cao bằng cách nhiều lần gửi công hàm cho Goócbachốp, đưa ra đề nghị tổ chức gặp gỡ và đã được Goócbachốp tích cực hưởng ứng.

Trước khi gặp gỡ, Tổng thống Rigân đã 74 tuổi, sắm vai một bậc trưởng lão. Ông nói:

- Tham gia cuộc gặp mặt này, những người lãnh đạo Mỹ đều lớn tuổi hơn so với đối phương, đây là lần đầu tiên. Tôi có thể dùng lời khuyên bảo chân thành của bậc cha chú để giúp đỡ những người trẻ tuổi này.

Đồng thời, ông cũng thừa nhận "tổ chức gặp gỡ không thể khinh xuất, dễ dàng”. 

Thế là việc đầu tiên ông ra lệnh cho các thuộc hạ đưa các tài liệu liên quan, các bản lý lịch cá nhân tóm tắt của đối phương, các băng ghi âm và phim ảnh Nga ra tiến hành nghiên cứu kỹ càng. Ông còn gọi điện thoại tới các cựu Tổng thống, cùng ăn trưa với các chuyên gia về Liên Xô để tìm hiểu nhiều mặt về đối thủ. Khi tham dự cuộc gặp gỡ, ông lại đến Giơnevơ trước, để phu nhân Nanxy có dịp gặp Goócbachốp, tiến hành chuẩn bị cho cuộc gặp mặt.

Ngày 19 tháng 11 đó, Rigân đến trước 15 phút tại lâu đài "Hoa trong nước" trên hồ Giơnevơ. Khi Goócbachốp đến, Rigân bước xuống mười bậc thang, đưa tay đón chào. Sau đó hai người tiến hành 4 lần họp kín (9 tiếng đồng hồ). Ngoài ra còn gặp gỡ riêng trước sau tổng cộng 5 tiếng đồng hồ nữa, đó chính là cái gọi là "tản bộ trong rừng đi tới phòng giải trí”.

[SaoVang]

Hội đàm bắt đầu không bao lâu, Rigân đã nói với Goócbachốp vấn đề lớn nhất của hai bên là không tin lẫn nhau. Goócbachốp không tỏ rõ thái độ. Sau đó, hai người chuyển sang các vấn đề đàm phán về vũ khí, kế hoạch phòng thủ chiến lược và khả năng công kích đầu tiên, hai bên đều miệng lưỡi sắc như gươm đao tranh cãi đến đỏ mặt tía tai.

Goócbachốp nói:

- Xem ra chúng ta không trụ nổi nữa rồi.

Họ bắt đầu im lặng hồi lâu. Cuối cùng Rigân phá tan không khí im lặng:

- Tại sao chúng ta lại không đi tản bộ nhỉ?

Goócbachốp đáp:

- Một ý kiến hay, không khí trong lành có thể giúp nảy sinh cách suy nghĩ mới.

Thế là Rigân cùng Goócbachốp rời khỏi phòng họp, đi tới một căn phòng giải trí biệt lập. Trên con đường nhỏ, họ dùng lời nói khá mềm mỏng thảo luận về kế hoạch chiến tranh các vì sao, nhưng Goócbachốp vẫn chưa bị thuyết phục. Hai người tuy chưa thể rút hẹp những bất đồng, nhưng đều thừa nhận "cuộc gặp gỡ hết sức bổ ích", và cùng có lời mời đi thăm lẫn nhau.

Kết quả của lần gặp mặt này đã được nêu lên trong bản tuyên bố chung ngày 21. Tuyên bố chung viết, hai bên đã có được cách nhìn nhất trí trên một số vấn đề cụ thể, từng bước đối thoại, ngừng mở rộng vũ khí hạt nhân, giữ an ninh, hội đàm về hạt nhân và vũ trụ, môi trường, trao đổi chuyên gia, cùng cắt giảm đều lực lượng, hội nghị tài giảm quân bị châu Âu v.v..., khẳng định tính chất quan trọng của việc duy trì đối thoại, cuối cùng cũng thừa nhận "trên một số vấn đề mấu chốt còn tồn tại những bất đồng nghiêm trọng."

Dư luận thế giới cho rằng, về vấn đề khống chế trang bị quân sự, ở cuộc gặp gỡ này, hai bên vẫn giữ ý kiến riêng của mình, thái độ chưa thay đổi, nhưng đã tăng cường hiểu biết lẫn nhau, duy trì thế đối thoại, có lợi cho việc làm dịu tình hình căng thẳng. Đó là cái gọi là "tinh thần Giơnevơ”. Thực tế sau này chứng tỏ tinh thần Giơnevơ quả thật đã mở rộng tấm màn cho các cuộc gặp gỡ hàng năm của người đứng đầu hai nước Mỹ và Liên Xô.

[SaoVang]

Cuộc gặp gỡ ở Râycơjavic

Thượng tuần tháng 10 năm 1986, Thủ đô Băng Đảo (Aixơlen) là Râycơjavic với hơn 8 vạn nhân khẩu, ngày thường lặng lẽ tĩnh mịch hôm nay bỗng nhiên náo nhiệt hẳn lên. Ở đây đang tiến hành chuẩn bị khẩn trương, bận rộn cho cuộc gặp gỡ của nguyên thủ hai nước Mỹ - Liên Xô. Hàng nghìn công nhân và người tình nguyện ngày đêm liên tục làm việc lắp đặt đường giây điện thoại, san bằng những chỗ lồi lõm trên mặt đường.

Đột nhiên có tới hơn 3000 phóng viên và nhân viên kỹ thuật ào ào kéo đến khiến cho giao thông và nhà nghỉ ở Râycơjavic gặp nhiều khó khăn. 700 chiếc xe hơi trong cả nước đã được thuê hết với giá rất cao. Những phóng viên đến muộn đành phải thuê mô tô mà đi. 9 khách sạn trong thành phố cũng đều chật cứng, nhiều trường học, trụ sở làm việc, thậm chí nhà ở tư nhân cũng được đem cho thuê làm nhà nghỉ. Do khan hiếm chỗ ở, nhà lãnh đạo Liên Xô Goócbachốp và phu nhân phải ở trên du thuyền, Tổng thống Rigân và phu nhân nghỉ tại Đại sứ quán Mỹ.

Cuộc gặp gỡ nguyên thủ lần này là cuộc gặp trù bị, chuẩn bị cho việc Goócbachốp đi thăm nước Mỹ. Sự chuẩn bị cho cuộc gặp gỡ chính thức của nguyên thủ hai nước như thế này là lần đầu tiên chưa từng có trong lịch sử hội đàm của nguyên thủ Mỹ - Xô. Những vấn đề thảo luận chủ yếu trong cuộc gặp gỡ nguyên thủ lần này là khống chế trang bị quân sự, nhân quyền, quan hệ hai bên và xung đột trong thế giới thứ ba.

Cuối cùng còn là xác định ngày tháng cụ thể cho chuyến thăm Oasinhtơn của Goócbachốp .

Sáng ngày 11 tháng 10, lãnh đạo hai nước tổ chức hội đàm lần thứ nhất tại Nhà khách Hốpti, 5 phút trước lúc khai mạc hội đàm, Rigân đã tới Nhà khách. Các quan chức đều mặc quần áo dầy sụ chống lại gió Bắc cực dữ dội từ vịnh Râycơjavic thổi tới, riêng Rigân 75 tuổi vẫn không mặc áo khoác ngoài. Khi Goócbachốp đến, Rigân nồng nhiệt bắt tay Goócbachốp trên bậc thềm, hai người đều tươi cười vui vẻ để các phóng viên chụp ảnh.

Hai ngày trên Băng Đảo, hai nguyên thủ đã tiến hành hội đàm 4 lần cộng là 11 tiếng đồng hồ, lần cuối cùng kéo dài tới 4 giờ đồng hồ. Khi Rigân và Goócbachốp kết thúc hội đàm, bước ra ngoài, Nhà khách Hôpti đã trùm trong sắc đêm. Hai vị lãnh đạo mặt trầm như nước, chẳng ai có được nụ cười. 

Cuộc hội đàm này rất giàu kịch tính. Theo tiết lộ của hai bên ngày gặp gỡ thứ hai chấm dứt vào lúc 6 giờ chiều, hai bên đã đạt được nhất trí trên mấy vấn đề trọng yếu: cắt giảm lớn vũ khí hạt nhân tầm trung mà hai bên bố trí ở châu Âu; 10 năm sau, hai nước sẽ tiêu huỷ toàn bộ vũ khí hạt nhân chiến lược; trước hết giảm thiểu số lần và tầm cỡ các cuộc thử vũ khí hạt nhân, cuối cùng hoàn toàn đình chỉ các cuộc thử nghiệm.

Nhìn bề ngoài, chỉ trong thời gian chưa tới hai ngày đã đạt được hiệp nghị mà 4 năm qua không làm được, đây thật là một kỳ tích lớn trong lịch sử tài giảm binh bị của hai nước. Nhưng trên thực tế, tất cả đều là hoa trong gương, mặt trăng dưới nước. Vì cuối cùng trong vấn đề chiến tranh các vì sao, hai bên chưa đạt được nhất trí, Goócbachốp đòi Mỹ bãi bỏ kế hoạch chiến tranh các vì sao, còn Rigân thì một bước cũng không lùi. Kết quả là toàn bộ cuộc đàm phán bị phá vỡ, cuối cùng ngay thời gian thăm Mỹ của Goócbachốp cũng chưa thể xác định được.

[SaoVang]

Goócbachốp lần đầu thăm Mỹ

Ngày 8-10 tháng 12 năm 1987, Tổng thống Mỹ Rigân và tổng bí thư Đảng Cộng sản Liên Xô Goócbachốp đã tổ chức cuộc gặp gỡ lần thứ ba giữa hai người tại Oasinhtơn. Lần gặp gỡ này được tổ chức vào thời khắc mà nền kinh tế hai nước đều lâm vào hoàn cảnh khó khăn, hai bên đều cảm thấy "lực bất tòng tâm". Địa vị của Mỹ và Liên Xô trên thế giới bắt đầu từ đỉnh cao trượt xuống, hai bên đều cần phải nghỉ ngơi. Tình thế buộc hai nước không thể không thu hẹp về mặt quân sự.

Để cho cuộc gặp gỡ lần này thành công, Mỹ và Liên Xô đều chuẩn bị kỹ lưỡng trước khi họp.

Rigân nói:

- Gặp mặt lần này quan trọng hơn bất cứ lần nào khác, vì chẳng những là cuộc hội ngộ của các đối thủ mà còn là bạn đồng minh nữa.

Vì thế, ngày nghỉ cuối tuần ông đã phá lệ, vẫn ở lại Nhà Trắng tìm đọc những tài liệu có liên quan tới cuộc hội đàm với Goócbachốp. Để chào đón trong bữa tiệc chiêu đãi, ông còn kiên trì học nói một câu tiếng Nga "Chúc ngài mạnh khoẻ!"

Phía Liên Xô cũng đặc biệt phái một "tổ công tác" tới Mỹ để tiến hành tuyên truyền, còn tổ chức cuộc triển lãm "Liên Xô": cá nhân, gia đình và xã hội.

Ngày 8, Tổng thống Rigân và phu nhân đã tổ chức nghi lễ long trọng đón tiếp Goócbachốp và phu nhân tại thảm cỏ phía nam Nhà Trắng. Nghi lễ kết thúc, hai vị nguyên thủ Mỹ - Xô liền bước tới phòng bầu dục ở Nhà Trắng bắt đầu lần hội đàm thứ nhất.

Vừa bắt đầu, Rigân liền nói:

- Thưa ngài, khi chúng ta tiến hành hội đàm riêng như thế này, xin gọi tên thân mật của tôi là Rô man.

Goócbachốp trả lời ngay:

- Còn tên thân mật của tôi là Mikhain.

Trong không khí nhẹ nhõm cởi mở, hai bên đã bỏ qua chuyện xã giao ban đầu, nhanh chóng có được ý kiến thống nhất về huỷ bỏ tên lửa tầm trung.

Cùng ngày, tại Nhà trắng đã ký kết Hiệp ước tên lửa tầm trung có ý nghĩa rất lớn lao. Hai bên quy định trong 3 năm, tiêu huỷ toàn bộ tên lửa đạn đạo tầm trung và tầm gần của mình. Nhưng ngày thứ hai, khi thảo luận về vấn đề Apganistan và nhân quyền ở Liên Xô thì hai bên Mỹ - Xô nảy sinh ý kiến bất đồng rất lớn.

Buổi tối, khi trả lời các nhà chất vấn về vấn đề nhân quyền ở Liên Xô, Goócbachốp đã tức giận nói:

- Tôi đã nói với Tổng thống, ngài không phải là nguyên cáo, tôi cũng chẳng phải là bị cáo. Tôi không phải trả lời thẩm vấn. 

Ngày 10, hai bên lại tranh luận rất lâu về những từ dùng trong bản tuyên bố chung có liên quan đến hai vấn đề nêu trên, khiến cho cuộc hội đàm lần thứ tư giữa nguyên thủ hai nước vốn định tổ chức vào 11h30 sáng phải đẩy lui lại 90 phút lại 90 phút, rút cục hai cuộc hội đàm lần thứ tư và lần thứ năm đành phải tổ chức gộp lại làm một.

Cuối cùng vào hồi 8 giờ 20 phút tối, Rigân và Goócbachốp ra tuyên bố chung, chủ trương phát triển thêm một bước quan hệ giữa Liên Xô và Mỹ, kết thúc cuộc hội đàn 3 ngày. Goócbachốp lên luôn máy bay IL - 62, bay mất hút trong đêm mưa rơi giăng giăng.

Cuộc gặp gỡ này tuy còn nhiều vấn đề chưa được giải quyết nhưng đã tăng cường địa vị chính trị của Rigân và Goócbachốp. Thu hoạch lớn nhất của họ là đã chính thức ký kết được Hiệp ước về vũ khí hạt nhân. Hiệp ước này được các nước trên thế giới hoan nghênh và đánh giá tích cực. Nhưng đồng thời dư luận thế giới vẫn cho rằng tên lửa đạn đạo tầm trung chỉ chiếm khoảng 4 % số lượng tên lửa trong kho vũ khí hạt nhân của Mỹ và Liên Xô, Hiệp ước này chỉ là một bước mở đầu tốt đẹp, về cơ bản, chưa hoà hoãn được cục thế căng thẳng trên thế giới.