Sài Gòn sụp đổ

[nhinrathegioi]

57
ÔNG TƯỚNG BỊ LỘT ÁO

Thứ Bẩy 10 tháng 5

Ở cổng khách sạn Caravelle có ba người Pondichery1 (Một xứ thuộc địa cũ của Pháp ở Ấn Độ) làm nghề gác cổng, mang hộ chiếu Pháp, nói tiếng Pháp. Chủ khách sạn cho họ mặc những bộ đồng phục khá thô kệch, rập khuôn theo những bộ quân phục cấp tướng trên sân khấu ca kịch. Mỗi khi họ mặc bộ đồ có cả lon gù này, tôi thường nói với người cao tuổi nhất, khi anh ta mở chiếc cửa kính cho tôi:

- Chào tướng quân!

Anh ta trả lời một cách hóm hỉnh.

- Thưa ông, tôi chỉ là trung sĩ thôi, nhưng tôi có mề đay2 (Medaille militaire: Huy chương của Pháp, hạng thấp nhất) quân nhân đấy!

Buổi tối nay, vị tướng của tôi chỉ mặc một chiếc quần dài bằng vải màu xám và một chiếc áo sơ mi cộc tay màu xanh da trời. Tôi hỏi:

- Thưa tướng quân! Ngài đã vứt bộ quân phục đi rồi hay sao?

- Không đâu. Đây là những người Việt bảo tôi phải mặc thường phục. Họ bảo đồng phục cũ của chúng tôi nom kỳ cục lắm, mặc như vậy không xứng với những công dân tự do, dân chủ.

- Thế rồi sao?

- Thế rồi, tôi phải xin thưa với ông, tôi đã mặc bộ đồng phục màu xanh lơ, cổ đứng, đội chiếc mũ lưỡi trai có lon vàng này mười chín năm rồi. Bây giờ tôi vừa lòng với bộ thường phục này. Dễ thở hơn.


Những đứa trẻ bị bỏ rơi (tiếp theo)

Jane lại quay đến chỗ tôi, gõ cửa phòng tôi như người có thẩm quyền, mang theo một cô gái tóc dài khoảng mười lăm, mười sáu tuổi. Jane nói, cô bé này muốn tự tử. Nhưng hiện nay đang có nhiều việc phải quan tâm. Vì cô rất nhức đầu. Tôi làm ra vẻ lin lời Jane nói, chuẩn bị một viên aspinn. Cả hai cô phá ra cười như hai con mèo ngồi trên ghế bành. Tôi giải thích cho hai em hiểu, tôi đang bận làm việc và đưa cả hai cô bé ra tận thang máy. Các cô cám ơn rồi đi mất. Phải chăng các cô bé này đến đây chỉ để uống một viên thuốc nhức đầu? Còn câu chuyện tự tử, tôi không tin một chút nào.


Chiếc vali và máy điện thoại

Mỗi ngày, tôi lại gặt hái được một lô chuyện khó tin:

Một trong những nhà buôn người Ấn Độ trong phố Tự Do muốn di tản bằng máy bay lên thẳng với những người Mỹ. Ông ta nhét vào vali tám triệu đồng, tức là toàn bộ của cải ông còn cuống cuồng tìm cách đổi số tiền này lấy đô la hoặc franc, rồi buộc thành từng tiệp giấy bạc này bằng dây chun. Ông đi quanh Sài Gòn, không tìm được người đổi chẳng lẽ vứt tập giấy này đi? Ông đành quay về nhà đi ngủ, dùng chiếc vali đựng tiền làm gối đầu.


Trong khi đó, tại sứ quán Mỹ, một người Việt Nam ngồi trong ghế bành nói chuyện điện thoại rất lâu. Sau khi nói chuyện xong, anh ta cẩn thận để ống nói trên máy, rứt đứt dây điện rồi ra đi với chiếc máy điện thoại cắp dưới nách. Đúng là một cảnh trong cuốn phim câm hài kịch Charlot.

[nhinrathegioi]

58
CÁC ANH BỘ ĐỘI KHÁM PHÁ MỘT XÃ HỘI TIÊU THỤ

Chủ Nhật 11 tháng 5

Đối với những người lính lực lượng vũ trang nhân dân giải phóng, mỗi bước đi vào Sài Gòn là một điều lạ lùng mới mẻ. Những anh lính trẻ mặc quần áo vải xanh lá cây vừa trải qua nhiều năm tháng trong rừng, phần lớn xuất thân từ nông dân, vừa khám phá ra một thành phố lớn và một xã hội tiêu thụ.

Tôi đã hỏi nhiều người trong bọn họ:

- Điều gì gây ấn tượng nhất đối với các anh?

Tất cả đều trả lời:

- Mật độ giao thông.

Đúng là đường phố Sài Gòn hệt như một tổ kiến.

Tối hôm qua, tôi đã nhìn thấy vài anh bộ đội đến từ Trung kỳ hoặc Bắc kỳ, tò mò nhìn ngắm khách sạn Continental, một lâu đài cũ xây theo kiểu thuộc địa, đang dần dần tàn lụi trong buổi già lụ khụ. Trước mặt là khách sạn Caravelle, là nơi các anh lính khác thường mỗi ngày hai lần tới ăn cơm tại gian phòng phụ số 106 mà giám đốc khách sạn, theo gợi ý của bộ đội, đã chuyển thành căng tin. Rồi, tối đến các chú bộ đội này lại ngồi lên thành những chiếc ghế bành, xem ti vi.


Khi bước vào liệm cà phê, những người của rừng rú mà chiến tranh đã tôi luyện có một thói quen sống kham khổ, chỉ gọi một cốc nước cam hoặc một cốc trà đá. Và nếu vào một cửa hàng ăn, họ cũng chỉ ăn một bát cơm với rau chấm nước mắm. Sau khi ăn xong rất nhanh, họ trả bằng tiền "đồng” của miền Bắc Việt Nam.


Họ không uống rượu cồn. Họ quan hệ với các cô gái một cách dè dặt và bẽn lẽn. Rõ ràng, họ chỉ có ít tiền. Còn kỷ luật, điều lệnh họ lại có rất nhiều. Họ thuộc về một xã hội khác, có đạo đức riêng. Một nền đạo đức cực kỳ khe khắt.


Bây giờ, họ bước vào một xã hội mà cái xã hội này đã vứt hết mọi đạo đức. Một thành phố mà sự có mặt của Mỹ đã làm cho thối nát bởi đồng tiền và chế độ Thiệu đã huỷ hoại tất cả bởi tham nhũng.


Những chú lính bé nhỏ quân phục màu xanh lá cây từng người đều biết rõ mình tiến vào Sài Gòn là để khôi phục lại lương tri, lòng ngay thẳng, sự lao động và nền công lý bình đẳng.


Tuy nhiên, những con người mặc quần áo vải rộng đội mũ đôi khi còn gài vài cành lá cây, cũng không thể dửng dưng trước một vài thích thú khiêm tốn. Họ thích chụp ảnh trước cổng toà thị chính và cười vui như trẻ con, khi thấy chỉ một phút sau hình ảnh đã xong. Họ cũng đã ra chợ trời và đôi khi, nếu có một người đồng hương mời chào, họ cũng mua một cái đồng hồ và một đài bán dẫn. Và rất ít khi mua thêm một thứ gì nữa.


Hỡi ơi! Từ ngày mà nghề nghiệp buộc tôi phải chứng kiến những cuộc chiến tranh và những cuộc cách mạng, tôi chưa bao giờ nhìn thấy những người thắng trận kín đáo khiêm tốn như thế này.


Tóc dài và đánh móng tay

Đài Giải phóng cùng với tờ báo hằng ngày Sài Gòn Giải phóng là nguồn thông tin duy nhất của chúng tôi vừa mới truyền đi một bản thông báo về vấn đề đề tóc dài và đánh móng tay. Văn bản này gồm ba điểm:

Điểm một: Để tóc dài hoặc sơn màu móng tay là tuỳ ý, thuộc quyền tự do cá nhân.

Điểm hai: Tuy nhiên, nhân dân ta vừa mới đại thắng chủ nghĩa đế quốc, cho rằng đây là những tàn dư của chế độ bù nhìn Nguyễn Văn Thiệu.

Điểm ba: Do đó, những người cách mạng chân chính có lời khuyên là: con trai nên cắt tóc ngắn, con gái không nên sơn màu các móng tay¹ (Tác giả viết không đúng, hoặc có thể do phiên dịch sai. Vào thời kỳ này, tại Sài Gòn loan truyền những tin đồn nhảm, do bọn phán động tung ra, là cách mạng sẽ bắt những thanh niên nam nữ đế tóc dài, sơn sửa móng tay, mặc quần áo màu sặc sỡ... phải đi lao động cải tạo. Báo và đài đã kịp thời giải thích, khẳng định đây là những tin đồn nhảm, đồng thời khuyên mọi người sống lành mạnh, chứ không "ra thông báo" cứng nhắc như trên (ND)).


Trong một buổi phát thanh khác, đài Giải phóng thông báo, trong những ngày lê, mỗi nhà nên treo hai lá cờ: cờ Việt cộng và cờ Bắc Việt¹ (Ta không dùng những từ "Bắc Việt ", "Việt cộng " như thế này).
Còn bao lâu nữa để chỉ có một lá cờ tung bay, lá cờ của Hà Nội, suốt từ biên giới giáp Trung Quốc đến tận mũi Cà Mau, đó là lất cả vấn đề.


The ugly American² (Nguyên văn tiếng Anh, nghĩa là "Người Mỹ xấu xí", nhại tên một tiểu thuyết của tác giả người Anh "Người Mỹ trầm lặng" (The quiet American) - viết về một gián điệp Mỹ hoạt động tại Việt Nam)


Từ mười hai ngày nay, Thomas F thực tế không lúc nào tỉnh rượu. Khi người anh toát ra hơi rượu, đó là để làm tình với một phụ nữ Việt Nam đầy quyến rũ, tại gian phòng của anh trong khách sạn Miramar.

Thomas là một trong những người Mỹ không thể rời khỏi Việt Nam. Ngồi vắt vẻo trên chiếc ghế đẩu cao ngất trong quán bar, anh vừa nốc rượu Vodka vừa kể cho tôi nghe câu chuyện phiêu lưu của mình.

Qua làm việc tận vùng châu thổ, trong khu vực tỉnh Cần Thơ, để hoàn thành kế hoạch xây dựng một công trình thuỷ điện, khi nghe đài loan báo tất cả những người Mỹ được lệnh di tản, anh vội trèo lên xe Jeep phóng về Sài Gòn. Những cuộc giao tranh trên Quốc lộ 4 làm anh tới chậm. Nhiều lần, anh phải dừng xe, tìm nơi ẩn nấp, chờ đến khi hết tiếng súng mới lái đi tiếp. Có lẽ anh đã phải vượt qua nhiều trận tuyến, mà không biết, vì cuộc chiến tranh này làm gì có mặt trận. Những binh lính giơ tay chào anh. Anh phóng xe rất nhanh vượt qua những hố đạn pháo và những vật cản.


Khi anh về tới Sài Gòn, chiếc máy bay lên thẳng cuối cùng đã rời khỏi khu vườn sứ quán Mỹ.

Hôm nay là ngày Chủ Nhật. Thomas F đến ghi tên tại trụ sở nhập cư, theo đúng thông cáo dán trên tường. Anh không lo ngại gì, vì không phải là người dễ hoảng hốt, nhưng anh tò mò muốn biết sẽ được tiếp nhận như thế nào. Anh nói:

- Tôi gặp một viên chức rất thạo tiếng Anh. Hắn nói với tôi như thế này: "Anh là người Mỹ đầu tiên đến trình diện. Chúng lôi rất hài lòng về anh, bởi vì chúng tôi có thiện cảm với nhân dân Mỹ. Anh là một kỹ sư điện và anh đã làm việc cho đất nước Việt Nam. Nếu anh muốn tiếp tục làm việc cho Việt Nam thì anh có thể ở lại đây. Chúng tôi đang cần những kỹ sư ngành điện.

- Rất cảm ơn ông. Nhưng tôi muốn trở về nhà ở Los Angeles.

Thomas F ngừng một lát, nốc thêm một đợi vodka - soda nữa rồi nói tiếp:

- Có thể tôi sẽ trở về, sau vài tháng hoặc hơn một năm nữa. Vì còn có thể kiếm tiền tại đất nước này.

Nói xong, anh ta khó nhọc leo xuống ghế cùng với cô nhân tình biến mất húi trong những táng cao.

[nhinrathegioi]

59
BÀ THIẾU TÁ TRUY QUÉT NHỮNG KẺ THÙ CỦA NHÂN DÂN

Thứ Hai 12 tháng 5

Trong bộ quân phục màu xanh lá cây, người đàn bà này không đeo một cấp hiệu gì hết. Vậy mà bà đã là thiếu tá và giữ một vai trò quan trọng trong bưng biền Việt cộng.

Tuần trước, tôi đã nhìn thấy bà ngồi bên cạnh tướng Trần Văn Trà, phiên dịch cho Chủ tịch Uỷ ban quân quản. Hôm nay, tôi lại nhìn thấy bà tại Bộ Ngoại giao chưa có Bộ trưởng.

Bà có những dáng nét hài hoà, cặp mắt hạt dẻ gợi cảm, bộ tóc đen dài. được tết lại và cuộn thành một búi nhỏ, khó đoán được tuổi. Tiếng Pháp của bà không chê vào đâu được. Bà đã ở Paris ba năm.

- Vậy thưa bà thiếu tá, chúng tôi có thể sắp tới sẽ được rời khỏi Sài Gòn.

- Tôi mong muốn như vậy.

- Tại sao người ta lại yêu cầu chúng tôi tới đăng ký, nếu không phải để tổ chức cho chúng tôi về nước.

- Đó là do chúng tôi muốn biết chính xác, có bao nhiêu người nước ngoài ở Sài Gòn.


Quả là bất ngờ. Chính nhân dịp này đã phát hiện thấy còn có những người Mỹ ở Sài Gòn. Tôi không nói tới các nhà báo, còn lại tới hàng chục mà là những "cố vấn, Mỹ bị lỡ chuyến máy bay lên thẳng cuối cùng. Số này có lới mấy chục người.

Bà thiếu tá hỏi lại tôi:

- Tại sao các ông không ở lại Việt Nam một thời gian nữa?

- Bởi vì chúng tôi thấy, thời hạn của chúng tôi đã kéo dài quá lâu rồi. Nếu còn có thể được chúng tôi muốn đi Huế, Đà Lạt, Đà Nẵng hoặc vùng châu thổ sông Cửu Long.

- Tôi khuyên ông đừng làm như vậy.

- Tại sao? Không còn một nguy hiểm nào nữa, chỉ có xăng là thiếu, buộc chúng tôi phải tê liệt.

- Ông nghĩ sai rồi. Những kẻ thù của chúng ta chưa chịu khuất phục. Chứng cớ là, chúng tôi đã ra lệnh phải nộp vũ khí, nhưng mới chỉ thu hồi được một số rất ít.

- Nhưng mọi cuộc kháng cự đã ngừng từ lâu. Đất nước hoàn toàn yên tĩnh.

- Đúng vậy. Chúng tôi biết, các ông là những người tốt, và chúng tôi cũng biết các ông làm việc cho những tờ báo nào. Nhưng vẫn còn có những kẻ bất lương.

- Nếu không được đi xa thì liệu chúng tôi có được gặp các vị thành viên trong Chính phủ Cách mạng lâm thời không? Cho tới nay, chúng tôi mới chỉ được nhìn thấy một vị.

- Tại sao các ông không tìm gặp những thanh niên, sinh viên? Các ông biết, họ có những chuyện lý thú.

- Đúng vậy. Và chúng tôi đã liếp xúc với họ rồi. Nhưng chúng tôi còn muốn tiếp xúc tới những nhân vật cấp cao hơn.

- Tôi sẽ chú ý đến việc này. Tôi sẽ cố gắng theo khả năng. Đến đây, kết thúc buổi nói chuyện với bà thiếu tá Nguyễn Ngọc Dung.


Những viên tướng "bù nhìn”

Hằng ngày, các viên tướng "bù nhìn" của chế độ cũ đều phải tới đăng ký danh sách những nhân vật cấp cao của quân đội chế độ cũ. Đã có 24 người tới trình diện tại địa điểm ấn định. Trong số này có tướng Nguyễn Văn Vỹ, nguyên tổng tham mưu trưởng, rồi giữ chức Bộ trưởng Quốc phòng cho tới ngày 11 tháng 4 năm 1972, tướng Nguyễn Hữu Có cũng đã từng làm Bộ trưởng Quốc phòng; tướng Lê Minh Đảo chỉ huy sư đoàn 18 trong trận Xuân Lộc...


Ít nhất, tới viên tướng Đảo này, ông ta cũng đã chiến đấu dũng cảm, thật là khó chịu bị gán ghép thêm tính từ "bù nhìn". Từ sau trận thất bại ngày 9 tháng 3 tại Buôn Ma Thuộc không còn hy vọng có được chiến thắng nào nữa, nhưng Đảo vẫn cố giữ chặt cái then cửa ở Xuân Lộc. Tôi không thích gán tính từ “bù nhìn" cho một sĩ quan đã hành động như thế.


Còn những kẻ đã buộc binh lính chiến đấu tới người cuối cùng rồi riêng họ lại bỏ chạy như những thằng hèn thì thế nào? Tôi biết, có một đại tá thuộc Bộ tổng tham mưu quân đội Sài Gòn đã lạnh lùng bỏ, lại cả vợ và cả đàn con. Chắc chắn đây không phải là người duy nhất. Tướng Đảo, vừa được người chiến thắng ghi tên trào danh sách các sĩ quan nguỵ ra trình diện, là một bại tướng có tư cách, theo tôi nghĩ.

[nhinrathegioi]

60
MỘT VẠN NGƯỜI PHÁP Ở SÀI GÒN TỰ HỎI

Thứ Ba, 13 tháng 5

- Thành thật mà nói, tôi không biết sẽ làm gì. Tôi rất muốn ở lại đất nước này, nơi mà tôi đã gắn bó sâu sắc. Nhưng liệu tôi còn có thể làm được việc gì ở đây nữa.

Người Pháp vừa nói câu này là một ông già ngoài bẩy mươi tuổi tôi gặp trên hè phố mang tên cũ là Catinat. Ông đã định cư ở Đông Dương ba mươi chín năm nay và đã thành lập ở đây một văn phòng xuất nhập khẩu. Suy nghĩ của ông cũng là tóm tắt những lo ngại của rất nhiều đồng hương chúng tôi. Họ không biết nên tiếp tục ở lại đây hay là nên chuẩn bị hành lý ra đi.


Thời gian gần đây, người ta nói nhiều đến chuyện còn có tới hàng chục ngàn người Pháp đang ở Sài Gòn. Con số chính xác là 10.904 người theo danh sách ghi trong sổ của tổng lãnh sự quán Pháp. Trong số này chỉ có 1.500 là người Pháp chính gốc. Những người còn lại là Pháp lai, kết quả của những cuộc hôn nhân hỗn hợp Pháp - Việt, hoặc những người Việt Nam gia nhập quốc tịch Pháp, hoặc những người Pondichery một thuộc địa cũ của Pháp ở Ấn Độ. Số người gốc Pondichery chỉ có 1.500.

Ngoài ra, còn phải tính đến khoảng một nghìn người Pháp nữa đang sống rải rác từ nhiều thành phố khác ở Nam Việt Nam.


Cộng đồng người Pháp quan trọng này gồm các giáo sư, các chủ đồn điền cao su, các nhà buôn, các chủ khách sạn và tiệm cà phê, các chủ ngân hàng, các nhà nhập khẩu, các thầy thuốc, thầy tu, và những người đã nghỉ hưu. Cũng còn có cả một vài kẻ nhố nhăng ngông cuồng như những nhân vật trong cuốn tiểu thuyết “Những người thuộc châu Á" của Jean Hougron. Ở Sài Gòn, ai còn lạ gì một gã được gọi tên là "con quạ” chuyên viết thư nặc danh rồi đều đặn đem bỏ vào những hòm thư. Và những ngày lễ, ngày hội, có một lên được gọi là "ông tướng", nhưng thực chất chỉ là một lính lê dương cũ, nhưng đã may đo một bộ quân phục theo kiểu phóng tác, có cả lon lẫn sao, đi ngông nghênh giữa các khu phố trung tâm.


Khung cảnh cũng đã thay đổi nhiều từ thời kỳ tràn ngập rượu cô nhắc - soda với trang phục dùng cho vùng đất nóng như sa mạc. Tại tiệm cà phê Impérial là nơi buổi tối thường tụ tập những người cũ của xứ Nam Kỳ, người ta lại kể chuyện ngày xưa:

- Này, ông có nhớ cái buổi tôi thách đố xem có ai dám đi qua khách sạn Continental mà không đội mũ "cát” che nắng không?

- Để tôi nhớ xem. Ông đang định nói...

- Rằng ai đã thắng cuộc à! Chính là ông. Nhưng ông đã không nói gì về "cái cú” bị cảm nắng.


Từ buổi Sài Gòn được giải phóng đến nay đã được mười bốn ngày. Người Pháp không có điều gì phải phàn nàn về sự cai trị của uỷ ban quân quản. Những của cải và cả bản thân họ đều được tôn trọng. Có lẽ. bộ đội đã nhận được những huấn thị căn dặn "Phải lịch sự đối với những người nước ngoài, nhất là những người Pháp. Họ là bạn của chúng ta và ngoài Hà Nội chúng ta đang có những quan hệ rất tốt với Pháp".


Khi nào thành lập xong chính phủ ở miền Nam Việt Nam, rất ít có khả năng chính phủ này yêu cầu người Pháp rút khỏi Việt Nam. Nhưng có lẽ những cải tổ, chuyển đổi về kinh tế, tài chính, xã hội và chính trị sẽ buộc một số đông trong bọn họ ra đi. Bởi vì, các chủ ngân hàng còn làm được gì dưới chế độ xã hội chủ nghĩa? Các chủ đồn điền sẽ ra sao nếu nhà nước quốc hữu hoá những đồn điền của họ? Các công ty nhập khẩu sẽ còn có vai trò gì trước việc các tổ chức chính phủ trực tiếp làm việc thẳng với những nước sản xuất sản phẩm? Các nhà buôn sẽ ra sao nếu không có khách hàng?

Ông Jean Gaudet là giám đốc khách sạn Ramuntcho, một trong những khách sạn có phòng ăn ngon nhất ở Sài Gòn, nói với tôi:

- Lúc này, tôi cứ chờ xem sao. Tôi sẽ được biết tình hình xoay vần như thế nào. Anh biết đấy, năm 1954 tôi đã mất hết, ở ngoài Hà Nội. Lần này, có lẽ tôi cũng sẽ sớm về Pháp, không chần chừ nữa.

Còn ông Jo phụ trách quán ăn Aterbea, cũng thuộc loại ẩm thực sang trọng nhất của Sài Gòn, cũng có suy nghĩ tương tự.

- Tôi rất mê đất nước này. Nhưng, ông hiểu đấy, nếu quán ăn của tôi không còn khách nữa, thì...

Trong lúc này, đội ngũ một trăm hai mươi nhăm nhà báo chúng tôi đang góp phần tạo ra một bầu không khí náo nhiệt nào đó ở Sài Gòn. Nhưng mai đây...

[nhinrathegioi]

Một trăm nghề ngoài phố

Càng ngày càng có những tin đồn về việc sẽ dẹp hết hàng trăm nghề ngoài phố, như: những gánh hàng ăn nấu nướng ngay trên đường phố, những xe lưu động bán nước mía ép có pha đá với vài giọt nước chanh vắt, những thợ sửa chữa xe máy và xe đạp với những hòm đồ nghề nhỏ bé trong tay; những người bán hàng vặt: xà phòng giặt, thuốc đánh răng, bút bi; những người ghi, khắc biển số; những thợ lắp kính, bán kính deo mắt; những người bán thuốc lá rong; những người bán côn trùng; những người bán chim cảnh; những người bán rắn, những người bán dơi dơi; những người bán cá vàng; những người rao bán tôm, lươn, cua hãy còn sống; những người bán và khêu ốc luộc, những người bán và đốt những thẻ nhang thơm...


Tôi hiểu rõ, chủ nghĩa xã hội có thể sẽ khó khăn lắm trong việc dung túng cái loại chợ vô trật tự này, cái cơn kịch phát của chủ nghĩa cá nhân này, cái trò xoay xở dâng cao đến cực điểm này: đó là những tàn dư của một xã hội đang tan rã. Người ta sẽ lập lại trật tự trọng tất cả những ngành nghề này. Người ta sẽ tập trung cái thế giới hỗn độn nhỏ bé này vào những khuôn khổ ấn định, phân loại, dán nhãn, đánh số cẩn thận. Người ta sẽ cải tạo những người bán hàng rong. Người ta sẽ thu gom những người ăn mày ăn xin. Người ta sẽ chữa trị chăm sóc cho những người hủi. Người ta sẽ thu nạp những người què, cụt. Người ta sẽ dạy chữ cho những kẻ lang thang. Người la sẽ cải hoá những gái điếm. Người ta sẽ giải độc cho những người nghiện ngập. Người ta sẽ cử chuyên viên về nông thôn để thúc đẩy mùa màng thu hoạch tốt...

Người ta sẽ làm tất cả mọi việc đó và cả những cái cách khác nữa. Và người ta sẽ có lý.

Các hè phố Sài Gòn sẽ lại sạch sẽ như đã từng bị mất vẻ thông thoáng đẹp đẽ. Mọi người sẽ đi lại dễ dàng trên vỉa hè, nhưng sẽ buồn vắng.

Tôi không yêu thích những chuyện khử trùng để có văn minh. Những cái đó đã làm tôi ngáp dài...


Những người chết còn sống

Một trong những chuyện buôn bán phát tài nhất ở Sài Gòn trong vòng mười lăm ngày qua là những đám ma. Cái ánh sáng rực rỡ kỳ cục của những xe đòn, với những vòng hoa hạt cườm to lớn, vẻ thiêng liêng của những người đi đưa tang mặc toàn đồ trắng. Tất cả đều luôn luôn làm ngạc nhiên những người phương Tây.


Từ ngày 30 tháng 4 đến nay, người ta đã thành kính chôn cất mộl số khá nhiều nhân vật quan trọng không kịp chạy trốn và đang phạm nhiều tội, đứng trước nguy cơ bị trừng trị: đó là những sĩ quan và viên chức cao cấp. Tuy nhiên trong những chiếc quan tài này đều trống rỗng.


Dù đã bị gạch tên trong danh sách hộ lịch những người chết này vẫn còn sống. Họ đang tìm cách làm lại cuộc sống, tại một xó thanh bình nào đó, hoặc ở tít một ngôi chùa xa vắng. Hãy đi tìm họ trong đám đông hỗn độn của Sài Gòn này.


Những hòm lựu đạn của đại sứ

Đại sứ Pháp Jean Marie Merillon chỉ mặc một chiếc quần cộc ngắn màu xanh da trời, hai chân ngâm trong nước ấm của bồn tắm, đang thư giãn sau những giờ phút khó khăn vừa trải qua. ông nói với tôi:

- Lần đầu liên tôi gặp các nhà chức trách mới là vào khoảng bốn hoặc năm hôm sau khi họ chiếm được Sài Gòn. Anh biết đấy, lúc đó tôi có hàng đống vấn đề cần giải quyết. Ví dụ như: binh lính chế độ cũ khi tháo chạy đã vứt qua tường, rơi vào sứ quán Pháp những băng đạn súng máy và cả những hòm lựu đạn. Tôi hỏi những người có liên quan: "Phải làm gì bây giờ”. Họ đáp: "Ngài muốn làm gì thì làm. Chúng tôi đang bù đầu lên đây này. Không có thời gian đâu để thu lại các thứ”.

Ngài đại sứ Merillon liền hỏi lại một cách lịch sự:

- Các ông có muốn để tôi cho người mang đi không ?

- Không thành vấn đề đối với chúng tôi.

- Thế thì, tôi sẽ cho đưa ra ngoài vỉa hè.

Tôi cố hỏi đại sứ để biết những người có liên quan đó là ai. Ông đại sứ khẳng định, chính ông cũng không biết. Ông đã gặp họ tới bốn, năm lần trong vòng hai tuần, luôn luôn tiếp chuyện họ một cách lịch sự nhất. Nhưng không một ai trong số những người này xưng tên hoặc cho biết cấp bậc, chức vụ của họ. Đại sứ kể lại:

- Đã hai lần, tôi giáp mặt với những nhân vật có trình độ học vấn cao, nói tiếng Pháp rất hoàn hảo. Tôi có cảm giác, một người đã tốt nghiệp trường Cao đẳng sư phạm của Pháp. Người này sử dụng một thành ngữ thường dùng trong các sinh viên ở phố Ulm bên Pháp. Nhưng rốt cuộc, tôi tuyệt đối chẳng biết gì về họ cả.
Đối với tôi quả thật đáng phấn khởi khi thấy, đến cả vị đại sứ của nước Pháp cũng chẳng biết gì hơn cánh nhà báo chúng tôi về các ý đồ của Chính phủ Cách mạng lâm thời, và chính đại sứ cũng ít được tiếp xúc, cũng như bất cứ nhà báo nào khác với các nhân vật quan trọng.


Albert

Mỗi buổi tối, vào đúng giờ đã định, khi các khách hàng đã ăn cơm xong thì trong vườn cây của khách sạn Continental, Albert mới ra khỏi nhà bếp. Albert chậm rãi đi dưới vòm cây đại bước qua sàn lát đá giữa các bàn ăn rồi mất hút về phía các "toa - lét". Albert đi không vội vã, thỉnh thoảng lại đứng lại, nhìn ngó chung quanh.

Đó là một con chuột rất to. Chúng tôi đặt tên cho nó là Albert.

[nhinrathegioi]

61
NIỀM TIN NGỰ TRỊ

Thứ Tư 14 tháng 5

Tôi đến khách sạn Miramar để mang trả hai cuốn sách đã mượn của giám đốc, chợt nhìn thấy ông già này ngồi sụp trên một chiếc ghế dài có hai người lính đứng canh gác. Tôi hỏi:

- Có chuyện gì thế?

- Tôi không có quyền nói cho ông biết được.

- Ngôi nhà của ông bị trưng dụng hay sao?

- Ừ.

- Vậy ông đang chờ hay ông đã được gặp các nhân vật quan trọng?

- Có thể.

Biết bao nhiêu bí mật xoay quanh một sự kiện rất đơn giản. Các nhà lãnh đạo Chính phủ Cách mạng lâm thời đã tới đây. Có lẽ có một nhân vật đã đến ở gian phòng tôi vừa mới ra đi cách đây bốn hôm.

Cách đây khoảng một trăm mét, trước cổng khách sạn Caravelle, tôi gặp một nhà quay phim truyền hình Bắc Việt, biết nói tiếng Pháp, và chúng tôi đã trao đổi với nhau những vấn đề thuần tuý nghiệp vụ từ khi anh ta tới Sài Gòn. Tôi chìa bàn tay. Anh nắm lấy, bắt tay tôi và đồng thời khẽ đẩy tôi ra xa một chút.

- Tôi không được nói chuyện với anh nữa.

- Anh nói gì?

- Tôi nói rằng, tôi được lệnh cấm nói chuyện với các nhà báo phương Tây.

Cần viết thêm, nếu khi về Pháp tôi kể lại câu chuyện này sẽ có những người cho rằng tôi đã sáng tác do bị thúc đẩy bởi chủ nghĩa chống cộng sản.


Lá cờ Vatican

Trong số rất ít những nhà ngoại giao không chạy trốn khỏi Sài Gòn - bởi vì một số đã di tản trong cơn hoảng loạn cao độ nhất - có một sứ thần của Toà thánh giáo lý tông đồ. Đó là Đức ông Lemaitre.

Buổi chiều hôm nay, một số tín đồ cánh tả đạo Cơ-đốc, thuộc phong trào tôn giáo vì hoà bình, định tiến công trụ sở này dưới sự chỉ huy của kẻ cầm đầu là Nguyễn Phúc Khánh. Mục đích của nhóm biệt kích này là đòi trục xuất sứ giả toà thánh mà họ buộc tội là đã ủng hộ Thiệu cho tới phúc cuối cùng. Một trong đám người trẻ tuổi còn cố giằng lấy lá cờ màu vàng và trắng của Vatican.


Ngay sau khi được cấp báo, một đơn vị bộ đội dã có mặt. Các anh bộ đội bắn súng chỉ thiên giải tán đám biểu tính.


Nhà giam Chí Hoà

Roland Paringause, đặc phái viên hãng AFP tại Hà Nội, cùng với những nhà báo Liên Xô và Trung Quốc và Jean Vidal của lờ Nhân đạo, cơ quan của Đảng Cộng sản Pháp và một nhà báo nữa của tờ Đoàn kết, cơ quan của Đảng Cộng sản Italy được mời đi thăm Sài Gòn giải phóng. Họ tới đây trong ngày hôm qua bằng máy bay cất cánh từ Bắc kỳ. Hôm nay, họ được hướng dẫn viên đưa đi thăm khám Chí Hoà, nơi đã từng giam giữ mấy nghìn tù chính trị, cách ly hoàn toàn với số tù thường phạm.

- Từ sáng 30 tháng 4 lính canh ngục đã vứt bỏ sắc phục, tháo chạy hết và liền sau đó các tù nhân cũng chạy nốt. Nhà ngục chỉ còn lại những xà lim bẩn thỉu ghê tởm và những hành lang chất đống giầy lính, quần áo lính, ga - men, giấy tờ.

Roland đẩy một cửa phòng. Trong những ngăn kéo còn bỏ lại hàng ngàn, chục ngàn thẻ căn cước và hộ chiếu. Anh vô tình lượm được một hộ chiếu ghi tên Pierre Debirs. Đó chính là một người Pháp đã bị Thiệu bắt giam và đã ngồi tù suốt năm năm vì đã cùng với André Mensas kéo lá cờ Việt cộng ở ngay trước đài chiến sĩ của chế độ Thiệu.


Nước Pháp công nhận Chính phủ Cách mạng lâm thời

Tại Pháp, buổi chiều hôm nay, thứ Tư, Hội đồng bộ trưởng chính phủ Pháp đã quyết định công nhận Chính phủ Cách mạng lâm thời miền Nam Việt Nam, một sự chậm trễ theo thói quen của ngành ngoại giao Pháp. Các nước Thuỵ Điển, Anh... theo thói quen của họ, đã quyết định việc này nhanh hơn. Chủ nghĩa kinh nghiệm thực dụng của họ đã phục vụ quyền lợi của họ. Còn người Pháp chúng ta vẫn luôn luôn lóng ngóng bò sát đất trong một mạng lưới của những thủ tục chứng cứ pháp lý.


Michel Hiriet được cử làm đại biện lâm thời ở Hà Nội. Còn đại sứ Jean Marie Merillon lại Sài Gòn thj được lệnh về nước, sau này sẽ chỉ định một đại sứ mới tại Sài Gòn.


Nỗi sợ

Hôm nay, tôi lại có thêm một chứng cứ: nỗi sợ đã tác động đến con người như thế nào. Ông X, cho tôi biết, ông vừa mới can thiệp để cứu mười bảy đứa trẻ bại liệt bị bỏ rơi. Trước đây, hai linh mục Đức vẫn chăm sóc lũ trẻ với sự viện trợ tài chính của một tổ chức từ thiện Cộng hoà liên bang Đức. Trước ngày Sài Gòn sụp đổ hai mục sư này đã nhảy lên một chiếc máy bay lên thẳng Mỹ chạy trốn, bỏ lại những đứa trẻ.

Một hình thức nữa của nỗi sợ: lo sợ tương lai. Lũ trẻ này đã bóc những mảnh giấy có chất phốt pho dán trên vỏ bao diêm nhai nuốt để tự tử.


Các chủ đồn điền

Trong phòng khách nơi tôi trọ, có bốn ông chủ đồn điền tranh luận với nhau:

- Ngày hôm qua, hãy còn tới hơn 120.000 nghìn hecta cây cao su, hơn 5.000 hecta cây cà phê, hơn 8.000 hecta gốc trà, chưa kể đến cây mía và các cây ăn quả khác ở vùng ven biển. Ngày hôm nay, chúng tôi không biết còn lại gì. Và ngày mai chúng tôi không biết sẽ ra sao.

Một người quyết đính cứ ở lại bất cứ sau này ra sao. Người khác quyết định ra đi bằng mọi cách. Hai người cuối cùng dự định sẽ luỹ nghi ứng biến, miễn sao thích ứng với các hoàn cảnh do các ông chủ Việt Nam tạo ra.

Người cao tuổi nhất, đeo kính, bụng phệ, vì căng dạ dầy tới mức có thể làm đứt những cúc áo sơ mi, phàn nàn:

- ”Họ" muốn chúng tôi giữ nguyên tiền lương cho công nhân nhưng "họ" lại mua sản phẩm của chúng tôi với giá hạ gấp hai lần, và "họ" còn tăng giá phân bón cũng như dụng cụ gấp đôi. Chúng tôi làm thế nào ra thoát được?

Các chủ đồn điện này đã làm ăn ở đây từ hai mươi đến ba mươi năm. Một người nói:

- Tôi đến đây từ năm 1929.

Người cao tuổi nhất, nói:

- Còn tôi, tôi đến từ năm 1928. ông thấy đấy, tôi đạt kỷ lục hơn ông một năm.

Họ coi Việt Nam như đất nước của mình.

Một trong những chủ đồn điền này còn thiết lập được những quan hệ thân tình với một viên tướng tư lệnh đơn vị đóng trong khu vực có đồn điền của ông.

Ông đã mở tiệc chiêu đãi ông tướng tư lệnh bằng cách làm thịt cả một con bò. Vị tướng từ nhiều năm nay vẫn ăn cơm cùng với binh lính ở trong rừng, rất ngạc nhiên khi thấy bữa tiệc có quá nhiều thịt như vậy.


Cuối bữa cơm, vị tướng đã nói với chủ điền, những lời làm yên lòng chủ điền hơn. Dưới chính quyền của Chính phủ Cách mạng lâm thời, Nam Việt Nam sẽ có một đường lối độc đáo Sài Gòn sẽ là một bàn xoay giữa Đông và Tây. Các quyền lợi của Pháp sẽ được tôn trọng. Một phần lợi nhuận của người Pháp được giữ lại để đầu tư trong nước Việt Nam, còn một phần, có thể lên tới 25 phần trăm, sẽ được chuyển về Pháp.

[nhinrathegioi]

62
DIỄU BINH MỪNG CHIẾN THẮNG

Thứ Năm 15 tháng 5

Ngày hôm nay, nhân kỷ niệm 85 năm ngày sinh Hồ Chí Minh (1890 - 1969) bắt đầu tổ chức những lễ hội mừng giải phóng Sài Gòn, kéo dài trong ba ngày.

Một lễ đài được dựng lên phía trước dinh Độc Lập trong một thời gian kỷ lục bởi những người mặc quần áo màu xanh lá cây. Người này chưa cưa xong tấm ván người khác đã đóng đanh, người thứ ba lập tức sơn và người thứ tư mang đến những cây xanh và cờ.


Sáng nay, vào lúc tám giờ, trên lễ đài trời nắng gay gắt. Một vị cao tuổi, mặt tròn, bước đi khó khăn ngồi xuống một chiếc ghế bành có ô che nắng. Đó là Chủ tịch nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà Tôn Đức Thắng. Ngồi bên cạnh cụ là một người mặc bộ đồ màu xanh nhạt, tóc hoa râm cắt ngắn. Đó là Thủ tướng Chính phủ Cách mạng lâm thời Nguyễn Tấn Phát (Tác giả viết nhầm. Đây là ông Huỳnh Tấn Phái (ND)).


Trong số các nhân vật quan trọng chúng tôi nhìn thấy có ông Lê Đức Thọ luôn tươi cười sau cặp kính đeo mắt, bà Nguyễn Thị Bình, sắc sảo linh hoạt hơn bao giờ hết, tướng Trần Văn Trà trong bộ quân phục đại lễ, các tướng lĩnh và sĩ quan cấp cao trong quân phục màu xanh tươi, ngực đầy huân chương; các thành viên phái đoàn ngoại giao chủ yếu đến từ Hà Nội bổ sung thêm cho một số rấl íl nhà ngoại giao còn ở lại Sài Gòn, vài hoà thượng khoác áo cà sa màu da cam và tổng giám mục dịa phận Sài Gòn Nguyễn Văn Bình, toát mồ hôi trong chiếc áo dài lụa đen có khuy màu tím, phải nhờ chiếc quạt giấy để có được ít gió.

Nhiều bài phát biểu liên tiếp trong buổi lễ.

Ông Phát là nhân vật quan trọng hàng đầu của Chính phủ Cách mạng lâm thời và là người đầu tiên phát biểu công khai kể từ ngày Sài Gòn được giải phóng. ông nhấn mạnh, Việt Nam là một nước dân chủ. Ông mong muốn thiết lập những quan hệ hữu nghị với tất cả các nước không phân biệt chế độ chính trị. Ông sẽ tôn trọng các chính kiến đa dạng...


Sau bài diễn văn là cuộc diễu binh, kém hấp dẫn rất nhiều so với ngày xe tăng bắt đầu tiến vào Sài Gòn. Nhưng, trong cuộc diễu binh này, những thanh chắn trước mũi xe tải do Liên Xô, Trung Quốc chế tạo đã được sơn trắng, các xe tăng đã được cọ rửa, khung xe được đánh bóng, và tất cả bộ đội ngồi trên xe đều đeo găng tay trắng.

Những lính thuỷ mặc quân phục trắng, cổ áo xanh lơ mở đầu cuộc diễu binh.

Tất cả đều ngồi trên mười sáu chiếc xe tải Molotova, xếp thành bốn khối, mỗi khối bốn hàng ngang, bốn hàng dọc. Người lính nào cũng đội mũ cứng màu trắng, nắm trong tay khẩu AK, loại vũ khí lợi hại do Trung Quốc chế tạo, viên đạn rất nhỏ nhưng có thể khoan thủng hoặc làm vặn vẹo một tấm lá chắn sắt thép.


Tiếp theo là những đơn vị bộ binh cũng ngồi trên mười sáu chiếc xe. Sau bộ binh chủ lực là các đơn vị địa phương quân, mặc đồ đen, trang bị vũ khí tước được của địch, thường là súng M.56 của Mỹ. Rồi đến các nữ chiến binh cũng mặc đen, quấn khăn rằn có những hình ô vuông màu đen và trắng trên cổ. Cuối cùng là những đơn vị tự vệ công nhân, quần xanh, mũ lười trai xanh, giày vải trắng.


Sau đó một quãng là những khẩu pháo 130 do xe tải kéo, những khẩu cao xạ hai nòng; những cỗ pháo phòng không các loại; những ống phóng rốc két, những trọng liên đế bằng; những xe tăng T54, những tên lửa khổng lồ đặt trên dàn phóng có xe kéo.

Đến mười giờ mọi cuộc diễu hành đều kết thúc.

Buổi chiều, hai phi đội Mig 21 lượn vài vòng thấp rất gây ấn tượng.

Buổi tối có bắn pháo hoa rực rỡ trên bờ sông. Đây không phải là buổi trình diễn pháo hoa đẹp nhất mà tôi đã từng được xem, nhưng mà kéo dài nhất.

Đám đông đi lại nhởn nhơ rất lâu trong đêm nồng ấm.

Cuộc dạo chơi trong vườn cây bên bờ sông Sài Gòn ngập nước phù sa gợi nhớ lại những bờ sông Tigris ở thành phố Bagdad bên Irak. Lứa tuổi thanh niên đang tìm thấy, hoặc lại tìm thấy cảnh nhàn tản tươi vui, gợi cảm.


Bóng tối đã nuốt chửng những người bị thương, què cụt, mù loà, những người bị bom napalm, những người bị bệnh phong, những người không nhà cửa, không gia đình họ hàng, không tiền của, những người thường vào những giờ nhất định lại xuất hiện ở trung tâm Sài Gòn, đặc biệt là gần những khách sạn lớn, biến nơi đây thành một cái sân phức tạp.


Một mảnh tràng lưỡi liềm nhô lên trên các sân thượng. Trên những cột tàu thuyền đều mắc nhiều bóng đèn điện kết thành hình cây thông trong lễ Noel. Từ xa vẳng lại những âm thanh của một dàn nhạc đang chơi những bài thời thượng.

Nhiều lúc, tôi đã nghĩ, Sài Gòn đã trở lại niềm rui được sống.

[nhinrathegioi]

63
NHỮNG CẢNH TƯƠNG PHẢN

Thứ Sáu 16 tháng 5

Ngày thứ hai của lễ hội. Đã hết diễu binh, liên hoan, bắn pháo hóa. Nhưng ngày hội vẫn còn. Chỉ có vài cửa hàng cửa hiệu mở cửa, vắng khách. Không ai mua gì hơn ngoài gạo và rau.

Hằng ngày đều có mưa dông hoặc mưa rào. Gió mùa đã về, biến đường xá thành những rãnh nước và đồng ruộng thành ao hồ.


Thất vọng

Lã Thị Ba, người làm công cho ông Georges đang chát vọng. Ngôn ngữ Việt Nam rất tinh tế. Thị Ba có nghĩa là người con gái thứ ba (Tác giả nhầm. Ở miền Nam, người con đầu lòng thường được gọi là anh Hai hoặc chị Hai. Vậy thì, chị Ba không phải là người con gái thứ ba). Người đàn bà này phải phục vụ ông bạn Georges của tôi trăm công ngàn việc, phải nấu nướng những món ăn ngon không ngày nào giống ngày nào. Thật sự, đây là người chị cả hoặc một bà cô chứ không phải là em gái thứ ba.


Những người đàn bà nhiều tuổi này có một trực giác kỳ lạ: chỉ mới nghe nửa câu đã hiểu, và còn biết sừ dụng cả máy điện thoại.

Vậy mà Thị Ba đang thất vọng. Con gái của bà là một tiến sĩ luật, đang ở thành phố Nice bên Pháp. Bà muốn được đi theo con. Nhưng bà đang lo không được lãnh sự quán cấp thị thực nhập cảnh vào Pháp. Sáng nay, bà nói với Georges:

- Nếu quả thật tôi không được đi, tôi sẽ tự tử.

Georges nói nhỏ với tôi:

- Rồi anh xem. Bà ta đã tiết lộ với tôi, rằng bà đã mua hai "ống tuýp” thuốc ngủ.

64
“ÔNG SẮP"

Thứ Bảy 17 tháng 5

Tại Bộ Ngoại giao, người ta đã đồng ý cho phép chúng tôi diễn vào các thể thức thủ tục xin thị thực xuất cảnh. Sẽ có một máy bay đưa chúng tôi tới Viên Chăn.

- Bao giờ?

- Sắp!

Một ngày trôi qua. Chưa có tin gì cả.

Chúng tôi liền đặt cho người phụ trách báo chí của Bộ Ngoại giao cái tên: “Ông Sắp”.

Mệt mỏi vì chờ đợi.

Lại thêm bực bội vì ngày nào loa phóng thanh cũng ầm ỹ.


Sự chuyển đổi

Ngày hôm qua các vị chức sắc người Pháp ở Sài Gòn còn đi lại bằng xe ô tô. Sáng nay, một đoàn do Chủ tịch phòng thương mại Pháp dẫn đầu phải đi xe đạp tới truyền hình Pháp. Đây là sáng kiến của phóng viên Jean Lartéguy, và phải hiểu đây là một ý nghĩ nực cười.

Xăng đang rất thiếu vì phải dành cho các xe quân sự.

Một phần thành viên chính phủ xuất hiện công khai trong buổi lễ duyệt binh nay lại lui vào bí mật, hoặc trong hậu trường. Rất khó có dịp được gặp nhân vật có lẽ quan trọng nhất ở miền Nam Việt Nam. Đó là ông Phạm Hùng, Uỷ viên Bộ Chính trị.


Lệnh giới nghiêm

Đã ba tuần nay, lệnh giới nghiêm đang ngả theo chiều hướng bị xếp xó. Một thông báo đăng trên tờ Sài Gòn giải phóng cho biết, từ nay lệnh này chỉ tiến hành từ nửa đêm đến năm giờ sáng. Bản thông báo cũng ghi rõ: “Trừ các trường hợp đau đẻ, cháy, cấp cứu, sẽ báo cáo ngay với cán bộ khu phố".

[nhinrathegioi]

65
ĐÀI PHÁT THANH CONTINENTAL

Chủ Nhật 18 tháng 5

Chúng tôi đã nhận lại được các hộ chiếu trong đó các nhà chức trách ghi rõ thị thực xuất cảnh có hiệu lực đến ngày 25 tháng 5 bằng đường không hoặc đường biển cũng được. Lập tức cái thế giới thu nhỏ của các nhà báo thường ngồi trên thềm khách sạn Continental lại bắt đầu suy tưởng, đoán mò:

- Liệu xem đến ngày 25 tháng này có ra đi được không.

- Không đâu, cái thời hạn 25 này chẳng nói lên điều gì cả.

- Thế tại sao người ta lại ghi thêm: đi bằng đường biển cũng được?

- Là bởi vì không có máy bay.

- Không phải. Mà là vì có một trục trặc gì đó ở Lào, sân ga hàng không Viên Chăn phải đóng cửa.

- Ai bảo anh thế?

- Đó là X. Anh ta vừa nghe đài Ôxtrâylia.

- Chắc chắn chứ?

- Không chắc.

- Thế thì, có lẽ chúng ta sẽ đi bằng tàu biển. Và rồi mọi người lại tưởng tượng đến những cuộc hành trình qua Hồng Công, Manila, Băng Cốc, Xingapo. Rồi tính toán khoảng cách. Rồi ước lượng chiều dài của hành trình. Và cứ thế nói mãi, nói mãi.

- Này, hầu bàn, cho một chầu nữa.

Và cuộc họp lại tiếp tục.


Chuyện phiêu lưu của tàu 602

Bốn chiếc tàu chiến nhỏ của quân đội Sài Gòn, mang các số hiệu 602, 230, 330, 331 ngày 30 tháng 4 đã di tản sang Xingapo. Sau khi tới Xingapo ngày 5 tháng 5, đến ngày 9 tháng 5 lại đi sang Philippin.

Trên tàu 602 "có một số binh sĩ hải quân không muốn theo đuổi cuộc sống nô lệ ở nước ngoài và đã xung đột với nhóm sĩ quan ngoan cố. Cuối cùng, dưới sự chỉ huy của trung uý Thái Văn Lệnh, tàu 602 đã trở lại". Tin này đã được phát đi trên đài Giải phóng.

Tuy nhiên trong thành phố vẫn xì xào những tin đồn trái ngược. Vẫn có những kẻ phao tin rằng "bọn này quay trở lại vì chưa mang theo được vợ con đi cùng".


Sự thay đổi

Trong khu phố trên đường Tự Do, có một sự chuyển biến đang diễn ra tuần tự và kín đáo. Đầu tiên là những biển hiệu "mát – xa” biến mất. Tiếp đó là các quán "bar" chuyển thành những tiệm cà phê lành mạnh. Các cô gái mát - xa và mời rượu trở thành những cô bán nước giải khát, có cặp mắt bẽn lẽn nhìn xuống. Mỗi ngày qua đi lại mang đến một sự thay đổi. Đây là một vách ngăn bị dỡ bỏ, thay vào là một bức lường mới xây lên, nơi khác là một cửa hàng mới sửa lại. Tôi biết chắc chắn, chỗ này hôm qua hãy còn là một hộp đêm, sáng nay đã chuyển đổi thành một cửa hiệu giặt, ủi...

[nhinrathegioi]

66
TUẦN TRA TRÊN ĐƯỜNG PHỐ

Thứ Hai 19 tháng 5

Vẻ tươi vui trong lòng của các nhà báo ở Sài Gòn bắt đầu xẹp dần. Bộ đội cũng vậy. Đã có một số bộ đội bị ám sát trong ba ngày liền, phần lớn bị đâm bằng dao găm tại những nơi vắng vẻ và cũng có khi ở ngay cả chỗ đông người. Các nhà chức trách không nói gì về chuyện này, nhưng trong thành phố toàn loan truyền những tin đồn đại. Tôi nghĩ cần phải nghi ngờ những câu chuyện mà đúng ra phải được xác minh tuyệt đối chính xác bởi người thông tin biết chắc chắn.


Dù thế nào đi nữa, quân đội cũng nghiêm túc đề phòng. Cứ nhìn những đội tuần tra đi hàng dọc trên đường phố mang theo máy bộ đàm là đủ rõ. Những đội tuần tra này gồm có những binh sĩ đơn vị chủ lực, cánh tay đeo băng vải có ghi QCGP, có nghĩa là “Quân cảnh giải phóng”. Có cả hai loại băng vải nữa ghi KSTT, tức "Kiểm soát trật tự" và KSAN, tức "Kiểm soát an ninh". Những người đeo hai loại băng này thường là lực lượng dân phòng, đôi khi trang bị tiểu liên hoặc súng trường tịch thu được của Mỹ. Một số là thanh niên rất trẻ tuổi.


Buổi tối, vào lúc trước nửa đêm, tôi trở về khách sạn được chứng kiến một cuộc đụng độ. Có những kẻ nào đó, nấp trên mái nhà, bắn vào đội tuần tra, rồi chạy vào khu vực gần khách sạn Continental lẩn trốn. Chúng lập tức bị đuổi theo nhưng vẫn chạy thoát. Bộ đội tổ chức truy lùng. Tôi nghe thấy có những tiếng súng nổ trên đường phố tôi vừa di qua. Rồi có hai người mặc thường phục vút qua như chạy trốn. Một tốp người mặc quân phục xanh lá cây đuổi theo. Năm phút sau, tình hình lại yên tĩnh.


Gạo ăn hàng ngày

Số dân nội thành Sài Gòn đã quá tải vì những người lánh nạn chưa quay về chỗ ở cũ. Một triệu viên chức chế độ cũ không được trả lương. Các ngân hàng đều đóng cửa từ ngày 30 tháng 4. Nhiều nhà máy không hoại động. Việc buôn bán chỉ cầm chừng và thưa vắng.


Các nhà chức trách chính quyền giải phóng đang cố hết sức khởi động lại cuộc sống kinh tế. Nhưng cỗ máy chỉ mới chuyển động từ từ. Phải phân phối gạo tại các khu phố. Mỗi người dân được cấp hai mươi ki lô gạo và ba nghìn đồng trong một tháng. Dân Sài Gòn lúc này đã có tới hơn ba triệu người.

Nạn thiếu đói cùng với số tù thường phạm thoát khỏi các nhà giam trong ngày giải phóng làm cho nạn trộm cướp hoành hành mỗi ngày một lăng.

Sáng hôm qua, ngay tại trung tâm thành phố, tôi được chứng kiến việc bắt giữ bốn tên "cao bồi". Đó là bốn thanh niên phóng xe Honda bạt mạng. Bọn này bị chặn lại, đứng úp mặt vào tường, bị lục soát kỹ xem có đem theo vũ khí không rồi bị giải về đồn công an.

Mỗi khi trở về khách sạn vào lúc quá khuya, tôi đều thấy trên đường đi có dựng các vật cản. Binh lính nói to với những kẻ còn tụ tập trên đường vào lúc đã khuya:

- Này! Giải tán đi! Nếu không tôi bắn đấy!

Nhưng bộ đội không nổ súng. Còn ở một vài khu phố khác, vào giờ này, có nghe thấy tiếng súng tiểu liên. Lại bọn cao bồi bị săn đuổi chăng? Phải chờ đến sáng mai, xem báo Giải phóng mới biết chính xác.

67
XEM PHIM ĐIỆN BIÊN PHỦ

Chỉ với 150 đồng, nghĩa là chưa đầy một franc có thể mua vé xem phim từ Bắc Việt Nam đưa vào. Phần lớn là phim tuyên truyền. Nhưng cuốn phim về trận Điện Biên Phủ, dù hình ảnh còn kém vì quay từ hai mươi nhăm năm trước, khi xem lại rất thú vị. Có những cảnh mở đường xuyên rừng, những đoàn xe ô tô tiếp vận đi trên sườn núi, những cảnh khiêng, vác, kéo những khẩu pháo nặng bằng sức người, cảnh những chiến sĩ vui vẻ hồn nhiên thổi kèn harmonica trong lúc chờ đợi giờ xuất phát tiến công. Nhưng, đối với những người Pháp, những cảnh cuối phim rất nặng nề khi chiếu lên hình ảnh từng đoàn tù binh dài dằng dặc vừa đi vừa phất cờ trắng...

68
NHỮNG NGƯỜI LÁNH NẠN BỊ BỎ QUÊN

Thứ Tư 21 tháng 5

Trong sân nhà tu kín, chung quanh nhà thờ, trong vườn cây, trong trường học trước mặt, đều chật ních những người lánh nạn. Họ đang chờ một chuyến xe để trở về Đà Nẵng hoặc Nha Trang. Người ta nói với tôi là cha Thanh, người đã phát động cuộc đấu tranh chống tham nhũng dưới chế độ Thiệu, đang đi vắng. Ông đi tìm những xe tải, xe con, chất đất. Điều đáng ca ngợi là mặc dù gặp nhiều trở ngại ông không bao giờ nản lòng. Một niềm tin cộng với một tinh thần dũng cảm, đó là điều tôi hiếm thấy.

Những đội tuần tra được tiến hành nhiều hơn, cảnh giác hơn trên các đường phố. Vào đêm, luỵ chưa đến giờ giới nghiêm, các phố đã vắng tanh.

Phải bao nhiêu thời gian nữa mới ổn định được thành phố này? Ba tháng? Sáu tháng? Một năm? Điều chắc chắn là, nhất định sẽ bình ổn được.