Người cùng quê - Tập 1

[hoi_ls]

*
*    *

Bà Tư quấy nồi cháo cá đang sôi, bóp thử vài hạt gạo thấy đã nhừ, quay lại gọi Cả Chanh:

- Rán chút nữa con. Ngoáy đũa trong nồi cho nó thêm hơi.

Cả Chanh san cơn sốt rét được mẹ ra chòi rẫy nấu cho nồi lá xông. Anh trùm tấm chăn Nam Định vá nhiều chỗ khác màu, thở phì phò sụt sịt.

- Mồ hôi nhiều không con?

- Như tắm mẹ ơi.

- Áp mặt xuống chỗ miệng nồi, hít vô, đỡ nhức đầu lắm...

Chanh cúi đầu xuống, cảm thấy rất rõ mẹ đứng ngoài đang nhìn và vui lòng vì mình vâng lời. Nhưng anh không ngờ mẹ đưa tay ấn nhẹ vào gáy anh, nói khẽ một lời dỗ dành của hơn chục năm trước:

- Con với cái, mỗi lần vô xông là y như cá lọt vô nơm...

Nước mắt nước mũi đang chảy vì hơi nóng từ nồi lá xông bốc giữa mặt, Chanh nhận ra vài giọt nào đó trào thêm khi nghe tiếng mẹ.

Từ ngày về Linh Lâm, Chanh chưa một lần ngồi chuyện trò hơi lâu với mẹ. Ở lò rèn, chòi rẫy, ở bất cứ nơi nào anh dừng lại, chỉ lát sau mẹ lò dò đến, mang theo một thứ gì đó  anh thích hay cần: nải chuối, gói thịt nai khô, cái khăn quấn cổ, nắm rau má nấu canh giải nhiệt. Nhưng chung quanh anh luôn có những người đàn ông đang nói chuyện đàn ông và mẹ không bao giờ ngắt lời đàn ông bàn việc. Mẹ lảng vảng một lúc, nấu canh đun nước, gọi Sáu Cam vào dặn dò mấy câu, lẳng lặng bỏ đi. Xưa nay mẹ sống như bóng của chồng, nay mẹ tự ghép làm cái bóng của con trai đầu lòng. Cái bóng theo người không rời nhưng để mặc người sống ra sao kệ xác, còn mẹ lại từng khi biến thành bóng cây lớn che mưa nắng cho con.

Hôm đầu tiên Chanh lảo đảo trở về chòi rẫy, kéo tất cả chăn chiếu trùm lên người, run đến rung cả sạp nằm và các tấm liếp ép vào sạp, mẹ chỉ huy ngay Tư Quýt đi hái các vị thuốc nam, Năm Bưởi đi báo cho cha đừng đưa khách đến nữa, và mẹ đun nồi lá xông kèm nồi cháo cảm đầy hành và tía tô. Đợi Chanh xông và ăn xong, lau ráo mồ hôi, thay áo quần khô và nằm nghỉ cho đỡ mệt, mẹ mới nói rầu rầu:

- Có thằng con đi tứ xứ, tới hồi đau ốm mới được coi ngó chút đỉnh cho sướng con mắt...

Hôm sau cũng thế, Chanh được dành hẳn cho mẹ coi ngó chỉ vì sốt rét quật. Tỉnh ra một giờ là đã có bao nhiên người đổ xô tới, chỉ chào mẹ một tiếng cho phải phép, cuốn ngay Chanh vào cái thác công việc hàng ngày. Mẹ không biết thằng con làm ông gì mà túi bụi tới vậy, chỉ hiểu phận của mẹ là chăm sóc con và né sang bên cạnh để con khỏi vướng.

Cả Chanh tung chăn sang bên, thở hồng hộc. Anh chỉ mặc quần đùi, khắp người ướt sũng mồ hôi, tóc bết vào trán, dọc hai cánh tay nước chảy nhỏ giọt. Mẹ đưa bộ áo quần bẩn mới thay ra:

- Lau cho thiệt ráo, lau tiếp khăn sạch đây, rồi mặc đồ khô. Con có mồ hôi muối, dễ giặt hơn thứ mồ hôi dầu cha mày. Làm sao bớt bớt đi ngày đi đêm cho nó mập mạnh lên con, mày mặc quần áo thằng Tư thấy rộng xùng xình. Tù đày miết cũng phải được nghỉ chớ. Bộ mày vắng một ngày là bên mình thua liền à?

- Không thua liền, mà sút đi chừng tuột cái lông chân mẹ đi! Chớ sao mẹ biểu hễ nổi rét thì đừng nằm, cứ xay lúa, cuốc đất, chặt củi cho nó lướt đi?

- Là tao nói đứa đang khỏe, đâu có biểu đứa mới ở tù năm năm!

Mẹ quay đi xỉ mũi, trút cái bát đầy hành tươi và tía tô xắt đổ vào nồi cháo. Ống tay áo mẹ chật, càng nổi rõ hai cánh tay mẹ gầy guộc khi giơ lên.

Hồi nhỏ Chanh về quê ngoại một chuyến, thấy đầy nhà những dì là dì. Ông bà ngoại sinh thẳng một hơi chín con gái, không có con trai. Mẹ vào hàng thứ bảy, lấy chồng trong khi có hai bà chị chưa ai đi hỏi. Mẹ hơi cao hơn cha một chút tuy bằng tuổi nhau.

Về sau Chanh mới lần hồi biết thêm rằng tính cha hồi mới lớn hết sức ngỗ ngược, ông bà nội bắt cạo đầu lên ở chùa Non Nước làm chú tiểu cho thuần nết đi, chỉ hơn tháng là cha mang đầu trọc, áo nâu bỏ trốn biệt. Cha vào phố Hội ở mướn cho một ông thầy thuốc bắc, nhà cũng hiền lành, dạy cho học được chữ quốc ngữ cùng những câu đạo lý thánh hiền quen miệng nhất. Ông nội đến thăm vài lần, để cho ở tiếp. Sau vài năm cha lại chán dao cầu với thuyền tán, theo bạn vào làm phụ rèn tại Qui Nhơn. Ông nội cũng sẵn lò rèn, nhưng cha thích lang bạt kỳ hồ vậy thôi. Trong một chuyến về thăm nhà khi mười tám tuổi, cha phải chịu lấy vợ với lời giao hẹn là không ở nhà với vợ. Đi ăn hỏi mới thấy mặt vợ, cưới xong cha lại vào Qui Nhơn tập ngồi lò với chủ khác. Ai cũng nói cha kỳ cục khùng khùng.

Thật ra cha không kỳ, không khùng, chỉ ham bay nhảy, dần dà ham thêm nghề rèn. Học trò mà lại rất kén thầy, đổi lò luôn. Nơi rèn đồ xoàng thì chỉ ở vài tháng, gặp thầy giỏi thì lăn vào xin phụ, chịu sai vặt và quỵt lương. Sau nhiều năm ăn cơm góp kiểu ấy cha giỏi nghề hơn ông nội rõ ràng, mỗi khi về nhà ngồi chơi cha cũng rèn trổ tài cho ông nội phục.

Chanh mười ba tuổi ta, được cha dẫn theo vào Qui Nhơn nuôi cho ăn học. Học chữ, cũng học rèn luôn. Chanh ham học và tò mò táy máy như cha, được cha thương nhất nhà.

Sau khi mẹ sinh Bảy Bòng, nhà quá đông miệng ăn, cha phải về quê nuôi con. Cha đi một vòng những nơi có thể phát đạt, chọn đất Linh Lâm. Ông nội rất già không rèn nữa, cha giao hết số ruộng bãi phần mình lại cho ông, nhận bộ đồ rèn của ông, bốc vợ con lên quê mới. Mẹ chỉ lẳng lặng vâng lời, không được bàn góp câu nào. Hồi ấy Chanh đã đậu bằng sơ học yếu lược, cha để lại ở Qui Nhơn, vừa làm thợ phụ trong đề-pô xe lửa vừa tự học thêm, cố sao cho thằng trưởng nam có chữ nghĩa giắt lưng, lại học lỏm được nghề sắt thép của Tây đem về cho nhà mình. Nhất cử lưỡng tiện là vậy. Cha không ngò nơi Chanh được học nhiều nhất, cả chính trị lẫn văn hóa, lại là nhà tù của Tây.

Biết tính cha mẹ mình như thế, đôi lúc Chanh nhìn mẹ vỗ về con bé Thanh Yên mới chẵn hai năm, nghĩ làm sao mẹ tạo được một đứa con thật giống tính nết mẹ, chắc mẹ vui và yêu nó lắm. Rời một nhà đầy con gái hiền ngọt như hoài sơn cam thảo, mẹ rơi vào một gia đình đốp chát đe búa, với ông chồng khéo tay đạp sắt mà chẳng nương tay khi đánh vợ, với một lũ con ngang tàng nghịch quấy, trông mẹ cứ như lạc vào chỗ lạ, con đầu đã hai mươi sáu tuổi mà mẹ chưa hết bỡ ngỡ.

[hoi_ls]

Dù miệng rất đắng và hơi buồn nôn, Chanh vẫn cố húp từng thìa cháo cho mẹ vui bụng. Mùi hành và tía tô rất nồng đánh thức cơn đói, từ nửa bát cháo trở đi, Chanh bắt đầu thấy ngon. Trong khi mẹ múc bát nữa, Chanh hỏi:

- Sao thằng Bòng ít khi ở nhà vậy mẹ?

- Ối, hơi đâu hỏi nó. Sớm tửng mưng nó làm vài chén cơm nguội, người lớn chưa dậy nó đã lùa trâu đi biến. Nửa buổi nó về kiếm bữa nhì, xế chiều nó lục khoai sắn. Phe chăn trâu của nó tới chục đứa, dựng chung cái chòi chỗ cửa khe Hội, cả ngày tụi nó gài bẫy, tát cá, leo cây. Cha tính bắt nó phụ lò thổi bễ, mà không biết để trâu ai coi. Đợi thử anh Ba Mít có mở lớp dạy chữ ban đêm thì cho nó đi học, cả một nhà dốt đui, dốt đen thiệt tới cực. Bắt được lá thơ cũng đợi cha về coi, mấy mẹ con có mắt như mù...

- Hình như thằng Quýt ưng cô nào trong xóm Chợ hả mẹ? Nghe anh em giỡn giỡn vậy.

- Ăn đi chớ nguội. Ưng con Ba Song chỗ bến Vạn, nó giấu kỹ, hỏi đâu gật đó. Cha mẹ con Song là chủ ghe dọc, có một mẫu đất nà ở bên kia sông, chưa chi đã đánh tiếng chê nhà mình nghèo không gả con.

Có một điều mẹ còn ngờ ngợ nhưng Năm Bưởi bạo mồm nói huỵch toẹt ra với anh cả: Tư Quýt ghen với  anh. Ngày xưa, ghen  anh được đi học ở thành phố. Bây giờ, sau những ngày mừng rỡ chung với cả nhà, lại ghen cha mẹ cùng làng xóm coi anh Cả như thánh sống, cái đứa còng lưng ngồi lò giúp cha mẹ nuôi bầy em thì chẳng ai nói tới. Tư Quýt vốn đã chậm chạp, lầm lì, bây giờ càng ít nói và già nết đi.

Ông Tư nhận chức chủ tịch đã một tuần, gần như suốt ngày đêm chạy tất bật, việc gì cũng phải chân đến tay sờ mới dám định đoạt. Tám Doãn đi các xóm đánh trống họp tổ chức dân quân, sắp xếp việc tuần tra canh gác. Chỉ còn anh Ba Mít sẵn chữ và thích ngồi bàn giấy, luôn thường trực giữa đình làng để cấp giấy tờ và nói những lời hiệu triệu.

- Yếu còn hơn thiếu, có còn hơn không, cứ làm tới tới đi!

Anh Xáng trưởng ban khởi nghĩa dặn vậy, Cả Chanh thấy phải. Ủy ban Linh Lâm còn xộc xệch, nhưng nó vẫn ngàn lần tốt hơn đám hương chức vừa gạt bỏ.

Năm Bưởi mê mẩn với tiểu đội nữ du kích của mình, quyết đẩy nó lên hàng “chủ lực” như đội nam, bắt chị em tập bò, tập bắn đến rách quần áo, toạc da đầu gối, cùi tay. Cô ta còn chơi trội: bí mật qua thương lượng với cậu Hai Khánh bên ấp, mượn cây súng hơi và xin đạn để chị em tập bắn bia, chỉ nhờ cậu bày cho một lát và đừng nói lộ cho ai biết. Hai Khánh thích mấy cô gái táo bạo này, vui vẻ ra bãi ngắm tập cho các cô ngắm bắn suốt hai buổi, sau đó mỗi cô được bắn ba phát. Kết quả cũng khá. Năm Bưởi năn nỉ ỉ ôi một chầu nữa, chị em được thêm mỗi người ba phát, đợt sau này bắn tốt không ngờ!

Ban chỉ huy không nói ra, nhưng dần dà đội du kích đoán biết hai cây súng của đội là do Hai Khánh tặng, từ đó bớt gờm cậu cử bên ấp. Cả Chanh chỉ báo vắn tắt là theo chính sách Việt Minh, ta không động đến ngựa và súng hơi của cậu vì ta chưa cần dùng.

Như thế, trong gia đình Cả Chanh chỉ còn ba người làm ăn. Bà Tư nấu nướng xong lại đem cơm ra rẫy lúi húi cuốc cỏ lúa, vun gốc sắn, Bảy Bòng giữ trâu, Tư Quýt thay hẳn cha ngồi lò, sau đợt rèn dáo mác, đã chuyển sang làm dao cuốc và hàng đổi rìu rựa, kiếm gạo cho bảy miệng ăn. Còn may là dân làng sau vụ gặt tháng năm có thóc để trả công và cũng biết nhà ông Tư túng thiếu nên không hẹn lần lữa như mọi năm.

... Bài thuốc nam của ông Tư phải uống bụng no, có gừng, trầu và lắm vị cay. Chanh nằm xuống sạp hỏi mẹ đang thu dọn nồi bát và áo quần thay ra để xuống suối giặt rửa.

- Nhà mình đã phải vay ăn chưa mẹ?

- Trời sanh voi trời sanh cỏ...

- Cỏ trồng hay cỏ vay?

- Nhiều no, ít đủ, đắp đổi cho qua ngày đoạn tháng thôi con ơi!

Rõ ràng mẹ không muốn nói chuyện cơm gạo. Mẹ vẫn thường vay và trả giấu lén, cha hỏi thì nói, nhưng cha chẳng bao giờ hỏi thiếu hay đủ, chỉ nói sơ sơ cho biết nhà nào thiếu bao nhiêu tiền hay thóc công rèn, mẹ nhớ và nhắc người ta trả. So với những ông chồng tệ hại mà mẹ đã biết, quanh năm cạy rương vợ lấy tiền đi rượu chè, hút xách, bài bạc, ve gái lén bán cả ruộng vườn nhà trâu đi, cha vẫn là người chồng đáng quý.

Mặt trời đã lên cao trên rẫy. Sương đêm ngấm vào đất và đọng trên lá thành hơi nước, tỏa mùi nóng ẩm của tro than, lá mục. Con “bắt cô trói cột” kêu lảnh lót khi xa khi gần, từng lúc bị con tu hú chen ngang một tràng với thói quen dành tiếng cũng như giành tổ. Chanh thiếp dần, bù cho đêm qua đi Linh Hạ dự mít tinh ra mắt ủy ban Việt Minh. Đó là làng thứ tư trong vùng lập chính quyền cách mạng. Khoảng hai giờ sáng anh mới về đến chòi và lên cơn lúc gà gáy nhì. Đã trùm chăn kín mít và bắt đầu gõ răng, anh còn lập cập gọi Cam, bảo nó thay Năm Chò đi giao thông ở Huề Bình cho đúng ngày hẹn, nhân tiện ghé qua Linh Trung bảo  anh tổ trưởng du kích ở đấy đến gặp  anh gấp.

[hoi_ls]

*
*    *

Tiếng ngựa hí xa. Lại tiếng ngựa hí gần và dài hơn. Anh em nhà pha liếc nhau, hất hàm, nâng lên thả xuống những cái đầm nện làm đường bằng súc gỗ to, với hai cây càng đóng đinh hai bên. Nâng, thả, nâng, thả. Thằng quan hai Pháp dong ngựa đến, gườm gườm cặp mắt xanh, tìm con mồi hôm nay. Mỗi lần cưỡi ngựa xem lũ tù đắp đường mười bốn từ Kon Tum về Tu-ran, hắn phải đánh tóe máu vài ba người. Không làm thế cả lính lẫn tù tưởng hắn dễ dãi, sẽ đòi hỏi xin xỏ lắm thứ...

Ngựa hí nữa. Tên quan rút chiếc roi da dài đóng sẵn vài chục đinh sắt, loại tán vào đế giày đinh lê-dương, cài vào yên cái roi hiền lành dùng để quất ngựa. Hắn rất cưng con ngựa nòi A-rập cao lớn, rất ít quất roi, cần lắm mới phẩy con roi nhỏ bên mắt ngựa vừa đủ dọa dẫm cho nó cất vó phi nhanh. Còn lũ tù chính trị kia được hưởng thứ roi xé thịt dành riêng cho người. Ngựa phải béo khỏe lành lặn, còn bọn người kia phải biến thành những bộ xương biết đi, biết đắp đường. Hai con roi dùng vào hai việc.

Mười lăm năm gác tù giúp hắn hiểu rằng một tờ giấy báo tử chỉ gây xúc động vài ngày, một xác chết chỉ khiến người ta sợ vài tuần, nhưng một bộ xương bò lê và thoi thóp kéo dài sẽ để lại một cơn khiếp hãi đến mãn đời. Hắn tự hào là chưa bao giờ một tên tù chết ngay dưới tay hắn, dù đánh trong lúc say. Hắn luôn luôn để dành năm bảy ngày sống hấp hối cho các đồng chí của tên tù được thấy và nghe đến cái độ phải bít tai nhắm mắt. A ha ha, khối đứa đã bí mật xin được làm chỉ điểm sau những trận đòn tâm lý ấy. Trò đời, biết bao kẻ đã dám tự tử bằng treo cổ, nhảy sông, bắn súng vào đầu, uống thuốc ngủ, nhưng chưa hề có một ai tự tra tấn mình hàng tháng và chỉ tắt thở sau cả chục ngày quằn quại!

Sợi cương bên trái nảy nhẹ. Con ngựa quay đầu về phía Chanh. Anh liếc thấy, cúi nhìn xuống mặt đường, nhấc và thả cái đầm đều tay, y hệt như mọi người.

- Xê luy, lơ mơ-nơ?

- Uẩy xừ. ¹

Sợi roi tán đinh rít mạnh trên không. Chanh định lăn ra tránh, không kịp. Cảm giác roi quất vào thân đã thành quen; Bịch một cái như ma-trắc nhồi cát đánh vào người, sau đó mới đau xói vào thịt xương, trên da còn lại một vệt dài rát như gí lửa. Chanh ngã ngồi xuống, đưa hai tay che mắt. và thái dương. Víu... bịch!

- Chanh! Dậy Chanh! Mơ gì vậy con?

Vẫn nhắm mắt, Chanh vùng lật sấp người lại. Cho nó đánh trên lưng. Tránh đòn âm. Bịch!

- Chanh! Lạ, nó mát rồi sao còn mê dữ quá.

Chanh lật nghiêng người, mở mắt, thấy một mảng tre đan. Ai đó mặc bà ba đen đứng sát vào ạp. Thằng quan hai với con ngựa biến mất. Ngọn roi rạch người biến mất. Anh nặng nề chống tay nhỏm dậy. Ông Tư vỗ thêm lần nữa vào vai con:

- Tỉnh chưa nè... Chiêm bao thấy thứ gì mà hét dữ vậy? Khỏe thì tiếp khách, mệt cứ xin kiếu.

- Ai đó cha?

- Hai Khánh bên ấp. Mới đi xa về, nói con hẹn gặp gấp ở đây, cha dẫn ra.

Chanh vơ mảnh vải cũ dùng làm khăn, lau mặt và cổ. Tỉnh rồi. Mé sau chòi rẫy, Khánh đang nối sợi dây dài vào cương, buộc vào gốc cây, kiểu dòng dây cho ngựa ăn mà không phải tháo cương. Con ngựa bực dọc hí lên mấy hồi nữa, rồi đành chịu theo cương mà gặm cỏ, nhai trệu trạo.

Vóc người cao và dẻo của Khánh trông càng oai trong bộ quần áo dài bằng ka-ki màu cứt ngựa và đôi dày da có cổ.  Anh phải cúi khi bước vào chòi rẫy. Anh lật cái mũ cối có vành dày bằng li-e đánh phấn trắng, nhìn quanh một vòng, cười:

- Chỉ huy sở hay là trạm dét-tê đây?

- Cả hai. Tạm thời đang dùng làm nhà thương sốt rét!

- Tôi mang cho anh một trăm viên ki-na-crin với ít thuốc bổ, một số tài liệu... Trước tiên xin báo ngay: Tụi Bảo an binh sắp đánh lên đây!

Khánh cố ý nói độp cái tin giật gân ấy, xem anh thượng cấp Việt Minh có luống cuống sợ hãi không. Cả Chanh chỉ hơi cau mày chờ nghe tiếp, khuôn mặt xanh nhợt vì sốt rét nhưng không một nét xúc động. “Anh chàng cứng đấy”. Khánh nghĩ.

- Thằng quản Hưng cử thằng phó nó là quản Lược đem một xéc-xi-ông lên Linh Lâm, thử sức với du kích Việt Minh. Thằng Lược đang đóng ở Hà Lam, chạy vô hỏi ông phủ Đỉnh xem có biết Linh Lâm bây giờ ra sao không, tình cờ gặp tôi ở đó. Tất nhiên ông phủ khuyến khích nó đánh mạnh. Tôi kéo nó đi nhậu, vẽ rắn thêm chân một hồi, cu cậu sơ mất máu. Nó than thở là giữa quản nhất và quản nhì mà thằng quản Hưng cố dìm nó, hại nó. Lên rừng núi chọi nhau, thua thì bỏ xác, thắng cũng chẳng ai biết tới, có khi thằng Hưng tráo qua tráo lại giành hết công trạng. Tôi mách nước cho nó cứ lên thập thò đâu đó, giả bộ đánh chác một hồi, về làm tờ trình thật ngon. Nó nhờ tôi về Linh Lâm tìm cách gặp quí vị trong ủy ban thương lượng giùm thế này: Ủy ban và du kích tạm lánh mặt một ngày, nó đem quân đến xóm Chợ, bến vạn gọi là có mặt rồi rút. Có thể bắn một hồi qua chỗ không người như núi Ông Tượng chẳng hạn, lấy cớ để trình lên quan trên...


------------------------------------------------------------------------
1. Tiếng Pháp: Thằng cầm đầu đấy à ? Thưa vâng.

[hoi_ls]

Ngồi trên xe khách lên Linh Lâm, Khánh nghĩ đến nụ cười khoan khoái và khen ngợi của Cả Chanh, khi nghe mưu kế  anh bày cho quản Lược. Cứ để cho địch cầm dao chém, ta mất gì đâu!

Cả Chanh vẫn cau mày nghĩ. Rồi  anh hỏi:

- Bao giờ nó lên?

- Sáng mai lên huyện Tây Quảng. Lấy cớ chưa rõ tình hình và chưa kịp sửa soạn sẽ cho quân sửa soạn ở lại đó thêm ngày mốt nữa. Nếu không có tin tôi báo lại thì coi như bên ta bằng lòng, ngày kia nó đưa quân lên.

- Súng ống xe cộ ra sao?

- Nó tính đi hai xe cam-nhông. Đem theo ruột moóc-chê cỡ nhỏ, hình như 60 ly.

- Tinh thần quân lính?

Khánh cười xòa:

- Tôi có gặp lính đâu! Chỉ huy mà thế chắc lính càng tồi hơn. Nhưng tôi vẫn bóp được cò súng  anh ơi!

Ông Tư nãy giờ chỉ ngồi nghe, bỗng chen vào một câu gay gắt:

- Thả nó ruồng lên tới đây, cán bộ với du kích trốn sạch, về sau dân chứng coi mình như rơm rác!

- Bác ạ, súng ống mình chưa có, anh em chưa quen trận mạc, tránh voi chẳng xấu mặt nào...

- Dân đây quen tìm voi mà bắn, không tránh đâu anh! Không bắn được cũng đào hầm cho sụp, nổi trống mõ đồng la cho sợ. Tránh voi thì tới nay chẳng còn cày ruộng rẫy làng xóm gì hết!

Khánh lúng túng cãi gượng:

- Ấy là cháu ví von thế. Thằng địch sẵn súng ống, lắm mưu mẹo, khó hơn voi nhiều chứ!

- Biết người khôn hơn voi rồi. Khôn thì càng không muốn chết. Anh nói một... một gì đó kéo lên, ước sức bao lăm đứa?

- Dạ, chừng bốn chục.

- Cứ cho là mình đánh dở. Bắn trúng một hai thằng, mắc chân vô bẫy kẹp một thằng, đạp trúng chông nai, chông heo một thằng nữa. Cả bọn có dám xông liều lên không?

- Nó đốt nhà, giết dân làm sao bác?

- Muốn rảnh tay thì cho dân lánh vô rừng, lùa trâu bò gánh thóc lúa theo. Bộ không đánh thì nó để dân được yên à? Nó lại bắt cả xâu ra đình cùm chân, tra khảo như hồi tàn quân ông Hường Hiệu, hồi mấy lần cộng sản dậy...

Khánh không muốn cãi với ông thợ rèn hăng máu mà đơn giản này, quay nhìn cả Chanh. Chanh chỉ dặn ông Tư:

- Cha biểu thằng Cam đi báo dùm trưa đứng bóng sẽ họp ủy ban và ban chỉ huy du kích ở căn cứ A.

- Công việc để anh em lo, mày đứng không vững..

- Con chia việc cho  anh em lo, rồi mặc sức con ngủ!

Ông Tư lầu bầu trong miệng, tất tưởi bỏ đi. Cả Chanh nhìn theo cha, khẽ cười:

- Ông già tôi bốc hơn cả thanh niên... Có lẽ chúng tôi phải đánh, đồng chí Khánh à.

- Anh cũng nghĩ như bác?

- Lý lẽ ông già có phần đúng. Dân ta đang chờ coi thử Việt Minh kêu gọi đánh Tây đuổi Nhựt là nói khoác loác hay dám làm thiệt sự. Đánh dở còn hơn chạy trốn... Mặt khác, nếu chặt cụt một cánh tay của Bảo an binh Quảng Nam, đội quân quản Hưng sẽ tan rã nhanh, các nơi khác trong tỉnh khởi nghĩa dễ hơn. Đánh dưới đồng bằng rất khó, nó chịu dẫn xác lên chỗ hiểm hóc này, hay lắm. Mại vô mại vô, bỏ qua rất uổng!
Khánh cười to tiếng. Quả anh chính trị phạm này có bản lĩnh cao cường!

- Anh tính dàn trận ra mà đánh à?

- Dân ở đây sẵn kinh nghiệm đánh voi cọp, mỗi lần học quân sự anh em đưa ra nhiều kiểu đánh lạ hết sức anh à. Để bàn chung coi đánh quản Lược cách sao cho bảnh. Ba anh thợ giày thành Gia Cát Lượng mà!

Ngập ngừng vài phút rồi Khánh mới hỏi:

- Như thế, tôi cứ lặng im để cho quản Lược dẫn quân lên anh nhé?

Cả Chanh chợt nhớ, rút hai cánh quạt mo dắt ở phên, đưa cho Khánh một. Khánh quạt phành phạch. Đến lúc này  anh mới nhận ra mình đang vã mồ hôi.

- Xin lỗi nghen, đây không có nước chè, mẹ tôi bắt uống toàn thuốc nam... Anh nên gặp lại thằng Lược, nói hễ nó lên thì Việt Minh gặp đâu đánh đó, về sau sẽ đánh thấu đồng bằng thành phố nữa. Tốt nhứt là nó theo Việt Minh luôn đi!

- Theo được à?

- Sao không được? Thì Năm Chò nhà mình đây, cai khố đỏ thuộc loại lính dữ mà bây giờ chỉ huy du kích ngon lành! Anh đừng lộ tông tích của anh, cứ nói Việt Minh nhắn quản Lược nên rán lập công chuộc tội. Tốt nhứt là kéo cả đội lính mang súng theo cách mạng, sẽ được khen thưởng trọng hậu lắm.

- Nếu nó nói muốn gặp ông chỉ huy Việt Minh cho chắc...

- Sẵn sàng. Hẹn đâu cho tiện hè... Hay là tạm dùng chỗ anh làm đất Thụy Sĩ vậy. Nó cải trang đi với anh lên ấp, chúng tôi đến gặp. Sau này nó có phản thì anh chẳng bị rắc rối gì, tại nó nhờ anh giúp thôi. Anh đóng kỹ cái vai quản lý của ông phủ Đỉnh, ở lại vùng Việt Minh để giữ ấp, phải miễn cưỡng theo lệnh ủy ban, họ còn cho phép lên xuống vì chưa thấy gì đáng ngờ. Chịu khó chút nghen!

- Vâng.

[hoi_ls]

Khánh biết Cả Chanh vừa qua cơn sốt rét, lại sắp đi họp ở nơi căn cứ A nào đó mà anh chưa hề tới. Nhưng anh không muốn rời khỏi chòi rẫy. Con ngựa Hường càng già càng khôn, đã hí he lên nhiều lần giục chủ. Anh khát và đoán con ngựa cũng khát. Anh vẫn chịu sức thu hút lạ lùng của người thợ sửa xe lửa biến ra cán bộ Việt Minh này. Anh muốn hỏi rất nhiều và muốn kể chuyện mình rất nhiều, để anh ấy biết mình đang muốn trở thành một người như anh ấy, dù cách nhau nhiều năm mà đũng quần trên ghế nhà trường và học nhồi sọ các thứ luật pháp mà thời buổi này chẳng ai cần đếm xỉa. Anh đứng dậy, đội mũ, thoáng buồn vì Cả Chanh không cố giữ lại.

- À, phủ Đỉnh không chịu thêm súng đâu anh. San đợt tịch thu thóc của Năm Chò, ông ta ngại tiếp tế súng cho Việt Minh. Tôi nói mãi ông ta mới hứa kiếm một cây ca-lip-đu bắn thú rừng thôi, không chắc có. Cửu Áng dạo này kín tiếng lắm, nói nhỏ với tôi gục đầu chịu trận cái đã.
 
Lão báo mật xuống huyện, mà coi bộ quan huyện cũng chực cuốn gói...

Khánh rút trong hai túi quần sấp báo và gói truyền đơn mới đem về, dặn thêm cách uống ki-na-crin chữa sốt rét, vẫn thấy mình đang chở củi về rừng, dường như Cả Chanh đã biết và đã có sẵn tất cả những gì mà anh báo tin hay mang đến. Bỗng anh nhớ ra việc mới:

- Tiểu đội cô Năm Bưởi mượn súng hơi của tôi tập bắn. Anh coi thử, nếu đội du kích cần tập thì lấy về mà dùng.

- Nhiều đạn không  anh?

- Vô số! Tôi có bàn dập đạn, cả đi-a-lô-lô và cô-ních, anh em kiếm chì tự làm đạn mà bắn cho quen, sau khỏi bỡ ngỡ.

- Ôi chao, dễ vậy á? Tôi cứ tưởng khó kiếm đạn, không dám mượn súng  anh! Chì thiếu gì, vạn chài nhà nào chẳng có. Anh cho mượn vài bữa nghen?

- Mượn đến ngày cách mạng thành công cũng được!

Khánh cưỡi ngựa ra về với niềm vui cuối cùng ấy.

Con Hường ở núi lâu năm, khi ghé mõm uống nước khe Hội từng hơi dài, vẫn nhớ thổi hơi rùng rùng qua mũi và hất mõm xua những con đỉa mà nó liếc thấy bơi đến ngùng ngoằng. Khánh tì tay trên mũi yên ngựa, nghĩ: “Đáng lẽ mình tặng luôn anh Chanh khẩu 7 ly 65 của Ta-kê-đa.  Ảnh nằm một mình trong chòi rẫy, chỉ có cây rựa cán dài đặt cạnh gối..”.

Sau chuyến thu thóc của Năm Phi đao, Khánh gặp Chanh nói cho bõ tức. Kiếm súng đạn cho Việt Minh một tay khố đỏ xăm đầy chàm lại cầm đi bắn chó, bắn lấy oai với lũ con gái bến Vạn! Chở thóc về, chắc lại đem nấu rượu hết thôi! Thế nhưng Cả Chanh kiên nhẫn nghe anh trút hết cơn bực dọc, nghiêm chỉnh nhận khuyết điểm, hứa sẽ chấm dứt sai lầm. Khánh nguôi giận, nhận thấy mình quá lời, ấp úng chữa:

- Tôi không định nói anh đâu...

- Sự thật là tôi có thiếu sót. Anh chỉ trích rất phải.

Từ nhỏ, Khánh chưa hề gặp ai nhận lỗi một cách rành mạch như thế. Cha mẹ,  anh chị em, thày học, bạn bè, ai nghe một tiếng chê trách là giãy lên như đỉa phải vôi, không chửi bới lại cũng phân trần đến đứt hơi. Cả Chanh khác hẳn, anh nghiêm khắc với mình đến dễ sợ, dường như  anh đứng hẳn ra ngoài để nhìn lại mình bằng cặp mắt quan tòa. Một mẫu người rất lạ!

Cả Chanh không bênh vực cho mình, chỉ nhắc Khánh chớ nên giận dai đối với Năm Chò, đừng đay nghiến cái quá khứ khố đỏ của  anh ta, bởi vì “mỗi chúng ta đều có vết mực trong quá khứ, khó tránh khỏi”. Lát sau Khánh nghĩ lại và xấu hổ ghê gớm vì con quan phủ với lính khố đỏ thì hơn gì nhau!

[hoi_ls]

16.

Ủy ban và ban chỉ huy du kích quyết đánh mạnh. Tiếp đó bộ đội du kích họp, sôi máu bừng bừng, đưa ra những sáng kiến long trời lở đất. Tám Doãn muốn dùng hàng trăm cây ná bắn tên như mưa, cả tên độc lẫn tên thường, hễ không trúng mươi thằng thì cậu ta nhỏ bằng con kiến. Năm Bưởi thề rằng chị em sẽ xông vào đánh bằng gươm, giáo, mã tấu, một đổi một chứ không đòi nhiều. Ông Tư Chua họp với du kích, cam đoan các loại bẫy kẹp và chông heo chông nai của ông sẽ làm què chân ít nhất một nửa số lính địch.

Với nếp nghĩ mạch lạc lớp lang của người thợ vi-dít-tơ xe lửa, Cả Chanh cố góp nhặt tất cả những mới lạ và gạt bỏ cái phần cao hứng bốc đồng trong lời lẽ của anh em, cũng xóa bớt đi những lo ngại bàn lùi của vài người do dự. Anh quen làm như thế từ bao giờ không rõ. Các đồng chí ở nhà tù bảo  anh có trình độ tổ chức khá, các đồng chí gặp anh sau khi vượt ngục thấy  anh lãnh đạo đúng đường lối quần chúng, Chanh nghe lời khen mà cứ ngỡ ngàng, bởi anh khó hình dung một cách làm việc nào khác.

Bởi vậy, sau khi nghe ghi nhận rất nhiều ý trái ngược nhau, bản kế hoạch chiến đấu của Chanh được hầu hết anh chị em du kích ưng bụng, chỉ lèo thêm vào đôi ba điểm nhỏ.

Một tổ bốn người sẽ phục kích ở bến Huề Bình. Anh em phu bến đánh chìm phà sẽ buộc địch qua sông bằng đò, ấy là lúc bắn nhào một số bằng hai cây súng đang có. Khi địch đổ bộ, tổ này rút về Linh Lâm theo đường núi. Cần bốn người để giữ súng và cõng nhau khi bị thương, Năm Chò nắm tổ này.

Phần lớn đội du kích sẽ phục kích trên quãng độc đạo qua truông vắng, núi kẹp hai bên. Chặt nhiều cây to đổ xuống đường 56 cho thân và cành bịt hết lối đi, buộc địch dừng lại mở đường. Du kích đào hố núp trên sườn núi bắn tên xuống, hễ địch vỡ chạy thì a-lát-xô¹ bằng giáo mác cướp súng, địch mạnh quá thì rút. Tám Doãn chỉ huy trận này.

Chỗ đánh thứ ba giao cho ông Tư Chua và dân quân, với tổ Năm Chò lui về phối hợp. Dân quân sẽ đi mượn tất cả các bàn chông sắt có ngạnh mà dân làng hay đặt ở các cửa rẫy chống heo nai, đem xếp kín trong cỏ cao hai bên đường, ngang truông Dơi. Bị súng từ phía trước bắn xâu táo, địch sẽ nhào xuống lề đường tránh đạn, ngã sấp trên chông.

Cả Chanh chỉ huy chung, có Sáu Cam và hai em chăn trâu theo làm liên lạc. Bản doanh đặt ở miếu thờ Nghĩa tượng nằm lút trong rừng rậm không có đường qua lại, nhưng gần cả ba chỗ đánh.

Nơi rút về sau khi đánh là căn cứ B mới. Kho thóc gạo đã chuyển tới đấy vì kho cũ lộ.

Vận động dân làng tạm lánh vào rừng do Ba Mít lo. Nhà nào không muốn đi cũng ra lệnh phải giấu lương thực.

Dấu hiệu nhận nhau: khăn trắng buộc trên bắp tay trái. Hỏi và đáp để tìm nhau ban đêm hoặc trong rừng rậm: hỏi chiến, trả lời đấu.

Hầu hết ý kiến của anh chị em đưa ra, nhưng đến khi Cả Chanh sắp xếp lại và trình bày từ đầu đến cuối, họ lại tấm tắc khen anh cả học quân sự hồi nào mà tài quá, lo liệu đủ mọi bề. Chỉ còn thêm vài lời bàn góp: sắm sẵn đồ băng bó và thuốc men, cử người nấu và đem cơm, cho mấy chị xuống chợ Huề Bình dò xét và báo tin về trước. Còn gì chưa nghĩ ra thì về sau “anh cả ảnh bày cho”.

Trong đội, chỉ một mình Năm Chò đã trải qua súng đạn ở mặt trận. Anh gãi tai:

- Đi Lính cho Tây, chỉ có kinh ughiệm đánh thua thôi chưa thắng lần nào. Hồi tôi bị đưa qua xứ Mên chọi với lính Xiêm, Tây cho dàn trận dưới hầm hào, bắn cù cưa miết. Lính Xiêm được tụi Nhựt bày mưu nhiều lắm, chơi cho Tây hết đòn này tới đòn khác liểng xiểng...

- Thì anh nói thử, đánh sao cho Tây thua?

- À, để nhớ coi...

Cứ thế lần hồi Năm Chò nghĩ dần ra các mưu mẹo rất ly kỳ. Khi họp xong, anh còn nhớ thêm rằng trong đêm đảo chánh quân Nhựt vừa bắn súng vừa đốt pháo cho Tây loạn ù, theo lời kể của cô nhân tình bán rượu lậu ở Qui Nhơn. Toàn đội trầm trồ và tính chuyện mua rất nhiều pháo, thứ càng to càng hay.

Anh em ra về hết, Năm Chò vẫn đứng tần ngần đợi Cả Chanh.

- Đại... anh cả nè, thằng Hai Khánh lùng anh có việc gì vậy?

- Kìa Năm, cậu biết Hai Khánh là cơ sở Việt Minh rồi chớ. Hôm nhận hai cây súng cậu đi với mình mà!

- Việt Minh gì mà cưỡi ngựa đi thu lúa tô, bắn chim, thì thụt với Cửu Áng hoài! Bữa vô lấy lúa nhà nó, tôi thấy sang quá anh ơi. Họp làng ta để nó ngồi ghế nhơn sĩ thì được, tôi chẳng nói sao, có điều anh đừng tin tụi con quan lớn mà khốn đó, anh cả!

- Đồng ý, mình giao từng việc thôi. Việc của Hai Khánh là nắm tình hình địch, kiếm súng, nay mai còn nộp thêm lúa nữa. Được chưa?

Năm Chò lại gãi tai. Được vẫn được, nhưng cứ ngờ ngợ cách sao, khó nói quá!


------------------------------------------------------------------------
1. Tiếng Pháp: À l'assaul: xung phong

[hoi_ls]

*
*    *

Pình, pình... pình, pình... pình, pình...

Từ phía Huề Bình vẳng đến đủ mười tiếng nổ của đạn moóc-chê theo nhịp bắn thong thả từng cặp rời nhau. Bước đầu như thế là đúng giao ước.

Đứng trong hố bắn sâu ngang ngực, Chanh nhìn quanh một vòng đội quân “cung thủ” của mình đang nhấp nhổm rướn nhìn xuống đường ô-tô, bẻ thêm vài cành lá mé sau cắm lên miệng hố trước mặt cho thật kín màu đất đỏ, săm soi những ống tên đeo trên lưng. Anh đã buộc anh em để hết tên độc tại căn cứ, dành cho những trận ác liệt hơn về sau. Mỗi người mang theo bốn năm chục mũi tên thường, trong đó một số lắp mũi nhọn bằng sắt có ngạnh, người bị thương giật tên ra thì ngạch xé toạc thịt hoặc mắc lại trong thân.

Năm Chò đi lom khom men sườn núi rậm xem xét thật kỹ, quay lại chỗ Cả Chanh, nhảy xuống cái hố đào dài cho bốn năm người đứng được. Anh lại mặc áo quần khố đỏ và đi giày săng-đá, những thứ ấy hằng ngày gây phiền phức và nóng ngốt người, vào trận lại rất tiện, tha hồ bò lết và lao qua gai góc. Anh phủi vệt đất dính trên báng cây trường Đức, gật gù:

- Coi bộ chơi được, anh em bình tĩnh lắm. Tôi cấm không được giương ná lắp tên trước. Súng nổ mới được làm.

- Tại sao?

- Một là lên dây để lâu, cánh ná yếu đi, cha nào cũng muốn bắn phứt. Hai nữa, thấy thằng địch diễu qua rển rển trước mắt, dễ ngứa ngón tay lảy cò lắm.

Chanh khen phải. Năm Chò quả đáng mặt chỉ huy. Những kinh nghiệm cũ của Năm đang lần lượt trở lại. Hễ hỏi dồn thì cậu ta bí, nhưng cứ để “rài rài rồi tính” thì lại moi ra được lắm ý hay trong cái khó hiểu biết chất ngổn ngang của  anh chàng. Hơn nữa, sau lần “nhận tội” trước đội, Năm Chò bớt nói ẩu làm liều đi rất nhiều, và họa hoằn Chanh mới ngửi thấy mùi rượu phảng phất khi đứng ngồi bên cạnh Năm. Thôi được, giữ lời thề chừa rượu ang áng bấy nhiêu cũng là khá.

Một tiếng rơi nhẹ. Một tiếng nữa. Cậu du kích ngồi chìm trong tán cây rậm trên đầu thả xuống ba quả mua báo địch đến. Năm phút sau, Sáu Cam từ chỗ rình ven đường lom khom leo tới hố chỉ huy.

- Họ tới... đúng ba người...

- Có súng không?

- Mỗi người một súng, đeo sau lưng, cổ choàng khăn trắng.

- Đằng sau xa có lính theo không?

- Em chưa thấy gì. Để coi tiếp.

Qua cành lá, Chanh đã thấy ba người thong thả leo dốc, dừng đợi nhau rồi đi tiếp. Anh nhảy lên miệng hố, nhón chân san bụi mua to, xem kỹ khúc đường thẳng và trông chừng nửa cây số sau lưng họ.

Trên đường và các sườn đồi trọc hai bên không có bóng người. Ổn rồi.

- Ta xuống đi, Năm.

Đội cung thủ nằm im tại chỗ, đợi súng nổ mới bắn. Bốn người bước xuống đường đều cầm súng, bởi Sáu Cam vác theo cây súng hơi mượn về cho đội tập bắn hôm qua, và Cả Chanh đeo cây súng lục ru-lô bằng gỗ sơn đen trong bao da cạnh sườn, tay đặt hờ lên chuôi.

Ba người lính dừng phắt lại, giơ hai tay không chờ ra lệnh, tay hơi run và mặt tái, nhưng miệng lại toét ra cười.

- Dạ bẩm quan... quý quan... tụi con xin về...

- Đặt súng xuống đất, tháo nịt đạn.

Họ làm theo hối hả, miệng vẫn nói:

- Dạ, tụi con cứ sợ... quý quan bắn lầm tội nghiệp lắm...

- Doãn! Đưa một tổ xuống đây!

Cả Chanh chỉ gọi một tổ, nhưng anh em từ trên sườn dốc leo ùa xuống cả, vì nghe lầm hay tò mò chẳng biết. Ba người lính trố mắt nhìn mấy chục “quan” mặc bà ba, tay ná tay mác, vẻ mặt chỉ háo hức chứ không đằng đằng sát khí. Một cậu reo to:

- Thằng Mão ở Linh Trung đây mà!

- Ủa, mày hả Nhơn? Hai đứa nữa ở Linh Hạ đây nè!

Ồn ào, lộn xộn. Đã có mấy cậu cầm súng lên xem một cậu kéo quy-lát róc róc. Năm Chò quát:

- Coi chừng nổ cướp!

- Dạ thưa... thưa ông, súng không lắp đạn.

- Tất cả trở về lăng-sê, sẵn sàng chiến đấu! Tám Doãn nhận súng đạn, tạm giao cho tiểu đội Một trí quân trí súng như cũ đợi mệnh lệnh tôi!

Anh chị em cụt hứng, chậm chạp leo trở về các hố núp. Chỉ có Năm Bưởi cứ túm cánh tay Tám Doãn lay lay và nói thì thào, Cả Chanh chỉ nghe vài tiếng “nghen anh, nhớ chưa”. Các cô lại giành súng rồi!

Chanh đưa nhóm hàng binh lên chỗ bãi phẳng mé sau hố chỉ huy. Họ mừng quá, nói luôn miệng không đợi hỏi. Chỉ cần một lần chặn, họ chuyển ngay sang anh với em, uống nước chè đậm từ bi-đông của Năm Chò rót ra cái ca nhôm chuyền tay. Tám Doãn đeo cây mút-cơ-tông và nịt đạn mới thu, đến báo cáo đã giao súng xong, nhận ra thêm một người lính quê ở Linh Hạ là bạn chân sào chở bè dọc sông Linh. Chanh cứ để anh em hỏi nhau xoắn xuýt một lát cho tan hết lo lắng.

[hoi_ls]

Hôm kia, sau khi bàn kế hoạch với Chanh, Hai Khánh cưỡi ngựa xuống huyện Tây Quảng cách hai chục cây số, vừa gặp hai xe lính của quản Lược chạy lên, đang đậu bên cạnh chiếc xe khách tự dưng hỏng máy phải tháo ra sửa, tài xế sửa ít mà tán gẫu với hút thuốc uống trà nhiều. Khánh cùng viên quản vào huyện đường. Quan huyện thấy lính về lại sợ hơn là mừng. Học chọc tổ ong rồi lủi biến, để cho ong xúm vào đốt quan. Quan chỉ nói qua loa rằng cộng sản đang làm loạn khắp nơi, nhiều nhất ở tổng An Sơn. Quản Lược trợn mắt vung quả đấm.

- Để đó quan coi, lính tôi rượt cộng sản chạy re tới núi mọi có đuôi!

- Họ chạy rồi họ lại về y như cũ, ăn thua chi... Hay là thầy đóng lại đồn binh ở Linh Lâm? Ai chớ nhà quan phủ Đỉnh chắc là trút lúa gạo heo bò ra nuôi quân mình trấn giữ...

Quản Lược xin kiếu trước để lo cho quân lính ra trận. Còn lại hai người, quan huyện đổi giọng ngay:

- Răng đó Khánh? Toa ở Linh Lâm kham nổi không?

- Thì cũng phải giả dại qua ải...

- Bữa hôm pa-pa đem tờ thỉnh nguyện của hương chức với dân chúng Linh Lâm xuống đây, moa làm liền giấy tờ cho ông cụ lấy đồn điền La-phác-sơ. Toa lấn qua sông được chưa?

- Thong thả đã, dục tốc bất đạt.

- Ồ, moa cũng khuyên ông cụ rứa. Cụ nói cứ lấy đủ giấy tờ để nắm đằng cán, về sau đưa ra cựu khế cựu bổn mới cứng lý. Việt Minh trên nớ đem toa ra tra khảo chi chưa?

- Chưa. Moa nộp trăm ang lúa, được xếp vào danh sách nhân sĩ ủng hộ cách mạng, ngồi ghế đầu trong mít-tinh lập tức!

- Chịu toa rồi đó. Ở đây moa chẳng có chi mà nộp...

Quan huyện còn rất trẻ, mới hăm sáu tuổi và chưa vợ. Năm ngoái quan lên thăm ấp phủ Đỉnh, làm quen với Khánh về nghỉ hè và cũng có buông đôi lời xa gần khiến cho cô Tôn Nữ Huyền Tâm thẹn thò quay mặt. Trong khi chưa chắc chắn về sau sẽ là gì gì của chàng sinh viên Hai Khánh, quan cứ toa, moa cho thân tình và dễ thay đổi cách xưng hô về sau. Thế nhưng bây giờ quan không nhắc tiếng nào tới nàng tôn nữ xấu xí quặt quẹo ở lọt trong vùng Việt Minh cả. Quan chỉ chăm chăm giữ thân để trở về Quảng Trị quê gốc.

- Toa bỏ nhỏ thẳng Quản Lược giùm moa ri nghe: liệu không làm ăn chi được thì cút về tỉnh đi. Gây thù kết oán rồi hai đứa mình bị Việt Minh treo cổ chặt đầu, oan hơn Thị Kính.

- Hễ nó giả đánh rầm rầm rồi lủi êm, toa chịu khó ký giấy chứng nhận cho nó chứ?

- Dĩ nhiên, dĩ nhiên. Nhắc nó viết lập-bô ¹ lên quan tỉnh là moa giúp đỡ tận lực. Tụi đó võ biền ngu hơn heo, toa nhắc vài ba lần cho nhớ nghe chưa.

Khánh ra ngoài, gặp riêng quản Lược trong quán nhậu. Hắn thần mặt ra khi nghe lời nhắn của ông lớn nào đó phía Việt Minh. Thấy viên đội lệ huyện Tây Quảng đi qua, hắn gọi vào cùng bàn. Hai người chơi thân đã lâu, và Lược mang máng cảm thấy bạn mình có dính chút ít gì đó với bên kia.

Giằng co lui tới hồi lâu, quản Lược giao hẹn sẽ đưa quân tới mé dưới bến phà Huề Bình không vượt sông được vì phà hỏng, chỉ lùng sục ngoài vùng Việt Minh. Trong số quân của hắn có ba người quê ở làng Việt Minh đã nói thật với hắn xin trả súng về nhà, lấy cớ rằng sợ vợ con bị “các ổng” trị tội. Hắn định cho họ trốn trong dịp này. Nghe Khánh bàn góp một hồi, hắn bằng lòng để cho họ mang theo súng đạn khi trốn: hắn cử họ đi thám sát coi thử Việt Minh trên Linh Lâm ra sao, và họ sẽ bị quân Việt Minh bắt sống. Ám hiệu báo cho Việt Minh đón bắt sẽ là mười phát đạn moóc-chê bắn rời vào núi hoang, có thể kèm theo nhiều loạt súng trường, tỏ ra có đụng đầu với du kích thật.

Hai Khánh cưỡi ngựa phóng gấp về Linh Lâm. Khi báo cáo,  anh cho biết thêm về quản Lược. Hắn sợ bên ta lật lọng, lấy hết lính và súng xong sẽ đem tên chỉ huy ra chém đầu làm lễ tế cờ. Hắn nói xa xôi tới một viên đội nào đó ở Quảng Ngãi, gặp ông Việt Minh này nói toàn những sự hay ho xong rồi biến mất, tới ông sau lại hò hét diệt sạch Việt gian và giết luôn kẻ đầu hàng. Hắn đợi xem ba người lính về ở với Việt Minh có yên thân hay không.

Bị Năm Chò và Tám Doãn thúc giục, Cả Chanh đồng ý nhận ba hàng binh, thu ba súng. Đêm đến, anh nghĩ kỹ và thấy tiếc. Đáng lẽ ém họ trở lại để lôi kéo thật nhiều bạn bè cùng nhau quay súng mới phải, đây mình lại ăn non, ham xu lẻ!

... Đợi cho ba người lính chuyện trò xả hơi với anh em du kích xong, Chanh mới hỏi:

- Mấy anh hết sợ chưa đó?

- Dạ, hết trơn rồi. Tưởng ai chớ toàn anh em mình nổi dậy!

- Hỏi thiệt nghen, mấy  anh muốn làm như họ không?

- Dạ muốn. Về thăm nhà sơ sơ rồi tụi em xin theo...

- Tốt nhứt là các anh quay trở lại rủ thêm nhiều người nữa, rủ được anh quản Lược về với chúng tôi càng tốt. Công trạng to lắm đó nghen!

Họ ngẩn ra nhìn Chanh, nhìn nhau. Người lớn tuổi hơn cả hỏi với giọng rụt rè ban đầu:

- Dạ, hay là quý anh còn nghi tụi em... ăn ở hai lòng...

- Hễ nghi, làm sao tôi dám giao nhiệm vụ cho các anh!

Chanh nói thật cặn kẽ. Họ hiểu ra nhưng cứ nằng nặc xin về nhà. Chỉ một mình cậu trẻ nhất chịu quay lại, coi như chạy thoát sau khi bị bắt. Du kích sẽ nổ một mớ pháo và rượt theo cho đồng bào thấy để làm chứng.

Anh. em ăn cơm trưa ngay tại chỗ phục kích. Ba giờ chiều, khi nước trong các ống tre cạn ráo và nhiều người ngủ ngồi trong hố, chị dân quân gánh đôi bầu từ chợ Huề Bình chạy lên báo tin thằng tù sẩy đã qua sông, quân thằng Lược nghe nổ nhiều đã rút lui về huyện.

Toàn đội du kích tập hợp trên đường đá, xếp hàng đôi đi xuống Huề Bình. Phần thứ hai trong kế hoạch bắt đầu: gọi hết đồng bào khu chợ Huề Bình đến dự mít-tinh đêm nay, bắt chánh phó tổng và lý trưởng ra nộp hết giấy tờ triện dấu, xin hàng phục Việt Minh.


------------------------------------------------------------------------
1. Tiếng Pháp: Rapport, báo cáo.

[hoi_ls]

*
*    *

Du kích tràn khắp tổng An Sơn. Du kích về họp dân, lập chánh quyền mới ở nhiều làng tổng Cát Lộc. Du kích tập đi đều một hai một ở tổng Đông Phù, người đi đêm trên đường 56 nghe hô rất rõ. Du kích thọc xuống chặn xe đưa truyền đơn trên đường cái đen số Một. Du kích úp vào chợ huyện bắt bốn lính lệ, thu một súng và cho về cả bốn. Bảy người trong đội quân quản Hưng vác súng theo du kích. Một nhóm nhân viên của cái “Liên đoàn cướp giựt” bị du kích trói vào gốc cây dán tờ giấy chữ to “Cấm mở dây”, chúng chịu phơi nắng mưa đến khuya mới thoát.

Một tên quan Nhật đưa chừng, chục lính lên Tây Quảng.

Quan huyện phải chứng minh vì sao mình không đàn áp nổi lũ nhà quê nổi loạn. Quan nắm rất đích xác rằng Việt Minh lấy được một kho súng đạn lớn lắm của Pháp giấu trên núi để chống quân đội Thiên Hoàng, sau cuộc đảo chính chúng nó mộ quân cướp thóc và lập nên một đạo binh có tới năm sáu trăm. Phần chưa đích xác là có sĩ quan Pháp huấn luyện và chỉ huy đạo quân ấy, khi biết chắc chắn quan sẽ trình sau... Tên quan Nhật cho lính diễu qua phố huyện vài vòng. Trụ cờ vốn có hai dây ròng rọc từ hồi thuộc Pháp, hắn cho kéo thêm lá cờ Nhật bên cạnh cờ quẻ ly trên sân huyện đường, gọi thợ chụp ảnh ở phố vào bấm mấy kiểu trong khi lính Nhật xếp hàng bắn lên trời ba loạt. Hắn ghi địa chỉ gửi ảnh, khuyên quan huyện yên bụng chờ Hoàng quân lên dẹp giặc, lên xe vù luôn. Từ đó, các thầy đề, thông, ký, lại, cùng với quan huyện và đội lính lệ, đều biết rằng ngày giao nộp ấn tín súng đạn đã tới gần.

Giữa những ngày hừng hực của tháng Tám năm 1945 ấy, Cả Chanh đột ngột nhận lệnh điều về tỉnh.

Anh ngớ ra hàng giờ. Ở vùng núi Tây Quảng này anh thấy rõ mình đang làm được việc. Dù chẳng cái dại nào giống cái dại nào, nhưng ít nhất anh cũng có ích. Về tỉnh mà làm gì? Khắp cái tỉnh Quảng Nam to tướng này thiếu gì đồng chí tài giỏi hơn? Từ năm 1930 tới nay, qua thăng trầm chìm nổi. Đảng bộ Quảng Nam vẫn cứ lớn lên mãi!

Anh soạn giấy tờ và bộ áo quần kiểm lâm đánh dấu bằng vết đen trên vai, vọt xe, xuống tìm  anh Tô Xáng, định xin ở lại Tây Quảng. Cũng có thể rước hết cả tỉnh ủy lên vùng căn cứ đã loang rộng nhiều tổng, chẳng có thằng địch nào phá quấy nổi.

Do đường dây trục trặc, mất hai ngày Cả Chanh mới gặp anh “Bát Đập”.

Chanh chờ đợi được giải thích hay bị một chầu sạc mạnh. Nhưng anh Xáng chụp lấy anh, reo ồn:

- Hú hồn hú vía, chút xíu nữa tao lên tìm mày lần thứ hai!

- Ủa, anh lên hồi nào...

- Cách đây năm hôm. Tao tới chợ Huề Bình tính vô Linh Lâm, bị tổ du kích gác chặn lại, nói là cấm địa. Xin gặp anh Cả Chanh, nói chẳng biết là ai. Túng quá tao đề nghị bắt giải vô anh cả xét, nói mắc gác không giải được. Bí rị chưa? Tao phải vô gặp tay huyện ủy gần bến phà, viết thư nhờ đưa hỏa tốc cho mày.

- Việc gì gấp quá vậy anh?

- Việc gì nữa! Việc sửa soạn tổng khởi nghĩa, việc giành chính quyền cả nước, việc Đảng mình đứng ra lãnh đạo nước Việt Nam độc lập!

Tim Chanh bóp mạnh một cái, lại đập thình thịch. Anh níu tay vào cạnh bàn để trấn tĩnh. Anh há miệng, định hỏi, nhưng tiếng cứ mắc trong họng. Có thể chẳng.... lẽ nào... sao mau quá vậy...

Anh Xáng lặng thinh, tựa hồ cũng choáng váng vì cái tin chính mình thốt ra. Anh run run nói tiếp, khẽ hơn:

- Sắp rồi Chanh à. Tao cũng bị bất ngờ. Nước Nhật sắp đầu hàng không điều kiện, đại khái xin dâng tánh mạng cho Đồng minh, thương nhờ ghét chịu. Trung ương ra lệnh làm tới tới đi, áp nạp đi, đừng sợ đổ bể gì nữa hết, ngon chưa? Nghe sướng cái màng nhĩ chưa?

- Đánh vô huyện vô tỉnh luôn à anh? Đánh lớn hả?

- Sao cứ phải đánh? Tay không lấy được thành cứ lấy. Đời xưa thổi sáo mà địch lui quân, bây giờ ta nổi chiêng trống khắp nơi, kéo biểu tình cả chục ngàn, trăn ngàn tới vây. Địch chống cự thì đánh, hàng thì tha, vậy thôi.

- Ngày nào ta làm,  anh? Nổi dậy cả nước một lần, hay mạnh ai nấy khởi?

- Mày ở lại đây vài ngày, đợi lệnh giờ chót.

Cái xóm nhỏ và khuất cách thị trấn Vĩnh Điện bốn năm cây số đã biến thành bản doanh của Ủy ban khởi nghĩa. Cán bộ và dét-tê băng gò băng ruộng, theo đường ô-tô đường sắt, đến nhận chỉ thị, tài liệu không ngớt. Cả Chanh nhớ lại cuộc thuyết trình trong nhà tù về khoảng giữa cách mạng tháng Hai và cách mạng tháng Mười, khi hai chính quyền của nước Nga tồn tại song song trên khắp nước và ngay tại thủ đô. Nhỏ yếu như nước mình mà vẫn được ? Quân Nhật đóng tràn lan, súng ống như rừng. Chính quyền Nam Triều vẫn còn đến tổng đến làng, chỉ sứt mẻ đôi phần ở vùng núi.

Dân mình, Đảng mình có đủ sức quật nhào một lần tất cả tòa thành đồ sộ của chúng nó không? Một tòa thành mối mọt đục ruỗng nhưng chưa mất bộ mặt đầy hăm dọa!

Cả Chanh viết một thư dài gửi về anh bí thư huyện ủy Tây Quảng, báo tin sửa soạn tổng khởi nghĩa, yêu cầu anh chỉ thị cho các tổng và làng sẵn sàng kéo biểu tình lấy huyện. Chanh viết thêm một thư cho du kích Linh Lâm và các làng chung quanh mang tất cả võ khí với thật nhiều gạo đến tập trung ở Huề Bình, đợi lệnh tấn công.

Anh Xáng xem cả hai lá thư, gật gù vừa ý, cho dét-tê mang đi, chợt gọi lại dể điền thêm vào dưới chữ ký của Chanh: “Thực hiện ngay các ý kiến của đ/c Thanh Trà phó chủ tịch Ủy ban giải phóng Quảng Nam. Tô Xáng”. Anh ký bên dưới.

Cả Chanh hoảng hồn thật sự. Anh giật hai lá thư, hỏi:

- Khoan đã, đợi chút... Anh Xáng giỡn gì lạ vậy?

- Ai giỡn với mày? Thơ anh Quý mới tới đây nè. Coi mau để anh em chạy giấy cho kịp.

Chanh rất quen nét chữ nhỏ hơn kiến của anh Bảy Quý xứ ủy. Anh Quý ưa viết bằng cây bút máy tự chế tạo trong tù: lượm cái ống tiêm vất đi, đốt trên đèn dầu lửa cho chảy và rút dài ra, bẻ ở chỗ thật nhỏ, đầu kia cưa cụt, nhồi bông vào lòng ống tiêm, rót mực vào cho thấm bông, làm thêm quản bút bằng giấy cuốn hay ống sậy. Thế là đủ để viết trên xấp giấy quấn thuốc lá hay bất cứ mảnh giấy nào nhặt được khi làm coóc-vê, chuyền qua các lao cho các chi bộ thảo luận. Lá thư này của anh viết bằng cây bút nhà tù, không lẫn được, cũng không dùng bí danh.

Đồng ý đ/c Thanh Trà TUV chính thức và phó CT. Đổi ra UBDTGP cho thống nhất với TƯ. Khi lập chính quyền sẽ là lâm thời Ủy ban Nhâu dân Cách mạng. Tạm để ngoài tất cả các đồng chí chưa đủ quyết tâm tấn công, ngại khởi nghĩa. Nắm thật chắc mọi lực lượng đang có, đợi lệnh cuối cùng. Quyết thắng và quyết thắng!!!

07 Quý.

Chanh bần thần trao lại hai lá thư anh viết cho hai dét-tê, một trai một gái. Cậu trai tủm tỉm vặn tháo đế giày da, lót thư vào trong, xoáy lại bốn chiếc đinh vít. Cô gái lủi vào trong buồng chủ nhà một lát, quay ra, chào gọn một tiếng và đi ngay, mặt hơi đo đỏ.

- Anh Xáng nè.... tôi ở luôn đây à?

- Ở luôn làm gì? Đợi lệnh về tới, mày phải chạy vù lên xốc ngược mấy huyện miền núi, cho tràn xuống dưới này. Việc của mày bây giờ là uống ki-na-crin, học thuộc lòng mấy nghị quyết mới, chờ lệnh tổng khởi nghĩa!

[hoi_ls]

17.

Các đội du kích trong tổng An Sơn dẫn quân về chợ Huề Bình đợi lệnh.

Tháng Tám sùi sụt nắng sớm mưa chiều đã dành hẳn một ngày tuyệt đẹp để đón du kích quân. Làng nhỏ như Linh Trung gửi đến mười một người. Linh Hạ to hơn, lại sẵn gạo, cho đi hai mươi sáu. Rầm rộ nhất và hưởng nhiều vinh quang nhất là đội đàn anh Linh Lâm.

Năm Chò đã dày công sắp đặt cuộc “đại tấn công” của du kích Linh Lâm. Ai rách rưới quá phải mượn gấp một bộ lành trong làng mặc vào mới được đi theo đội. Giáo mác mài và cọ cát cho sáng choang, cấm những cái nón lá lột của bù nhìn giữ dưa, không có mũ thì quấn khăn tay đi đầu trần. Riêng phần dưới chân thì anh nhân nhượng: dân nghèo Linh Lâm chuyên đi chân đất, đường xa thì đi dép mo cau, họp làng đi guốc mộc, chỉ các nhà giàu mới có giày vải, giày da, dép da. Đành để ai mang gì dưới chân tùy ý.

Cái khoản gạo mang theo cũng gây lắm bối rối. Đội du kích phình lên gấp đôi số ban đầu, gần sáu chục. Thóc thu của ấp phủ Đỉnh đã cạn. Ông Tư Chua cùng ủy ban hứa sẽ lạc quyên và gửi gạo theo đội. Mỗi du kích ra đi vét theo hết số gạo trong nhà, có người chỉ bọc một nắm khoai khô. Hũ gạo của bà Tư lò rèn không còn một hột dính đáy vì ông Tư và Sáu Cam trút sạch, cô Năm Bưởi về sau chỉ còn sắn khô.
Tập hợp ở đình làng, đếm lại được bảy mươi hai. Chưa bao giờ ban chỉ huy biết đích xác mình nắm bao nhiêu quân cả. Bận ruộng rẫy hay sốt rét nhiều, còn ba bốn chục. Bây giờ nhào vô lấy huyện, ai cũng muốn đi, biết làm sao!

Xuống đến truông Dơi, khi tất cả cái đuôi của lũ trẻ em tò mò, các bà vợ cả lo, mấy bà mẹ sợ con gái nằm ngồi vô ý đã tụt lại đằng sau, Năm Chò mới đĩnh đạc tuyên bố “kỷ luật sắt”, sau đó cho xếp hàng đôi, trương cờ Việt Minh, tập hô khẩu hiệu theo kiểu thanh niên Đuy-cô-roa thời Pháp: hàng bên trái hô “Việt Minh”, hàng bên phải đáp “muôn năm”. Đi đều và hô thử độ chục lần cho quen chân quen miệng, đội mới tiến xuống chợ Huề Bình.

Ủy ban làng Huề Bình đã cho thiếu niên nhi đồng xếp hàng đón quá sớm. Khi một số trẻ em mỏi chân đói bụng bắt đầu đòi về, chợt nổi lên tiếng rúc của hàng chục tù và sừng trâu mé cuối truông, thứ tiếng hết sức thôi thúc của các phường săn vùng núi xưa nay vẫn kéo mọi người chạy tới kiếm phần hờ và tất cả chó săn trong vùng nổi lên rít nhảy chồm chồm. Người trong xóm chợ đổ ra ào ào.

- Việt Minh... muôn năm!

- Vạn tuế! Vạn tuế!

- Việt Minh.... muôn năm!

- Hoan hôôô! Hoan hôôôôô...

Tiếng hoan hô mới được tập hôm qua, các em lỡ hô vạn tuế một lần đã sửa ngay, hoan hô thật dài để bù chỗ sai.

Cụ lang chủ tịch Huề Bình nói mấy câu chúc mừng, giọng già lập cập nghe không rõ. Năm Chò lên đáp lời. Hôm nay anh lẫm liệt oai phong. Ngoài bộ áo quần giày mũ khố đỏ, còn thêm túi dết chéo bên phải và bi-đông chéo bên trái, súng trường khoác vai, cái thắt lưng to sệ xuống với hai bao đạn đầy và hai quả lựu đạn màu vàng cái thây lẩy bên ngoài. Mỗi câu nói là một câu hét, hình như các tủ kính bày hàng quanh chợ đều rung.

- Thưa toàn thể đồng bào! Chúng tôi là đội du kích quân Linh Lâm hùng cường! Được lệnh hành binh đi chiến thắng thực dân, phát xít tham tàn! Xin thề: thà chết không lùi, hi sanh vì Tổ quốc! Anh em du kích hô theo tôi: xin thề!

- Xin thề! Xin thềềề!

Đêm mít-tinh cả tổng An Sơn, Năm Chò chỉ giữ trật tự cho Cả Chanh diễn thuyết. Nay đồng bào chợ Huề Bình say sưa ngắm anh chỉ huy rất là quân sự, đen trũi và vuông vức như cái tủ gỗ mìn. Anh lại nói ngắn càng hay nữa. Hàng chục cánh tay túm lấy Năm Chò mời anh về nhà hay ra quán, nhưng ông chủ tịch giành được  anh về dự bữa cơm mời chung toàn đội Linh Lâm ở đình làng. Các đội du kích khác đến sau, chỉ còn một nhúm người tiếp đón gọi là, anh thư ký ủy ban khoát tay chỉ vào một xóm nào đấy, tự lo mượn nồi xin củi nấu cơm.

Gặp buổi chiều tạnh ráo, mát trời, đội Linh Lâm biểu diễn quân sự cho bà con coi. Người ở chợ và đi chợ, người các xóm kéo đến như hội, nhờ mấy cậu nhanh trí đã vào đình thúc trống liên hồi, các tiểu đội trưởng đều rúc tù và sừng trâu đến đứt hơi, anh em trong đội xếp hàng hô khẩu hiệu ầm ầm. Nếu có một bài nào hát đồng thanh cả đội thì còn hấp dẫn gấp mười!

- Tập hợp! Nghiêm... phắt! Nghỉ! Bồng súng... chào! Đi đều... đi! Mốt hầy mốt, mốt hầy mốt..

Đồng bào say sưa chạy tới lui coi du kích tập quân sự. Hồi lính Tây lên đóng đồn đồn binh ở Linh Lâm cũng chưa được như quân ta bây giờ đâu. Tụi nó chỉ hơn cái súng ống áo quần chớ tài giỏi gì! Đến lúc Năm Chò hô quân dàn trận, khi nằm khi chạy, a-lát-xô vào đâm chém một hàng rào xương rồng trên đỉnh gò, bà con nổi lên hoan hô vang dội trời đất. Chiều ấy ủy ban không mời cơm, nhưng mỗi nhà cố kéo được vài ba anh về “rau mắm với đồng bào”, là tiếng vậy nhưng gà vịt nổi kêu ồn xóm và trẻ em xách chai đi mua rượu khá nhiều.

Các đội khác vẫn cơm ghế khoai khô và rau mắm đúng nghĩa đen. Họ thèm thuồng ngắm đội Linh Lâm, giục chỉ huy của mình mau mau rước thầy về dạy quân sự. Đôi cậu quá hăng đã bí mật tìm tới du kích Linh Lâm xin được thu nhận vào đội, ngồi ngẩn ra nghe họ nói rong róc các chánh sách của Việt Minh y như đọc nhựt trình, thầm ghen với cái làng Linh Lâm tốt phước vớ được hai vị đàn anh về dạy cả văn lẫn võ.

Thấy đồng bào đang háo hức. Năm Chò chơi luôn một trò rất trội. Anh cho diễn lại cuộc tập trận giả đã từng làm ở Linh Lâm. Suốt buổi tối các tiểu đội chia nhau sắm các đồ dùng quân sự giả: gói tro trong lá chuối thay lựu đạn, dây tre căng trên cọc làm thép gai, trống và mõ để gây tiếng ồn của súng lớn súng nhỏ, cờ giấy đánh dấu các ổ moóc-chê và min-tay-ơ ¹, pháo rời và hương châm pháo. Lại cho anh em rao loa xa gần mời bà con xem tập trận.

Người đến xem sáng hôm sau có dễ đến hai ngàn. Năm Bưởi chỉ huy tiểu đội nữ làm địch giữ đồn, đánh trống mõ đến rã tay, châm pháo tung ra và tiếp liền gói tro lựu đạn. Ba tiểu đội kia chạy, nằm, bò, gỡ mìn bằng tay và chém đứt thép gai bằng rựa, nhào lên ôm vật địch, bắt trói. Chị em không lường trước phần cuối này của trận đánh, thét lên ý ới và dằng ra chạy, càng giống địch trăm phần phần trăm. Đồng bào hoan hô đã rát cổ họng đến đấy nổi lên cười lăn lộn, một trận cười vang động chưa từng có từ ngày qui dân lập ấp tới nay!

Ngay chiều ấy, thanh niên Huề Bình họp đầy một đình, ghi tên vào du kích tới tấp. Lâu nay họ ngại vào du kích vì chỉ thấy chui rừng rúc núi, học chính trị nhức đầu, chẳng ngờ làm Việt Minh theo kiểu Linh Lâm lại vui quá thể! Họ thắp đuốc làm lễ ra mắt của trung đội du kích Huề Bình, có đội Linh Lâm đến dự chia vui, mời đồng chí Năm Chò lên “hiểu thị”. Năm Chò chỉ nhớ nhập tâm được mấy câu như búa tạ, không dám nói cặn kẽ rành rọt như Cả Chanh, nhưng lại chinh phục mấy trăm trai gái trẻ tuổi bằng ngón nghề thạo thất: năm lưỡi phi đao vèo vèo bay cắm trúng đích, kèm một vòng đi bằng hai tay. Anh chỉ huy Việt Minh này quả là lắm tài và bình dân hết cỡ!

Trời đổ mưa dầm vào hôm sau. Hửng một lát lại xối nước nhiều hơn. Chương trình duyệt binh toàn tổng An Sơn phải bỏ.

Anh huyện ủy viên ở gần bến phà Huề Bình đã ra công khai, làm chủ tịch Việt Minh tổng, Tỉnh và huyện đều gửi thư báo cho anh “nắm quân đợi lệnh”. Đợi mãi chẳng thấy lệnh đâu, chỉ nghe vô số tin đồn trái ngược nhau.

Người lên theo đường bộ đường sông khá nhiều. Nghe đâu quân ta với Nhật đánh nhau một trận to lắm trên quốc lộ Một, gần Quảng Ngãi. Xì, nó rượt đánh quân mình thì có. Chủ lực Việt Minh chiếm hết mấy huyện gần núi rồi, các anh còn ở chi đây? Họ chiêm bao cách sao chớ trên đó êm re chẳng nghe động cựa gì... Mỗi người nói một phách, nhưng cái tin được lặp nhiều nhất là “Cao Đài sắp nổi dậy làm đảo chánh, cướp chính quyền”.

- Cao Đài phò ông Cường Để, nghe nói là rể ông vua Nhựt, việc gì phải đảo chánh? Nhựt đưa về làm vua khi nào chẳng được?

- Bí mật nghen... Phe ông Bảo Đại chống, phe Việt Minh bên ta đây chống, phe Anh Mỹ Nga cũng chống hết. Họ tính làm ào cho xong chuyện. Vua mới lập, chẳng lẽ phế ngay liền tay...

Du kích các thôn báo tin hết gạo. Lệ thường là vậy, còn vài ngày ăn cứ kêu anh em nhịn đói.  Anh chủ tịch tổng cuống quýt chạy lạc quyên khắp nơi. Gạo gánh tới đình, các đội nhận phần đều khai tăng số quân lên ít nhất là gấp rưỡi. Anh chủ tịch tin răm rắp, từ gà gáy đến khuya lo chạy ăn cho con số hơn hai trăm quân.

Mưa. Lại mưa nữa. Lệnh vẫn chưa về...


-----------------------------------------------------------------------
1. Tiếng Pháp: Mitraillense: đại liên, thượng liên.