Người cùng quê - Tập 1

[hoi_ls]

Về đến Đà Nẵng, anh Quý ghé thành ủy và cho xe đưa Xáng với Chanh vào Hội Au luôn, ngày mốt anh sẽ dự họp với tỉnh ủy Quảng Nam, gỡ nốt những vướng mắc trong việc nhập chung thành phố nhượng địa cũ vào tỉnh gốc của nó.

Xe chạy trên quốc lộ Một vài phút, họ gặp một chuyến tầu Nam tiến đang tăng tốc độ sau khi rời ga Đà Nẵng, sắp theo đường sắt tách xa dần đường nhựa. Tất cả xe chạy ngược chiều trên quốc lộ đều dừng lại để bà con vung mũ nón lên chào bộ đội, trong khi dòng xe xuôi chiều lại cố rượt theo gọi hoan hô. Cậu lái của anh Quý cho xe vượt nhanh lên khỏi đầu máy, dừng ngay chỗ đường sắt tách về phía tây, hãm xe. Chanh bật cửa chạy nhào xuống sát hàng rào xi-măng rướn cổ ngắm không chớp mắt đơn vị Nam tiến đầu tiên mà  anh trông thấy. Các cửa sổ chi chít những khuôn mặt đã rám nắng hay còn măng tơ dưới mũ sắt, ca-lô, mũ cối vành dày. Vô số cánh tay thò ra vẫy. Bộ đội đang hát. Mỗi toa hát một bài, trút xuống người Chanh từng cơn mưa rào nhạc và lời ngắt quãng như những làn mưa trong chiều mùa hạ, giữ nhịp bằng tiếng vỗ tay, dẫm chân, bằng những hàm răng trắng cùng một lần lóe lên hay khép lại.

… Tiếng súng vang sông núi miền Nam, ầm đất nước Việt Nam. Tiếng súng vang lừng khắp non sông...
… Bầu trời Việt mênh mông, hồn người Việt anh dũng, núi dài sông ớn khí hùng thiêng...
... Đồng bào tuốt gươm vùng lên. Đã đến ngày trả mối thù chung. Diệt phát-xít...
... Thề phục quốc, tiến lên Việt Nam! Lập quyền dân, tiến lên Việt Nam. Đài hạnh phúc đắp xây…

Các toa bộ đội đã qua hết. Mặt người trên khung cửa biến đi, chỉ còn những bàn tay ló ra vẫy và tiếng hát nhồi chung lại thành một khối cuộn rền rền xa dần. Toa đen cũng đứt, người xe-rơ-phanh ngồi trên toa con cuối đoàn tàu vẫy tay chào quốc lộ Một cùng tất cả những người tiễn đưa trước khi rẽ về phía tây, vòng khá xa thị xã Hội An, nơi quân Nam tiến không hề đi qua một lần để bà con được đón.

Anh Tô Xáng đập vào vai Chanh, gọi đi tiếp. Chanh đưa tay vuốt mặt, thấy gió thổi lạnh trên má. Khỉ thật, mình chảy nước mắt hồi nào chẳng rõ, người bệnh mới lành dễ xúc động, anh em lại cười cho. Anh Xáng đứng bên Chanh bỗng xì mũi liên tiếp, thì thào:

- Mỗi lần tiễn bộ đội, mình rầu quá Chanh à. Kêu gọi anh em trẻ tuổi xả thân vì nước, còn thằng già này cứ ở lại đằng sau nói đi nói lại như cái đĩa hát cùn. Phải chi Đảng cho mình phanh ngực đi trước đám con cháu cho đúng hai chữ gương mẫu. Phải chi mình đừng bị giao làm phó bí thơ tỉnh ủy, một đống trách nhiệm đặt trên lưng, mình xin theo tụi nó... Đầu óc nhẹ biết mấy, chỉ còn lo giết giặc cứu nước. Ông Quý dứt khoát không chịu, ổng tính giao cậu chỉ huy vận chuyển đường sắt cho bộ đội vô Nam trong khu vực từ Huế tới hết Trung Bộ, khúc này cậu quen, nghề xe lửa cũng quen. Tụi mình cãi cù cưa xin cậu ở lại Quảng Nam, rốt cuộc phải để chờ cậu lành bệnh về sẽ hay... Thôi, làm sao đó làm, mặc kệ mày!

Sau câu nói xẵng đột ngột, anh Xáng trở về xe, Chanh thong thả theo sau. Mỗi tỉnh ủy viên đã nhận được một thông báo về những việc phải giải quyết trong cuộc họp sắp tới. Cả một đống câu đố hóc búa, những dấu hỏi nếu đem móc vào nhau sẽ đủ tạo nên một sợi xích kéo neo tàu thủy loại lớn, trong khi hai phần ba số đồng chí trong tỉnh ủy đã báo cáo xin vào Nam đánh giặc. Chanh góp thêm một lá thư đòi đi hay không?

Đến cây số Một mé trên Hội An, Chanh xuống xe. Anh đi bộ vào xóm nhà lá, nơi cậu bạn đánh xe ngựa của Năm Chò đã đón nhận cả ba anh em từ Qui Nhơn trở về đất Quảng sau đảo chính. Theo lời nhắn khẩn khoản của Chanh, Năm Chò đã gửi Sáu Cam ở trọ tại đấy và xếp cho học tư với một cậu học trò nghèo cùng xóm trong khi các trường chưa mở lại. Cam thề thốt với anh sẽ chăm học chăm làm, chậm nhất phải đọc thông viết thạo và làm được bốn phép tính trong vòng sáu tháng.

Chị chủ nhà vừa cho con bú vừa lạnh lùng báo cho biết thằng Cam đã đi lính cách đây năm sáu ngày gì đó, gửi lại một gói sách vở, ai lấy thì chị đưa. Chị tiếp một tràng kể lể khổ cực khi vợ đẻ, chồng ham nhậu, ngựa yếu xe hư, Năm Phi Đao chỉ đưa được chục bạc rồi biến mất, thằng Cam gánh nước thuê được mấy ngày thì trời đổ mưa dầm chẳng ai mướn nữa. Thằng nhỏ đưa thêm được ba đồng. Giữa hồi thóc cao gạo kém này, ba đồng bạc ho một tiếng là bay kết...

Chanh ngồi chống cằm nghe chị nói dây cà ra dây muống chỉ thấy buồn tê tái. Anh không ngạc nhiên chút nào khi nghe thằng em bỏ học đi bộ đội, biết chắc nó đã vật nài anh em Nam tiến cho nó bám theo, nhưng anh không chịu nổi ý nghĩa nó thất vọng chán ngán vì bị bỏ rơi. Bị túm tay lôi trở về quê, rồi một lần nữa bị bỏ rơi. Đứa bé mười ba tuổi gầy khẳng kheo, giọng chớm vỡ và mặt bắt đầu lang đã sớm lầm lì, đa nghi, hay tủi thân, mất lòng tin ở cha và  anh ruột. Sức vóc bao lăm mà nó đi gánh nước thuê kiếm tiền cơm trọ? Và nó phải chịu hao nhiêu lần rỉa róc đay nghiến?

Năm Chò được cử làm đại đội phó đại đội Nam tiến đầu tiên của tỉnh ¹, lên đường mươi hôm sau khi Pháp nổ súng ở Sài Gòn. Cậu ta nhờ người viết hộ, gửi ra Huế cho Chanh một thư khá dài, cho biết đã thu xếp cho thằng Cam rất là “ưu điểm”, khuyên “đại ca” yên bụng chữa trị, cậu bạn đánh xe ngựa là đứa trọng nghĩa khinh tài. Chanh biết Năm Chò thương Cam hết sức, nhưng có thể quá tin người chăng.

Trong túi Chanh còn nguyên ba chục đồng do tỉnh ủy cấp để bồi dưỡng sau khi ra viện. Anh cắt ngang câu chuyện quá dài của chị kia:

- Chị cho tôi nhận gói sách, còn thiếu bao nhiêu tiền cơm tháng để tôi đưa luôn.

- Tánh tui chẳng phải đứa tham lam, mà nghề đời ăn cho buôn so sao cho đằng hoàng. Như hồi cả ba anh em về đây đang còn bóng tối, tui cũng nuôi tử tế...

- Xin lỗi, Năm Chò với thằng Cam đi làm kiếm tiền, khi trả chị cũng chịu là có dư chớ không thiếu, chính chị nhận với tôi vậy đó.

- Ờ, ờ là nói sự phải quấy thôi, tui không đòi thêm...Thằng Cam ở đây một tháng sáu ngày, tui lấy tiền ăn thôi, dầu đèn hay tiền nhà tui ủng hộ, mỗi ngày trả một đồng là rẻ nhứt rồi, cả xóm đây chẳng ai như tui. Ba mươi sáu đồng, mới trả mười ba...



------------------------------------------------------------------------
1. Hồi ấy các đơn vị phân đội, trung đội, đại đội, chi đội tương đương trung đội, đại đội, tiểu đoàn, trung đoàn sau này.

[hoi_ls]

Tiếng vó ngựa chợt nổi lên lộc cộc, tiếp một tràng tiếng róc róc của cán roi kê vào nan hoa dùng thay chuông. Chiếc xe ngựa lách qua ngõ, dừng trước sân. Anh đánh xe nhảy xuống đất, quờ tay lên chỗ ngồi túm đuôi một con cá thu chừng năm cân, ném bịch trên thềm, cười ồn ào:

- Mụ Chín chưa sẵn tiền, trả công một con đây. Đem luộc mau cho tươi, mày! Ai như anh Cả Trà trong nhà... Ôi trời ơi, anh Cả chớ ai nữa mà lầm, tưởng anh rẻ rúng nhà em không thèm tới!

Chanh lặng lẽ bắt tay anh đánh xe. Chị vợ đặt con xuống giường, cũng lặng lẽ đi làm cá. Anh kia hối hả chúi đầu dưới gầm bàn thờ, lôi ra một chai rượu, nhấc vội khay ấm chén trên bàn thờ đặt trước mặt Chanh, cười hoang hoác:

- Thằng Cam đi đánh Tây rồi. Máu nhà cách mạng gốc cũng khác người ta, mới nhỏ xíu mà nghe Tây khởi hấn là chồm chồm như ngựa chứng. Mần trước vài ly đã anh Cả... Tội nghiệp Năm Phi Đao, bữa nó ra đi thiệt tình em cạn túi, mượn cùng xóm được một chục đưa nó. Bữa nay khá rồi, anh biết nó ở đâu gởi giùm em chút ít cho nó nhậu, nó ra đi vì nước mà em vướng vợ đẻ còn ở hậu phương, trước sau em cũng theo nó ra sa trường thôi... Được một thằng con đực rựa kia, anh thấy chưa?

Chanh gật đầu. Anh không dám tin ở lòng tốt của vợ chồng này nữa. Anh chồng rút ra một xấp giấy bạc, liếm ngón tay đếm vội, đẩy tới trước mặt Chanh một tập giấy mười đồng:

- Anh Cả đưa giùm cho Năm Phi Đao một trăm, em để dành cho nó lâu nay. Nó nhậu nhẹt đôi chút thì anh Cả tha tội nó, bụng tốt như vàng mà cái miệng ưa cay... Ủa, sao coi anh cả rầu quá vậy? Đánh Tây vài ba tháng là cùng, Tây thua rồi anh em nó về đây, ta cụng ly với nhau cho sướng…

Chanh không chịu nổi nữa, nói thẳng thừng:

- Anh gởi cho Năm Chò bao nhiêu để đó đã. Bây giờ tôi trả tiền cơm tháng thằng Cam. Chị đâu rồi?

- Anh Cả nói gì lạ quá. Cơm tháng nào?

- Hồi nãy tôi đang tính. Khi trước ba đứa chúng tôi về ở nhà này, Năm Chò đã trả đủ, chị bằng lòng rồi. Bây giờ tôi trả tiếp tiền cơm tháng của thằng Cam. Ba mươi sáu đồng, trả được mười ba, còn thiếu...

Người đánh xe ngựa chồm tới, chụp cái roi ngựa ném trên bàn, gầm lên một tiếng không nghe rõ, chạy nhào xuống bếp. Lửa đang cháy dưới nồi nhưng chị vợ biến đâu mất. Chanh đuổi theo chụp được cậu kia khi sắp vọt qua hàng rào sau nhà. Chật vật lắm Chanh mới lôi được người chồng tức điên vào gian trước. Cậu ta nằm vật xuống giường dưới chân đứa con đang ngủ, đấm đấm hai nắm tay vào trán, nói như khóc:

- Thôi em lạy anh trăm lạy, con quỷ cái nó hại em...

- Anh bình tĩnh đi, vợ chồng có gì nói với nhau trong nhà, đừng ồn ào.

- Em còn mặt mũi nào ngó thấy anh với thằng Năm nữa. Không chừng thằng Cam bỏ đi cũng tại nó mắng nhiếc. Em đánh xe cả ngày chẳng biết gì... Em đi lính đóng xa, ở nhà nó có nhơn tình, đẻ với thằng kia một đứa con riêng gửi cho mẹ nó. Thằng kia đâm người ở tù, mới được cách mạng xá tội cho về. Em đưa bao nhiêu nó cũng kêu thiếu, nó còn moi của anh với thằng Năm, là để nuôi chồng riêng con riêng. Thôi, đời thằng khố xanh khố đỏ này coi như hết, hết trụi trơn. Mỗi đứa cho một lát dao, phần em một lát nữa là xong!

Chanh hoảng hồn, trách mình đã ấn trúng một vết thương thầm kín.  Anh nhấc ghế đến ngồi bên, dỗ dành người chồng khốn khổ kia rất lâu, lại nhờ anh ta đánh xe ngựa đưa mình xuống phố và hóng mát lang thang dọc bờ sông.

- Lâu ngày gặp nhau, ta vô quán lai rai chút đỉnh chớ!

- Em xấu hổ quá, không dám mở miệng mời anh. Hễ đại ca không coi em là đứa lừa thầy phản bạn thì...

- Tào lao hoài. Cột ngựa gốc cây kia, ta vô làm ít tô cao lầu Hội An coi còn được như xưa không. Nhưng mà thứ cay mày phải để tao rót, vừa đủ đô thì tốp lại. Ừ nghen?

Anh vỗ bốp vào lưng cậu đánh xe, vui thích khi cậu này tươi mặt và dạ một tiếng giòn tan.

[hoi_ls]

22.

Quân Anh-Ấn từ Sài Gòn kéo lên phía Bắc, chiếm Thủ Dầu Một và Biên Hòa. Bộ đội ta đóng ở hai thị xã này đụng đầu quân Đồng minh, lúng túng hết sức, phải rút ra ngoại ô, tức điên lên khi thấy lính Pháp từ đằng sau nhào tới trước, hối hả lập đồn lũy và kéo cờ tam tài lên. Máy bay Anh rải truyền đơn ký tên “Quan Tổng tư lịnh đạo quân Đồng minh Anh-cát-lợi”, ra lệnh giới nghiêm khắp nơi và kêu gọi “dân chúng Nam Kỳ hãy giúp cho quân đội của ta làm tròn phận sự tước khí giới quân đội Nhựt Bổn một cách dễ dàng và mau lẹ”. Quân Nhật không bị tước bớt một viên đạn nào cả, cứ bị đẩy đi “giữ trật tự” ở các thành thị treo cờ Pháp. Một số tướng tá Nhật lừng khừng nhưng không muốn làm bia thịt cho Pháp đã bị quân Anh bắt nhốt xà-lim, hình như cả tên thống chế Nhật Tê-ra-u-chi tư lệnh Đông Nam Á cũng vào tù.

Đại đội của Năm Chò cầm cự thêm một trận nữa ở mạn bắc thị xã Biên Hòa thì hết sạch đạn và gạo, còn phải khiêng theo bốn chục thương binh cả cũ lẫn mới. Con đường mạch máu mé sau lưng bị chặn ngang Nha Trang, mọi thứ tiếp tế tắc cứng ngoài kia. Lại thêm một mớ lính quái quỷ nào chạy dạt vào hàng ngũ, tự xưng là quân Đệ tứ sư đoàn của ngài tư lịnh Lý Huê Vinh, hầu hết chỉ cầm mã tấu và giáo gậy, nghe súng nổ là chạy nhưng xông vào các làng tản cư để cướp trâu bò heo gà thì nhanh như chớp. Những viên đạn cuối cùng của đại đội phải dùng để bắn dọa xua bọn thổ phỉ mới.

Khốn đốn nhất là không sao kiếm được một viên đạn ĐAM lắp cho vừa súng mút và anh-đô của đại đội, quân địch dùng toàn súng Anh, Nhật, súng trường Mát của Pháp mới chế sau này, hoàn toàn khác kiểu và khác cỡ đạn. Lựu đạn phóng trom-lông V.B không còn quả nào, các ống phóng lắp đầu súng trường đều tháo cất. Lựu đạn ném còn mỗi tiểu đội vài quả, bị thối chừng một nửa, còn may là anh em diệt một xe tải của Nhật lấy được mấy thùng lựu đạn đập hình lọ mực còn tốt, chưa đến nỗi đánh bằng báng súng và đá cục.

Nguồn gạo từ đồng bằng sông Cửu Long bị tắc hẳn. Tin dội ra Biên Hòa ngày càng dữ: quân viễn chinh Pháp dùng tàu đổ bộ và máy bay của Anh đánh thông thốc các hướng, chiếm liên tiếp các thành phố lớn nhỏ khắp Nam Bộ. Một đoàn xe thiết giáp chọc lên Tây Ninh, quân Cao Đài ở đấy đầu hàng. Anh-Ấn-Nhật đã chiếm Ô cấp (Vũng Tàu), giữ chắc vùng Sài Gòn - Thủ Dầu Một - Biên Hòa - Ô Cấp làm hậu cứ và lá chắn ở cửa ngõ vào Nam Bộ, để cho Pháp tha hồ bắn giết đốt phá vùng đất giàu có tuyệt vời trong kia. Địch đang rập rình chực đổ bộ vào Phan Thiết, Phan Rang, gài thêm một loạt chốt chắc cứng sau lưng các chi đội và đại đội Nam tiến đã kiệt sức nhưng vẫn cố chặn bước chúng ở Đông Nam Bộ. Mé trên núi, chúng sẽ khóa đường lui sau khi làm chủ đường 14 đến Ban Mê Thuột, đường 20 đến Đà Lạt. Lọt vào hai gọng kìm khổng lồ kẹp siết cả khu vực Nam Trung Bộ và Nam Tây Nguyên, các đơn vị mạnh nhất của nước cộng hòa mới hơn hai tháng tuổi sẽ ngừng tồn tại.

*
*    *

Một nhóm bốn người cưỡi ngựa cho chạy nước kiệu trên đường Một từ phía Phan Thiết đến thị trấn Xuân Lộc. Càng gần đến Xuân Lộc, những hố sâu cắt ngang đường với rất nhiều cọc gỗ và chông tre cắm dưới đáy càng dày và rộng hơn, họ phải rẽ sang các vườn cao-su trồng ngay hàng thẳng lôi hai bên, cho ngựa đi thong thả trước khi quay trỏ ra đường nhựa.

Một người gác chợt nhô ra san bụi rậm ở mé rừng cao-su:

- Ai? Đứng lại!

- Tham mưu Mặt trận. Ban chỉ huy chi đội ở đâu?

Người gác lúng túng đưa tay trái lên gãi mang tai:

- Báo cáo các anh, tui không biết...Chẳng nghe chi đội mô hết, nghe kêu đại đội thôi. Mấy anh lại chỗ gò kia hỏi anh Năm thử coi...

- Anh Năm nào hở? Đồng chí không biết tên chỉ huy à?

- Dạ, là anh Năm Phi Đao đó mà, ảnh chỉ huy tụi tui...

Người đi đầu gò cương, quay lại hỏi người sát bên mình:

- Hay là gặp bọn Đệ nhị sư đoàn của Đại Việt?

- Anh để em xem. Bọn Đệ tứ sư đoàn chạy về đây cũng nhiều, rối mù. Coi chừng chúng nó phản.

Người đốc gác chạy đến vừa kịp nghe loáng thoáng những lời bàn vội. Anh ta rập chân quát to, đưa tay chào kiểu chính quy:

- Báo cáo, chúng tôi là đại đội Nam tiến của tỉnh Quảng Nam, thuộc về Quân đội quốc gia Việt Nam!

- Ai chỉ huy?

- Báo cáo, đồng chí Nguyễn Văn Chò, thay thế đại đội trưởng mới chết bom. Đồng chí đóng chỗ gò gần đường, dưới gốc cây to kia.

Nhóm người ngựa vừa đi khỏi, người gác bỗng giật mình hỏi đốc gác:

- Nè, nói ào vậy, có chắc là bộ đội mình không?

Người đốc gác ngẩn ra, bây giờ đến lượt anh gãi tai lóng ngóng vì quên hỏi giấy tờ. Có chìa giấy ra thì cả hai đều không đọc được, và cấp trên luôn luôn nhắc phải đề phòng giấy tờ giả với những con dấu khắc bằng củ khoai. Anh xốc cây súng mút chỉ còn ba viên đạn bên trong, định chạy theo tới chỗ anh Năm xem thật giả ra sao, lại dừng khi thấy  anh Năm lồm ngồm nhỏm dậy chỗ gốc cây. Chắc mấy ông chỉ huy biết mặt nhau, khỏi lo. Anh đứng trông chừng từ xa, bàn tay như cái máy moi từng nhúm bắp rang trong túi quần ra vỗ vào miệng, nhai thong thả, đánh lừa cơn đói bụng cồn cào. Cậu gác nuốt nước bọt, năn nỉ:

- Cho tau một nắm, túi tau lủng, rớt mất nửa lon hồi đêm, gần tới đây mới biết.

- Đưa đây vài viên đạn, tau biết mi còn giấu cả mớ.

Người gác nói lúng búng trong miệng, rồi cúi xuống móc trong cái tay nải bên chân mình, rút từ trong ruột ra hai viên đạn đồng được lau chùi sáng bóng. Cậu đốc gác cười xòa, móc trong bao đạn ra hai hai nắm bắp rang đưa cho bạn:

- Tau biết mi xấu chứng đói, thử chơi chớ ai thèm đạn của mi. Ngốn rài rài cho đủ chịu tới mai nghe!

Nhóm cưỡi ngựa đến chỗ gốc cây to gần đường theo lời chỉ, thấy một cái lều làm bằng tấm vải cao-su chiến lợi phẩm, bên dưới có một người đang ngủ li bì, nằm ngay trên mặt cỏ. Người ấy mặc một quần dài đã dứt ngang hai gối và xé làm quần soóc, cởi trần, phơi bộ ngực xăm chàm chằng chịt, thêm hai bắp tay cũng trổ đầy những hình quái gở gì bằng chàm cứ thỉnh thoảng co giật trên bụng và ngực. Nhìn lên bộ mặt thấy lùi xùi đến chối mắt: tóc xõa rậm rì xuống trán và phủ hai tai, râu lởm chởm chẳng ra kiểu gì hết cứ đâm tua tủa như một vạt tranh vừa cháy vừa bị cắt trên đồi hoang. Thân thể rất khó gọi là vạm vỡ hay suy nhược, bởi các bắp thịt nổi vồng lên trong khi lớp da đen trũi nhăn nheo lại hiện rõ từng nét trong buổi sáng tạnh mưa. Bên cạnh người ngủ say có một chú nhỏ ngồi quạt thong thả bằng tàu lá cọ đã rứt bớt những sợi đuôi cho đỡ quệt mặt.

[hoi_ls]

Thấy những người cưỡi ngựa dừng bên lều, chú nhỏ lay gọi người ngủ:

- Dậy đi anh Năm, có khách!

- Hử? ừ hừ...

- Chắc thượng cấp tới đó, dậy đi anh.

- Anh Nông về rồi hả... mẹ cha, thiệt anh Nông chớ?

Năm Chò chồm dậy, dụi mắt nhìn quanh ngơ ngác. Chẳng thấy anh Nông nào cả, chỉ có một cậu con trai mặt bấm ra sữa từ lưng ngựa bước xuống, đứng chống nạnh hai tay, gọi rất xẵng:

- Đồng chí Nguyễn Văn Chò đâu, chuẩn bị báo cáo!

Năm Chò chưa tỉnh hẳn sau giấc ngủ hai tiếng. Suốt đêm qua anh dẫn một tiểu đội bơi lặn tìm xác đồng chí Nông Quyết Thắng.

Một đồng chí trong Quân giải phóng từ chiến khu Việt Bắc cử về Quảng Nam chỉ huy đại đội, nói tiếng Kinh đang ngọng nhưng rất giỏi đánh du kích, rất dũng cảm, rất thương lính và được lính thương ngay từ buổi đầu gặp mặt. Trung ương cử về một đồng chí vậy đó, dẫn đầu  anh em Quảng Nam đi giết giặc cứu nước, khi qua Xuân Lộc lại để anh ấy trúng bom rớt xuống sông, mãi tới bây giờ cũng chưa tìm được xác để chôn cất đàng hoàng, báo tin về cho vợ con... Cả đại đội Quảng Nam quên rằng mình đã chôn tám mươi đồng đội dọc đường từ Sài Gòn lui về khỏi Xuân Lộc, chỉ còn nhớ nỗi đau xé lòng chiều qua khi mất  anh chỉ huy người Thổ Cao Bằng. Anh em mình cùng quê hương, về gặp gia đình an ủi dễ thôi. Anh Nông ở tận giáp giới bên Tàu, là người dân tộc khác, qua nhiều năm đánh giặc trước mình, lại xung phong vô tận đây để bày dạy cho lớp lính trẻ, vậy mà cả ba trăm bộ đội Quảng Nam không giữ nổi người chỉ huy của mình, nhục chao ôi là nhục...

Trước mặt Năm Chò là một gã nào đó đứng nghênh ngang, mặc ka-ki chưa phai màu, đội mũ nhựa Mỹ, đi ủng da ngắn mới, đang hoạnh họe cái gì chưa nghe rõ. Năm quay lại hỏi Sáu Cam:

- Anh em kiếm gạo về chưa?

- Không thấy.

- Còn số tìm xác?

- Cũng chưa về.

- Lôi thôi đây. Hôm qua mưa to còn đỡ, bữa nay nắng ráo, địch dám nhào tới lắm...Áo tao đâu?

- Chưa khô đâu anh.

Năm Chò mặc cái áo lính Bảo an rách hai cùi tay, thắt nịt súng ngắn, xỏ chân vào đôi giày da bắt đầu há miệng, chụp lên cái đầu mũ sắt Pháp kiểu cổ có mào trên đỉnh.  anh nhìn lướt qua bốn người đi ngựa, thấy một người chừa râu mép lớn tuổi hơn cả đang xoay ống dòm nhìn quanh, đeo súng ngắn và xắc-cốt da, đoán là ông thượng cấp trong nhóm. Anh bước tới, rập gót đưa tay lên mũ chào:

- Báo cáo, tôi là Nguyễn Văn Chò, đại đội phó có mặt.

Người râu mép buông ống dòm treo trên ngực, từ trên lưng ngựa nhìn xuống bằng cặp mắt nheo khinh khỉnh:

- Sai động tác. Chào lại.

Năm Chò thả tay xuống, chào lần nữa, vẫn theo kiểu vênh ngửa bàn tay của lính Tây ngày xưa. Anh không để ý xem đồng chí Nông Quyết Thắng chào ra sao, từ ngày gặp nhau chỉ có hành quân và đánh giặc liên miên.

- Vẫn sai. Đại đội phó gì xoàng thế! Về học chào đi!

Một luồng máu chạy thốc lên mặt Năm, nén xuống không nổi. Anh nhìn con người khá to béo và sang trọng trước mặt, nghĩ đến những thằng ca-pi-ten ngồi trên ngựa quất roi vào mặt lính ngày xưa. Anh đã đi tù vì tát tai một thằng như thế. Từ đó anh khôn ra, tập đối phó với bọn sĩ quan bằng lý sự, nét mặt, giọng nói, không chèn vào một cử chỉ hay câu chữ nào có thể bị bắt vạ khi ghi vào biên bản.

- Đứng ngây ra thế à? Báo cáo tình hình đơn vị đi!

Năm Chò nhận ra giọng nói người kia lơ lớ rất lạ tai, tuy đã quen vừa nghe vừa đoán khi sống với anh Nông. Kiểu lơ lớ này giống như người Tàu nói tiếng Việt chưa sõi. Càng nghi con người ấy, anh càng thấy khác xa tất cả những cán bộ quân sự lâu nay thường gặp. Từ bực tức chuyển sang nghi ngờ, Năm Chò nói to cho mấy anh em trong đại đội bộ cùng nghe rõ:

- Đề nghị đồng chí cho biết họ tên, chức vụ.

- Lát nữa đã. Chấp hành lệnh tôi ngay!

- Lệnh của Bộ chỉ huy Mặt trận: cấm những người lạ mặt đi vô khu vực tác chiến, dòm ngó bộ đội hỏi dò bí mật quân sự. Ai trái lệnh cấm, chỉ huy đơn vị có quyền bắt giữ.

- Ái chà, dám dọa bắt cả tham mưu phó Mặt trận kia đấy! Bộ đội gì mà như một lũ cướp, chỉ huy chẳng khác tướng cướp...

Người trẻ nhất có khuôn mặt học trò, lúc này đã lên ngựa, vừa bật cười bỗng nín ngay, tái mặt. Người râu mép chụp tay lên bao súng ngắn, kêu hổn hển:

- Chúng mày... làm loạn hở? Vệ binh đâu, bắt ngay thằng đầu sỏ! Tất cả hạ súng xuống lập tức! Kìa, vệ binh đâu?

Tiểu đội trinh sát đã chồm tới, đạn rong róc nhảy vào nòng, có người hết sạch đạn cũng rút lưỡi lê cắm lên đầu súng. Hai người cưỡi ngựa đứng sau mặc quân phục vá nhiều miếng ở đầu gối và vai, vẫn để súng sau lưng không động đậy, chỉ nhìn nhau lắc đầu. Đột ngột, người râu mép giật cương ngựa rẽ sang phải, thúc gót ủng da vào hông cho ngựa vọt đi. Người trẻ hơn bị con ngựa chồm đứng lên suýt lộn cổ, rồi cũng đuổi theo được. Hai cậu vệ binh lặng lẽ bước xuống đất. Một người nói lớn để lộ hai hàm răng đen:

- Thôi để họ cút, anh em đừng bắn. Chúng tớ cũng thoát lạn. Anh Năm không nhận ra chúng em à? Vệ binh của anh Hồng Nong đây mà!

Năm Chò cũng vừa nhớ ra hai khuôn mặt quen đã gặp ở Mặt trận bộ. Anh tươi mặt, bắt tay hai anh “bộ đội thuốc lào”, nhắc tiểu đội trinh sát tháo đạn ra.

[hoi_ls]

Thì ra người râu mép kia đúng là tham mưu phó Mặt trận thật, tên là Lý Đằng, từ Hà Nội mới vào. Anh em vệ binh nghe lỏm được câu chuyện giữa anh Hồng Long, chỉ huy trưởng Mặt trận, với người mới đến có nhiều nét kỳ quặc này. Anh ta là con một nhà buôn người Việt ở thành phố Côn Minh, học trường Tàu từ nhỏ đến lớn, học tiếp trường võ bị Hoàng Phố, làm đến lục quân thiếu hiệu ¹  trong quân đội Tưởng, chỉ huy một đoàn ² thuộc quân đoàn 60 tỉnh Vân Nam sang miền Bắc nước ta. Nghe lời cha mẹ thúc giục và bạn bè khuyên, anh xin giải ngũ và chuyển sang quân đội ta, được đưa gấp vào Nam, đến Mặt trận bộ mới mươi ngày mà đã đánh lính hai lượt, đòi cách chức năm cán bộ phân đội và trung đội, mức ăn gấp ba bốn lần chỉ huy trưởng mà vẫn kêu không đủ chất bổ. Mặt khác, cán bộ nói với nhau  anh này khá thạo công tác tham mưu, nên cố giữ mà dùng rồi sẽ uốn nắn sau. Người trẻ tuổi cùng đi là một học sinh người Hoa ở Hà Nội, bà con phía vợ  anh, làm nhiệm vụ thông ngôn vì anh quên tiếng Việt quá nhiều. Lắm lúc anh ấp úng nói tiếng Việt chợt xổ luôn một tràng tiếng Tàu, chỉ một mình anh Hồng Long hoạt động ở bên ấy nhiều năm hiểu nổi, còn tất cả lại che miệng cười đợi dịch.

Năm Chò chép miệng trách tiểu đội trinh sát:

- Làm kiểu tụi bay, cầm chắc tao ra tòa án binh quá!

- Lão ta chửi xa xả cả chỉ huy, cả đơn vị, tụi em đổ điên...

- Tao cũng máu Trương Phi lắm chớ, có điều để cho lão trái lý trước tao mới trị cho chừa...

Từ xa vẳng đến tiếng nổ trầm sâu của một quả đại bác rời nòng. Tiếng hú vừa kéo ra hơi dài, mọi người đã không để ý đến nó nữa, biết đạn không rơi gần. Anh em tản đi chia nhau mấy chục cân gạo mới lùng mua được trong các làng xa đường, túm vào trong mấy cái quần chưa rách vác về. Lại kiếm được đến sáu con chó trói cứng khiêng theo. Đồng bào được lệnh giết hết chó cho du kích đánh đêm khỏi lộ, phần lớn không nỡ tự tay giết, chỉ gọi bộ đội đến biếu mang đi. Các đơn vị “răng đen, thuốc lào” chén đẫy thịt chó, trong khi anh em từ Huế trở vào mới dần dà tập ăn, còn dân làng thì chưa dám nếm món “cờ tây”.

Bốn khẩu 105 bắn vào mé tây đường nhựa chừng năm chục quả thì im, Năm Chò cho nổi hiệu còi sừng trâu báo động dè chừng đại bác đổi hướng bắn.

Cái còi này của ông Tư Chua tặng anh em Linh Lâm ngày họ được chọn vào Giải phóng quân, có lá mía cắt bằng tre gắn ở hông chứ không lắp vào đầu nhọn, khi thổi ra hay hút vào đều phát ra tiếng. Sáu Cam căng hết hơi phổi, vừa thổi vừa từ từ xoay người tại chỗ cho còi vang đều bốn phía: húúút hooo, húúút hooo... Khắp vùng trung du và rừng núi của Quảng Nam, tiếng còi hai giọng ấy nổi lên bao giờ cũng giục người con trai chụp lấy một thứ giáo mác nào sẵn sàng nhất, lao tới chỗ đóng lưới lùa thú vào mà đâm chém, tất cả chó lớn nhỏ thuộc nòi săn nhảy chồm chồm lên như hóa dại, những ông già buông tay cuốc và kể lại một chuyến săn nào đó mà con cháu và hàng xóm đã thuộc lòng. Tiếng còi theo vào đây, gọi trai tráng đất Quảng nhào lên chống loài thú đã giết nhiều người nhất trên trái đất.

Thế nhưng pháo không bắn tiếp. Tiếng ù ù của máy bay dội to dầu. Bốn chiếc Xpít-phai từ phía Xuân Lộc bay đến theo đường nhựa làm cữ, xếp hình chữ nhật lệch, cánh quạt xoáy nắng thành đĩa trắng lóa, những quả bom như chúc đầu xuống tìm thịt. Chúng quần hai vòng trên khu rừng cao-su đang nín hơi. Tiếng rống đè xuống gáy người, nạo dọc xương sống như con rết to tướng ngàn chân bò tìm chỗ cắm nọc. Ba trăm con người nằm ép xuống đáy những hố đào vội, ôm cây súng đói đạn, ôm cả cài bụng réo sủi đòi cơm, chờ bom rơi. Đến vòng thứ ba chúng rướn lên cao, chuyển sang hàng dọc.

Năm Chò với Sáu Cam núp chung hố. Thấy thằng em run giật từng hồi, Năm phát mạnh vào mông nó, nó nẩy bật lên và dứt run. Anh khẽ cười, ngoái tay sang kéo tấm chăn cho phủ thật kín cây súng máy Bơ-ren-Chút hỏa lực cuối cùng của đại đội chỉ còn dựa vào nó với hơn chục cây súng trường Anh lấy được của Chà chóp ở ngoại ô Sài Gòn, chia nhau ba trăm viên đạn Anh, còn ăn hết nhịn.

Chiếc máy bay dẫn đầu chúi xuống. Hai quả bom rời cánh, từ hình trái chuối đổi sang hình tròn, phình nhanh. Năm Chò trống tay ép người xuống đáy hố, hít vào một hơi dài, nín thở.

Bom nổ quá gần không còn nghe thấy tiếng. Nền đất dưới ngực Năm nẩy bật hai lần. Mắt thấy vô số đốm xòe lên dưới mí, ngực và họng tắc cứng, thân thể nhẹ bỗng như rơi mãi không tới đáy. Một thác đất sỏi trút ào ào xuống lưng. Năm ngóc nhanh lên tránh đất lấp đầu, quờ hai tay hai bên tìm Sáu Cam và súng máy, trong mươi giây cảm thấy tay mình cứ tự nó run không cưỡng được. Cam lồm ngồm nhỏm lên, thấy Năm chỉ lên trời lại nhào sấp xuống, bịt kín hai tai.

Hai quả nữa rơi xa hơn, nghe rõ tiếng nổ, chém hàng loạt cây cao-su ngã lảo đảo trong khói đen đặc phòi ra và dưới mưa đất đá tưới xuống. Chiếc thứ ba trút bom xuống con hào mới đào hiện rõ nét chữ chi đỏ loét dưới chân đồi, anh em chỉ chạy xuống đấy khi chặn địch trên đường nhựa. Chiếc cuối đánh bên kia đường. Chúng lại rướn lên cao và quần tròn xem lại các chỗ trúng bom trước khi bắn súng máy.
Năm Chò đào bới vội, lấy cây Bơ-ren lên. Nó vẫn sạch sẽ nhờ trùm chăn. Anh đứng thẳng, vành tay làm loa hét to:

- Truyền đi: các trung đội coi lại người với súng, sẵn sàng đánh quân bộ.

Máy bay lại lao xuống, phụt khói hai bên cánh. Rừng cao-su dậy lêu tiếng nổ kép của đạn 12 ly 7, một chuỗi pùng pùng trên trời, một chuỗi bốp bốp bốp dưới đất. Có chiếc xuống thấp như sắp chặt đứt ngọn cây, bóng cánh sạt qua rừng. Năm Chò ngửa mặt trông chừng, cố đoán xem trận bom này mở đường cho quân bộ đánh lên hay chỉ nhằm che chở cho một đoàn xe từ Ô Cấp chạy qua Xuân Lộc về Biên Hòa, Sài Gòn. Và tại sao những trận trước máy bay đánh xong mới đến lượt đại bác bắn qua đầu mở đường cho bộ binh tiến, hôm nay chúng đổi thứ tự? Anh mải nghĩ đến nỗi chỉ kịp thụt xuống sau khi một luồng đạn rạch dài qua sát miệng hố như một đường may máy giết người, tóe lửa và mảnh.

Máy bay đảo một vòng nữa, bỏ đi. Mặt đất vắng tanh bỗng mọc lên rất nhiều đầu và thân người, nhìn quanh gọi nhau, tìm xẻng moi các hầm xụp. Năm Chò cởi áo ra lau cây Bờ-ren thật sạch, gọi tiểu đội trinh sát:

- Mỗi đứa đi một trung, lệnh cho anh em ăn tạm gạo rang chờ đánh lính bộ. Mỗi trung một cán bộ tới báo cáo.

Cậu Huynh thấp lùn và rất khỏe cõng ba-lô đạn ngồi bên súng máy, vỗ mãi cặp tai ù. Sáu Cam đập phủi mớ đồ đạc mới moi lên, đến bấm khẽ Năm Chò một cái, lặng lẽ chìa cái bi-đông. Năm Chò làm một hớp, lắc thử, do dự, đưa lên nhấp thêm một ngụm nhỏ nữa.


------------------------------------------------------------------------
1. Tương đương thiếu tá.
2. Tương đương trung đoàn.

[hoi_ls]

Cán bộ các trung lần lượt đến. Chỉ một người bị vùi ngất đang cấp cứu, ba người tức ngực, một mút-cơ-tông gãy báng. Thế là may. Nhưng mặt Năm Chò vẫn sa sầm. Anh ho liền trước khi nói nặng nề:

- Hai tay vệ binh hồi nãy mang lệnh của anh Hồng Long. Đại đội mình sẽ cầm cự tới sáu giờ tối, sau đó hành quân dọc quốc lộ... đường xa đó... bảo đảm khiêng hết thương binh...

- Đánh lấy lại Biên Hòa hả  anh?

- Rút lui.. tới Phan Thiết... tôi đang xin lệnh viết chính thức...,

Tất cả ngồi lặng cả đi mấy tích tắc. Trung đội phó Sanh đầu quấn băng trắng trừng mắt quát:

- Lui! Lui nữa! Lui tới đâu dân réo bộ đội chửi tới đó, tôi hết chỗ chịu rồi!

Bốn năm người cùng nhao nhao, không ai nghe ai:

- Mới hôm qua bà già cột con chó trước cổng, nói to cho tụi tôi nghe: tội nghiệp, mày ăn cơm nhà còn biết giữ nhà, chẳng phải như cái bọn ăn no cắp đuôi mà chạy...

- Ông già tản cư chỗ cầu gỗ hỏi: trong mười lời thề của các anh có cái lời thề bỏ dân trốn giặc không vậy?

- Mấy cô du kích gặp sáng nay nữa, xỉa xói là súng to súng nhỏ chạy ráo trọi, nhường chỗ cho gậy tầm vông!

- Ra đi không trở về! Đứa nào sợ chết cứ rút, đứa nào gan lì ở lại đánh với tao!

Câu nói cuối cùng của trung đội trưởng Lung quất vào mặt Năm Chò như một bó lạt dang. Anh chồm người tới trước, gầm lên:

- Câm họng! Lung, mày nói ai sợ, ai gan?

Lung há miệng định cãi, chỉ mấp máy miệng không ra tiếng, mặt hơi tái đi nhưng mắt gườm gườm.

- Tao dốt nát, không nói hay như mấy ông chánh trị, tao nói kiểu con nhà cầm súng thôi, nghe đây Lung! Mày muôn giơ ngực ra cản đạn thằng Tây, tao cho mày tự do, không cấm. Mà tao cấm mày không được làm mất súng của đại đội, không được kéo  anh em non trẻ chết chùm với mày. Bây giờ mày trả cây Xi-ten lại đây, cởi ngay lập tức, hai trái lựu đạn Nhựt thì tao tặng mày. Đi luôn theo du kích đi, tao không nói mày đào ngũ đâu, mày chết tao báo về vợ con làng xóm thiệt tốt cho người ta cúng lễ mày đàng hoàng. Mày cởi súng ra, đi một mình, đi đi!

Chung quanh lại lắng xuống một lát, rồi ồn ồn:

- Thôi  anh Năm, nó nói khùng nói bậy...

- Năm, mày đừng giận nó, tụi mình với nhau mà!

- Thằng Lung, nhận lỗi với đồng chí đi, bướng hoài!

- Mày uống nước không chừa cặn đó Lung!

Tiểu đội trưởng trinh sát chạy đến, hổn hển:

- Báo cáo các anh, quân bộ tới!

Năm Chò lừ lừ quay đầu lại, gằn giọng:

- Thở một chút, nói thiệt rõ nghe coi.

Trinh sát trên điểm cao mé trước trông thấy một đội quân địch chừng bảy tám chục tên đi hàng dọc hai bên lề đường nhựa, rất chậm chạp, không có xe tăng hay xe bọc thép mở đường, không có máy bay Mo-ran quần trêu đầu. Năm Chò cau mày:

- Màu áo quần ra sao?

- Màu vàng đất sét, như tụi Nhựt. Ra chỗ bìa rừng ngó thấy.

Năm kéo cả nhóm cán bộ ra mé rừng.

Những chấm lúc lắc hai bên đường nhựa còn rất xa, có ống dòm tốt mới nhận ra được quân nào. Nếu chúng cứ vừa tiến vừa dò đường thế này, ít nhất phải nửa giờ chúng mới đến châu đồi. Tim Năm đập nhanh dần. Anh không dám nói ngay, sợ mừng hụt, chỉ nhắc anh em nhìn thật kỹ trong khi anh cố nghĩ một cách đánh nào lợi nhất, ăn chắc nhất.

Tháng trước chi đội Ba Tơ của Quảng Ngãi đã gặp dịp may lạ lùng: một đơn vị quân Nhật bị tụi Anh ném đi dò đường mà không cho xe tăng hay máy bay theo giúp. Tiếc rằng lần ấy ta chỉ có một phân đội tại chỗ, giết hơn chục tên mà không lấy được súng. Dường như dịp may ấy đang diễn lại trước mắt Năm.

Cầu Xuân Lộc bị phá, thuyền bè không có, tụi Pháp nhờ bọn chỉ huy Anh cho sục sạo quãng quốc lộ ra Phan Thiết. Ba thứ quân ráp lại lụp chụp, ắt đánh lộn xộn. Máy bay Anh chưa sẵn sàng thì đại bác Pháp cứ bắn trước, đủ số đạn là ngừng. Quân Nhật thù ghét Anh và khinh Pháp ra mặt, chán cầm súng mà cứ phải đánh thay cho lũ quỷ trắng, ra trận với điệu bộ muốn nôn mửa. Tụi Anh không dám cho máy bay và thiết giáp đi chung với Nhật, bởi đã lắm phen ăn những viên đạn trường Nhật cỡ nhỏ xíu mà không truy ra ai bắn. Anh Hồng Long nhiều lần giảng về các mâu thuẫn trong hàng ngũ địch. Lúc này Năm Chò sẵn sàng quỳ gối xuống lạy tất cả các thứ thần phật ma quỷ sao cho mâu thuẫn ấy hiện hình trong chốc lát để đại đội anh kiếm được mấy chục cây súng có đạn mà đánh tiếp ít lâu nữa.

[hoi_ls]

Sáu Cam kên the thé trên lưng chừng cây:

- Tụi nó cắm lá trên mình,  anh Năm!

- Coi kỹ màu áo...

- Đúng tụi Nhựt rồi. Trên mũ sắt cũng gài lá.

Năm Chò quay lại nhìn nhóm cán bộ trung đội:

- Hỏi thiệt nghen, tụi bay có nhứt trí tao chỉ huy thay anh Nông chưa? Ai không đồng ý nói phứt đi.

Trung đội trưởng Ba Dĩnh ngoài bốn mươi tuổi, phu khuân vác ở cảng Đà Nẵng, vẫn được coi như ông lão làng trong đại đội. Anh nói thật dõng dạc:

- Hỏi gì lạ vậy Năm? Họp từ tiểu đội trưởng trở lên, tao chủ tọa, bầu mày không thiếu một phiếu nào. Thằng nào trái lệnh, mày cứ... cứ trói ké lại cho anh em xử. Thằng Lung chịu lỗi rồi đó, mày đừng để bụng.

- Ờ, vậy tao kế hoạch đây. Tao bắn cây Bơ-ren chặn đầu với tiểu đội trinh sát. Thằng Sanh cho tiểu đội trường Anh cúp đằng đuôi. Khúc giữa xung phong đâm lê cướp súng, cho phép mỗi đứa bắn một phát thôi, nói rõ là cấm bắn hai viên...

Nhìn những cặp mắt năn nỉ được đánh, Năm Chò đắn đo một phút, rồi xiêu lòng trước vẻ đau khổ của Lung:

- Trung đội thằng Huỳnh dự bị...

- Ồ...

- Không ồ à gì hết. Lính thằng Lung rải đằng đầu, cho thằng Sanh khúc cuối. Bố trí cách đường nhựa chừng vài chục thước, nghi trang thiệt kỹ. Cấm lên đạn trước khi tao nổ súng máy, hễ cướp cò lộ chỗ phục kích là bị đuổi về hậu phương, dặn rõ rồi nghen. Ai ý kiến gì nói mau.

Nhóm cán bộ nhìn nhau rồi nhìn Năm. Vẫn ông lão làng nói dõng dạc:

- Đề nghị đại đội trưởng cho trung đội tôi chỗ bố trí.

- Chút nữa quên. Cụ cho một phân đội tới chỗ gò của trinh sát, nằm im đó cho địch qua, nổ súng rồi sẽ nhào ra hốt sạch bọn lính sẩy cho tôi, đừng để sót thằng nào. Còn hai phân đội, cụ lắp nối vô quân thằng Sanh.

- Tuân lệnh!

Năm Chò buột miệng: “Không dám”, ông Ba Dĩnh là đảng viên có khác, ổng nguyên tắc ghê ghớm mà không ai trách gì được.

Cán bộ các trung hộc tốc chạy về đơn vị mình, chỉ còn Lung đứng tần ngần trước mặt Năm. Năm bật cười, đấm nhẹ vào vai bạn:

- Thôi, xi xái bồ lái bồ khự ¹. Xung phong thiệt bảnh, tao cho mày một đều. Chạy mau đi!

Năm gọi tiểu đội trinh sát theo mình, chỉ để lại hai người ở vọng gác. Anh nắm quai xách cây bờ-ren nhấc nó lên, đi vội xuống bìa rừng cao-su. Huynh và Cam chạy theo. Họ vơ vội lá khô cành gẫy thành đống to bên đường, vùi mình vào đấy, vạch một chỗ hở vừa đủ nhìn phía trước. Hai trung đội của Lung và Sanh cũng hối hả xếp chỗ núp sau các gốc cao-su. Năm Chò chạy lom khom qua các bụi rậm bên kia đường, xem kỹ trận, địa phục kích, gật gù ưng ý. Anh bò thấp qua mặt đường, chui vào chỗ mình trong ổ lá vun trên đầu dốc, trong khi cán bộ trung đội và phân đội lần lượt biến khỏi mặt đất. Quân cụ Dĩnh lót chặn đuôi dưới xa kia thì khỏi lo, cụ còn kỹ tính hơn cả anh Nông Quyết Thắng.

Năm Chò và Huynh nằm vã mồ hôi khá lâu dưới tấm chăn phủ chung hai người và cây Bờ-ren, bọn Nhật mới chịu dẫn xác đến.

Lính Thiên hoàng đã đầu hàng mà còn bị ép ra trận có dáng đi thật lạ mắt, vừa lê chân thiển não vừa pha những nét ngông nghênh sót lại.
Dưới những mũ vải ba rèm là những cặp mắt lấc láo và gườm gườm, sẵn sàng giết người cho mình sống sót, đầy hăm dọa và tuyệt vọng. Đi chính giữa đường nhựa là ba tên cầm súng máy nhẹ, rỉa từng loạt ngắn vào hai bên đường, xới thử những chỗ có vết đất mới đào đỏ tươi.

- Huynh, lật chăn!

Tấm chăn tung lên. Lá khô rơi lả tả. Cây Bờ-ren nòng trắng gầm nhức óc, nẩy bần bật trên hai chân, giật rung nửa thân người bắn. Luồng đạn của Năm Chò quật nhào ngay tổ dẫn đầu, quét xâu táo hàng quân đi bên trái. Khoảng chục tên đổ gục trước khi địch biết bị đánh. Huynh đâm băng mới. Đạn địch bắt đầu nổ lốp đốp, chiu chiu trên đầu. Nửa băng thứ hai quét vào hàng quân bên phải đã nhào sấp đang loay hoay ngắm bắn. Chúng nằm hàng dọc, vướng nhau, vướng xác đồng đội, khó bắn trả vào họng súng máy xổ đạn thẳng trục đường.


------------------------------------------------------------------------
1. Xí xóa, không nói đi nói lại!

[hoi_ls]

Thằng chỉ huy đeo kính trắng tuốt nhanh cây gươm dài thượt, cúi lom khom, gào rất to: “Riu-đan! Su-riu-đan” ¹. Nhiều tên nằm gần hắn nghiêng người, quài tay sau lưng rút đạn. Năm Chò lấy lại đường ngắm, trút nửa băng còn lại vào thằng sĩ quan và cụm lính dồn cục.  Anh ôm ghì cây Bờ-ren nóng rực vào lòng, kéo gập chân súng nghiến răng lăn mạnh mấy vòng trên mặt nhựa, rơi bịch xuống chỗ trũng bên đường. Huynh chạy ào theo. Ba bốn quả lựu đạn nổ liên tiếp quanh chỗ họ vừa nằm, tung mảnh veo véo.

Trên sườn dốc, các gốc cây phụt khói gần như cùng loạt, đạn bắn cách vài chục thước xóc túi bụi vào hông bọn Nhật đang cố diệt ổ súng máy chặn đầu. Chúng gào rú lạc giọng, xoay trở không kịp.

- Xung phooong!

Hai trăm con người từ lòng đất vọt ra, hét như sấm, xốc súng lao xuống. Hai trăm cái bóng rách rưới nhào theo mũi lê hình cạnh khế sáng lóe. Hai trăm thân hình gầy rộc đói khát ném hết sức nặng còn lại vào phát đâm đổi mạng dữ dội. Lưỡi lê lúc này nóng hơn đạn lửa, nóng như đầu người.

Quân Nhật vỡ tan, rã chạy. Những thằng cố bắn trả đã lăn lộn ôm vết đâm trên ngực hay lưng. Nhiều lưỡi lê xóc quá mạnh, xuyên qua thịt trúng mặt đường gãy rắc. Loáng thoáng những bóng lính vất súng quỳ gối giơ tay lẩy bẩy. Mươi đứa đằng đuôi túm dây súng kéo lê chạy thục mạng, húc vào phân đội của Dĩnh tràn ra chặn, lăn gô giãy giụa dưới trận mưa súng bắn, lê đâm, báng súng nện xuống gáy. Cụ Dĩnh đuổi theo hai tên cuối cùng dọc đường về Xuân Lộc, vẩy hết sáu viên đạn súng ngắn ru-lô. Chúng lăn quay. Người đuổi cũng ngã vật, quá đói. Anh em tới sau xốc nách dìu Dĩnh trở lại trận, địa đang tưng bừng giữa những phút tuyệt vời nhất trong đời người lính cách mạng là khi thu dọn chiến trường.

Tám mươi tên lính Nhật đã bị giết và bắt sạch trụi trong sáu phút. Trung đội phó Sanh, người duy nhất có đồng hồ đeo tay trong đại đội, mặt đỏ bừng, vừa đi vừa thét như điên: “Tất cả hết sáu phút! Sáááu phúúút!”

Bộ đội bắt đầu lượm súng, thân nịt đạn, cởi mũ sắt địch.

Năm Chò bị một hòn đá nhọn xóc vào hông đau nhoi nhói khi lăn xuông hố tránh lựu đạn. Anh nín thở chặn cơn đau, chống hai tay quỳ hai gối xuống mặt đường, ghé tai sát mặt trung Lung bị một loạt đạn xé nát bụng. Lung thều thào:

- Năm... hết giận tao chưa?

- Không, không, tao thương mày. Tao khiêng về, mày sống...

- Đừng... chôn đây... khỏi mệt  anh em... nói giùm với...

Lung bỗng quẫy mạnh. Bắp thịt trên mặt co giật dồn dập như tập diễn kịch trước gương. Thân anh vặn cong lại như vỏ đỗ, hai mắt mỏ trừng, hai bàn tay cào cấu mặt đường nhựa đổi sang run giật khi ngực anh ngừng thở.

Năm Chò hộc lên một tiếng đau xé trong họng, úp mặt trên ngực bạn. Nhiều bàn tay túm vai và tay lôi anh dậy. Anh đưa nắm tay đập vào đầu, buộc mình phải tỉnh lại, tỉnh ngay.

Sáu Cam kêu lanh lảnh sát bên tai:

- Có lệnh thượng cấp, anh Năm! Giấy tới kia!

Năm Chò lảo đảo bưóc vào chỗ đất trống bên đường, ngồi phệt xuống, tay xoa nắn chỗ đau cạnh sườn. Cái áo cuối cùng trên thân đứt sạch cúc, bộ ngực trổ đầy bùa chàm phơi trần. Cán bộ các trung đội xúm lại. Cụ Dĩnh vừa được anh em dìu đến, cầm một miếng đường đen cắn nhai hối hả cho đỡ đói. Một người nào đó từ trên ngựa bước xuống, đứng nghiêm chào. Năm Chò giật mình co tay định chào lại, sực nhớ mình đang ngồi, buông tay nói ấp úng:

- Xin khuyết điểm nghen, tôi mệt quá... anh nói đi...

- Báo cáo đồng chí, tôi chuyển mệnh lệnh viết của Bộ chỉ huy Mặt trận.

- Tôi không biết chữ,  anh đọc giùm.

Anh phái viên tham mưu trịnh trọng xé phong bì giơ trước mắt mọi người một tờ giấy đánh máy đóng dấu đỏ, sau đó mới rập gót giày và đọc to. Lệnh viết rằng đại đội Quảng Nam thuộc lực lượng Nam tiến sẽ rút về trấn giữ ngã ba từ quốc lộ số Một xuống thị xã Phan Thiết ngay đêm nay. Đại đội phó Nguyễn Văn Chò phải bàn giao đơn vị cho trung đội trưởng Lê Dĩnh về Mặt trận bộ lập tức sau khi nhận lệnh. Người ký là La Giang, chỉ huy phó Mặt trận. Anh phái viên trao tờ lệnh cho Năm, chào rất đúng động tác trước khi vọt lên ngựa, phóng đi.

Năm Chò vuốt tay lên mặt, thong thả nhỏm dậy, cười gượng:

- Nghe rõ hết rồi nghen. Cụ Dĩnh lo giùm đại đội, tôi đi liền bây giờ.

- Tầm bậy, mày ở đây, tội vạ chịu chung...

- Đừng, cứ y lệnh mà làm, không các ổng lại ghép thêm cho tôi là phản động, phá hoại... Nè mấy cha, rán khiêng hết anh em bị thương theo, cùng quê hương bổn quán đi đánh giặc với nhau. Nhắc bộ đội lượm vỏ đạn đem về, quân giới nhận vỏ mới chịu cấp đạn. Mọi thứ chuyện trong đại đội thì các cha biết hết rồi, chẳng có gì phải bàn giao.

- Thì mày cũng phải chào anh em...

- Anh em đang mừng thắng trận, để họ vui xả láng một lát, cụ Dĩnh cho biết sau cũng được. Ô-voa hết bà con nghen!

Năm Chò đứng ngẩn ra mươi giây nữa, tay đưa lên ngực tìm cúc cáo đã bay sạch. Rồi anh lẳng lặng bỏ đi theo đường nhựa, hai vai gò xuống như cõng nặng, kéo lê đôi giày lính đã há miệng. Sáu Cam xốc vội cái bao rách lên lưng, cung cúc chạy theo con người thương nó và được nó thương nhất trên đời.


-----------------------------------------------------------------------
1. Lựu đạn! Lựu đạn tay!

[hoi_ls]

23.

Bốn tháng đầy biến động trôi qua sau tổng khởi nghĩa.

Một chàng trai cao lớn, mặc sơ-mi ngắn tay tuy trời se se lạnh, quần dài tím than ống rộng theo kiểu đương thời, đi giày vải bát-két, tóc cắt cao cũng theo kiểu thể thao đang thịnh hành, đến bấm chuông và gõ cửa nhà bà Mỹ Duyên.

Đến mươi phút mới có một ông cụ ra mở cửa. Cụ nặng tai và hơi lẫn. Hỏi mãi tên và nghề của khách xong, cụ mới kéo Hai Khánh vào nhà, bỏ đấy đi lập cập pha nước. Cụ nói rất dài rằng con cháu cụ mới quyên tiền nuôi tự vệ dạo trước, hũ gạo “đồng tâm” giúp đồng bào Bắc Bộ đã có giới phụ nữ đến trút mang đi, ai chứ cụ thì hết mình yểm hộ chánh phủ Cụ Hồ. Mất đúng nửa giờ Khánh mới rứt ra được, chỉ biết thêm rằng ba gia đình đã thuê chung ngôi nhà này sau khi Mỹ Duyên bỏ đi. Ông cụ nghe không nói gì về người thuê trước.

Khánh xem lại lá thư đã mòn các cạnh xếp, nhẩm thuộc địa chỉ cô người ở cũ của Mỹ Duyên mãi trên làng Thanh Khê. Duyên hẹn sẽ viết thư về đấy để chuyển lại cho kín đáo. Dắt xe đạp hỏi đường khá lâu qua các xóm. Khánh mới lội cát đến xóm Biển, vào nhà cô Tư Thóa tức cô Sen.

Ban đầu Mỹ Duyên đổi tên Thóa ra Sen để kêu cho ra nhà sang. Nhưng cô Sen lại rất thích cái tên mới nghe thơm tho mà hiền lành, không hiểu ngoài Bắc con sen chỉ có nghĩa là con ở. Sen bỏ nhà đi vì bị gả ép chứ không quá nghèo túng, sống với nhau trong căn nhà rộng vắng, Duyên với Sen dần dà gắn bó, ăn ngủ chung như chị em, và Sen cố che đậy tất cả những vụ bê bối của cô chủ mà Sen thấy là tính nết khùng khùng nhưng rất tốt bụng. Chỉ mỗi lần phủ Đỉnh tới Sen mới “thưa bà” và rút xuống tầng dưới.

Lúc này Sen đã lớn lên thành một cô gái đẫy người, da nâu, vừa đi tập tự vệ ngoài bãi biển về, mồ hôi chưa khô hẳn trên áo bà ba màu gụ. Nhác thấy Khánh, cô đã chạy ào đến:

- Anh Hai, chị Duyên về chưa?

- Ơ, anh đến hỏi Sen có tin gì không!

Sen đứng thừ ra, bỗng sụt sịt:

- Khổ chưa, vậy là mắc kẹt trong Sè-goòng rồi! Em can chỉ đừng có đi, muốn bỏ lão chồng già thì về ở đây với em, rau cháo xong thôi. Chỉ thêu đan có hoa tay, biết nghề may máy, học chữ nhiều, ném đâu cũng sống được đàng hoàng. Vậy mà chỉ cứ kêu buồn quá, chán đời lắm, về gặp má với em ít bữa rồi trở ra liền tay hà. Chỉ đi được nửa tháng, em nghe loa kêu bọn Tây trong Sè-goòng làm hỗn, từ đó tới giờ đánh miết, em cứ xửng lửng như mất hồn...

Vẫn đứng giữa sân với cây súng gỗ khoác sau lưng, Sen khóc rấm rứt rồi bật gắt qua tiếng nấc:

- Mà sao... anh kỳ cục lắm... anh không cản... anh cản nhứt định chỉ ở lại...

- Anh ở tít Hà Nội, thư về không kịp. Sen có nhận được thư anh gửi nhờ chuyển cho chị không?

- Được hai lá, còn cất nguyên đó.

Trước khi đi Duyên bán đồ đạc, cho Sen rất nhiều thứ, riêng áo quần thì Sen không lấy vì to béo hơn cô chủ. Duyên gửi một hòm áo quần, nói nửa đùa nửa thật khiến Sen lạnh buốt xương sống:

- Cho chị gởi đúng một năm thôi. Quá hạn đó coi như chị không cần nữa, em bán hay dùng cứ tự do nghen.

Thấy Sen tái mặt vì câu nói gở, Duyên chữa vội:

- Tới đó chị mập ú như em rồi, đồ này xài sao được!

Khánh từ chối không ở lại ăn cơm cũng không ăn bánh tráng nhúng nước cuốn với cá khô mà nhà chài lưới nào cũng sẵn. Anh mở miệng nói còn khó khăn, làm sao nuốt được. Dắt xe trở ra đến con đường đá, Khánh leo lên đạp, thấy tay lái loạng choạng không ghìm nổi. Được chừng trăm thước anh phải xuống xe, ngồi dựa gốc cây phi lao bên đường, nhắm mắt cho đỡ choáng váng. Một bàn tay sắt nào đó cứ bóp mãi trên gáy và hai thái dương anh. Ước sao có thể khóc dễ dàng như cô Sen kia cho nhẹ người...

Khánh biết Duyên chưa tròn hai năm.

Sau một lần về Qui Nhơn vội vã trong dịp Tết để xin tiền mẹ, theo lời năn nỉ của mẹ, Khánh phải ghé ngang phủ Thăng Bình, chào ông bố dượng trên đường ra Hà Nội học tiếp. Anh gặp cô gái nhảy khét tiếng phá của và ngoa ngoắt này trong phủ, chỉ lạnh lùng chào dì Ba với ánh mắt khinh bỉ và giận dữ. Phủ Đỉnh không muốn rầy rà, giúi cho anh một phong bì khá dày, anh buộc mình phải nhận vì học phí trường Luật rất nặng. Tất cả bắt đầu từ mùa hè tiếp đấy, Khánh ghé qua Đà Nẵng, tò mò đến xem nhà Duyên mà anh gọi thầm là cái tổ quỷ của phủ Đỉnh. Trót nhận lời thách, Khánh phải chở dì Ba di thăm núi Non Nước và tắm biển bằng chiếc mô-tô do Duyên mượn của một tay bạn trai nào đó. “Gớm, tưởng ai cũng mết cô lắm! Đây lõi đời hơn cô chán vạn, còn khuya mới làm đỉa bám gái ca-ve!”.

Ngày ấy qua như giấc chiêm bao, đêm ấy hai người thức trắng với nhau. Ngày mê đêm tỉnh, Khánh không hiểu nổi mình nữa, và Duyên cứ rít trong tay Khánh: “Em điên quá rồi, làm sao anh, làm sao...”.

Đôi lần Khánh nhặt được trên đầu giường các bạn sinh viên những cuốn gọi là diễm tình tâm lý xã hội, trong đó các ả con gái lười chảy thây và thèm khát ăn chơi được tô vẽ thành những nàng Kiều đầy tài sắc phải bán mình chuộc cha. Anh lật nhanh mấy trang, cười khẩy:

- Chọn nghề đĩ điếm thì quyết chí theo nghề cho luôn, giả vờ rên siết não nùng làm gì! Người ta làm ăn còng lưng mửa mật, cánh mình chong đèn học đến ho lao, còn các nàng bán trôn nuôi miệng thì vào nằm chềnh ềnh trong tiểu thuyết! Bọn văn sĩ nghiện oặt xà lai này chuyên viết bên bàn đèn, có gái nhà thổ tiêm thuốc phiện tì tì, mua sách phí tiền!

Với nếp nghĩ trăm phần trăm duy lý của nhà luật sư, Khánh vẫn không thoát nổi cô gái bao quý phái mà anh phải gọi bằng dì.

[hoi_ls]

Khánh trở về nhà trọ trong một hẻm đường Gam-bét-ta, vừa đổi thành Lê Lợi, nơi chủ nhà quen nhắm mắt trước mọi cuộc hò hẹn trai gái nhưng tính giá gấp đôi cho những khách có người đến ngủ chung. Anh gài chốt cửa buồng xong lăn ngay ra giường, vòng hai tay lên đè trên mắt và trán, cố ngủ nhưng không sao ngủ được. Em ơi, Duyên ơi, con quỷ và nàng tiên của  anh ơi, em có thể là bạn trăm năm hay hay chỉ là cô gái lẳng lơ tìm thêm dấm ớt, em sẽ đi luôn hay trở về, em sẽ là dì Ba hay vợ anh?

Ông Tây đen nằm trong cái bồ
Có muốn oánh thì là oánh lô tô

Tiếng hát say mèm từ buồng bên đánh thức Hai Khánh dậy. Điện đường Đà Nẵng đã tháo chao đèn phòng thủ hắt qua cửa sổ, in bóng những chấn song phình to trên tường. Một tổ phát thanh nào ngoài đầu hẻm đang đọc bản tin của Đài Tiếng nói Việt Nam chép theo lời đọc chậm. Thằng say bên kia vách ván vẫn không ngớt miệng lè nhè:

Giây phút này đắm say ái tình
Con chó xù cắn con chó vàng
Con chó vàng cắn con chó xù
A a á a a a à à...

Khánh tức điên, nhảy xuống đất, đá mạnh vào lớp ván ngăn:

- Câm đi không? Tao báo Công an tới nắm đầu bây giờ!

Bài hát ma-cà-bông dứt ngay. Mấy câu thì thào không nghe rõ. Có tiếng lạch cạch mở cửa. Câu dọa báo Công an đã đánh trúng chỗ yếu nhất của những đứa nhậu nhẹt bên kia.

Khánh quay trở về giường, nằm sấp xuống, vòng hai tay ôm gối, chợt hít phải mùi chua lòm của trăm thứ mồ hôi ngấm trong ruột bông. Anh vung tay ném cái gối văng bịch vào tường.

Anh đã bỏ cơm trưa, cơm tối, lúc này vẫn không thấy đói, chỉ thấy mình rã rời như quả bóng cao su bị chích xì hết hơi thành một dúm bèo nhèo.

Người hùng Ung Viết Khánh tức Hăng-ri Khánh, đã từng nuôi mộng làm một Na-pô-lê-ông trong cách mạng Việt Nam, muốn đạp chân trên đỉnh làn sóng khởi nghĩa để nhảy lên ngôi, lúc này chỉ còn là người định chơi nước cờ cao lại lâm thế bí, còn quân còn đường mà tắc hẳn các lối đi.

Trong mấy tháng lang thang không việc làm tại Hà Nội, nơi những luồng tư tưởng và hành động trái ngược va vào nhau sùng sục, Khánh đã nghe thấy tất cả các tiếng chuông đến từ mọi phía, càng nghe càng thấy ù tai rối óc.

Nhiều bạn cũ tin chắc rằng chàng trai con quan tri phủ, với dáng người và lối cư xử quý phái, chăm học và học giỏi, chỉ có thể ngả theo Việt quốc, Việt cách, hay đóng vai trí thức trung lập mà thôi. Họ lôi Khánh đi nghe ông Vũ Hồng Khanh cao lớn bệ vệ trong bộ âu phục loại sang, chửi cộng sản như sấm sét trong ngôi nhà 21 Hàng Bún Trên. Họ rủ anh cũng đóng vai đại biểu sinh viên đến ra mắt cụ Nguyễn Hải Thần ở nhà 23 Quan Thánh, nghe cụ nói líu lô nửa Việt nửa Tàu về quá khứ vị lai, đúng cái giọng của vị “Nam Hải chân nhân, mãi văn toán mệnh” treo biển vải ở chợ Quảng Châu. Khánh bỏ hai đêm đàm đạo với một trung ương ủy viên Quốc dân đảng tóc hoa râm trong một tiệm hút kín đáo ở ngõ Phất Lộc, mỗi lần phải tốn ba bốn chục viên bi. Bi là những viên xái tẩm nhựa thuốc phiện đen lánh, mỗi viên một đồng chỉ bằng hạt ngô, bọc trong dải giấy kính dài vặn xoắn như chuỗi hạt. Lão ta thích tán và tán rất tài những chuyện vui buồn voi chó về mười năm lưu lạc ở Côn Minh, Liễu Châu, Trùng Khánh, Quế Lâm, phải cái chỉ bốc hứng sau vài chục khói. Và tuy không hề thề thốt trước gươm súng để vào Việt quốc, anh vẫn được bí thư trưởng Nguyễn Tường Tam viết thư cộp ấn giới thiệu anh với đảng bộ Việt quốc tỉnh Quảng Nam!

Trong khi ấy, các bạn Việt Minh Hoàng Diệu vẫn nhớ anh là người cùng hoạt động bí mật với họ, dám gan góc tìm cách móc nối với sĩ quan Nhật để mua súng đạn chuyển lên chiến khu và sửa soạn khởi nghĩa. Lá thư của Việt Minh tỉnh Trần Cao Vân cũng xác nhận những công tác mà Khánh đã làm: xuất tiền nhà mua vũ khí tặng du kích, vận động hiến thóc, nắm tình hình chính quyền bù nhìn, kêu gọi binh lính địch. Bạn nào cũng muốn kéo Khánh cùng làm việc với mình, ấn vào tay anh một nhiệm vụ nào đấy, ngạc nhiên và hậm hực khi Khánh từ chối khéo, viện cơ sắp trở về miền Nam để đánh giặc giữ quê.

Người ồn ào nhất là anh bạn cùng với Khánh mua súng qua trung úy Ta-kê-đa, nay là đồng chí Thạch Sơn trong Ban chỉ huy tự vệ Hà Nội. Anh ta nhất quyết bắt Khánh giúp một tay xây dựng “đoàn quân sao vuông” của thủ đô:

- Tớ biết, cậu đang định học tiếp, trường Luật nghỉ thì sang ngành khác. Cơ mà lúc này xâm lăng nội phản rối mù, cậu phải xếp bút nghiên lên đường tránh đấu cái đã. Trước kia cậu tham gia cách mạng theo kiểu hướng đạo sinh làm việc thiện, kiểu học sinh giúp dân khi cắm trại hè. Bây giờ phải liều mình dấn thân trăm phần trăm, toàn tâm toàn ý, hiểu chưa? Đừng có lừng khừng nước đôi nữa, hiểu chưa? Mới đấy mà cậu với tớ đã thuộc lớp cựu trào rồi, anh em trẻ họ hăng mà non ghê đi!

Hà Nội lúc ấy có vô số lớp học ngắn ngày, ngành nào cũng mở, học ngày hay học đêm đều sẵn, chỉ ra một điều kiện là học viên tự lo khoản ăn ở. Cách mạng nghèo quá, lắm cán bộ làm việc ngày mười hai tiếng cũng chỉ dựa vào cơm nhà áo vợ. Nể lời Thạch Sơn, Khánh ghi tên dự một lớp đào tạo cấp tốc cán bộ thông tin tuyên truyền trong ba tuần, học thất thường mà vẫn được cấp giấy tốt nghiệp. Khi xếp công tác, anh lại lựa lời từ chối khéo. Thạch Sơn nói đúng, Khánh chỉ muốn dính vào cách mạng như trước đây đi sinh hoạt. Hướng đạo chiều chủ nhật, đi dạy Truyền bá quốc ngữ mỗi tuần vài đêm, hay như hiện nay đi nghe nói chuyện chính trị ở các câu lạc bộ. Anh chưa muốn hiến thân cho một lý tưởng nào, vì lẽ đơn giản là chưa tin ở lý tưởng nào cho thật sâu đậm.

Khánh định tìm việc làm tạm để kiếm cơm, nhưng Hà Nội quá nhiều người thất nghiệp mà anh lại chẳng thạo nghề gì. Xoay xở mai anh mới được bạn chia phần mỗi tuần hai tối dạy tiếng Anh cho mấy chục nhân viên bán hàng tư chỉ học những câu chào mời và tính tiền, mỗi tối được trả bốn đồng. Anh bạn cho ở nhờ làm gương soi được lãi kha khá nhưng trong nhà đã đầy những họ hàng chạy đói ra phụ việc lấy miếng chín, không lương.

Thư trong Nam dạo này ra nhanh và ít bị mất hơn trước. Khánh mới đến Hà Nội mươi hôm đã được thư Mỹ Duyên báo tin sẽ thu xếp vào Sài Gòn thăm mẹ và em, bây giờ ngớt bom đạn đi dễ thôi. Từ ấy trở đi vắng luôn tin Duyên. Nàng bị tắc đường ở lại trong ấy, hay đã về Đà Nẵng nhưng lên cơn hờn dỗi?

Me và thằng em Rô-be Chương gửi thư đều, nhưng không có tiền để gửi. Phủ Đỉnh, đúng như Duyên đoán, đã bán chiếc ô-tô và con ngựa Tía, vào ẩn thân trên gác cửa hiệu Lợi Thịnh, ăn mâm riêng rất sang nhưng chi tiền “rất sòng phẳng theo giá cả ba năm trước”, tiền chợ riêng lão chiếm một nửa các khoản tiêu cho cả nhà. Mỗi lần các con phàn nàn, me lại khóc, Chương lại vác đàn đi ở nhà bạn mỗi nơi vài ngày.

Khánh biết mình không thể về Qui Nhơn nhìn mặt lão bố dượng ranh ma và bà mẹ yếu đuối nữa. Anh viết thư kính cẩn báo cho mẹ con bà Cả ở Linh Lâm rằng đã tìm ra tông tích của cha, nhưng biết họ sẽ không mắc lừa và bỏ thêm xu nào. Chỉ còn Mỹ Duyên. Cô Xi-mo-nét ấy nối liền với Khánh bằng sợi cao-su khi căng khi chùng, chưa hề đứt. Nhưng thư của anh gửi cho cô Sen nhờ chuyển không hề được hồi âm...