Người cùng quê - Tập 1

[hoi_ls]

*
*    *

Một người nữa đang nóng lòng đợi lệnh, ấy là Hai Khánh.

Cả Chanh dứt khoát giao cho anh nhiệm vụ nằm trong lòng phe đối địch. Nhưng chẳng còn gì để nắm nữa cả. Phủ Đỉnh không dám gửi súng lên thêm. Cửu Áng thất sắc thì thào: “Chịu khó hàng phục nghen cậu cử, tụi nó hung hăng quá chừng...”. Lão Xâm Tô sau năm bảy chục điếu mới nhỏm dậy nói chuyện tử vi và sấm truyền.

Tin đồn đến với Khánh méo mó xộc xệch như tranh hí họa, vẫn đủ cho anh hiểu rằng hoàn cầu đang trải qua một cơn động đất ngàn năm chưa từng có. Đây là những ngày vương miện lăn rổn rảng trên hè phố, ngai vàng được thợ cắt tóc mua về làm ghế, những đạo quân rung chuyển thế giới rã rời buông súng, các thống chế xin được sống sót làm bồi bàn. Đây cũng là dịp cho những người táo bạo vọt từ cai đội lên tướng soái, từ anh cạo giấy lên cầm đầu một nước, từ cậu sinh viên thất nghiệp đang coi ấp cho quan phủ biến thành chính khách lẫy lừng với một đảng lớn sau lưng và một đoàn hùng binh trước mặt!

Giấc mộng thầm kín làm một Na-pô-lê-ông trong cách mạng vẫn chập chờn không rời Khánh. Bốn cuốn sách về con người hùng ấy thỉnh thoảng được giở ra đọc lại từng đoạn. Chàng trai thấp nhỏ sinh nơi hòn đảo heo hút kia, học hành chả bao nhiêu, nói tiếng Pháp còn pha giọng Ý buồn cười, hăm bốn tuổi là đại úy, hăm lăm tuổi lên cấp tướng, băm ba tuổi lãnh chức cầm đầu vĩnh viễn nước cộng hòa Pháp, băm lăm tuổi đã chễm chện hoàng đế! Ngay trong những lúc nghiêm khắc với mình nhất, Khánh không thấy mình sút kém điểm nào so với kẻ đã từng làm chủ phần lớn châu Âu. Tự đặt mình vào chỗ của hoàng đế Pháp, anh sẽ khôn ngoan hơn rất nhiều. Anh sẽ không vất bừa cả mớ vương trượng cho họ hàng, không liều lĩnh đánh vào nước Nga mênh mông băng giá, mà sẽ tung các đoàn ngoại giao đi khắp trái đất, bắt tay thân thiện với nước Anh, tập hợp quanh mình những tài năng lỗi lạc nhất giúp cho dân giàu nước mạnh. Hít-le và Hi-rô-ki-tô theo đuổi cuồng vọng quá lớn đều nếm mùi trèo cao ngã đau. Mút-xô-li-ni ngốc nghếch theo đuôi nước Đức quốc xã, nếu không thì sau hai mươi mốt năm cầm quyền chưa chắc đã sụp đổ...

Sau những giờ chìm đắm trong mơ ước khổng lồ, Khánh lại bừng mở mắt và giễu mình mắc bệnh vĩ cuồng, mới hai mươi hai tuổi đã bắt đầu lẩm cẩm. Anh cáu kỉnh vất sách vào xó, bỏ ra khỏi nhà để khỏi nghe tiếng gõ mõ tụng kinh của bà cả, những luồng thở dài của nàng tôn nữ ế ẩm, hai bóng ma hoàng tộc núp bóng ông vua nhà thổ đã thành thằng hề từ lâu.

Hành động. Phải hành động. Phải rẽ đám đông rối loạn mà vươn tới đích, bước lên bục cao, vung mạnh một lá cờ nào đó.

Nhưng... hành động thế nào đây?

Khánh buộc phải thú nhận với mình: không dám làm như cả Chanh. Có cái gì đáng sợ ở anh thợ xe lửa này. Tự tìm đến cách mạng trong đêm tối, chịu đòn tra tấn, chịu án tù, vượt tù về lại chui vào rừng xây dựng du kích, chẳng kể gì súng đạn hay bệnh tật.  anh làm như chúa Giê-su mà không hề nghĩ mình là Giê-su. Cũng hoàn toàn khác những thánh tử vì đạo, xác còn đó mà hồn đã lên mê lịm trong chúa: Cả Chanh thuộc hạng người năm phút trước khi lên máy chém còn kể chuyện tiếu lâm và cười rung mái nhà. Nhìn bước đường đời của anh thợ hăm lăm tuổi, thường nói theo tuổi ta là hăm sáu, Khánh thấy anh ấy y hệt chiếc xe tăng cỡ bự trong phim cứ hùng hục lắc lư đi tới không gì cản nổi... Đấy, mới so với mẫu người trước mắt, chỉ đứng hàng dưới trong đội ngũ cộng sản, hình ảnh Na-pô-lê-ông đã rụng mất nhiều chùm hào quang!

Cũng có thể cuộc nổi dậy ở cái làng nhỏ ven núi này đẻ ra hai vĩ nhân lắm chứ, tại sao không?

Trong lần gặp để thanh thỏa vụ Năm Chò thu lúa, hai người đi bên nhau một quãng trên sườn dương Hội, từ đó nhìn xuống có thể thấy toàn cảnh thung lũng sông Linh. Hai Khánh nói nửa đùa nửa thật:

- Lão Cửu Áng bảo thế đất Linh Lâm hình chữ đại đó anh. Chắc đẻ ra nhiều người làm lớn.

Cả Chanh nhìn quanh một lát, lắc đầu:

- Chưa phải thầy địa chánh hiệu con nai vàng. Coi riêng sông núi thì hình chữ nhân, mời người đến ở. Con người mở đường 56, cũng lập nên bến vạn xóm chợ, thành chữ thái. Thêm ấp ông phủ với khu đồn điền La-phác-sơ, thêm hai khúc đường mòn phía bắc nữa, nó thành chữ quân. Cứ vậy mà tán láo thêm, mặc sức kiếm xôi gà!

Họ cùng cười.

Lầu sau nữa. Khánh đưa cho Chanh một xấp tài liệu mới mang về. Chanh đọc lướt qua, buột miệng kêu:

- Chà, in với ấn!

- Sao anh?

- Cách mạng 1789 in ra 1879, là sau Ba-lê công xã! Vua Lu-y bị xử tử năm 1893, lại là vua Lu-y 14. Anh còn bản nào thì sửa giùm nghen, không người ta lại cười mình đã dốt mà hay nói sử sách.

Khánh không hỏi vua nào bị cách mạng Pháp xử tử năm nào để tránh lộ ra mình dốt sử. Về nhà tra cứu thêm được rồi. Phần sau của cuốn từ điển la-nít sẽ giúp anh sửa lại tên vua và niên đại. Anh hỏi chuyện khác:

- Học hồi nào mà nhớ ghê thế anh Chanh?

Chanh cười xí xóa:

- Ối, học mót mỗi nơi một chút, ăn thua gì. Tình cờ tôi sực nhớ vậy thôi, anh coi lại thử đúng không.

Khánh về xem lại; vua Lu-y 16 bị xử tử năm 1793. Anh thợ cùi đày kia sao lại hiểu sâu cách mạng Pháp đến thế?

Khánh chưa bao giờ ngỏ ý muốn vào đội du kích Linh Lâm, và Chanh cũng chưa hề gợi ý như thế. Khẩu súng ngắn 7 ly 65 của Ta-kê-đa dành cho người chỉ huy chưa được đem dùng. Khánh không đến nỗi sợ chết quá quắt đâu, bởi Na-pô-lê-ông dám phanh áo đi tới trước làn đạn cho lính theo kia mà. Nhưng nếu chết thì cũng phải ngã trong trận đánh lớn cho ngàn vạn đôi mắt trông vào! Du kích quanh năm chui rúc trong rừng núi, ăn đói mặc rách, sốt rét ghẻ lở, lại do một tay cai khố đỏ võ biền dốt nát chỉ huy... xin chịu thôi!

Qua những cuộc thương lượng mua súng ở Hà Nội, những mưu mẹo của mình ở Quảng Nam để kiếm vũ khí và nắm tình hình cho Việt Minh, Khánh biết mình có công với cách mạng, và các đồng chí cũng nói thế. Từng lúc, Khánh thấy mình là điệp viên quốc tế, là nhà ngoại giao, là vị nhân sĩ trí thức, và như thế mới xứng với mười mấy năm đèn sách chứ. Lớp người lam lũ từ bùn đen ngoi lên theo đường rễ cây, lên thân cành lá, cũng có thể trổ thành hoa trái. Số người hiếm quý như Khánh sẽ từ ngọn cao này chuyền sang ngọn cao bên kia của cách mạng, đâu nhất thiết phải tụt xuống gốc để ỳ ạch leo trở lên cây khác!

Điểm lại tất cả các việc có thể làm để lập công trạng đáng ghi, Khánh quyết định: tặng thêm lúa cho du kích, khuyên quan huyện Tây Quảng đầu hàng Việt Minh, dọa cho phủ Đỉnh bỏ trốn càng biệt tăm càng tốt (tất nhiên là xa hẳn Mỹ Duyên) nắm cho được quản Lược và đội Bảo an binh. Việc thứ tư này quan trọng hết sức. Khánh sẽ nổi bật lên nếu kéo được hàng trăm tay súng theo cách mạng, đó sẽ là thanh gươm ném lên đĩa cân giữa lúc chông chênh, khiến cán cân nghiêng hẳn về phía ta. Đó sẽ là công đầu!

Phải hành động ngay mới kịp!

[hoi_ls]

Ông Tư Chua rất mừng khi Khánh đến xin hiến hai trăm ang lúa nữa. Cấp trên chưa cho phép tịch thu bất cứ thứ gì, trừ súng đạn. Nếu sau này phủ Đỉnh đúng là Việt gian thì sẽ lấy hết sạch cả ruộng đất nhà cửa, trâu bò chứ chẳng riêng gì thóc gạo. Nay chỉ được quyên hoặc vay thôi. Khánh bàn như thế với ông Tư, về nhà lại bảo mẹ con bà Cả:

- Việt Minh nói vận động hiến lúa cho dễ nghe vậy thôi, mình không hiến họ cũng trói nghiến mà xúc. Ta đưa trước còn được cái tiếng...

- Cậu cử mần răng đó mần, còn mẹ còn con là được. Thân phận như cá nằm trốc thớt, tu tại gia không yên thì mẹ con tui xin giao hết cơ nghiệp cho cậu coi ngó, cạo đầu lên chùa làm vãi, chắc họ cũng thôi bắt tội bắt vạ...

Tuy bà Cả cố giữ, Khánh vẫn thắng ngựa đi xuống chỗ phủ Đỉnh.

Ngần ngừ một lát,  anh bọc theo cây súng ngắn và gói đạn. Hôm trước  anh phá cái cặp da đắt tiền để tự may một bao súng khá đẹp, một túi đựng băng dự trữ một túi chứa đạn rời, tất cả xỏ vào cái thắt lưng rộng bản nhất mà  anh có. Anh tự làm sẵn một băng đeo cánh tay có nền đỏ sao vàng khi nghe tin sắp tổng khởi nghĩa. Kể cũng tiêng tiếc. Giá có thể cưỡi ngựa đeo súng dẫn đầu đoàn quân tiến vào Hội An, Đà Nẵng thì tuyệt. Anh đủ tỉnh táo để hiểu rằng vinh dự ấy không dành cho mình. Giấu các thứ ở nhà vô ích, đem cho Cả Chanh mượn để chỉ huy còn được ơn nghĩa về sau.

Trời vẫn mưa, khi rả rích khi dồn dập. Khánh nhồi mọi thứ mang theo vào cái túi dết to đeo chéo bên hông - mấy năm gần đây mọi người dùng ngày càng nhiều túi dết, ba-lô, nhất là dân thành phố di tản tránh bom - choàng cái áo mưa vải phủ cao-su ra ngoài, Khánh giật cương ra đi với một xúc động mơ hồ pha lẫn hãnh diện và lo lắng như Kinh Kha vào đất Tần. Có tiếng voi rống văng vẳng bên kia sông Linh trên núi ông Tượng. Một bầy khỉ mon men xuống phá rẫy ở đầu truông Dơi vọt lên cây ào ào, dừng ngay khi thấy  anh đi một mình, còn rung cành kêu khẹc khẹc dọa lại. Chà, nếu trời nắng ráo và có thêm vài cô sơn nữ đeo gùi đi hái mơ rừng thì quả là một cảnh xuất quân trên biên thùy đầy thơ mộng!

Khánh gặp may. Vừa đến đầu chợ Huề Bình, anh nghe Sáu Cam gọi bên đường, Cam đẩy vội cái bi-đông cho khuất sau lưng, từ trong quán bước ra, nói hối hả:

- Anh Cả mới về đó  anh. Các đội đang nấu cơm ăn cơm gói, sửa soạn đánh lấy huyện. Gấp lắm!

Bộ mặt gầy mới trổ lang ben của Cam muốn đứt đôi trong cái cười rộng hết cỡ.

- Dẫn anh vô gặp anh cả đi, anh cũng gấp.

- Ảnh dặn mỗi lần gặp anh phải bí mật mà?

- Tổng khởi nghĩa rồi mà bí với mật! Leo lên đây!

Ngày xưa ở ấp phủ Đỉnh, Hai Khánh chưa lần nào để Cam phải “chạy ngựa”. Là đứa con khác cha khác mẹ của bà Cả, anh phải ngậm miệng, nhưng hễ ra chỗ khuất là anh đèo luôn đứa bé giữ ngựa ngồi lên trước yên, về gần ấp mới chia ngôi chủ tớ, Cam tụt xuống chạy lon xon sau đuôi ngựa.

- Thôi anh, gần đây mà.

Khánh và Cam đều quên nghĩ rằng đội du kích Linh Lâm đang sửa soạn “đánh đổ thực dân phong kiến”, từ trong các nhà xóm chợ Huề Bình nhìn ra đều rất cáu kỉnh khi thấy thằng con trai của phủ Đỉnh nghễu nghện trên lưng ngựa, trong khi chú nhỏ liên lạc của đội lúp xúp chạy trong bùn dẫn đường.

Cam dẫn Khánh vào một nhà gần đình, bảo đợi. Tuy Khánh chẳng cần bí với mật, nhưng anh Cả tính sao chưa biết. Chừng mười lăm phút sau, khi Khánh đã sốt ruột, Cả Chanh lách hàng rào sau đình đi sấn vào nhà.

- Hay quá, tôi đang mong gặp anh Khánh!

Khánh trố mắt nhìn con người vừa bắt tay mình.

Chanh chỉ còn là cái xác biết đi. Đôi lông mày nét mác sụp xuống theo những nét nhăn mới nổi trên mặt. Vết nẻ dọc ở cằm lõm xuống sâu hoắm. Râu đâm ra quanh mồm hiện thành hình tròn lởm chởm. Mắt và má hõm xuống thành hố. Trông Chanh già như anh ruột của ông Tư Chua. Sốt rét và những đêm trắng đã tàn phá anh đến thế ư?

- Anh Khánh đi gặp quản Lược ngay bây giờ được không? Được hả? Hoan hô, chúng tôi đang kiếm người quen cha đó... Lực lượng quân sự các phủ huyện bây giờ rất tồi, du kích tự vệ trị được hết. Chỉ còn quân thằng quản Hưng là đáng kể. Vậy đánh riết cũng xong, mà để tụi nó ra hàng hay hơn. Anh sẵn sàng đi chưa? Dùng quản Lược trói ké thằng Hưng là gọn nhứt!

Khánh vui rạo rực một loáng vì mình nghĩ đúng hướng và đến đúng lúc, lại tiếc cho sáng kiến của mình chỉ còn là việc được giao.

Cả Chanh rút cây bút máy rẻ tiền ra, định viết vội lá thư gửi quản Lược trên tờ giấy đã đóng sẵn con dấu đỏ chót. Bút hết mực, rảy mấy cũng không ra nét. Khánh đưa ngay cây Pi-lốt ngòi vàng của mình. Chanh mới viết vài dòng, bỗng đưa tay lên miệng, quay mặt sang bên, núm cổ nhảy lên cằm thành tiếng ùng ục trong cổ. Anh nôn ra một búng nước. Kéo tuột vạt áo kiểm lâm ra khỏi thắt lưng, lau mép xong. Chanh lại quay người vào bàn viết tiếp.

- Anh Chanh kiệt sức quá rồi đó!

- Hả? Ờ, ờ, đợi chút xíu, xong liền đây...

[hoi_ls]

Chanh vẫn cắm cúi viết. Khánh nhìn kỹ hơn. Tim anh siết lại rất mạnh khi thấy Chanh đi chân trần và bết bùn lên túi áo ngực. Một làn chớp trắng lóa vừa bật lên trong Khánh. Tất cả những suy tính của anh lâu nay chợt hiện ra hết dưới ánh sáng tàn nhẫn của điện trời. Sao mình có thể ích kỷ, nhỏ nhen, hèn hạ đến thế nhỉ... Trong khi Chanh viết, Khánh moi trong túi dết ra cái thắt lưng súng đạn đặt trên bàn, tháo luôn cái đồng hồ đeo tay, móc thêm gói sâm củ mà anh mang theo phòng khi yếu mệt.

- Đây, anh coi trước rồi đưa cho thằng Lược. Bữa nay tôi xuống luôn huyện, nếu chưa lấy được thì tụi tôi đặt trạm gác trên đường 56, mé trên huyện một chút. Xin lỗi anh nghen, tôi đi gấp với du kích...

Chanh xoay người bỏ đi, bị Khánh túm cánh tay kéo lại.

- Khoan đã anh. Đem mấy thứ này theo, cần lắm.

- Gì đó?

Khánh đẩy từng vật trên bàn về phía Chanh:

- Anh ra trận mà chưa chuẩn bị kỹ. Súng đạn đây, chắc anh biết bắn loại ô-tô-ma-tíc này rồi. Cái đồng hồ để coi giờ mà chỉ huy, chạy đúng đó. Cầm luôn cây bút máy theo, anh phải viết rất nhiều. Gói này là củ nhân sâm trợ lực. Con ngựa để anh cưỡi.

Chanh đứng lặng như đang lựa lời từ chối. Khánh nói rất nghiêm:

- Tôi chỉ tặng anh những thứ cần nhất trong chiến đấu, không phải để diện đâu. Tôi kiếm đồ khác rất dễ, đừng lo.

- Thôi được, tôi mượn của anh, dùng xong sẽ trả đủ. Cảm ơn  anh hết sức. Thứ nhân sâm này tôi nghe nói quý lắm, đắt tiền lắm, chưa biết uống.

- Đây có hai củ. Một củ nguyên, một củ xắt lát sẵn. Bỏ gạo rang vào để chống ẩm. Khi mệt, anh cứ ngậm một lát dưới lưỡi, đừng nhai, nó rã hết mới nuốt.

- Riêng con ngựa thì  anh giữ mà đi xuống chỗ quản Lược. Xe khách ngừng chạy rồi, cái xe đạp tôi mượn cưỡi lên đây tồi lắm, tới đoạn cuối tôi phải dắt xe chạy bộ hơn chục cây, lấm như trâu đầm vũng.

Khánh bắt tay Chanh thật mạnh, bước gấp ra sân để Chanh không kịp đổi ý. Ngồi trên yên ngựa, thúc gót cho nó chạy ra đường ô-tô Khánh thấy người nhẹ lâng lâng. Sau lưng  anh, tiếng trống, mõ, tù và bắt đầu dậy lên, lan rộng các xóm như gà đua gáy lúc mò sáng. Một đội du kích lạ mặt đang gọi nhau tập hợp trên sân nhà cạnh đường, dưới mưa lâm râm. Hơn chục thanh niên đang dựng một cổng chào chỗ đầu dốc xuống bến phà, ném vào lưng Khánh mấy câu chế giễu rất độc.

Anh chợt nhớ ra cái băng may theo cờ Việt Minh trong túi dết, vội rút ra đeo vào cánh tay trái, gài kim băng. Phà cập bờ. Một anh phu phà vuốt nước mưa trên mặt, đưa nắm tay chào kiểu Việt Minh:

- Mời đồng chí chỉ huy xuống trước.

Mưa trên bùn dưới, người giữa, cánh quân từ tổng An Sơn cứ thế kéo đi giành chính quyền. Phần lớn anh em xin được tơi lá và nón trong các xóm. Người ít lo xa nhất cũng ghé vào nhà ven đường xén hai tàu lá chuối tươi, rạch một đường giữa bụng mỗi tàu, xỏ đầu qua đường xẻ, đi dưới cái áo khoác bập bềnh xanh mướt hình chữ nhật ấy cho đỡ ướt.

Chỉ riêng tiểu đội nữ của Năm Bưởi bị ngấm đẫm nước mưa. Các cô tuyên bố rất đanh: ra trận mà tơi nón tùm hụp như người giữ vịt là quá ư khó coi, phải anh dũng xông pha mưa nắng. Đến khi trời xối nước túi bụi giữa đồng trống, các cô bắt đầu đánh đàn mồm vài cô mặc áo mỏng phải nhờ bạn cầm hộ cây mác để dành hai tay úp lên ngực.

Được hơn chục cây số thì trời tạnh. Đường dưới chân dần dần nhạt màu, thêm một quãng ngắn nữa thì chẳng còn dấu vết nào đã từng mưa. Dân vùng ven núi đã quen như vậy, xóm này mưa xóm kia vẫn nắng.

Từng tốp đồng bào lẻ tẻ đi ngược chiều trên đường đá, mỗi lúc một đông. Cả Chanh chặn một nhóm có vác theo cây cờ đỏ cuộn tròn:

- Mít-tinh đâu có bà con?

- Ở huyện chớ đâu!

- Ủa, ta lấy huyện rồi à?

- Hơ hơ hơ, mấy anh trên trời rớt xuống hay sao chớ! Kéo biểu tình cướp huyện hồi xế trưa, làm các mách-tin đông nghẹt hết chỗ chen...

Du kích trên An Sơn xuống hả? Đồng bào tay không đi trước, du kích vác súng theo sau hả? Hớ hớ hớ...

Chanh ngây mặt ra, bàng hoàng. Mình nhớ kỹ lắm mà. Chiều nay hội quân dưới chợ Đông Phù, sắp xếp đội ngũ, phóng người đi báo động khắp các tổng. Sáng mai mít-tinh khổng lồ ngay bãi chợ, đọc lời kêu gọi tổng khởi nghĩa, sau đó cho lực lượng võ trang đi trước, đồng bào trương băng cờ theo sau kéo lên chiếm huyện. Sao lại sớm một ngày?

Chanh quay lại Năm Chò:

- Anh em làm trước ngày hẹn rồi. Ta chạy mau xuống coi thử.

Năm Chò hét như sấm:

- Tất cả bắt đầu chạy!

Lích kích. Bịch bịch. Rổn rảng. Hàng dọc tuôn về phía trước, chỗ thưa chỗ dày. Mới chạy vài cây số cánh quân đã đứt thành nhiều khúc cách quãng. Dân cày và dân rừng quen gánh nặng, leo dốc cao, khiêng cây lớn, không quen chạy đường trường.

Cách huyện chừng một cây số, Chanh hổn hển gọi Năm Chò:

- Anh em rớt xa rồi. Cho dừng lại, xếp hàng chỉnh tề đi vô huyện..

Mấy nhóm đồng bào gặp cuối cùng đều nói Việt Minh đã treo cờ và đặt lính gác trước cổng huyện. Ai đến muộn đều kéo vào sân huyện đường, xếp hàng, có một ông ra tung hô cho bà con chào cờ, lại tung hô khẩu hiệu cho bà con hô theo, rất là vui.

Du kích ngồi bệt xuống thở, tản ra đi đái, sửa sang các thứ trên người. Những cụm năm ba người rớt sau đến lần lượt.

Năm Chò kín đáo khều tay Sáu Cam, đi thẳng vào các bụi mua và ngũ sắc bên đường. Cam ríu ríu di theo. Đến chỗ khuất, Năm ngồi thụp xuống búng ngón tay đánh tách. Cam với cái bi-đông rượu bên hông, cởi luôn cái nải đeo sau lưng. Năm tu một hơi rượu chép chép miệng, tu nữa. Cam mở tấm mo cau, gói thịt nai khô đã nướng và đập mềm. Năm xé miếng thịt nai nhai ngấu nghiến.

- Ăn đi Cam... Thứ thịt nai tẩm mật ong nước mắm của bà Tư, ăn vô bảy ngày còn thơm trong miệng. Lát nữa nhớ đưa anh cả ăn với, mà đừng để ảnh thấy cái hồ lô của anh. Lỡ thề chừa món nước thánh rồi, mà Trời Phật chẳng chịu phò hộ, biết làm sao!

Trong khi ấy, Cả Chanh lảo đảo bước tới một thân cây ven đường. Dạ dày anh cuộn xoắn lại, thốc lên cổ. Anh vịn tay, cúi đầu, cố mãi chỉ nôn ra được một ít nước chua loét. Anh vuốt ngực một lúc mới đỡ đau tức. Chợt nhớ ra, anh mở gói sâm của Khánh, ném vào miệng luôn ba lát, ngồi dựa gốc cây, thấy mình tỉnh dần lại.

Tiểu đội nữ chạy đến kịp, không ngồi thở mà thì thào gì đấy rất vội, kéo thẳng vào một cụm cây vắng khá xa. Chanh mỉm cười mệt nhọc. Làm tàng hoài, bây giờ lo cởi áo quần ra vắt giữ cho ráo để vào nơi ngàn mắt cùng nhìn!

Mấy cậu bụng báng sốt rét chạy cuối cùng đã đến nơi. Năm Chò cho xếp hàng thật chỉnh tề. Tám Doãn vác cây cờ lớn đi giữa lòng đường, mỗi bên có ba tay súng yểm hộ, tính cả súng săn hai nòng và súng hơi. Các đội chia hai hàng dọc đi tiếp. Ba tấm băng vải mang theo bị ướt nặng, chữ dán bằng giấy rụng rách nhiều, đành cuộn lại vác suông.

- Tất cả đi đều theo tiếng còi của tôi. Nhắc lại nè: tích là chân trái, phía tay cầm chén. Te chân mặt, phía cầm đũa. Bắt đần nghen... tích te tích, tích te tích...

Năm Chò biết anh em không quen đi sải chân bước dài, thổi còi nhịp gấp cho dễ đi. Cánh quân tiến vào phố huyện, trẻ em người lớn túa ra xem, trầm trồ khen đoàn này rất là nhà binh và mang súng thứ thiệt.

Hai cậu gác trước cổng huyện rập chân đứng nghiêm, súng cắm lê dựng đứng, nghĩ sao lại lần lượt chuyển súng qua tay trái, đưa nắm tay phải lên chào kiểu Việt Minh.

Trong khi Năm Chò dàn quân trước trụ cờ, đi ngắm từng hàng cho ngay ngắn, Cả Chanh chạy lên thềm. Anh bí thư huyện ủy bước vội ra, ngửa tay phân trần phủ đầu:

- Sai hẹn, đồng ý, mình nhận... Có điều tụi trong huyện rập rình chạy trốn, phải nổ sớm một buổi. Huy động hai tổng Cát Lộc với Đông Phù thôi, cũng được hơn chục ngàn...

- Trôi chảy không?

- Gọn trơn. Tri huyện ra cổng vái như tế đình, lính lệ xếp hàng giao súng. Các khoản khác tạm gác tới mai để lo đón đồng bào kéo tới nườm nượp... Anh em xong rồi kìa!

Anh kéo Cả Chanh bước tới trước thềm, chỗ quan huyện thường đứng hiểu dụ, cất lên giọng khản đặc nhưng còn nghe được:

- Ủy ban nhân dân cách mạng huyện Tây Quảng nhiệt liệt chào mừng các đồng chí du kích tổng An Sơn.

Trong khi anh chị em vỗ tay và hoan hô lộn xộn, anh bí thư nói khẽ:

- Nói giùm tao đi Chanh, tức ngực quá... Đồng chí Phan Chanh người lãnh đạo trực tiếp của các đồng chí, nay là phó chủ tịch Ủy ban nhân dân cách mạng tỉnh Quảng Nam, sẽ phát biểu với các đồng chí!

Trong hàng có rất nhiều tiếng “ồ” ngạc nhiên. Thanh niên làng Linh Lâm và chung quanh tìm đến theo anh Cả Chanh chánh trị phạm vượt ngục, con ông Tư Chua lò rèn, đâu có biết ảnh là ông gì! Ngay những người gần gũi nhất như Năm Chò, Tám Doãn, Năm Bưởi, Sáu Cam cũng sửng sốt không kém bởi anh chưa hề nói thứ bậc bao giờ, chỉ từng lúc bảo đi họp xa, vậy thôi.

Mấy lát sâm giúp Chanh khỏe lại. Anh cố nói thật to, dằn từng tiếng:

- Chúng ta đã thu thắng lợi bước đầu, làm chủ huyện Tây Quảng giàu đẹp!

- Nhưng nhiệm vụ chúng ta còn nặng, rất nặng: góp sức chiến đấu để giải phóng các phủ huyện khác, làm chủ tất cả tỉnh Quảng Nam. Các đồng chí có sẵn sàng chiến đấu không?

- Sẵn sàng!

- Có sẵn sàng hi sinh vì Tổ quốc không?

- Sẵn sàaàng!

- Việt Minh muôn năm!

- Muôn năăăm!

- Việt Nam độc lập muôn năm
!
- Muôn năăăm!

Anh chị em ở đây đã nghe Cả Chanh nói rất nhiều lần trong chòi rẫy, trong các buổi học chính trị, trong những cuộc mít-tinh ngày càng lớn của tổng An-Sơn. Anh chấm dứt bằng một lệnh ngắn:

- Đồng chí Năm Chò chỉ huy chào cờ!

Đáng lẽ chào lá cờ đang bay cũng được, nhưng ban nãy Năm Chò cho kéo xuống để làm lễ riêng cho du kích tổng An Sơn đỡ thiệt thòi vì đến muộn.

- Nghiêêêm.. phắt! Chào cờ......chào!

Năm Bưởi từ từ kéo dây bằng đôi tay quen kéo bễ thật êm, không giật khớp, nhưng sao cô run quá. Những nắm tay đưa ngang vai trong hàng cũng run. Và Cả Chanh tưởng mình đã chai lì với những nghi thức của cách mạng, bỗng ứa nước mắt khi ngước nhìn theo lá cờ đỏ thong thả nhích lên, càng vươn cao càng xoè rộng, quẫy mạnh, khi tới đỉnh thì đập cánh thành tiếng phần phật nghe rất rõ.

[hoi_ls]

18.

Hai Khánh cưỡi ngựa qua chợ Đông Phù giữa lúc hàng cây số đồng bào với băng cờ rừng rực sắp tiến vào huyện. Liên tiếp nhiều người chặn hỏi anh: quân ta định nổ súng hay không, chỗ nấu nước uống nên đặt ở đâu, lính huyện chống cự thì tiến hay lùi. Anh đáp chung chung, giục ngựa đi gấp cho kịp.

Trong túi áo anh có hai tờ giấy của Cả Chanh. Một tờ giới thiệu  anh là phái viên của Việt Minh làm nhiệm vụ đặc biệt, một lá thư gửi quản Lược. Cả hai đều đóng con dấu đỏ: “Ủy ban Việt Minh tỉnh Trần Cao Vân”. Dọc đường mở ra xem kỹ lại, Khánh trố mắt khi đọc dòng tên ghi bên dưới chữ ký của Chanh: “Phan Thanh Trà, phó chủ tịch lâm thời Ủy ban Nhân dân cách mạng tỉnh Quảng Nam”. Rõ ràng là Cả Chanh chỉ ghi chức của mình để tránh hiểu lầm, thêm sức nặng. Té ra Khánh gắn bó với ông khá to của Việt Minh mà không biết. Tất cả những thứ trao cho Chanh sáng nay quả là gieo cầu đang nới!

Đến cạnh cổng phủ Thăng Bình nửa cây số, Khánh lột cái băng nền đỏ sao vàng cất vào túi. Vùng dưới này nổi dậy chậm hơn Tây Quảng đôi chút.

Đám nha lại và lính lệ trong phủ rất quen với vóc người cao lớn và bộ mặt trắng trẻo đẹp trai của cậu cử Khánh. Cậu ra vào thường cưỡi con ngựa Tía đi thẳng qua chỗ gác, chỉ gật đầu chào người lính ưỡn ngực đứng nghiêm.

Lần này Hai Khánh cẩn thận xuống ngựa dắt tới cổng, vẫn bị một tiếng quát chặn lại:

- Đi đâu?

- Tôi vào gặp quan phủ Đỉnh, ba tôi...

- Không vô được!

Khánh nhận ra người gác là tay lính lệ chuyên hầu quan, thường đón ngựa và vác va-li cho anh, thưa bẩm thật dẻo.

- Anh Hợi này, tôi...

- Xê ra!

Khánh đứng sững, không đoán được những gì đã xảy ra ở đây. Nếu Việt Minh đã làm chủ thì sao trụ cờ bỏ trống? Hay là số thuộc hạ đã bắt giam phủ Đỉnh, như thế họ dại gì không tóm luôn mình?

Viên đề lại già nghiện đến choắt người trông thấy Khánh, bước vội ra cổng, kéo anh lùi xa chỗ gác, thì thào:

- Quan trốn rồi. Không về trên nhà à? Cũng không báo tin cho cậu?

- Dê-rô!

- Ổng đi chiều hôm qua. Chất hết đồ đạc lên chiếc xe của phủ, nói là chuyển bớt về tỉnh cho gọn. Con ngựa ổng đem đi giấu trước rồi. Ác cái còn bao nhiêu công quĩ ổng hốt đi sạch, lương chưa phát xu nào. Sáng nay anh em họ biết, tức điên, dọa xách súng đi lùng bắt ổng. Đồng tiền liền khúc ruột mà... Rồi chẳng ai dám đi. Việt Minh gởi thư ra lệnh nghiêm lắm: tri phủ với nhơn viên binh lính phải túc trực tại lỵ sở, cấm bỏ trốn hay đi xa, cấm ăn cắp công tài công sản, cấm phá hoại khí giới vật dụng. Vậy mà ổng lủi một mình. Đây rồi mấy ông Việt Minh lại nhè bọn này mà khảo: xe đâu, tiền quĩ đâu...

Lão cười gằn, mặt đanh hẳn lại:

- Trứng gà nở cả lứa ấp, Việt Minh nổi dậy khắp cả nước, để coi ổng chạy trời có khỏi nắng không! Cậu đi đi. May là thằng Hợi nó còn nể, người khác đang bận các tư kỳ sự ¹ không họ ùa ra bắt cậu làm con tin, cực lây!

Khánh nhảy ngay lên ngựa, cho quay đầu gấp, thoáng thấy hai người từ góc sân xách súng chạy ra cổng, kêu gì không rõ. Anh giật cương thúc gót cho phi nhanh. Đám lính không dám bắn súng hay đuổi theo bên ngoài phủ, hú vía!

Đến quãng vắng, Khánh buông lỏng tay cương, phân vân. Anh đoán phủ Đỉnh trốn ra Đà Nẵng nhưng chắc không dám ở trong nhà Mỹ Duyên, nơi quá nhiều người biết. Làm sao hù dọa thêm cho lão biến đi càng lâu càng tốt? Còn làm theo lời khuyên dễ sợ của Duyên, tạo ra một “tại nạn nơi rừng núi”, thì dứt khoát không là không. Thế là lão bị cách mạng xử sét chứ Khánh chẳng có thù riêng gì với lão. Không thể giết một mạng để giành người đàn bà, nhất là giết kẻ làm chồng của mẹ mình.

Nghe tiếng trống đại nổi ẩm ầm đâu đó gần đường. Khánh chợt nhớ, lại rút cái băng Việt Minh cài vào tay áo. Tức cười thật, mình cứ phải đổi vai trung nịnh đến bao giờ mới yên một bề?

Khi Khánh bước vào quán cơm, hàng chục cặp mắt chằm chằm nhìn anh, đầy kính nể. Khánh mặc ka-ki và đi giày da trông rất “có thớ”. Ông Việt Minh này chỉ đeo túi dết, không phô súng lục ra ngoài, nhưng chắc cỡ bự mới được đi ngựa... Anh hỏi mua thóc cho ngựa ăn. Bà chủ quán xúc nửa ang lúa trút vào chậu, tưới nước trộn kỹ, bưng đến tận miệng con Hường. Phần anh không dám ăn no sợ ngựa xóc bụng, chỉ lùa vội hai tô mỳ Quảng, thỉnh thoảng lơ đãng đáp một câu chào hỏi nào đó. Chung quanh càng tin anh là ông to Việt Minh, họ sống đạm bạc mà kín tiếng lắm. Ông bà chủ quán không nhận tiền, nói dõng dạc rằng ủng hộ quý ông Việt Minh gấp mười bấy nhiêu cũng chưa xứng.

Đã lên ngựa, Khánh còn vẫy chủ quán ra ngoài, hỏi nhỏ xem có biết quản Lược nay ở đâu không. Quân hắn hay đóng trong trường sơ học gần quán này. Ông chủ thì thào nói cái điều bí mật mà khắp vùng đều biết: quản Lược kéo quân về trại Bảo an binh của tỉnh. Khánh vừa đi khỏi, ông chủ bước vào, ngửng cao đầu, trả lời chung mọi người:
- Sắp đánh vô tỉnh rồi nghen!

Tất cả các hàng quán và nhà ở sát đường đều đông người. Đồng bào vừa biểu tình về, hay sắp dự mít-tinh, hay từ các xóm khuất đổ ra đường ô tô đón nghe tin mới nhất, hay chỉ rộn rực bồn chồn vì tiếng trống mõ cuộn xoáy đầy trời đến nỗi không làm ăn gì được nữa? Khánh cho ngựa chạy nước kiệu để đỡ bị chặn hỏi những câu không trả lời được.

Tiếng máy bay ù ù đến từ phía Nam. Anh dạt vào dưới một bụi tre rậm, chờ. Một chiếc máy bay hai động cơ, bụng chửa to phềnh, bay thấp và rất chậm dọc quốc lộ Một. Một tốp dân quân cầm gậy tầm vông có cuộn dây buộc trên đầu cũng nép bên anh, gọi nhau:

- Nó đeo bom dưới bụng! Coi thử có hầm không?

Khánh nhận ra loại thủy phi cơ Ca-ta-li-na đã xem trong ảnh tạp chí, với cánh và động cơ lắp trên cao không dính thân, trên đuôi đứng in hình sao trắng. Anh nói to:

- Nó đeo phao đỡ đầu cánh đó không phải bom!

- Thiệt à  anh? Mời anh vô nhà uống nước, nói tình hình...

- Xin lỗi, tôi bận việc gấp, để khi khác.

Định đi luôn, nhưng Khánh nghe tiếng ù của động cơ lại nổi to hơn. Máy bay nữa chăng? Anh xuống ngựa phòng xa. Nổi rõ dần tiếng ô tô. Một đoàn xe nhiều chiếc từ phía nam chạy ra trên đường nhựa số Một, cách chỗ anh chừng năm chục mét. Anh dắt ngựa vào buộc mé trong cổng, chọn chỗ khuất sau hàng rào tre đứng nhìn. Anh em dân quân, dàn ra, quỳ một gối, đơm gậy về phía trước thay súng, nghiêm như tập trận.

Dẫn đầu là một xe bọc thép bánh cao-su sơn vằn vện, cắm cờ Nhật trước mũi, chĩa hai họng súng máy khá to. Nó chạy chậm qua cầu, lại rồ máy vọt nhanh. Tiếp đó là xe tải, tất cả đều chất đầy đồ đạc lỉnh kỉnh hoặc bao gạo, mỗi xe có chừng năm bảy lính ngồi lộn xộn, súng chĩa sang hai bên. Bêu dưới những mũ vải lưỡi trai chỏm tròn có ba mảnh rèm bay lất phất là những bộ mặt lầm lì, sa sầm, râu phủ rậm đen. Áo quần và xe đều cùng màu vàng sẫm của đất xét như vừa dưới ruộng lội lên.

Từng quãng chen những xe kéo đại bác phủ bạt kín, ba bốn khẩu liền nhau. Lại thêm những xe khách chạy than, đeo bình ga-dô-gien hình trụ to tướng, lính Nhật ngồi cả trên nóc. Chỗ đầu cầu có một cổng chào bằng tre dựng khá cao, căng tấm băng đỏ chữ vàng “Việt Nam độc lập muôn năm”, cắm ba lá cờ đỏ sao vàng, quân Nhật không động đến, chỉ nhìn thờ ơ. Chắc hẳn chúng đã chui dưới hàng trăm cái cổng chào như thế dọc đường từ Quảng Ngãi hay Qui Nhơn ra, cũng hết sợ hãi và tò mò.

Hàng triệu quân Nhật rải khắp từ vùng băng giá miền bắc xuống quá đường xích đạo phía nam, xây đắp thành nổi hầm ngầm trên các đảo lớn nhỏ của Thái Bình Dương, súng đạn xe pháo còn từng núi, đã quỳ gối đầu hàng. Chúng ta đang nổi dậy. Những triệu người đói ngắc ngoải ở Bắc Kỳ nổi dậy. Những người bên Khánh đây cầm gậy và sợi dây dừa nổi dậy. Dân tộc của Ông Gióng đang đẻ ra vô vàn Ông Gióng mới...

Tiếc quá, mình không biết làm thơ. Mình chỉ nhắc lại những ý sẵn có sẵn đọc lướt qua trong những cuốn sách tình cờ cầm lên trong buồng các bạn sinh viên Hà Nội. Mình nhớ loáng thoáng những đoạn bài hát không đầu đuôi trong giới trẻ Hà Thành, ăn chơi có, ái quốc có, đỏ lòm cộng sản có. Cách mạng đang thiếu bài hát, có thằng Chương em mình ở đây thì hay, thằng Rô-be Chương mê nhạc bỏ cơm, nó sẽ sáng làm nhạc hùng tráng cách mạng, tối soạn một bản gục đầu nhớ em...

- Chắc hết xe rồi anh. Mời anh vô uống nước, giải thích cho tụi em...

- Xin lỗi các đồng chí, tôi phải đi gấp.

Khánh nhảy lên ngựa, giật cương, anh còn nhớ quay lại, giơ nắm tay lên chào các bạn dân quân đang sịu mặt.

--------------------------------------------------------------------------
1. Ai lo việc người ấy.

[hoi_ls]

*
*     *

Khoảng bốn giờ sáng, một chiếc mô-tô ba bánh và hai xe than chở khách chạy tới trước cổng huyện Tây Quảng. Người gác đang ngủ đứng trong cái chòi gỗ nhỏ. Chiếc xe khách đi sau cùng chẳng hiểu vì sao phóng ra một tiếng còi dài.

Đoàng!

Phát súng nổ trong chòi gác. Mấy chục du kích trải tơi lá và chiếu rách ngủ trên sân huyện đường choàng tỉnh dậy, chụp lấy võ khí bên mình. Năm Chò hét lớn:

- Đứa nào bắn? Tước súng, giam liền cho tao! Coi trúng ai không?

Chẳng ai xơi đạn cả. Người gác bị túm tay lôi đến chính là Sáu Cam, mặt tái như lang ben đã ăn kín da. Năm Chò ngớ ra một loáng lại thét:

- Thu súng lại, để nó lát tao hỏi!

Cả Chanh không để ý đến phát súng nổ bậy, nhảy vội lên thềm, vừa gặp anh bí thư huyện ủy từ trong chạy ra.

- Kiếm được hai xe rồi. Đưa hết số biết chiến đấu xuống tỉnh, đem hết súng xuống, thằng quản Hưng có thể chống cự..

- Ờ, ờ, để tao... thôi mày lấy sao cho đủ, mày lựa đi...

Trên mặt sân còn ẩm sương đêm và mới hiện mờ mờ dưới chân, anh chị em chạy tới lui làm vệ sinh bắc bếp nấu cơm. Cả Chanh họp các đội trưởng các đội du kích lại chọn người. Số súng thu của lính huyện được giao tạm cho du kích hai tổng Đông Phù và Cát Lộc, mỗi khẩu chỉ ba bốn viên đạn cả tốt lẫn lép, người vác cũng chỉ mới biết đóng mở quy lát, nhưng họ phản đối ồn ào khi có lệnh giao hết súng cho đội Linh Lâm được tập nhiều hơn. Sau một hồi dằng co, bốn chục du kích Linh Lâm với mười súng, kể cả súng săn, súng hơi, được lên chiếc xe thứ nhất. Bù lại, Năm Chò phải chia bớt số đạn lấy của hàng binh cho sáu cây mút và anh đô cùng bốn chục người thuộc hai tổng đi xe sau. Trên khắp các góc sân nổi lên những tiếng nằn nì, gắt gỏng, hờn dỗi khi từng đội chọn kẻ ở người đi. Chỉ có tiểu đội của Năm Bưởi lại chơi trội lần nữa: các cô đổ quách nồi cơm chưa kịp sôi cho heo ăn, leo lên chiếm chắc cứng chín chỗ ngồi tốt nhất trên xe đầu, để mặc Năm Bưởi đối đáp với Năm Chò. Những đôi mắt rất sắc của các cô đã nhận thấy lâu nay anh Năm chỉ lên giọng vài ba câu trước khi đầu hàng cô Năm, và chỉ lẩm bẩm khi bỏ đi: “Chào ồi, hơi sức đâu cãi với mấy bà...”.

Lần này cũng y vậy. Các đội không kịp ăn, phải nhồi cơm tàm tạm chín vào mo cau, mang theo. Mấy nụ cười, vài câu bướng và nũng của Năm Bưởi đã đủ cho Năm Chò chịu thua, quay hướng khác nói to:

- Lỡ rồi, anh em ngồi dồn lại, lên thêm trên nóc, giành với mấy bả mệt lắm...

Cả Chanh ngồi trong thùng chiếc xe ba bánh, người lái là con trai ông chủ tiệm sửa xe cuối chợ Đông Phù, đeo dao găm. Hôm qua Chanh đến mượn xe, trong khi cha nói xe hỏng thì cậu con trai lẳng lặng dắt ra đạp nổ ầm ầm, mời Chanh lên. Cậu bảo vệ của anh bí thư huyện ủy đeo cây mút-cơ-tông Nhật ngồi yên sau. Suốt đêm qua họ chạy rất nhiều nơi, lại trưng dụng được hai xe khách để chở quân. Bốn chục cây số xuống Hội An, đi bộ sao cho kịp!

Hôm nay tất cả các đường làng biến thành suối người, đường lớn thành sông người. Lớn bé già trẻ gái trai, dao phay, dao chuối rựa bờ, trống chiêng, còi mõ, băng vải rộng và biển cót hẹp, cờ vải cờ giấy chỉ giống nhau ở màu đỏ nhưng rất khác nhau ở chỗ đặt ngôi sao và số cánh sao, cứ thế cả triệu người dân Quảng Nam ào ào đi lấy tỉnh!

Đường nghẹt quá. Cậu bảo vệ nhanh trí nhảy xuống chỗ một đoàn nhi đồng, vung nắm tay chào, hô to mấy câu khẩu hiệu, nhổ luôn cây cờ vải cắm trước mặt anh chỉ huy nhi đồng, nhót luôn cái loa bằng mo cau úp bên cạnh. Khi anh kia tỉnh hồi lại thì chiếc mô-tô cắm cờ đã vù mất, thả rơi lại tiếng loa dẹp đường. Nhờ đó, hai chiếc xe khách chạy nhanh lên gần bằng xe đạp, đôi lúc còn nhanh hơn.

Càng đến gần trại Bảo an binh, những đoàn trai tráng càng dồn đông hai bên đường. Tới trước một ụ chắn đường bằng những chiếc xe bò lật úp sấp. Chanh cho quân xuống xe. Một người cưỡi ngựa lách tới, mặt đầy mồ hôi, kêu:

-  Anh Chanh! Khánh đây!

- May quá, đang tìm anh... Gặp nó không?

- Quản Lược trốn rồi, với gần ba chục lính. Thằng Hưng bắt lấy thép to cột cổng, nó ngồi sau cây Hốt-kít ¹, dọa ai mở cổng nó quét chết. Không vô được.

Chanh rút súng ngắn cầm tay, gọi quân mình đi dưới vệ đường về phía cổng trại. Anh Tô Xáng từ sau bức tường xô ra:

- Chanh, Chanh, ghé đây, cho anh em núp chỗ khuất đã!

Đang lúc căng thẳng mà Chanh suýt bật cười. Anh Xáng quen mặc bộ bà ba đen bạc màu của dân chài. Hôm nay quân sự hóa bằng sơ-mi-dét và quần soóc bằng ka-ki vàng, dép da, đội cái mũ Tây thuộc địa sâu hoắm, cây súng lục ru-lô giắt vào thắt lưng ngay chỗ rốn. Với chòm râu mép đen rậm, trông anh hệt một bác cai lục lộ hoặc xu-vây-đăng đồn điền cao su.

Một ông già ngồi xổm chỗ Chanh bước vào. Anh Xáng nói nhanh:

- Bác này là cha quản Lược. Hắn trốn ra nhà bà con cách đây vài cây số, thấy đồng bào vác dao gậy đông đen, sợ quá, không dám chạy cũng không dám hàng. Mình đang nói bác kêu hắn tới đây, gọi loa vô trại.

- Đưa xe đón hắn được không?

- Đường làng, nhiều mương xẻ, đi bộ hay đi ngựa thôi.

- Hay để Hai Khánh đi ngựa vô cho mau?

Xáng vừa ừ một tiếng, đã với ngay:

- Khoan, cậu đó đang cần việc khác. Mượn ngựa cho người khác đi.

Chanh bước sải tới chỗ du kích đang ăn cơm nắm trên bãi cỏ sau bức tường dài:

- Anh em mình ai biết đi ngựa, giơ tay coi.

Chỉ có một cánh tay chìa lên rụt rè của Sáu Cam, Chanh sực nhớ em mình đã ỏ giữ ngựa cho ấp phủ Đỉnh, Chanh vẫy nó ra:

- Em cưỡi con ngựa anh Hai Khánh được không?

Cam tươi mặt lên:

- Con nào chớ con Hường thì quá dễ. Nó thân với em.

- Bạn cũ hả? Em chạy đi tìm anh Khánh, nói ảnh cho mượn ngựa một lát. Anh đang nghỉ trong quán. Dắt về đây, anh chỉ đường.

Chanh rút một tờ khống chỉ đóng dấu đỏ viết vội thư cho quản Lược. Anh bảo ông già gửi kèm thứ gì đó hoặc ký vào giấy cho con mình tin. Ông lẳng lặng rút kính lão ra đeo, cầm bút của Chanh viết luôn: “Con cứ tin cha, mau mau tới gặp cấp chỉ huy Việt Minh!”, kèm một chữ ký khá bay bướm. Thì ra trước đây ông là thư ký hãng buôn tư.

Tìm đường và nhà không khó vì ở gần một chùa to. Khi trở về, Cam sẽ ngồi chung yên với quản Lược cho nhanh. Chanh mượn một lá cờ nhỏ đưa cho Cam:

- Tới chỗ bị chặn thì phất cờ, nói đi giao thông nghen.

Cam hết hẳn cơn sợ bị phạt vì súng nổ cướp, kiêu hãnh đạp chân nâng vọt lên yên. Sau khi trở về Linh Lâm, trong một lần anh Khánh đến lò rèn, Cam với con Hường đã nhận nhau, nối lại tình cũ nghĩa xưa. Con ngựa về già có những thói riêng mà chỉ có Cam đoán ra. Nó mến Cam hơn những người đã giữ nó trước và sau thằng bé. Nó không giở những trò thử sức người lạ, vui vẻ chạy nước kiệu theo hiệu cương của bạn mình.


----------------------------------------------------------------------
1. Đại liên Pháp kiểu cũ Hotchkiss.

[hoi_ls]

Mấy chục cái loa bằng sắt tây, mo, giấy cùng chõ vào Trại bảo an binh từ nhiều phía, gọi hàng không ngớt. Các đội du kích, tự vệ kéo về mỗi lúc một đông vây vòng trong, vòng ngoài, hô đồng loạt như sấm nhưng ghìm súng chưa bắn. Xe lớn xe nhỏ nối nhau đến, trút người xong quay đầu ra về hoặc rẽ vào các ngõ xóm đợi thông đường. Rất nhiều anh đeo băng đỏ đạp xe hay cưỡi ngựa đi tìm một đồng chí nào đó dưới ánh nắng mỗi lúc một gắt.

Tiếng hoan hô chợt nổi lên rào rào ngoài xa, lan đến gần. Trên chiếc xe tải chạy chậm, một người đen và gầy bưng cái loa to tướng bằng cả hai tay, hét lớn và rời từng tiếng:

- Ta làm chủ Hội An rồi! Tổng đốc Quảng Nam hàng rồi! Hết thảy các phủ huyện về tay cách mạng rồi! Hoan hô!

- Hoan hô, hoan hôôô...

Mười phát súng nổ lốp đốp chung quanh trại Bảo an binh, bắn lên trời hay bắn dọa vào cổng vắng người. Khi phát lệnh tấn công mới được bắn vào các nhà lính và lô-cốt.

Một tiếng nổ ầm trại. Một bựng khói trắng phọt ra, loang rộng ngay trên thềm tòa nhà chính. Gì vậy? Coi chừng nó bắn súng lớn. Nó phóng tom-lông Vê Bê ¹, nằm xuống...

Mấy người lính chạy ra trước gân, phất qua lại những áo trắng buộc đầu gậy. Trên các vọng gác cũng thò vải trắng ra vẫy. Một người nữa vung khăn trắng bằng tay trái, cầm cái kìm to chạy tới cổng, cắt vội vã những sợi dây thép buộc hai cánh sắt vào nhau, xô bật cổng sang hai bên.

Cả Chanh vung súng ngắn, kêu:

- Theo tôi! Theo tôi vô đồn!

Anh Xáng chụp cái loa mo cau, chạy theo. Họ vào trước hết nên không bị chen lấn. Hàng ngàn người gậy gộc giáo mác dao rựa ùa ùa vào sau, vướng nhau tuy cổng khá rộng. Xáng gào khản cổ trong loa:

- Trật tự! Không động tới lính ra hàng! Không được tự tiện lấy súng đạn đồ đạc!

Tất cả du kích tự vệ đều thấy rõ Bảo an binh đầu hàng mở cổng nên không ai chạm đến họ. Nhưng các khoản súng đạn thì không cưỡng nổi, người thật thà nhất cũng hốt một vốc đạn hay nhét vài quả lựu đạn vào khăn gói, túi dết, lưng quần. Xáng túm Cả Chanh rồi Chanh túm Năm Chò:

- Cho đội Linh Lâm gác cổng mau. Ai ra, soát thu lại võ khí, nói để sau này chia đều. Bắn bậy rồi đó!

Các góc trại lác đác có súng nổ, mỗi lúc một tăng. Một người bắn, vài người gần nhất cũng lên đạn “thử một phát cho sướng cái tay” mọi người chung quanh chợt nghĩ rằng không bắn cũng dại, rốt cuộc tất cả những ai chụp được súng đều chĩa lên trời bóp cò. Nhật phát cho bảo an binh toàn đồ tốt, chẳng phải như thứ súng văng ốc vít và đạn vừa bắn vừa khấn cho thoát nạn ở các phủ huyện, nổ nghe khoái tỷ vô sô kể!

Mất gần nửa giờ mới chặn được nạn bắn chơi, nửa giờ nữa mới đưa hết những người tấn công ra khỏi cổng, thu lại một phần vũ khí. Một phần thôi, vì có vài đội tự vệ cắm lưỡi lê vào những cây súng vừa lấy, xếp hàng xong mới chĩa lê chạy ào qua cổng, du kích phải dạt ra trong khi họ cười hô hô. Mấy người đi lẻ không dám liều đến thế, chỉ năn nỉ ỉ ôi “cùng đi đánh giặc với nhau cả mà”, du kích mủi lòng để cho ra với tất cả súng đạn trên mình.

Xáng, Chanh cùng mấy người nữa đến xem chỗ tên quản Hưng nổ lựu đạn tự sát. Hắn văng ra sau khẩu đại liên Hốt-kít lắp ghế ngồi bắn trên chân. Hắn ngồi đấy đến vài giờ, tu cạn chai này đến chai khác, nhắm với lạp xường chất đầy một đĩa to, sẵn sàng quét đạn qua cổng. Khi rượu và hi vọng đều hết sạch hắn mới chịu chết, trong miệng vẫn còn một khúc lạp xường nhai chưa xong khi ruột đổ ra ngoài.

Con ngựa chở Cam ngồi trước và quản Lược ngồi sau chạy tới trước thềm. Lược nhảy xuống trước, mặc sơ-mi trắng quần xanh của thanh niên Phan Anh, đứng ngó quanh lúng túng. Cam xuống sau túm tay Chanh phân trần:

- Em nói miết ảnh mới chịu đi, còn phải đợi mượn đồ mặc... Vậy là hụt mất, tiếc ghê.

Lược có bộ ria xén hình dấu mũ rất lẳng, duỗi tay sát sườn, cúi đầu chào chung theo kiểu Nhật, gật nhanh và ngửng nhanh. Anh ta phân trần:

- Tại thằng Hưng dọa giết em mấy lần, thế nguy em mới trốn, cũng kéo theo được vài chục lính. Bây giờ các ông, các anh giao việc gì em cũng xin làm.

- Anh cho tất cả xếp hàng giữa sân, nắm lại còn bao nhiêu người và võ khí.

Một người nữa đứng trong góc ngắm quang cảnh chung và theo dõi nhóm của Chanh, đó là Hai Khánh. Sau khi cho mượn ngựa và lột băng tay bỏ túi, trông anh ta lại giống một cậu thủ lãnh thanh niên nơi thị trấn nào đó, vừa được cử đã sắm ngay một bộ sang để vây vo trước các cô hàng xén phố chợ.


------------------------------------------------------------------------
1. Tiếng Pháp. Tromblon VB: ống phóng lựu kiểu V.B, lắp vào đầu súng trường

[hoi_ls]

Khánh tưởng các anh lãnh đạo khởi nghĩa sẽ làm lễ truy điệu quản Hưng, hay ít nhất cũng xếp hàng cúi đầu trước người dũng cảm thà chết không hàng, như trong bức tranh nổi tiếng vẽ bộ tham mưu quân Áo đứng mặc niệm trước thi hài tướng Pháp Mác-xô. Nhưng một anh nhổ nước bọt kêu hôi quá, anh khác bảo thằng Hưng tuyên bố ngày nào không thấy máu là ăn không ngon, và Cả Chanh quay hỏi đằng sau:

- Ai biết vợ con nó ở đâu, cho báo ngay để đem về chôn.

Khánh thấy mặt mình nóng rực lên. Mình nhận cách mạng là chân lý, mình theo các mạng, nhưng tại sao khi đụng vào một việc cụ thể nào đó mình cứ nghĩ khác, trượt sang bên cạnh một người? Tên “hung thần xứ Quảng” này lồng lộn đánh phá cách mạng bao nhiêu năm, đến phút cuối vẫn lồng lộn chống cự. Đời nó đã xối máu những người yêu nước đủ cho nó tắm ngập đến cổ, thế tại sao đứng trước xác nó mình lại thầm khen nó “thà chết không hàng?”

Anh chầm chậm bước xuống bậc thềm bên hông nhà, bỗng thấy ngấm mệt đến rã rời chân tay sau một ngày rưỡi đầu óc căng như dây đàn và đổi vai trò liên tiếp. Anh cần một giấc ngủ dài, cần tắm giặt, và... cần Mỹ Duyên.

Một anh bạn chụp ảnh ở Hội An hôm nay phóng mô tô đi chụp ảnh tổng khởi nghĩa hết ba cuộn phim “đáng giá ngàn vàng”, đang chạy mua xăng hay cồn lậu và rủ Khánh chở nhau ra Đà Nẵng chụp tiếp. Loại mô-tô-bê-can này Khánh lái được, anh kia cứ ngồi sau mà bấm thả cửa, vài chục cây số thôi, xả hơi đến sáng mai thôi...

Trại Bảo an binh có chuồng ngựa rộng mà chỉ còn hai con. Cam vừa tìm ra thóc, đang cho con Hường ăn và chải lông cho nó, thỉnh thoảng nắn các khuỷu chân hay đấm đấm các bắp thịt vai, bắt một con ve dưới nách. Từng lúc con Hường ngóc cái mõm dính thóc ướt lên cọ má vào chân Cam, thổi mũi phì phì. Ngựa là giống trung thành nhưng rất kiêu căng, chỉ tỏ cảm tình với người thật xứng đáng chứ không bao giờ nịnh chủ, lại luôn luôn muốn quật vào những ai đó chưa mến phục.

Khánh đi vội đến bên Cam:

- Em nói anh cả lấy ngựa mà đi. Hẹn gặp nhau ở đâu?

- Em nghe anh Xáng nói về tòa sứ Hội An. Ủy ban tỉnh đóng ở đó. Mà anh cả biểu mượn ngựa anh một lát thôi, phải trả để anh đi có việc.

- Về thành phố đi xe tiện hơn, khỏi lo cho ngựa ăn ngủ. Nói với anh cả sáng mai  anh tới tòa sứ.

- Dạ. Mai tổng biểu tình mừng thắng lợi, các ảnh nói vậy, chắc là đông gấp mười bữa nay.....

Cổng sau trại đang mở. Khánh kín đáo lách ra ngoài.

Quản Lược đã mặc tạm bộ lễ phục trắng của quản Hưng, chỉ hơi ngắn một chút. Anh ta cầm sổ tay bút chì đi qua lại giữa các hàng lính tay không, kiểm lại số quân và võ khí, cử người làm thay các viên cai đội đã trốn, ghép các tiểu đội còn lại quá ít vào nhau, rất thành thạo. Quân chỉ còn hơn bảy chục, súng đã phát cho chín cây, nhưng trong kho khóa cứng có một trăm hai chục súng trường, nhiều súng máy và moóc-chê, rất nhiều thùng đạn chưa khui. Bọn Nhật cố xây dựng đội Bảo an binh này thành một ba-tay-ông ¹ mạnh và cơ động để chiến đấu bên cạnh chúng khi Đồng minh đổ bộ, chỉ cay một nỗi là quân mộ được thì ít mà lính vác súng chạy theo Việt Minh hay trốn về nhà cứ ngày càng nhiều.

Xáng và Chanh khẽ bàn và quyết rất nhanh: giữ nguyên đội quân này, phát lại cho đủ súng nhưng chỉ mỗi súng trường chỉ ba viên đạn vừa một kẹp mút-cơ-tông - dù sao vẫn phải phòng xa sự bất trắc - giao moóc-chê và súng máy nhưng không giao đạn, quản Lược chỉ huy, đội du kích Linh Lâm phải giữ chắc kho vũ khí không rời một giây, đặt danh hiệu cho đội này là nghĩa binh cách mạng tuy họ không hề khởi nghĩa, cho đeo vải đỏ trên cầu vai để ra mắt quốc dân đồng bào, xếp cho đội du kích Linh Lâm đi sau họ với mỗi người một súng và năm chục đạn, sẵn sàng lao lên chiến đấu...

Quản Lược đã sửa hàng ngũ ngay ngắn, hô nghiêm, bước tới báo cáo. Anh Xáng ẩy Chanh tới trước. Trông Chanh oai hơn trong bộ xanh kiểm lâm và súng ngắn cạnh sườn.

- Hỡi anh em binh lính! Tôi thay mặt Ủy ban Nhân dân cách mạng tỉnh Trần Cao Vân nhiệt liệt chào mừng  anh em quay trở về với Tổ quốc, với đồng bào với Mặt trận Việt Minh!

Chanh cố nói sao xóa được những nét lo sợ còn đọng trên những bộ mặt ngước lên nhìn anh chăm chú. Tiếp lời anh là quản Lược, tay này cố gắng phân trần vì sao mình bỏ trại đi trốn. Một hàng binh đã nộp súng ở Linh Lâm, nhập vào đội du kích, kể lể khá dài rằng Việt Minh thương anh em mình, chẳng có hắt hủi trừng phạt gì hết.

Người cuối cùng lên diễn đàn là Năm Chò, với tất cả bộ dạng cai khố đỏ, lúc này có thêm cái bê-rê dẹt kéo xệch sang phải rất ngổ ngáo:

- Thưa anh em, tôi là Năm Chò tức là Năm Phi Đao đây! Tôi là cai khố đỏ, vác súng Tây đi đánh giặc khắp tứ xứ. May phước tôi gặp anh cả Chanh, ổng đây nè, ổng mở mắt cho tôi ngó thấy. Té ra mình ngu hết cỡ anh em à. Mình cầm súng cho Tây cho Nhựt, ăn ba đồng lương mới tiêu nửa tháng đã hết, mà nó xuỵt đâu mình phải chạy đó y như con chó bẹc-giê, cụt chân tay thì về ăn báo hại cha mẹ, vợ con, chết xó nào thì vùi luôn xó ấy, làng xóm còn chửi là tại mình dại... Mấy anh Việt Minh bày dạy nhiều lắm, tôi nhớ không hết, nói sơ sơ vậy thôi. Tôi theo Việt Minh lâu nay thiệt là mê, thiệt sáng cái đầu anh em à. Con người nó khỏe ra ghê gớm. Mỗi ngày tôi khôn thêm một chút. Thôi, anh em mình đừng so đo gì nữa, ta theo Việt Minh hết đi các anh biểu gì mình làm rắp rắp vậy là hay nhứt, tốt nhứt...


----------------------------------------------------------------------
1. Tiếng Pháp. Batallon: tiểu đoàn.

[hoi_ls]

Năm Chò gãi gãi tai, tìm câu kết sao cho ngon mà nghĩ không ra, nói ào:

- Lâu nay tụi mình bu theo Tây, theo Nhựt, bây giờ phải làm cách mạng giải phóng cứu nước chớ, về bu theo vợ nó khó coi lắm các cha! Hô to nghen, hô thiệt to: Việt Minh muôn năm!... Kìa, đừng hô vạn tuế, mình có chào vua đâu. Muôn năm thiệt rập nè: Việt Minh muôn năm!

- Muôn năm!

- To nữa, kéo dài ra... Việt Minh muôn muôn năm!

- Muôn muôn năăăm!

- Ờ, khá rồi đó. À quên, dặn mấy cha vầy nghen: réc-lơ-măng ¹ cứ y như cựu cái đã, thay đổi gì ta tính sau, riêng cái vụ ăn nói thì mình kêu nhau bằng anh hay là đồng chí cho nó bằng đẳng, nghe vui lỗ tai, bỏ hết những là quan với ngài đi. Chỉ huy kêu thì đừng dạ, cứ xưng “có tôi” đủ rồi. Thử coi nè: Binh lính đâu?

- Có tôôôi?

- Ngon rồi đó. Xin chào anh em bằng một nắm tay thân ái!

Năm Chò bước xuống, tin rằng mình cởi xong những cái gút giữa đội Bảo an binh và cách mạng. Nhưng Cả Chanh đã rút sổ tay ra, đọc vanh vách khoảng hai chục việc phải làm ngay từ giờ đến tối cho xong. Năm ngớ ra, nghĩ: “May mà có đại ca với quản Lược thu xếp, mình lo nắm đội Linh Lâm khỏe re”. Độp một cái, đồng chí Nguyễn Văn Chò được chỉ định làm chỉ huy trưởng đội Nghĩa binh cách mạng, ông quản Trần Đình Lược làm phó. “Tréo bản họng rồi. Chẳng tránh trớ được nữa rồi!”. Rồi anh thở phào ngay trong trại này, cùng làm việc với anh em nghĩa binh, hú hồn hú vía!

Mười phút sau, tất cả anh chị em du kích từ tiểu đội phó trở lên và nghĩa binh từ lon cai trở lên đã tề tựu trong phòng họp. Anh Xáng vội đi trước, chỉ dặn vắt tắt và ra xe, chiếc xe thể thao mui trần của Pháp tới đón anh xuống tòa sứ Hội An. Cả Chanh bắt đầu giao việc với tất cả cái tỉ mỉ khó tính của người thợ khám xe lửa, phải chịu xét xử mỗi khi xe hư xe đổ vì một chỗ hổng nào đó bị bỏ quên, suốt từ đầu máy cho đến toa con cuối cùng của xe-rơ-phanh.

Việc của đội Nghĩa binh đơn giản hơn. Phát lại đủ số súng bị tước, mỗi khẩu một kẹp đạn ba viên, kèm số súng cỡ vừa và nặng không đạn. Mỗi người sửa soạn một bộ cánh mới nhất có đeo tua đỏ trên cầu vai bên trái, dấu hiệu khởi nghĩa, để sáng mai đi biểu tình lớn. Quản Lược rất sốt sắng. Anh ta nhận thấy ông Năm Chò không biết chữ và quên đầu quên đuôi hoài. Hay lắm, Lược này bị thằng Hưng quản nhứt đè đầu, nay được dịp trổ tài. Với đồng chí Phan Chanh,  anh luôn nhắc rằng mình đang lập công chuộc tội. Với Năm Chò ngộc nghệch, anh hay kéo ra một góc để thưa rằng cần làm ngay công tác gì đó, đợi Năm Chò gật đầu xong là anh bảo lính chạy vo vo, dễ dàng hơn nhiều so với hồi quản Hưng còn sống, lỡ sai điều gì thì đã có đồng chỉ chỉ huy trưởng hứng lấy vạ. Suốt buổi chiều sắp xếp đội ngũ, Năm Chò vui lòng vì óc đỡ rối, quản Lược khoái chí vì nắm thực quyền mà tránh được trách nhiệm, binh lính vừa ý vì từ lính của phát xít sang làm lính cách mạng chẳng có gì đảo lộn quá quắt.

Đội du kích Linh Lâm gặp khó khăn nhiều gấp bội. Phải biến ngay những anh chị em dân ruộng dân rừng lâu nay vác giáo đeo ná mà thành một đơn vị Giải phóng quân chỉnh tề súng ống, chiến đấu tốt và bề ngoài đẹp, sao cho dân tin và địch sợ. Quân Nhật từ các nơi đang ùn ùn kéo về Đà Nẵng, trong khi đợi giải giáp vẫn khăng khăng đòi giữ trật tự, chưa chịu né sang bên để ta giành chính quyền. Phải có rất nhiều họng súng chĩa vào, chúng mới chịu nghe lẽ phải...

Trong buồng chỉ huy, Cả Chanh đang bơi giữa biển động, khi trồi lên đầu ngọn sóng, khi lộn tròn dưới nước ụp xuống. Cái máy điện thoại kiểu cổ với cán cân đặt trên thùng gỗ vuông réo liên hồi và bị quay liên hồi. Người ập vào lại ào ra. Cắn một miếng xôi, phải nuốt vội để trả lời ai đó. Đặt cốc nước uống dở khi sực nhớ một điều chưa dặn, xô ra cửa gọi giật người đang chạy.

- A-lô, alô... Huấn luyện viên hả... Nội vụ lệnh là cái gì anh... Hay quá, anh cho tôi liền nghen!

- Không chịu mặc đồ lính Tây là sao? Cởi trần mặc quần đùi mới đúng lập trường hả?... Thôi được nghĩa binh mặc đồ dài, anh em mình mặc sơ mi ngắn quần soóc, được chưa? Hễ đủ vải đỏ thì mỗi người một khăn quàng đỏ trên cổ, oai chán... Ham vác moóc-chê làm gì, chưa ai biết bắn, tống đạn xuống chết đồng bào hay quân mình bây giờ.

- Anh Lược soát lại xe hơi với ngựa đi. Tiểu đội nữ không mở kho xăng hả? Cam ơi, Cam, xuống kho biểu chị Năm cho  anh Lược lăn ra một thừng phuy xăng. Phuy là cái thùng tròn to nhứt chớ cái gì! Đầu xe cắm cờ Việt Minh may tam giác cho tự vệ khỏi bắn lầm, nhớ nghen.

- A-lô, Chanh đây... Đồng ý, cho đội tự vệ tôi đây nhập chung, nhớ mang vài ngày gạo... Hai mươi sáu súng! Có phải cái đội chạy nhào qua cổng trại hồi sáng, dọa đâm du kích của tôi không?... Cứ tới chẳng ai bắt vạ gì đâu, kỷ luật nghiêm là đủ.

- Vậy nữa... Các cô mặc thứ gì? Ờ, bà ba đen túm ống quần, cũng dễ coi. Trên đầu dưới chân thì sao? Tính đi guốc, trùm khăn như đàn bà đẻ à?... Giỡn thôi, chưa cần cãi lý sự. Bưởi nè, em cho cô nào biết chưng diện, cầm giấy này xuống tòa sứ, nhờ anh Xáng cử người đi mua đủ số bê-rê với dép cho tiểu đội nữ... Sợ không vừa đầu vừa chân? Chịu thua, xin đầu hàng, các cô ở nhà giữ trại là tốt nhứt!

Ném vội mấy lát sâm cuối cùng vào miệng - Chanh đã mở gói chia cho  anh Xáng và các bạn - Chanh nói lúng búng trong điện thoại vừa réo:

- Chanh đây. Anh Xáng hả... Ôi chao, anh Quý! Ghé chỗ tôi một lát đi  anh, đang búi xờm xờm... Kéo ra Đà Nẵng trước hay sau tổng biểu tình?... Quân số một trăm sáu chục. Đội Linh Lâm khá nhứt, tự vệ Hội An, còn lại là nghĩa binh... Xin sẵn sàng!

Ba giờ chiều, du kích và tự vệ xếp hàng trên sân, mặc đồng phục ngắn mùa hè, mỗi người một súng với hai bao đạn đầy và lưỡi lê đeo bên sườn trái, giày da đế cộp, bê-rê may bằng ka-ki cùng màu. Anh huấn luyện viên rất ngạc nhiên khi thấy đội du kích từ núi xuống lại thạo động tác quân sự hơn tự vệ thành phố, cho tới kiểu chào súng phức tạp của lính Pháp cũng làm khá rập ràng. Năm Chò đứng ngoài xem, nở mày nở mặt. Nửa giờ sau, đội nữ xếp hàng kéo tới cùng tập. Các cô chạy mượn đâu được bê-rê màu xanh biển của một nhóm thanh niên Phan Anh, dưới chân cũng đủ số dép cao su tráng mác Con Hổ, sau đó tuyên bố không chịu làm nội trợ, ở nhà giữ kho nấu ăn cho các ổng. Cả Chanh lại giơ tay lên trời lần nữa.

Bữa tối, quản Lược đặt một tiệc lớn ở quán bên ngoài để mời các vị chỉ huy mới của trại. Cả Chanh đến, thấy đãi sang quá phát sợ, chỉ chúc mừng mấy câu rồi xoa xoa bụng, xin kiếu vì đau dạ dày, đã nhờ Năm Bưởi nấu cho xôi nhão. Các vị còn lại nhậu tơi bời, cuối tiệc Năm Chò còn đủ tỉnh táo để bí mật nhét vào túi dết một chai đế nhứt và một mớ nem chả túm vào khăn tay.

Cả Chanh định ngủ sớm mà không tbiếp đi được. Mỗi lần đặt lưng xuống tấm ván kê bên máy điện thoại, anh lại bị người hay chuông dựng dậy. Tỉnh và xứ đưa về những chỉ thị thông báo mới nhất. Các phủ huyện gọi tới “Giải phóng quân chủ lực” để xin súng đạn, cán bộ chỉ huy, có khi báo động rất dữ dội rằng sắp bị hàng ngàn quân Nhật tấn công, trong khi cấp trên thấy rõ bọn Nhật đang co lại.

Chanh tiếp khách dồn dập. Khách tới ban đêm là số Bảo an binh vất súng về nhà nằm im, nghe tin lập đội nghĩa binh mới mò đến xem sự thể ra sao, yên ổn thì xin theo. Dù họ đến vì yêu nước, vì xấu hổ với bạn, vì tiếc số lương chưa lĩnh, Cả Chanh đều gặp và sắp xếp. Anh khoái nhất khi viên đội chỉ huy nhạc binh tới xin lập lại tiểu đội kèn trống, cho phép ngay hẹn sáng sớm mai anh em tới nhận việc lập tức.

Đồng hồ đeo tay mượn của Hai Khánh chỉ một giờ sáng. Năm Bưởi đã lầu bầu mở kho quân trang lần cuối. Chanh nằm xuống, trông thấy dưới mi mắt nhắm những trăm khuôn mặt loang loáng như bọt sủi, nghe rì rào những trăm cái tên nhắc bằng giọng khác nhau. Anh cảm thấy rõ cơn mê từ dưới chân tràn lên nhanh. Thân thể anh chìm vào giấc ngủ, chân tay tê liệt không cựa được, chỉ còn đọng trong đầu một đốm sáng nào đó như cái đèn trong để nghĩ gượng thêm chút nữa: còn bỏ sót gì không hè? Chút cố gắng ấy làm tắt phụt luôn chấm lửa lay lắt. Anh ngủ lịm đi trong khi chuông lại đổ hồi dai dẳng.


-----------------------------------------------------------------------
1. TiếngPháp Rèylement: điều lệnh, nội quy.

[hoi_ls]

19.

Con rết đang bò trên mặt Khánh. Anh quờ tay phủi nó biến mất. Nó lại bò vào tai. Anh lắc đầu, nó biến. Bây giờ nó bò luôn vào mũi, ngoáy đuôi lia lịa. Anh đưa tay đập bốp vào mặt mình. Tràng cười dội lên lanh lảnh.

Khánh mở mắt, chống tay chồm dậy ngay. Chẳng có con rết nào cả, chỉ có Mỹ Duyên ngồi ghé vào giường với mẩu lông gà nhuộm tím cầm tay, đang cười ngặt nghẽo.  anh cáu, túm cánh tay Duyên giật mạnh. Duyên kêu “úi” ngã ngửa trên ngực Khánh và nằm luôn không dậy. Cái chổi lông gà rơi xuống đất.

- Em là con yêu tinh...

- Anh là gấu ngựa, trâu điên. Phơi nắng cách sao mà đen thui như cọp mun trong sở thú. Tưởng anh về làm chủ đồn điền, đá luôn con nhỏ này rồi. Chắc là Linh Lâm chẳng có cô nào coi được.

- Mới thấy nhau đã bày trò rắn rết, em sẵn nọc độc ghê!

- Tước nọc cách sao, anh biết rồi... Em mới đi làm cách mạng về đây nghe. Coi thử đồng chí Mỹ Duyên ra sao chưa mà dám xâm phạm, hả? Báo cáo, anh này muốn đè nén phụ nữ chúng ta!

Duyên vọt dậy đứng thẳng, vớ con dao phay đặt trên bàn đầu giường, tay trái cầm dao vung cao, tay phải co lên chào kiểu Việt Minh, hai chân trần giẫm đều trên nền gác gạch hoa:

- Mốt hầy mốt... Việt Nam độc lập muôn năm!

Khánh mở to mắt nhìn Duyên. Cô mượn đâu được quần đen áo trắng trùm khăn trên đầu che tóc phi-dê không bôi son nhưng xoa một lượt kem phấn rất khó thấy để tránh nắng rám da, trông hệt một cô buôn gánh bán bưng vừa dẹp hàng chạy theo biểu tình. Sau những ngày sống với dân cày khởi nghĩa, Khánh rất thích ngắm Duyên lúc này trong bộ áo quần giản dị nhưng tô điểm kín đáo. Anh bạn nhiếp ảnh đã phóng mô-tô-bê-can đi tìm cảnh chụp, nếu không đã vớ được tấm hình cô tự vệ ngoại thành đi lấy tỉnh.

- Tụi Nhựt dồn đống bên căn cứ Sơn Trà, chưa chịu hàng Việt Minh. Em đi biểu tình với dân phố. Chị phụ nữ cứu quốc nói hay ghê gớm. Anh biết không Việt Minh cho phép một vợ một chồng thôi, cấm sự vợ lẽ nàng hầu. Em hỏi con gái 19 lấy lẽ người ta rồi bây giờ làm sao, chỉ nói ai muốn ra được ra lập tức, chẳng phải trả của cho nhà chồng, còn được chia tài sản nữa. Ngon chưa? Em làm cô giáo được quá đi chớ! À quên chưa hỏi. Việt Minh trên Linh Lâm có bắt nhốt anh không?

Khánh thò tay lên đầu giường rút cái ví trong túi quần ka-ki lấy cho Duyên xem tờ giấy của Việt Minh Trần Cao Vân giới thiệu  anh là phái viên. Duyên đọc lướt xong, há mồm:

- Số dách rồi. Anh theo từ hồi đảo chánh hả?

- Quãng ấy. Làm được việc kha khá.

- Họ trả lương anh một tháng bao nhiêu? Đủ xài không?

- Không đồng không hào không xèng. Em đi biểu tình được bao nhiêu, bằng một đêm đăng-xinh không? Đóng vai dân nghèo thành thị khởi nghĩa, mỗi ca-sê ¹ họ trả mấy tờ?

- Khiếp cái miệng thầy cãi rồi...

Duyên bịt mồm Khánh bằng cái hôn kéo dài không dứt.

Suốt buổi chiểu Duyên với con sen thu xếp cho Khánh tắm, cạo râu, xén bớt tóc, thay giặt quần áo. Nghĩ lui tới một lát rồi Duyên gọi xe kéo đến nhà lão Xương Ký người Tàu, mang theo cái đồng hồ báo thức và ,cái mũ phớt Phờ-lê-sê của phủ Đỉnh, cần có tiền gấp để tẩm bổ cho anh Khánh, trả lương nợ con sen hai tháng, trả tiền nhà. Chẳng ngờ lão Xương Ký không chịu cho cầm đồ như trước. Lão báo tin tổng đốc Quảng Nam ra hàng Việt Minh, và tiếp:

- Pây giờ Côông xản lên dồi há, pỏ cái lồng pạc của Tây, pà tả tền tôi cái gì? Pà pán tôi mua, pà cầm tôi không có tền...

Lão trả quá rẻ. Duyên đi vài tiệm quen, những nơi nàng đã chọn mua hàng không hề mặc cả, chủ tiệm khom lưng dạ khi nàng bảo mang hàng và hóa dơn đến nhà mình, nay đều lạnh lùng từ chối vì sợ về sau phải nhận thứ giấy bạc bá láp nào đó chỉ dùng cho trẻ con chơi.

Duyên nóng mặt, rút cái nhẫn vàng mặt ngọc ném ra trước mặt mụ chủ tiệm kim hoàn đã bán cho nàng cách đây một năm. Mụ xoắn xuýt vồ lấy nhưng mặc cả dai như bạc nhạc. Nàng ra về với số tiền đã trả để mua nhẫn trong khi giá cả mọi thứ đều tăng gấp bốn năm lần. Chúng nó tống bạc giấy đi nhưng vẫn kéo bè nhau bóp cổ mình, chó thật!

Điện bị cắt suốt ngày, đến tối lại bật. Khánh bắc ghế tháo hộ Duyên tất cả các chao đèn phòng thủ, phòng khách sáng hẳn lên. Nhạc máy hát tỏa dịu. Sau bữa cơm có cá chim rán và món chả mực mà Khánh rất thích. Duyên pha cà phê, tắt gần hết đèn, đặt bộ bàn ghế mây ra ban-công phía biển. Bên kia cửa sông rộng, căn cứ Sơn Trà giăng điện từ bờ biển lên sườn núi, nhưng ai quen nhìn nó có thể nhận ra bọn Nhật kéo về đồn rất đông trên bán đảo chỉ bật đèn sáng nhiều vòng bên ngoài, giữ nguyên hoặc làm thêm chao đèn phòng thủ che kín phần ruột có quân đóng. Chúng sợ Việt Minh đánh úp.

- Anh chưa đoán ra phủ Đỉnh, bây giờ trốn đâu à?

- Chắc quanh quẩn đâu đây, chưa muốn lộ mặt...

- Lầm to. Lão ngán em rồi, hơn tháng nay chỉ ghé qua một lần mà không đưa xu nào. Cam đoan với anh, lão sẵn xe của phủ dông tuốt vô ở với vợ hai, tức là má anh trong Qui Nhơn rồi!

Khánh giật mình. Có thế mà không nghĩ ra. Mẹ Khánh là người cả nể, đi bước nữa với lũ con chồng trước nên chẳng dám đòi hỏi gì ở chồng sau. Lão phủ mất chỗ dựa ở Huế là cụ Thượng bố vợ cả, hết ham cô vợ ba vung phí khó chiều, chỉ có chỗ lui cuối cùng là cửa tiệm Lợi Thịnh chứ đâu nữa. Đời nào lão ở lại tỉnh này, nơi Việt Minh có tha thì đám thuộc hạ cũ cũng lùng kiếm trả thù. Giờ đây chắc lão đã cất giấu kỹ số vàng, kim cương và đồ quý mang theo, chia tiền bán chiếc ô tô với tài xế và chia tay luôn, mặc bộ lụa mỡ gà, nằm đọc báo trên gác, trong cái buồng yên vắng nhất trước vẫn đành cho Khánh!

-----------------------------------------------------------------------
1. Tiếng Pháp. Cachet: tiền thù lao mỗi suất biểu diễn

[hoi_ls]

Anh cảm thấy một sợi gân nào đó ở khoeo tay giật giật khi nghĩ tới cảnh mẹ hay em mình khệ nệ bưng lên gác từng mâm cơm rất sang cho quan xơi, kèm cái nậm sứ đựng rượu sâm quan ưa dùng. Phải thốc ngay vào Qui Nhơn, tống cổ lão đi đâu thì đi: để cho mẹ tôi yên! Khánh lại nghe ngay bên tai cái giọng Bắc pha Nam của mẹ van xin anh: mẹ lạy con, hồi nhà mình mẹ góa con côi ông ấy đã đưa tay cứu vớt, bây giờ nỡ nào... Quái quỷ thật, lão ta xoay trở thế nào tài hơn ảo thuật, lấy ấp của vợ cả, lấy tiền vợ hai, lấy sắc đẹp vợ ba, dùng luôn Khánh là người không ưa lão làm thần giữ của trong cơn đảo lộn này!

Như thế, rất có thể lão biết Khánh dan díu với Mỹ Duyên mà cứ để mặc, chẳng thèm ghen tức, bởi nhiều lần lão gài cho Mỹ Duyên bắt chim bắt chuột với bọn quan trên rồi! Cũng có thể lão biết Khánh dính dáng với Việt Minh nên mới chịu bỏ ra hai ngàn đồng để Khánh về làm quản lý ấp, với những lời ba với con ngọt lịm!

Mai sau sẽ ra sao?

Nếu Đồng minh đổ bộ gấp trong khi quần Nhật giữ nguyên bộ máy Nam triều, lão sẽ là quan tri phủ liều chết bỏ trốn chứ chưa hề đầu hàng cộng sản, lão vượt qua những án sát hay bố chánh, vọt thẳng lên tuần phủ hay tổng đốc đầu tỉnh, không chừng lãnh chức thượng thư.

Ngược lại nếu Việt Minh lên cầm quyền cả nước thay vua Bảo Đại đã đánh đĩ quá nhiều lão sẽ mang tiền quỹ và xe ra nộp, nhận công lao chống trộm cướp giữa hồi hỗn loạn, biến thành vị nhân sĩ ái quốc vuốt râu ngồi ghế trên! Chính quyền mới sẽ mời lão đứng ra kêu gọi tất cả quan lại binh lính hãy quay về với Tổ quốc đồng bào! Khánh rùng mình, ở trường Luật anh đã đọc khá nhiều cuốn sách về những vụ luồn lách qua pháp luật, nhưng chưa gặp cuốn nào viết kinh nghiệm băng qua thác ghềnh của cách mạng trên con thuyền ghép bằng những mảnh ván vỡ nhặt từ chế độ cũ!

Từ dưới đường, tiếng loa bỗng dội lên trong đêm. Người gọi loa chưa thạo mấy nên cứ xoay tròn loa qua lại, tưởng tiếng mình sẽ rải đều bốn phương:

- Chú ý chú ý... ngoan cố không chịu để cho đồng bào ta biểu tình... đình công bãi thị triệt để... võ trang tuần hành... Đả đảo phát xít Nhựt! Việt Nam... Nghe đây nghe đây...

- Anh nghĩ gì lâu dễ sợ!

Khánh nhấc trán khỏi hai bàn tay, gượng cười:

- Còn em lại sắc sảo dễ sợ. Em làm thám tử, điệp viên, chắc vượt xa Ma-ta Ha-ri hay Phương Lan Cao Trường. Hai nữ điệp viên của Nhật hạng nhất hoàn cầu đấy!

- Anh tưởng em ham mưu mẹo mánh mung lắm à? Lầm to!

Phía bán đảo Sơn Trà, bọn Nhật sợ gì không biết bỗng phóng đèn dù liên tiếp. Mỗi quả đạn moóc-chê kéo theo một chuỗi chấm lửa sau đuôi, bùng ra thành con sứa châm lửa sáng rực nổi bồng bềnh soi xuống cửa sông. Quả này từ sáng trắng ngả sang vàng ệch, quả khác rướn lên ngay. Chúng không bắn đạn nổ.

- Em nói làm cô giáo là thiệt đó anh. Hơn tháng nay em dạy Truyền bá quốc ngữ, buổi đầu còn ngại, tới giờ ham ghê gớm. Em dạy một tuần ba tối, lớp con nít nhà nghèo trong xóm, tụi nó thương cô giáo lắm. Em bớt ăn tiêu, mua giấy mực phát cho số nghèo nhứt, ép miết mới chịu nhận, một đứa nhận thì em mừng cả ngày...

- Liệu có được lâu bền không Duyên?

- Sẽ bền. Anh biết tánh nết em, ham thứ gì là nhào vô chẳng kể sống chết. Nghề cô giáo hợp với em nhứt. Nói cắn cưa đó nghen!

- Lương cô giáo bây giờ chưa có, mai sau chỉ đủ cơm rau...

Duyên nói nghiêm và hơi buồn:

- Từ ngày quen nhau tới nay, anh toàn thấy em ngạo đời, đòn phép, chọc phá lung tung, anh xếp em vô loại đồ đệ của Đát Kỷ, Bao Tự, đúng chưa? Ở hoàn cảnh như em, chắc anh còn húc trước đá sau gấp mười. Em không muốn lương thiện với bọn đểu giả, không thể thủy chung với đứa năm thê bẩy thiếp còn thêm vài tá nhân tình. Cặm cụi làm ăn như má em, đồng tiền chạy quanh một hồi lại vô túi cái lũ ném bạc ngàn mỗi đêm chơi. Anh biết không, mấy năm trước em ước ao trời cho em thật là ngu đần, chỉ biết bán thân nuôi miệng thôi, chớ càng nghĩ dài dài càng muốn lên cơn điên... Bây giờ chắc phải khác, anh hè? Cách mạng là đổi đời mà anh!

Quân Nhật phía Sơn Trà diễn trò gì khó hiểu. Ngừng bắn đèn dù xong, lại cúp điện. Tất cả dải đất bên kia sông Hàn chìm trong đêm đen như chiếc tàu ngầm chợt lặn xuống biển sâu. Hay là ta cắt điện để buộc chúng nhượng bộ?

- Trai thời loạn, gái thời bình, má em hay nói vậy. Em thèm được bình yên quá. Em thèm sống có ích thèm được yêu thương, thèm được người ta coi trọng. Chị phụ nữ cứu quốc đó cũng dậy Truyền bá quốc ngữ như em, tới cái đêm mít tinh ngoài bãi biển chị lên diễn thuyết ào ào em mới biết là cán bộ Việt Minh, em bu theo mỏi miết... em quyết một bề rồi đó. Cách mạng xong em dứt khoát với lão phủ, trả cái nhà thuê mắc tiền này, thuê căn buồng nhỏ ở phố, xin đi dậy con nít lứa mười tuổi trở xuống, em thương tụi nó quá chừng.

Thấy Khánh mỉm cười, Duyên chợt nổi khùng:

- Biết mà, anh khinh em là con dóc tướng, ba hồi nói ngon, ba hồi nói ngược!

- Không, không, anh đang mừng cho Duyên. Em đang định hướng cuộc đời...

- Mừng thiệt hay giả tùy anh, có thân em phải lo!

Điện phía Sơn Trà lại sáng như ban nãy. Khánh nhớ lại một lần Cả Chanh nói về thế bí của tụi Nhật bại trận, lâu nay đánh Việt Minh, bây giò sợ ta trả thù. Đồng minh ra lệnh giữ nguyên hiện trạng ở Đông Dương, chúng không dám để triều đình Huế bị lật đổ. Tới khi giao nộp võ khí, chúng sẽ bị trừng trị nếu súng vào tay Việt Minh. Nhưng nếu cứ ì thần xác ra, chúng có thể bị ta bao vây diệt sạch. Chúng thương lượng cù cưa, tránh già néo đứt dây. Ta phải tạo sức ép mạnh, rất mạnh, bắt chúng nộp súng được càng hay, nếu không cũng co vào bên trong hàng rào để ta lập chính quyền mới. Hễ mày phá đám thì tao bắn tỉa, giam đói, giật mìn phá xe, bắn chìm tàu thuyền, mày kiệt sức là tao nhào vô hốt ráo. Liệu hồn mà chọn lựa!

Cảnh bối rối ấy đang bày ra bên kia cửa sông Hàn với những chuỗi đêm khi sáng khi tắt, những khẩu súng to bắn đèn mà không bắn đạn trái pháo. Cảnh ngoi ngóp của một quân đội đế quốc suốt nửa thế kỷ chưa chịu nhận thua ai, nay quỳ gối xin sống sót. Trong khi ấy người đàn bà trước mặt Khánh nói về cuộc sống sắp tới bằng giọng say sưa.

- Mỗi buổi sáng, chung quanh ríu rít đi làm thì em cũng đi làm. Con nít vây quanh em, cô ơi cô hỡi, là em quên hết sự đời. Anh dọa em ăn cơm rau, nghĩa là anh không biết con gái dữ co phải kiêng cữ tới đâu. Rồi em sẽ lấy chồng. Lấy một người không đẹp trai như anh, ít tài giỏi hơn anh, nhưng mà biết quý vợ thương con là đủ. Em sẽ bỏ hết các kiểu diện sắm của cái thời đang tìm chồng hay sợ chồng bỏ, em vun đắp hết cho chồng con, cho học trò, miễn sao cuộc đời em có những người thương em thực tình trăm phần trăm. Em tin là không khó.

- Duyên không xét anh vào hạng chồng hiền lành?

Duyên ngẫm nghĩ rồi lắc đầu:

- Không. Như bây giờ thì không. Sau này sẽ hay.

- Em ngại rơi vào tay sở khanh?

- Anh không đểu tới cỡ đó. Nhưng anh coi em như nhân tình lâu quá rồi, thành tật rồi. Già nhân ngãi non vợ chồng, lấy nhau dễ rẻ rúng nhau, chẳng hay ho gì, mất công đóng kịch cả ngày với lại tính hai đứa mình dễ va chạm lắm, anh là thép, em là đá lửa, xoẹt một cái là bốc cháy liều!... Anh cười gì vậy?

Khánh bước tới xốc Duyên lên hai tay, xoay một vòng tròn. Duyên níu hai tay lên cổ anh, kêu chóng mặt.

- Ôi cô gái Sài Gòn, ngổ ngáo vừa vừa chứ!

- Quỷ sứ, yêu tinh, muốn đá phốc anh mà không đá được..., buông em ra!

- Lát nữa anh buông...

Đêm ấy có lúc Khánh chập chờn thấy ánh sáng thấm qua mí mắt nhắm, nghe thoảng tiếng sụt sịt. Anh nói lúng búng trong cơn ngái ngủ:

- Gì thế, Duyên?

- Sổ mũi thôi. Ngủ đi!

Anh bạn nhiếp ảnh đưa mô tô đến đón lúc 6 giờ sáng. Chuông điện hỏng, anh ta đập cửa như đánh trống, Khánh ra mở cửa mà rủa thầm con người chẳng biết ý tứ gì. Điều lạ là Duyên pha cà phê bằng bếp điện trên gác và bưng xuống mời cả hai rất tự nhiên. Khánh chỉ thấy mắt nàng hơi sưng. Anh kia đang làm báo tin giật gân, chào vội một tiếng và oang oang tiếp:

- Thằng Pháp được xếp vô ngũ cường là nhờ nó hứa cắt bớt thuộc địa cho Anh Mỹ. Ngồi vô bỏ phiếu, nó nhất định không để nước mình độc lập, bị ông Nga chửi cho nát mặt. Ông Tưởng Giới Thạch khôn ranh, tính hễ đẩy được thằng tây ra xa thì trở lại thiên triều với chư hầu như xưa, bỏ cho mình một phiếu. Vậy là nước mình được hai phiếu thuận của Nga Tầu, hai phiếu chống của Anh Pháp, còn Huê Kỳ đang khoanh tay nói để coi dân mình đáng độc lập chưa. Vậy mấy ông Việt Minh mới kêu hết dân mình đi biểu tình cho thê giới coi? Moa chụp hình đây cũng để quốc tế in lên báo chương chớ có phải cứt đâu! Đài Cựu Kim Sơn nó nói... mà thôi, đi cho kịp, toa lái moa chụp, bữa nay Hội An nhất định long trời lở đất. Mai kia ta trở ra Thái Phiên... ơi, chị chưa biết à, Đà Nẵng là tên hồi phong kiến, Tu-ran là tên của Tây đặt, mình mới đổi ra thành phố Thái Phiên nghe thiệt là hay... Vọt ta hè!

Chiếc mô tô bị vỡ ống xả gầm lên như súng máy, vù đi trong khi chó cả xóm sủa đứt hơi và người trên đường giạt vội sang hai bên. Khánh nghĩ đến lối tiếp khách của Duyên vừa rồi, hiểu rằng nàng chẳng cần giấu giếm nữa, phủ Đỉnh đã thuộc về quá khứ. Thế nhưng cái ồn ào của anh bạn, cả miệng lẫn xe, đã làm cho người ta ít nghi ngờ. Chẳng ai ngoại tình theo kiểu nhức tai lân bang như thế.

Càng vào gần Hội An, xe càng phải chạy chậm, có lúc họ xuống xe tắt máy khi đoàn dân quân nào đó nhất định thổi còi đi đều hàng tư, hay đồng bào một làng kéo thành khối với tất cả các băng vải căng hết chiều rộng con đường. Tay nhiếp ảnh xin đâu được một lá cờ thô sơ bằng giấy màu hoa đào dán ngôi sao nhuộm nghệ, cắm lên đầu xe mô tô, cho chạy rì rì và hét inh ỏi: “Chú ý, để xe tuyên truyền đi!''. Anh ta vẫn nhớ mình đang chụp ảnh cho quốc tế.