Đội thiếu niên du kích Đình Bảng

[TuongLinh]

Việc cắt dây điện, Lượt báo cáo sau cùng. Đây là một việc do sáng kiến mới của tổ Hoan, và đêm hôm qua đã làm rất gọn. Lượt vừa nói vừa nhìn bác Nhã, Lượt tưởng bác sẽ rất thích thú. Nhưng trái lại, bác chăm chú nghe, rồi bác trầm ngâm im lặng, những nét nhăn trên mặt hằn sâu xuống. Bác nhìn thẳng vào Lượt, cặp mắt bác lại gợi lên một điều gì xa xôi. Lượt chột dạ. Hay có điều gì sơ suất mà bác không vừa ý? Lượt nói:

- Chúng cháu chuẩn bị việc này cẩn thận và có tập dượt trước. Mấy hôm ấy cháu không gặp được chị Gái nên không hỏi ý kiến trước được. – Lượt ngập ngừng như người có lỗi, tay cho vào túi áo bóp nát mấy hạt thóc rang còn sót lại trong đó.

Bác Nhã ngồi im lặng một lúc, rồi nói thận trọng như khi ngồi bàn việc với một đồng chí lớn tuổi:

- Cháu đang lo bác chê trách cháu vì công việc ấy phải không? Không, công việc ấy chẳng đáng chê trách chút nào cả, mà chỉ đáng khen. Nhưng bác thấy… – Bác Nhã dừng lại như cố tìm lời lẽ thế nào để diễn đạt ý nghĩ của mình cho Lượt hiểu được. – Bác thấy công việc ấy rất nguy hiểm đối với các cháu.
Bác hơi bối rối vì thấy nói như thế vẫn chưa vừa ý.

Lượt vội nói:

- Bác không lo bác ạ, các cậu ấy làm rất cẩn thận, cậu Hoan làm việc chắc chắn. Trước kia tổ Hoan đề nghị cho cắt dây ở trong làng. Lúc đầu cháu cũng đồng ý vì thấy cắt dây ở trong làng thì dễ lắm. Nhưng rồi chính cậu Hoan lại bác bỏ ý kiến ấy đi, mà đề nghị cho cắt dây ở ngoài đường cái. Làm như thế không lộ hoạt động của Đội.

Bác Nhã đưa tay nắm lấy vai Lượt:

- Đúng lắm, giỏi lắm, cắt dây ngoài đường cái là rất đúng.

Công việc Lượt báo cáo làm sáng tỏ hơn một vài điều mà lâu nay bác thường suy nghĩ, lo lắng. Việc thành lập Đội là cần thiết, tổ chức đó bắt đầu đã có thuận lợi và đang phát triển. Đã có tổ chức thì phải có ngay hoạt động, vì đó là mục đích. Trong hoạt động phức tạp này, một sơ hở nhỏ bé có thể gây tai hại lớn không lường trước được. Bác đã có kinh nghiệm xương máu về chuyện này. Khi Đội mới hoạt động, bác đã nêu nguyên tắc là bất cứ công việc gì cũng cần có ý kiến của người lớn. Nhưng bác cũng thấy nếu gò bó quá thì sẽ làm mất sáng kiến của Đội, sẽ làm giảm năng lực đối phó nhạy bén với những tình thế bất ngờ xảy ra. Và nhất định không tránh được những tình thế đó. Nghe Lượt nói, bác vui mừng thực sự, vì cái sáng kiến đó làm cho bác hiểu rằng các em đã trưởng thành, có những ý nghĩ chín chắn, không coi những hoạt động là trò chơi. Bây giờ đây bác lại thấy công việc trước mắt gợi nhiều điều phải suy nghĩ. Lượt không hiểu được bác đang nghĩ những gì, nên vẫn ngồi lặng nhìn bác chờ đợi, và còn hơi ngạc nhiên về thái độ của bác nữa.

Bác Nhã gỡ vết bùn trên tóc Lượt rồi nói:

- Chốc nữa mình sẽ bàn bạc thêm. Bây giờ cháu đi ăn cơm đã. Xem nào… – Bác ngó vào cái giỏ của Lượt.

– Chẳng có con cua nào cả, lúc trở về phải kiếm lấy mấy con, đừng để giỏ khô như thế này nhé!

Lượt mỉm cười:

- Vâng, cháu hiểu.

Khi Lượt ngồi ăn cơm, bác Nhã ngồi bên cạnh hút thuốc lào. Lượt để ý thấy bác châm lửa mãi mà chưa hút xong điếu thuốc. Lượt biết bác đang bận suy nghĩ. Từ nãy đến giờ, Lượt vẫn áy náy, đoán rằng những công việc của Đội chưa làm bác vừa lòng. Nhưng không phải thế. Bác đang nghĩ đến từng đội viên của Lượt với tấm lòng một người cha, và còn hơn thế nữa. Bác phải chịu trách nhiệm trước dân làng về những con em mà bà con đã giao cho bác. Bác đang nghĩ cách làm cho những hoạt động của Đội bớt mạo hiểm. Nhưng cuối cùng, tình cảm choán trong lòng bác vẫn là niềm tự hào về những thiếu niên dũng cảm đang được thử thách trong cuộc đấu tranh đầy gian nan. Điều đó thúc giục, khuyến khích bác vượt qua cái giai đoạn còn nhiều khó khăn lúc phong trào mới nhóm.

[TuongLinh]

10

Lão lý Bài mình dài chân ngắn,

Làm cho Tây kiếm canh cặn cơm thừa.

Một mai trời đổ cơn mưa,

Lý Bài hết ngáp nằm trơ giữa đường.

Đấy là bốn câu vè của Thuộc làm giễu tên lý trưởng. Lão ta làm giàu bằng cách cho vay nợ lãi. Hồi Pháp thuộc, lão làm lý trưởng. Khi khởi nghĩa, lão nộp ngay triện đồng cho chính quyền cách mạng. Lão bị giam một thời gian rồi được tha về. Năm sau, lão nâng tuổi lên và xin gia nhập Hội phụ lão cứu quốc. Khi Pháp trở lại chiếm Đình Bảng, chúng lại kéo lão ra làm việc. Hôm lão đến trình diện tên quan hai Lơ Rát, lão run lên và chắp tay vái hắn đến sát đất. Trông cái dáng điệu của lão, tên quan hai chưa ưng ý. Hắn muốn tìm một tên có bản lĩnh hơn, một tên tay sai mà hắn có thể dựa được, chứ không thích cái kẻ bù nhìn thực sự này. Hắn hỏi lão mấy câu, lão càng ấp úng:

- Bẩm lạy quan lớn, con xin tận tuỵ, xin tận tuỵ…

Tên quan hai nhăn mặt rồi bảo tên thông ngôn:

- Anh bảo nó ra đi!

Ra đến cổng, lý Bài cũng cảm thấy nhục nhã, lão lẩm bẩm: “Tiên sư quân mũi lõ, chuyến này ông theo Việt Minh cho mà xem!”.

Nhưng sau không tìm được ai, bọn Pháp lại phải dùng lý Bài. Lão quên hết chuyện bực bội hôm trước. Khi nhận việc, lão đem đến biếu tên quan hai một cặp gà giò và hai chục trứng để tỏ rõ lòng trung thành của lão với các quan thầy mà lão đã có duyên nợ từ lâu. Thấy quan quân và xe tăng đại bác ùn ùn kéo về làng, lão tin tưởng lắm, và cho rằng du kích Việt Minh không thể làm gì được. Rồi lại như trước kia, đâu lại vào đấy, lão lại làm lý trưởng cho hết quãng đời, may ra kiếm được cái hàm cửu phẩm bá hộ. Đấy là ý nguyện cao cả của lão (!) Tuy lão nghĩ cái đường chung thì như vậy, nhưng vốn là một tên cho vay nợ có đầu óc tính toán thực tế, nên lão biết rằng bản thân lão không đáng kể gì đối với du kích. Một đêm nào đó, chỉ cần một người du kích vào nhà lão, kề con dao vào cổ lão, thế là hết? Lão nơm nớp ngày đêm. Lão sợ cả Pháp, sợ cả du kích! Lão thường nói với dân làng:

- Chẳng qua chẳng ai chịu ra làm nên tôi phải giơ đầu chịu báng, chứ thời buổi này ăn bổng ăn lộc gì đâu.
Đêm nằm vắt tay lên trán, lão ngẫm nghĩ đến dinh cơ tài sản của lão mà không khỏi lo lắng. Lão biết, nếu bọn Pháp cuốn gói thì lần này nhất định cơ đồ của lão cũng tan theo. Nghĩ đến điều ấy, lão tức uất lên, nằm thở dài và nói lảm nhảm suốt đêm. Lão căm tức những kẻ dám chống lại nhà nước bảo hộ. Lão sẽ thẳng tay trừng trị cái bọn khố rách áo ôm ấy. Để củng cố cái “chí khí” đó, lão vớ rượu uống cho máu trong người nóng lên, xua đuổi mọi nỗi lo sợ, và sẵn sàng đối chọi với du kích để xem ai sợ ai. Lão không phải đợi lâu. Du kích đã đến “nói chuyện” với lão, cảnh cáo và bắt lão phải làm những việc họ muốn, và cái “chí khí” của lão bỗng chốc cũng nguội đi như lúc lão tỉnh rượu chỉ thấy mồ hôi mình toát ra lạnh buốt.
Vào một đêm mưa phùn, lý Bài cài cửa cẩn thận, ngồi trong nhà uống rượu dưới ánh đèn tù mù. Lão ngồi nhấm nháp cái đùi gà luộc. Đấy là những phút an nhàn thư thái của lão. Bỗng cái cửa sổ mở toang, một người mặc quần áo đen nhảy vào.

Lão hốt hoảng, líu lưỡi:

- Ai… ai đấy?

- Tôi.

[TuongLinh]

Lão nhận ra người vừa vào, liền trấn tĩnh:

- A, chú Hoan! Sao lại vào bằng cái lối quái gở này, không báo trước cho tôi biết. Có việc gì thế? – Lão đứng dậy đi khép cánh cửa sổ lại.

Hoan nói rắn rỏi:

- Có việc cần nhờ ông lý.

Lão cười hề hề:

- Việc lành hay việc dữ, làm chén rượu cho ấm bụng đã. Chà, mưa gió đêm hôm…

Hoan thấy lão luống cuống suýt làm đổ chai rượu.

Hoan khoát tay ra hiệu không uống, rồi nói từng tiếng rành rọt:

- Thừa lệnh chính quyền cách mạng, tôi đến đây báo cho ông biết một việc.

Trong bụng lão đã thấy không yên, nhưng lão vờ thản nhiên hỏi:

- Còn ai ở ngoài ấy mời vào nhà một thể.

Hoan nhanh trí đáp:

- Mình tôi vào là đủ.

Lý Bài khịt mũi mấy cái rồi nói một câu bâng quơ:

- Chính quyền cách mạng… ghê gớm quá!

Hoan không muốn kéo dài không khí này, vì tự nhiên Hoan thấy người mình hơi lành lạnh. Hoan bước đến gần lão lý và nói nhỏ cái việc cần đến lão. Nghe xong, lão thay đổi ngay thái độ. À ra cái việc ấy, người ta phải nhờ đến lão, thì ít ra lão cũng không thể nhận lời một cách dễ dàng. Làm như thế người ta sẽ tưởng lầm là lão sợ du kích lắm kia đấy. Lão nhếch mép, đưa tay gãi sồn sột vào cạnh sườn, rồi không nhìn Hoan, lão nói:

- Kể ra việc này hơi khó đấy chú em ạ.

Hoan nói:

- Khó, nhưng ông có làm được không?

Lão huơ tay:

- Dĩ nhiên, tay tôi thì việc gì chả làm được, nhưng chú về nói với các ông chỉ huy của chú là… – Lão ngần ngại một lát. – Thôi, được rồi.

- Ông muốn nói gì?

Lão cười nhạt:

- À, à, chú về nói với các ông ấy là lý Bài này cũng lý… tài lắm đấy nhé.

Hoan cáu:

- Tôi không hiểu ông nói cái gì cả, thôi đừng ăn nói ấm ớ hội tề nữa đi!

Lý Bài trợn mắt:

- Ơ chú đến để mắng tôi đấy phỏng, hừm, thằng này có phải là… – Lão hung hăng, nhưng chợt lão giật thót, xẹp hẳn đi như quả bóng bất ngờ xì hơi. Lão trông thấy Hoan lùi ra một bước, tay đặt ở hông, bên
trong áo cái gì cồm cộm, mắt gườm gườm nhìn lão. Lão vội đấu dịu:

- Chẳng có chuyện gì mà phải găng gổ, ý tôi muốn nói là thời buổi khó khăn này, tôi cần chút ít bổng lộc gọi là…

[TuongLinh]

Hoan thấy cần phải chấm dứt cái trò lằng nhằng với lão, liền nói:

- Không nói lôi thôi nữa, chúng tôi cần ông làm việc ấy, nếu không làm được, đừng có trách!

Tay Hoan vẫn để bên hông, giấu trong lần áo. Hoan ngoắt đầu ra hiệu cho lão mở cửa trước, rồi bước ra ngoài, biến vào bóng tối.

Lý Bài đóng cửa lại. Người lão gai lên như phát sốt, lão lẩm bẩm:

- Một thằng nhãi ranh cũng đe nạt được mình, chết cái đứa đứng giữa. Rồi chúng mày sẽ hết ti toe, du kích lớn, du kích con…

Chợt có tiếng động bên ngoài, lão giật mình tưởng đâu Hoan còn đứng ngoài ấy nghe được những lời lão vừa nói. Nghĩ đi nghĩ lại, lão nổi cáu. Không biết trút bực tức vào đâu, lão cầm cái tỏi gà lên nhai ngấu nghiến, xương vỡ đôm đốp. Con chó mực ở đâu nhảy vọt ra vờn hai chân lên tay lão.

*

*   *

Ở nhà lý Bài ra, Hoan vẫn chưa hết lo lắng. Sở dĩ Hoan can đảm và khéo léo làm được công việc vừa rồi cũng vì muốn cứu Phát. Phát bị địch bắt. Việc ấy xảy ra như sau:

Lượt ở khu du kích về nói lại với Hoan những ý kiến của bác Nhã. Thấy công việc của tổ mình làm được khen ngợi, Hoan vui thích. Nhưng Hoan không biết rằng lần thứ hai đi cắt dây điện thoại thì không dễ dàng như lần trước. Đáng lẽ phải để bẵng đi một thời gian, nhưng cái ý chí muốn hoạt động và thắng lợi lần trước thúc đẩy Hoan làm tiếp. Lượt cũng đồng ý với Hoan. Tuy vậy, lần này Lượt và Hoan bàn với nhau và nảy ra những mưu mẹo khôn ngoan hơn. Hoan cùng đi với Phát và Thuộc. Hoan quan sát cho Phát leo lên cột điện. Lên đến nửa chừng, Phát giật mình vì thoáng ngửi thấy mùi khét của bọn lính. Có lẽ chúng phục ở đâu đây. Phát tụt xuống, nhưng muộn rồi. Mấy tên lính lố nhố đứng quanh chân cột chĩa súng chờ Phát. Phát nghĩ nhanh mọi điều cần phải đối phó. Phát tự nhủ cần phải bình tĩnh. Phát từ từ tụt xuống, tay chạm phải cái nòng súng lạnh ngắt của một tên lính.

Một ánh đèn pin chiếu thẳng vào mặt làm cho Phát phải nhắm mắt lại.

Tên lính quát:

- Thằng du kích tí nhau, mày chạy đâu cho thoát?

Phát sợ và càng làm ra vẻ sợ hãi hơn:

- Không, tôi không phải là du kích đâu.

- Sao lại đi cắt dây điện?

- Không, tôi có cắt đâu.

- Thế mày leo lên cột làm gì?

- Thưa các ông… – Phát nói và cúi xuống ôm một cái bọc. Một tên lính giật phắt lấy; từ trong bọc những vật tròn tròn lăn ra đường. Một thằng hô, cả bọn nằm rạp xuống. Phát bật cười nghĩ bụng: giá tao có lựu đạn thật thì chúng mày đi đời cả lũ. Chúng biết là bị lừa, chồm ngay dậy. Một đứa giơ tay tát vào mặt
Phát, làm Phát hoa cả mắt, ngã chúi xuống.

- Mày cười cái con mẹ mày đấy à, cái gì lăn ra thế?

- Thưa các ông, đấy là su hào và khoai lang.

- Mày đem đi làm gì?

- Tôi móc trộm ở dưới ruộng, vừa đi lên đây thấy các ông đi tuần đến, sợ quá nên leo lên cột trốn, xin các ông tha cho.

[TuongLinh]

- Đồ ăn cắp hả? Cứ giải mày về đồn đã, mai hỏi lý trưởng, nếu mày là du kích thì chúng tao bắn, nghe chưa?

Phát nói to cốt để Hoan nghe. Phát đoán Hoan còn đứng đâu đấy:

- Lạy các ông, đừng đưa tôi đến nhà ông lý, ông ấy sẽ đánh tôi chết, vì tôi ăn trộm khoai của nhà ông ấy.

- Không lôi thôi với mày, đi về đồn!

Hoan nằm dưới ruộng lo lắng theo dõi việc xảy ra.

Hoan lo cho bạn. Hoan nghĩ: nếu có khẩu tiểu liên lia một băng thì thế nào bọn lính kia cũng bỏ chạy, cứu được Phát. Chúng dẫn Phát đi rồi, Hoan đi lên vệ đường tìm Thuộc. Khi leo lên cột bên kia. Thuộc biết Phát đã bị lộ, liền vột tụt xuống. Thuộc vẫn nằm lại chờ đợi. Gặp Hoan, Thuộc run giọng thì thào:

- Làm thế nào bây giờ?

Hoan bảo Thuộc cứ về nhà và giữ im lặng, đừng nói gì về việc này cả. Hoan về làng mạo hiểm mò đến nhà Lượt. Hai đứa ngồi nép sau nhà bàn mưu tính kế, và sau đó Hoan đến nhà lý Bài để thực hiện mưu kế ấy.
Bây giờ Hoan lo không biết lão lý có làm theo lời mình nói không. Có thực là lão ta sợ hay giả vờ như thế? Nghĩ lại phút vừa qua, Hoan thấy mình táo bạo quá. Giá lão lý biết được rằng cái vật cồm cộm giấu sau cánh áo của Hoan chỉ là một khúc gỗ quét nhọ nồi chứ không phải khẩu súng lục thì mọi việc sẽ ra sao? Hoan nóng lòng cứu Phát. Hoan vẫn tin nếu bị tra tấn, Phát vẫn chịu được mà không khai ra. Nhưng như thế thì chúng nó sẽ bắn Phát. Lần đầu tiên, Hoan sẽ mất một người bạn thân. Rồi từ nay trở đi hoạt động sẽ gay go hơn nhiều. Những lỗi lầm giày vò Hoan. Tại sao lại không nhìn thấy bọn lính đi tuần? Chúng nó phục sẵn ở đấy chăng? Thằng Phát có trách mình không, hay nó nghĩ lúc đó mình đã bỏ chạy. Mọi ý nghĩ đều tập trung vào việc cứu Phát. Hoan thao thức chờ trời sáng.

Sáng hôm sau, chúng trói Phát và dẫn từ bốt chùa Dận về Đình Bảng. Chúng dẫn đến nhà lý trưởng. Lý Bài cầm sẵn cái ba-toong bằng hèo uốn đi ra gặp bọn lính dẫn Phát đến. Lão liền thẳng cánh vụt ba-toong vào Phát:

- Cái thằng kẻ cắp oắt con, ông rình mày mãi, nay các quan mới bắt được, mày làm rối loạn trật tự. Vùng này các quan cai trị phải yên ổn nghiêm minh, mày lại giở cái thói lưu manh ấy ra à?

Rồi lão xun xoe nói với bọn lính:

- Bẩm các thầy, các thầy giao thằng này cho tôi, tôi sẽ trị cho nó chừa cái thói ăn cắp đi. Thật là lỗi tại tôi đã làm phiền đến các thầy.

Một tên lính hỏi:

- Đúng là thằng ăn cắp hả?

- Bẩm đúng ạ, đêm hôm qua nhà tôi bị mất trộm su hào và khoai ở ngoài ruộng gần đường cái.

Tên lính đá Phát bắn vào bờ rào rồi bảo lý Bài:

- Ông lý phải trừng trị cho nghiêm.

- Bẩm dạ. – Lý Bài trở đầu ba-toong ngoắc vào dây trói lôi Phát về nhà lão.

Từ nãy giờ, Hoan nấp trong vườn hồi hộp theo dõi. Hoan thương bạn bị đau, nhưng vui mừng vì bạn đã thoát nạn. Lý Bài đã đóng một màn kịch rất khéo, chỉ ức là lão vụt Phát rất thẳng cánh.

Một lúc sau Hoan đến nhà Phát. Phát đang nằm trên giường nhăn nhó vì bị đau, trông thấy Hoan đến liền hỏi ngay:

- Mày nói trước với lão lý đấy à?

[TuongLinh]

- Sao mày biết?

- Lúc cởi trói cho tao, lão nói: “Lần sau các ông cẩn thận cho tôi nhờ, đừng làm khổ tôi nữa nhé, tôi chẳng xơ múi gì đâu, đừng bắt tôi phải nộp đầu thay cho các ông. Về nói với ông Hoan từ nay có việc gì thì đến ban ngày, đừng có mò đến ban đêm như thế nữa”. Rồi lão nổi cáu lên bảo tao: “Thôi xéo đi cho khuất mắt ông!”.

Hoan ôm lấy Phát, cười:

- Thật là may, lão ấy chịu làm theo đúng ý chúng mình. Hắn vụt mày có đau không?

- Khá đấy. Lúc đó tao nổi xung lên, nghĩ bụng: “Được rồi, chuyến này tao sẽ vặn cổ mày đấy, lý Bài ạ”.

- Mày cứ hay nổi máu nóng lên là hỏng bét cả đấy!

Phát mỉm cười:

- Nhưng khi về đến nhà lão thì tao hiểu ngay. Mày thật lắm mẹo khôn.

- Đêm hôm qua mày có sợ không?

- Nằm trong hầm xi măng cũng sợ, nhưng buồn nhiều hơn. Tao nghĩ, thôi thế là đi đứt! Cứ nằm đợi chúng nó kéo lên tra tấn, nhưng không thấy. Trời ơi, tao chỉ nghĩ bị chết thì dở lắm, hết cả hoạt động. Nhớ chúng mày ghê.

Phát nghĩ ngợi một lát rồi nói tiếp:

- Từ nay tao mang tiếng là thằng ăn cắp, chúng nó sẽ chế giễu tao. Nhưng chả cần chuyện đó. Tao lo bị u tao mắng. U tao chưa nói gì nhưng trông buồn lắm.

- U mày đâu?

- Đang nấu cháo dưới bếp. Hay là mày nói giúp tao, tao ngại u tao khóc, u tao hay thở dài và khóc lắm kia, có khi cứ thế rồi ngất đi.

- Nói thế nào bây giờ?

- Hay mày cứ nói thật với u tao là chúng mình hoạt động…

- Thế thì lộ mất.

- U tao chẳng bao giờ lại để lộ những chuyện ấy. Tao biết chắc như thế.

- Nhưng u mày lại cấm mày hoạt động thì sao?

- Có thể như thế, nhưng tao mà xin thì u tao sẽ bằng lòng. Tao không thích cứ phải nói dối u tao mãi. Đấy là ý tao, nhưng nếu mày không đồng ý thì tao vẫn nghe lời mày.

Hoan đồng tình với Phát:

- Ừ, tuỳ mày, có thể nói thật được đấy. Mày nói thì hơn. U tao cũng biết việc tao hoạt động rồi nhưng không ngăn cấm gì cả.

Phát nắm tay Hoan:

- Thế thì hay quá, tao sẽ nói ngay, nói thật thì u tao chẳng mắng đâu. – Phát hớn hở hẳn lên vì đã trút bỏ được một điều mắc míu bận lòng.

Từ khi bọn địch làm dữ, bố Phát phải rời nhà xuống khu du kích, thỉnh thoảng mới bí mật trở về hoạt động. Ở nhà chỉ có mấy mẹ con. Mẹ Phát đã nấu chín cháo mang lên, hỏi con:

- Hoan về rồi à?

- U biết nó đến à?

- Sao tao không biết.

- Vâng, nó về rồi u ạ.

[TuongLinh]

Mẹ Phát múc cháo ra, rồi ngồi im lặng nhìn Phát ăn, nét mặt rầu rầu. Phát thương mẹ, định nói thật với mẹ, nhưng không hiểu sao lại nói chệch đi:

- Từ nay con không làm thế nữa đâu u ạ, con trót dại một lần.

Mẹ Phát đang cầm đũa đánh tơi cháo, quay lại hỏi:

- Không làm gì, không ăn trộm nữa ấy à?

Phát lúng túng không biết trả lời mẹ ra sao. Mẹ Phát lại nói tiếp, vẻ không bằng lòng:

- Con giấu u thì cứ việc giấu, nhưng con tưởng u không biết những việc con làm hay sao?

Phát đặt bát cháo xuống, vội nói:

- U ơi, con không giấu u nữa đâu, con được phép nói thật rồi, con hoạt động đấy, u có cấm con không?

- U hỏi con điều này, con phải nói thật.

- Vâng.

- Có ai chỉ bảo cho các con hoạt động không? Thầy con có biết việc con làm không?

Phát thấy khó trả lời. Phát chỉ biết mình hoạt động theo sự chỉ dẫn của Hoan và cùng với những đội viên trong tổ mình. Phát cũng đoán là Hoan có liên lạc với người khác, nhưng Phát không biết rõ là ai. Thấy Phát lúng túng, mẹ Phát nói:

- Con không phải kể tên ra đâu, việc ấy các con phải giữ bí mật. U chỉ muốn biết là người lớn chỉ vẽ cho các con, hay tự các con mạnh ai nấy làm?

- Con không biết rõ, nhưng chắc là có u ạ, chúng con có tổ chức và do các anh ấy chỉ vẽ. Như hôm nay con thoát được cũng do tổ chức cả đấy u ạ, chúng con không làm bừa đâu.

- Thế thì u yên tâm hơn. Các con chớ liều lĩnh, nóng nảy mà làm ẩu. Chúng nó không thương xót nới tay với trẻ con đâu.

- Vâng, con sẽ nghe lời u.

Bà múc tiếp cháo cho Phát rồi nói:

- Nếu có việc gì mà có thể cho u biết được thì con cứ nói, u cũng có thể giúp con được.

Phát vui mừng:

- Thế thì con thích quá!

Phát thấy mẹ mỉm cười. Ăn cháo xong, Phát nằm xuống cho mẹ bóp thuốc vào những chỗ đau. Được mẹ vỗ về, Phát khoan khoái nằm im. Tưởng như bàn tay mẹ vuốt ve vào chỗ đau nào thì chỗ đau ấy khỏi ngay, như là một bàn tay có phép tiên.

[TuongLinh]

11

Lượt nhận được tin báo đêm nay du kích sẽ về lấy súng. Cái kho giấu năm khẩu súng ở ngay bờ đám ruộng rìa làng, giấu ở nơi mà bọn địch ít ngờ tới. Chỉ có Lượt và Húc biết chỗ cái kho này. Hằng ngày Lượt và Húc thay nhau bí mật canh gác, vừa đối với địch, vừa để ý đến người mình, nhỡ có ai vô ý đào xới ở đấy chăng. Lượt cẩn thận phòng xa như thế. Như mọi hôm, chiều nay Lượt chăn trâu ở gần đó. Lượt mong cho trời chóng tối, tự tay mình sẽ được trao cho các anh du kích năm khẩu súng ấy. Súng vào tay du kích sẽ trở lại bắn vào đầu quân thù. Các anh ấy quý những khẩu súng này hơn vàng. Các anh ấy sẽ ôm Lượt mà tung bổng lên. Cái kho đặt ở chỗ này thật là táo bạo nhưng nó lại rất kín. Bọn lính thường ra gần đây tập tành, nhưng chúng vẫn mù. Chúng không ngờ rằng ai lại có gan dám giấu súng ngay trước mũi chúng được. Lượt có gan ấy chứ còn ai nữa. Kìa, chúng nó lại kéo ra đây. Một tiểu đội lính dưới quyền chỉ huy của tên đội đi ra đám ruộng khô, đầy những vết giày. Tên đội cầm còi thổi, bọn lính tản ra. Nhưng khác với mọi hôm, chúng bỗng tản ra thành cái thế bao vây lấy Lượt. Lượt chột dạ, định vờ giong trâu đi chỗ khác nhưng tên đội đã gọi như rít lên:

- Thằng nhãi con đứng lại đây!

Lượt giữ vẻ mặt bình tĩnh, tự nhủ thầm: “Chúng nó bày trò doạ mình chơi, chúng nó không biết đến kho súng đâu. Nhất định chúng nó không biết gì hết”. Có cái gì sôi lên trong tâm trí Lượt. Chắc là không có gì xảy ra, nếu chúng biết thì chúng đã sục ngay vào chỗ kho súng rồi. Lượt đành nhảy xuống khỏi lưng trâu, đứng im xem chúng làm gì. Chợt tên đội thổi ré một tiếng còi. Một tên lính từ trong bụi dẫn ra một người bị trói. Đầu người ấy trùm một chiếc bao tải, khoét hai lỗ con con ở mắt như trò chơi ngáo ộp doạ trẻ con. Tên đội giật lấy khẩu súng cắm lưỡi lê ở tay một tên lính rồi xọc lưỡi lê vào góc bao tải hất ra. Lượt giật mình suýt kêu lên: “Anh Đê!”. Lần trước anh Đê đã về đây lấy súng, có lẽ lần này về lấy thì bị chúng nó bắt, nhưng tại sao anh ấy về mà Lượt lại không biết gì cả? Lượt muốn nhìn mặt anh ấy để thấy một dấu hiệu gì chăng. Nhưng anh ta vẫn cúi gằm. Mọi việc diễn ra nhanh quá, lòng Lượt rối bời lên. Bỗng Lượt tái mặt như có ai đâm nhói một mũi dao vào ngực mình. Lượt thấy Đê giụi mắt ngước lên nhìn quanh quẩn rồi hướng thẳng về phía kho súng. Trong chốc lát, Lượt hiểu việc gì đã xảy ra. Ôi, cái tên phản bội, hắn dẫn Tây đi lấy súng của mình! Làm thế nào bây giờ đây? Một nỗi giận dữ đau xót sôi lên trong tim Lượt. Lần đầu tiên tấm lòng non trẻ của Lượt bị xúc phạm ghê gớm. Nếu trên đời này có cái gì gọi là xấu xa nhất thì đấy là sự phản bội. Lượt choáng váng, tất cả mờ ảo như trong một giấc mơ. Nhưng hắn vẫn lù lù kia, đang đi về phía kho súng mỗi lúc một gần. Lượt toát mồ hôi và nảy ra một ý định táo bạo: giật lấy khẩu súng ở tay tên lính kia, và việc đầu tiên là trút một băng vào cái kẻ hèn nhát cho hắn gục xuống trước khi bước tới kho súng. Những khẩu súng quý hơn vàng, những khẩu súng mà đội viên của Lượt không quản nguy hiểm lấy được từ tay địch. Hai tên lính đã chĩa súng vào Lượt, chúng nhìn Lượt bằng cặp mắt gườm gườm. Lượt không còn run sợ, chỉ có lòng căm giận đang trào sôi. Lượt đau đớn thất vọng. Thế là mất năm khẩu súng! Ngu dại quá, đáng lẽ phải chuyển kho đi chỗ khác, mỗi lần nên giấu ở một nơi khác nhau. Thế là hết! Đê đã chỉ đúng chỗ, chúng nó đang bới đất. Lượt cố ghìm những giọt nước mắt đang chực trào ra. Mỗi khi chúng cào bới đất, Lượt tưởng như chúng đang cào xé thân thể mình. Lượt quay mặt trong chốc lát nhìn về những ngọn cây phi lao trước đình làng, cố trấn tĩnh để có thể nghĩ được điều gì đối phó với địch bây giờ.

Nhưng một sự kỳ lạ đã xảy ra khiến Lượt hết sức kinh ngạc và muốn nhảy lên, muốn reo lên. Một niềm vui sướng bất ngờ như chỉ có thể xảy ra trong những câu chuyện thần tiên. Chúng nó xắn nát bờ ruộng, nhưng năm khẩu súng đã biến mất từ bao giờ, chỉ còn lại một manh chiếu rách dính đầy dầu mỡ. Ai lấy? Súng biến đi đâu? Bàn tay bí mật nào đã làm việc này? Lượt sửng sốt, nhưng lòng vẫn tràn ngập niềm vui, vì đoán chắc rằng chỉ có ta lấy đi thôi. Tên đội gầm lên: hắn đang hí hửng vì chuyến này sẽ có thưởng, không ngờ lại bị lừa. Hắn giơ chân đạp vào lưng Đê làm Đê ngã sấp xuống ruộng. Tên đội không quên Lượt, hắn quay lại và bắt gặp đôi mắt Lượt đang ánh lên niềm vui thích, hắn càng sôi máu, nhảy lại tát Lượt. Lượt nảy đom đóm mắt ngã xuống, chưa kịp gượng dậy thì lại phải chịu trận đòn tới tấp. Lúc đầu Lượt thấy đau, buốt, rồi Lượt nghiến răng lại chịu đựng, trong óc giữ một ý nghĩ: “Không mất năm khẩu súng”. Một cảm giác tê dại lan khắp người. Lượt thấy người hẫng đi và như đang trôi giữa một dòng sông nước xoáy quay cuồng. Một lúc lâu như vậy, Lượt thấy lạnh trên người và dần dần tỉnh lại, cảm thấy toàn thân đau nhức. Chúng nó xách Lượt đứng lên, hỏi:

- Kho súng mày chuyển đi đâu?

[TuongLinh]

Lượt nhổ toẹt những gì vướng trong miệng, đấy là máu lẫn với đất cát.

Tên đội nhắc lại:

- Kho súng mày chuyển đi đâu?

Bây giờ đứng đối mặt với kẻ thù. Trước kia đã có lúc Lượt tưởng tượng khi mình bị địch bắt, giờ đây là sự thực. Lượt thấy đau trong cuống họng nhưng vẫn gắng nói rõ:

- Không biết!

- Chuyển đi bao giờ?

- Không biết.

Lượt nói khó nhọc và máu trong mồm lại ứa ra.

- Mày là du kích hả?

- Tôi đi chăn trâu.

Tên đội cũng mệt phờ vì đánh Lượt. Hắn đứng im nhìn Lượt suốt từ đầu đến chân như muốn đánh giá rõ ràng đối thủ của mình. Hắn bảo tên lính đưa cho hắn một quả lựu đạn. Hắn tung tung vài cái nhẹ nhẹ rồi ngoắc ngón tay vào cái vòng sắt, gí sát quả lựu đạn vào ngực Lượt:

- Mày không nói tao sẽ rút chốt, mày sẽ tan xác!

Lượt nghĩ thầm: “Hắn tưởng mình là một thằng ngốc, không biết rằng lựu đạn nổ thì hắn cũng tan xác, thứ mày thì không dám rút chốt đâu. Nếu ở tay tao, tao sẽ làm”. Lượt nhìn hắn có vẻ chế giễu, và lặng thinh.

Tên đội hỏi một cách gượng gạo:

- Mày không sợ à?

Được rồi, hãy cứ để cho mày tưởng là tao ngu ngốc. Lượt đáp:

- Tôi sợ.

- Sợ thì nói đi!

- Tôi không biết gì cả.

Tên đội lại nổi xung đưa mũi giày đinh đá vào đầu gối Lượt, Lượt lại ngã sóng soài xuống mặt ruộng. Một tay hắn túm hai tay Lượt quặt ra sau lưng, tay kia nắm hai chân nhấc bổng Lượt lên rồi đem lại cái mương
nước. Hắn giơ cao Lượt lên ngang đầu rồi buông tay thả xuống.

Nước bắn tung toé. Hắn lại sai lính lôi Lượt lên để nằm trên bờ cho tỉnh lại. Lượt nằm ngửa, tóc bết xuống trán, bùn nước nhoà khắp mặt. Lượt hé mắt nhìn. Bầu trời trong xanh và nắng chiều lúc này bỗng nhiên vàng chói ùa vào đôi mắt nhỏ của Lượt, một cánh mây nhởn nhơ trôi lang thang trên bầu trời. Chợt Lượt nghĩ đến con trâu. Lượt xoay người lại nhìn thấy mấy tên lính đang bắt trâu. Lượt thu hết sức hét lên:
“Chạy đi!”.

Nhưng con trâu không hiểu tiếng Lượt, nó đã bị tên lính túm dây thừng lôi đi. Con trâu hếch mõm lên kêu thảm thiết. Lượt nghĩ: “Thế là chúng nó ăn thịt mất con trâu rồi. Cả ba nhà mới chung nhau được con trâu ấy”.

Chúng trói Lượt rồi dẫn về làng. Người Lượt ướt sũng nước, quần áo rách bươm. Lượt bước từng bước nặng nhọc, đôi chân run run, vừa đi vừa lắc đầu cho nước khỏi chảy vào mắt. Đằng trước Lượt vẫn là cái bao tải lù lù biết đi. Những ý nghĩ về tên phản bội lại trở lại giày vò trái tim đau đớn của Lượt.

[TuongLinh]

12

Chúng ném Lượt vào một cái bể xây gạch, chiều ngang hơn một mét và dài hai mét, phía trên là mái vòm cong có cái cửa vuông nho nhỏ. Cái bể vốn để dùng chứa nước mưa, địch tháo hết nước ra và dùng để nhốt người. Trong bể ẩm ướt và ngạt. Lượt ngồi dựa vào thành bể nghỉ ngơi; qua những giờ phút căng thẳng vừa rồi, thân thể và tinh thần đều mệt mỏi. Tuy vậy Lượt cũng không để cho trí óc mình nghỉ ngơi được lâu. Bao nhiêu ý nghĩ lại xô đến lộn xộn trong óc Lượt. Bọn địch đã đậy lên cái cửa vuông một miếng sắt, chỉ chừa lại một lỗ hổng bằng nắm tay. Không khí trong bể lạnh lẽo tối tăm, và một thứ tiếng u u rung lên trầm trầm. Ánh sáng bên ngoài qua lỗ tròn cứ nhạt dần, lạnh dần. Lượt thấy giá đứng trước mặt địch, trước gươm súng cũng không sợ bằng ngồi một mình trong cái xó tối này. Lượt thèm lắng nghe những tiếng động bên ngoài lọt vào, nhưng chỉ có cái tiếng u u trầm trầm, vừa như xa lơ xa lắc lại vừa lùng bùng ở trong tai. Những việc vừa trải qua khiến Lượt xúc động mạnh và nước mắt trào ra. Lượt thiếp đi trong giấc chiêm bao thảng thốt mơ hồ. Có tiếng động, Lượt mở mắt. Một luồng không khí lùa vào, cái cửa trên miệng bể đã mở. Trời tối rồi, những tiếng đập trên mặt bể âm vang như tiếng trống. Có tiếng gọi:

- Ra, ra đi, ngoẻo rồi hay sao đấy thằng nhóc con? Ra mau!

Chúng gọi mình đấy. Lượt gượng đứng dậy, thò đầu lên trên cái cửa vuông. Một bàn tay túm lấy tóc Lượt:

- Ra mau!

Tên lính xốc nách Lượt ra ngoài. Lượt thấy dễ chịu hơn. Chúng đẩy Lượt lên cái xe bọc sắt ở ngoài đường. Hai tên lính cầm súng ngồi bên cạnh, và Lượt nhận ra một người nữa ngồi lù lù trước mặt: Đê. Chúng nó đem đi bắn chăng? Cái ý nghĩ ấy loé ra như một tia chớp. Thế là không được gặp bố mẹ, không được gặp các bạn, và không biết năm khẩu súng kia ở đâu, có chắc chắn là đã ở trong tay các anh du kích rồi không? Chỉ một chốc nữa thôi, một tiếng súng nổ, thế là Lượt sẽ không còn có mặt trên đời này nữa. Tại sao lại xảy ra nhanh chóng và đơn giản như thế được? Lượt chạm tay vào cái người ngồi bên cạnh. Lượt thấy khó chịu. Lượt thấy phải nói một điều gì với con người ấy. Lượt hích khuỷu tay vào Đê nói to vì chiếc xe đã rú máy vang lên ồn ã:

- Sao anh hèn thế, không xấu hổ à? – Lượt thấy nghẹn ở cổ họng, không nói tiếp được nữa.

Chiếc xe bọc sắt chạy ra sân đình. Ở đấy, địch đã bắt dân làng ra tập trung. Tiếng trẻ khóc, tiếng nói chuyện lẫn với tiếng chửi mắng, la hét của bọn lính ồn ào, lộn xộn. Vì vừa ngồi trong cái bể âm u vắng vẻ, nên bây giờ được nghe những tiếng người ồn ào, Lượt lại thấy vui tai. Chiếc xe lao hồng hộc vào giữa sân làm mọi người hốt hoảng chạy giạt, rồi nó lùi vào sát thềm đình, rồ máy lên từng hồi. Ngọn đèn pha sáng trưng chiếu thẳng ra phía trước. Vô số là muỗi bay lao vào cái luồng ánh sáng đó. Nó còn chiếu rõ bãi cỏ, gốc cây phi lao và chạy qua cánh đồng ra xa tít tận phía chân trời, ở đấy những đám mây đen vừa đùn lên. Một thằng Tây béo mập nhảy lên xe, mồm ngậm còi. Hắn thúc Đê ngồi lại gần lên phía đầu xe. Dân làng đã bị dồn sang một bên, chúng bắt từng người lần lượt đi qua mũi xe, đi qua cái luồng ánh sáng quái nghiệt đó. Tất cả mọi việc diễn ra đã được chúng sắp xếp chu đáo. Đầu óc non trẻ của Lượt phải chịu đựng những tình thế rất căng thẳng. Chỉ trong mấy tiếng đồng hồ mà Lượt tưởng như mình đã trải qua một thời gian dài lắm. Và bây giờ Lượt hiểu việc gì đang xảy ra. Lượt muốn thét lên một tiếng thật to. Nỗi căm giận còn sôi sục hơn lúc chiều ngoài bãi ruộng. Tên phản bội kia ngồi trong bóng tối này đang nhìn ra để nhận mặt người làng, ai là du kích, ai là cán bộ. Tên cầm còi đợi hắn gật đầu, sẽ thổi một tiếng còi, và thế là một người sẽ bị bắt! Lượt cựa quậy đôi tay trong cái vòng sắt. Lượt muốn nhảy lại bóp cổ giết chết tươi tất cả chúng nó. Lượt lo lắng theo dõi những người đi qua, nhịp tim dường như cùng đập với những bước chân của dân làng đang bước tới vùng ánh sáng kia.