Đội thiếu niên du kích Đình Bảng

[TuongLinh]

21

Cái hy vọng bình định hậu phương yên lành của giặc trở thành hão huyền. Chúng càng đàn áp khủng bố càng như đổ dầu vào lửa. Ngọn lửa giết giặc cứu nước ngày càng bốc cao. Du kích Đình Bảng trước đây phải tạm lánh đi, nay họ bí mật trở về quấy rối, tiêu hao địch. Đêm hôm qua chúng bị một vố cay như ớt. Một tiểu đội lính địch đóng ở bốt phía bắc làng bị du kích xơi gọn trong nháy mắt. Chúng lồng lộn suốt đêm, đổ lính ra lùng sục, bắn không tiếc đạn, nhưng du kích đã biến đi từ lâu, mặc dù khi có động, lính địch đã bao vây ngoài cánh đồng, chặn các ngả đường về khu du kích. Chúng biết đâu rằng du kích vẫn nằm yên ngay trong làng. Dân làng đã che giấu họ.

Chiến công của du kích làm cho các đội viên thiếu niên hăm hở và kích thích các em muốn được trực tiếp tham gia vào các hoạt động ấy.

Đêm nay Hoan được gặp chị Gái. Đã lâu, hai chị em mới được gặp nhau. Từ khi bọn mật thám giăng lưới trong làng, đội Đỗ đã chú ý đến chị trong các phiên chợ. Chị phải rút vào hoạt động bí mật. Bẵng đi vài tháng, nay chị mới về gặp Hoan. Mỗi lần được ngồi bên cạnh chị, Hoan lại thấy lòng ấm áp, vui sướng. Hoan lại trở thành một đứa trẻ ngây thơ, đứa em trai làm nũng chị. Hai chị em ngồi trong một căn buồng vắng giữa một khu vườn rộng.

Hoan nói với chị Gái bằng một giọng pha chút trách móc:

- Chị vẫn coi chúng em như trẻ con.

- Sao vậy?

- Du kích về đánh địch ở trong làng mà chúng em chẳng biết gì.   

- À ra thế! – Chị Gái cười. – Các cậu lại không biết là chính các cậu có tham gia vào công việc ấy hay sao?

- Chị lại nói dối em rồi.

- Sao lại dối? Em nghĩ xem, nếu không có các em điều tra cung cấp tình hình địch, thì các anh ấy làm sao mà về đánh địch gọn gàng được như thế.

- Nhưng mà…

Hoan định nói nhưng chị Gái đã ngắt lời:

- Nhưng mà mỗi người một việc. Các anh ấy hoạt động như thế làm cho địch bớt chú ý đến các em. Đối phó với nhiều mặt, thằng địch chẳng biết đằng mù nào mà lần. Người chỉ huy như em mà lại không biết điều đó hay sao?

- Chị nói khéo lắm. – Hoan cười.

- Chẳng mấy khi chị lại được em khen. Chị vẫn theo dõi công việc của các em. Chị vui mừng vì các em đã trưởng thành.

Hoan mỉm cười:

- Trưởng thành là thế nào hả chị?

Chị Gái cốc nhẹ vào đầu Hoan:

- Em lại vặn lý lẽ với chị à?

Hoan chợt nắm tay chị ra hiệu im lặng. Gian buồng sáng lờ mờ ánh trăng bên ngoài vừa rọi vào. Ánh trăng non đầu tháng xanh nhạt:

- Chị ơi, chị có nghe thấy tiếng gì không?

- Đừng ngại em ạ, ở ngoài đã có người gác cho chúng mình.

- Không phải thế đâu, em đố chị lắng nghe thấy tiếng gì cơ?

- Chị chịu thôi.

- Tiếng quả thị rụng đấy.

[TuongLinh]

Chị Gái hỏi:

- Em còn hay bỏ thị vào túi áo nữa không?

- Không chị ạ.

- Sao vậy?

- Có một lần, năm ngoái cơ, em vào chỗ ở của bọn chúng để điều tra, em cũng bỏ quả thị trong túi. Mùi thị làm chúng để ý. Điều tra bí mật mà thế có dại không. Suýt nữa thì bị lộ.

Tự nhiên hai chị em cùng im lặng. Gió lào xào ngoài vườn rồi thoảng bay vào buồng mùi thị chín, cái mùi thơm quen thuộc của quê hương gợi lên bao nhiêu kỷ niệm nhẹ nhàng đằm thắm.

- Hoan ạ.

Chị Gái vừa cất tiếng nói, Hoan vội lắc mạnh tay chị:

- Im đã chị.

- Em đang nghĩ gì thế?

Hoan đang nhìn qua khung cửa sổ con ra ngoài vườn liền quay vào nói:

- Không, em chẳng nghĩ gì đâu, chị nói đi, chị giao việc cho chúng em đi.

Chị Gái đồng tình:

- Ừ, bây giờ chúng ta bàn công việc nhé, chị còn phải đi. Lần này giao cho em một công việc hơi khó đấy.

Các anh ấy cần mười cái thẻ căn cước của địch để trống tên. Người mang thẻ đó có thể đi lại dễ dàng trong vùng địch chiếm đóng. Ai cần đi sẽ điền tên người ấy vào. Bảo lý Bài lấy cho những cái thẻ này. Em đem lệnh của du kích đến bắt hắn làm. Lần trước em đã gặp hắn theo cái kiểu này rồi, nhưng lần này phải cẩn thận hơn. Chị báo trước, nay mai sẽ có người về cùng làm với em. Nhưng nhớ là phải đợi người ấy, chứ không được làm trước nhé.

- Vâng.

- Thôi, bây giờ chị phải đi.

- Chị ngồi với em một lát nữa đã. Hôm nào chị cho em cùng xuống khu du kích với. Đã lâu em không được xuống dưới ấy.

- Tình hình bây giờ đi lại nhiều không nên, còn khi cần thì tất nhiên chả phải nhờ đến chị dẫn đường.

Chị Gái đứng dậy định đi nhưng chợt nhớ ra:

- Còn một chuyện này nữa, từ nay em để cho Thư làm công tác liên lạc theo đường công khai, chúng nó chưa chú ý đến Thư.

- Vâng, tuỳ chị.

Hai chị em chia tay nhau. Ánh trăng đã tắt hẳn, sương giăng mờ mờ phủ lên khu vườn một màu xanh thẫm mát rượi.

*

*   *

Cái người được cử về cùng làm công việc mà chị Gái giao cho Hoan không phải là ai xa lạ. Đó là anh Bát. Hoan yên tâm và đến nhà lý Bài, lòng bình tĩnh, khác hơn lần trước nhiều. Hoan vào nhà lão đàng hoàng. Lão vừa ăn cơm chiều xong, đang ngồi uống nước. Gần đây du kích hoạt động mạnh nên lý Bài cũng biết thân phận mình. Thấy Hoan vào, lão chột dạ, nhưng ngoài mặt vẫn vồn vã. Hoan nói ngay cái công việc cần lão làm.

Thực sự lão thấy việc ấy là khó. Lão tỏ ý phàn nàn. Hoan nói:

- Khó hay dễ là tuỳ ông. Lệnh của du kích đấy. Nếu ông không làm thì các anh ấy sẽ về đây nói chuyện với ông, ông sẽ trả lời các anh ấy. Lúc đó lại càng khó cho ông.

[TuongLinh]

Lý Bài lồng hai tay vào nách, rụt cổ, lắc đầu:

- Đằng nào cũng chết. Được rồi, cậu cứ về đi, bao giờ có, tôi sẽ đưa. Mà đưa cho ai nhỉ? – Lão nhìn Hoan dò hỏi.

- Hẹn cho ông mười ngày, kể từ hôm nay. Ông cứ để sẵn sàng ở nhà này, sẽ có người đến lấy. Hẹn ngày như thế là rộng cho ông lắm rồi đấy. Nhưng nếu ông để lộ ra hoặc lật lọng thì sau này đừng kêu ca gì nữa.
Các anh du kích đã nói là làm, ông không trốn đi đâu được.

- Hừm, việc gì tôi phải trốn. Doạ mà tôi sợ à? Tôi làm chẳng qua vì tôi muốn ủng hộ du kích. Cậu về nói với các anh ấy như thế.

Hoan chào lão lý rồi đi ra.

Đến hẹn, Hoan lại đến nhà lão. Lão nói lão đã xin trên quận nhưng hết cả thẻ rồi. Lão hẹn năm ngày nữa. Thái độ lão có vẻ khinh khỉnh lạnh nhạt. Anh Bát cũng theo hẹn về gặp Hoan để lấy thẻ. Hoan nói lại thái độ lý Bài. Anh Bát bảo Hoan:

- Nếu ta không làm già thì lão trở mặt đấy. Ta chẳng có thừa tiền mà đút cho lão. Em sẽ đem đến biếu lão ấy món này.

Anh Bát rút khẩu súng lục trong người ra trao cho Hoan.

Hoan kêu lên:

- Anh định đem súng này đổi lấy thẻ à?

Anh Bát cười:

- Sao hôm nay cậu ngốc thế! Cậu còn nhớ cách dùng súng chứ?

Hoan nghĩ ra:

- Em ngốc thật. Em biết cách dùng, dạo ở dưới ấy em đã được bắn thử rồi. A, có phải khẩu súng của anh hàng binh hôm trước không?

- Đúng đấy. Bây giờ anh em mình đến nhà “cụ lý”. Tớ đứng ở ngoài, cậu vào. Cần làm gì chắc cậu hiểu.
Nhưng phải nhớ là đừng nóng gáy lên rồi nã đạn thật vào lão đấy nhé. Phải nhớ kỹ điều này. Ta không cần khử lý Bài, còn khối việc cần đến hắn.

Lý Bài đang ngồi làm việc ở cái bàn kê góc nhà. Lão dán mắt ghé sát tờ giấy đánh máy vào ngọn đèn, rồi lão lại vứt xuống vươn vai ngáp dài, dựa lưng vào thành ghế. Lão gõ móng những ngón tay ngắn choằn xuống mặt bàn lộc cộc. Hoan vào nhà, bước đến trước bàn lý Bài. Lão ngồi thẳng lại, nhìn thấy Hoan. Lão tỏ vẻ khó chịu, đưa tai gãi gáy rồi cúi xuống tờ giấy. Lão nói rề rà mà không nhìn Hoan:

- Lại có việc gì đấy?

- Ông lý, chúng tôi không chờ đến hạn được đâu. – Bằng một động tác gọn gàng, Hoan rút khẩu súng đen trùi trũi đặt mạnh lên bàn.

Lý Bài choàng đứng dậy lùi ra, suýt nữa xô đổ cả ghế. Hoan nhanh nhẹn cầm khẩu súng làm động tác lên đạn.

Lão vội xua tay lắp bắp:

- Cất… cất đi cậu. Tôi nói thực là mười cái thẻ ấy tôi chưa lấy được. Nhưng nếu các ông cần thì lấy tạm năm cái mà tôi lấy lần trước còn thừa lại. Tôi sẽ đưa ngay bây giờ. Cậu cất hộ cái của kia đi.

Hoan nhìn chằm chằm vào mặt lão:

- Ông đi lấy thẻ ngay!

Lý Bài đi lùi lại phía tủ, mắt không rời Hoan. Lão mở tủ, vội vàng lấy ra năm cái giấy căn cước màu nâu còn mới tinh trao cho Hoan.

- Còn năm cái nữa bao giờ ông đưa?

- Sớm mai tôi lên quận lấy, tối mai cậu lại đến đây tôi đưa nốt. Kìa, kìa, ngón tay cậu cẩn thận, súng đạn không phải chuyện đùa nghịch đâu.

[TuongLinh]

Hoan đút năm cái thẻ vào túi áo, gõ nhẹ khẩu súng lên mặt bàn lần nữa:

- Tối mai tôi sẽ đến!

Lão lý nghe tiếng động giật mình tưởng Hoan bắn vội ngồi thụp xuống. Hoan đi rồi, lão cau có tức giận xé nát tờ giấy trên bàn, làm như tờ giấy ấy vừa gây lo sợ cho lão. Lão phải thò ra năm cái thẻ. Thực ra thì lão đã nắm đủ trong tay chục thẻ rồi, nhưng lão không muốn chịu thua hoàn toàn, phải để Hoan đến nhà
lão lần nữa. Một ý nghĩ nham hiểm đã nảy ra rất nhanh trong đầu óc lão.

Đúng như anh Bát dự đoán, đêm hôm sau lý Bài đã báo cho lính phục kích ở cái vườn trước cổng nhà lão. Lão không dám cho lính phục trong nhà vì sợ sẽ bị du kích hỏi tội. Lão làm như bọn lính kia phục kích một cách vô tình thôi. Lão thấp thỏm ngồi đợi trong nhà, tâm trạng hốt hoảng, vừa hứng thú vì sẽ trả được mối hận, lại vừa sợ. Người lão cứ gai gai như sắp lên cơn sốt. Lão muốn uống chén rượu để nhờ hơi men giữ vững tinh thần nhưng lại sợ say thì xử trí không được minh mẫn. Lão nghĩ thầm: “Khỉ thật, một thằng nhãi ranh cũng làm mình sợ. Đêm nay mày sẽ hết ti toe. Lại dám trêu vào tay ông! Vuốt râu hùm chết là đáng đời con ạ!”.

Nhưng lão mừng hụt. Từ cửa phía sau, một người cao lớn đã bước vào chĩa ngay nòng súng vào ngực lão:

- Cấm kêu! Đưa ngay năm cái căn cước!

Lão chỉ còn thiếu ngất đi vì sợ hãi. Trước mặt lão không phải là Hoan, lão nhận ra rồi, lão run run: “Ông Bát!” – người làm thuê cho lão ngày trước. Lão lập cập lấy năm cái thẻ đưa ra, rồi chắp hai tay vào bụng đứng ngoẹo đầu chờ đợi.

Anh Bát cất căn cước rồi nói:

- Ông phải ngồi yên trong nhà mười lăm phút. Để xảy ra sự gì thì đừng có trách!

Anh đi ra cửa sau. Lý Bài ngồi xuống ghế cho khỏi ngã, đưa tay chùi mồ hôi trán. Lại còn cái gì đây nữa: một mảnh giấy đặt trên bàn. Lão cầm lấy đọc:

“Ông định báo cho lính địch lừa bắt chúng tôi. Cảnh cáo lần thứ nhất về tội ấy! Nếu phạm tội lừa dối một lần nữa thì sẽ bị tội chết! Du kích Đình Bảng.”

Lão run tay cầm tờ giấy ghé vào ngọn đèn. Ánh lửa cháy bùng. Người lão nóng hầm hập, lão lên cơn sốt thật.

Nhưng phải đâu đã hết khổ. Bọn lính phục kích hụt còn làm rầy rà lý Bài. Lão chối là du kích không đến, nhưng bọn chúng không nghe, bắt lão phải “trả công”. Lão hứa ngày mai mời chúng nó đến làm một bữa chén. Hôm sau lợn nhà lý Bài kêu eng éc, người ra vào tấp nập. Mụ vợ lão ra chợ đỏng đảnh nói với mọi người:

- Hôm nay ông lý nhà tôi ăn mừng thọ ngũ tuần(1).

Có người mỉm cười:

- Ông ấy sống đến năm mươi tuổi là thọ lắm rồi nên ăn mừng là phải!
 
Chú thích:

(1) Mừng ngày “lên lão” 50 tuổi.

[TuongLinh]

22

Để đối phó với những hoạt động ngày càng mạnh của du kích, địch đưa từ Hà Nội về Đình Bảng bốn khẩu đại bác cỡ 105 ly. Chúng đặt súng trong một khu vườn rộng, nòng hướng về phía khu căn cứ du kích. Chúng đưa pháo về buổi trưa thì chiều tối chúng nã loạt đạn đầu tiên xuống khu du kích để chỉnh súng, rồi từ đấy thỉnh thoảng chúng lại bắn một loạt đạn như thế. Những loạt đạn bất ngờ mà lại có tính toán ấy làm cản trở hoạt động của ta và gây tác hại cho khu căn cứ. Mỗi lúc nghe tiếng nổ đầu nòng ùng ục rồi tiếng đạn nổ oàng oàng ở phía xa vọng lại, mọi người lại lo lắng. Phải tìm cách làm cho những khẩu pháo câm họng. Khu vườn chúng đặt pháo được canh gác rất cẩn mật. Chúng đặt thêm ba bốt gác và bọn chúng thường đi tuần chung quanh. Bọn pháo binh mới về đều to lớn nghênh ngang, chúng coi thường bọn bộ binh. Về theo bọn chúng còn có một thằng nhóc con mũi hếch, tóc vàng như lông bò. Về hôm trước, hôm sau nó đã đi khắp làng. Cái gì đối với nó cũng có vẻ lạ. Khi thấy bọn trẻ trong làng đánh đáo thì nó xem không biết chán. Một chú bé hỏi nó:

- Tên mày là gì?

Nó hếch mũi lên không hiểu.

Thế thì đặt cho nó một cái tên vậy. Gọi là thằng “Lông Bò”. Thằng Lông Bò rong chơi suốt ngày. Mắt nó nheo nheo có vẻ hiền lành. Nó không thích gây sự, khác với thằng Nhục, con thằng đội lai, nghịch và láo. Thằng Nhục đầu trọc tếu, mặt béo phị, tai dỏng lên. Hắn thích gây gổ. Một lần hắn trêu em của Dìn, Dìn liền rủ hắn xuống ao tắm, dìm cho hắn một mẻ uống no nước, suýt chết đuối. Tuy vậy, hắn vẫn không chừa cái thói ngông nghênh. Một buổi thằng Nhục gặp thằng Lông Bò đang đứng xem đánh đáo. Hắn liền tỏ vẻ khinh bỉ cái đứa mới đến. Hắn đá vào đít thằng Lông Bò rồi cười. Lông Bò quay lại chửi. Hai đứa xì xồ chửi nhau. Bọn trẻ reo hò cổ vũ Lông Bò. Lông Bò nhặt một hòn đá ném vào thằng Nhục rồi bỏ chạy. Thằng Nhục cắm cổ đuổi theo. Không dè một lúc sau, chuyện xảy ra to tát. Thằng đội lai kéo cả tiểu đội lính đem súng đến vây quanh khu nhà ở của bọn pháo binh. Chúng vốn ghét nhau từ trước, nhân dịp này lấy cớ trị nhau. Trong lúc lộn xộn, Hoan trà trộn với bọn trẻ vào hẳn khu vườn để pháo. Bốn khẩu pháo phủ bạt nằm lù lù như bốn con voi. Hoan đánh dấu trong óc những điều quan sát được: chỗ đặt súng, đường từ ngoài vào, bốt gác và nhà ở của bọn lính, rồi quay ra. Những khẩu súng ấy ám ảnh tâm trí Hoan. Hoan được biết ở khu du kích có một gia đình đang ăn cơm bất thần nghe xoẹt một tiếng, quả đạn rơi ngay xuống bờ hiên nổ tung. Bốn người chết và hai người bị thương. Phải phá nó đi! Lòng căm thù thúc giục Hoan, một chiến công mới kêu gọi Hoan hành động. Hoan tự nhận lấy công việc này. Nhưng phá bằng cách nào, Hoan chưa nghĩ ra. Tất nhiên không thể vác chúng nó đi như vác hòm đạn được rồi, Hoan thấy phải xuống khu du kích báo cáo những điều đã quan sát được và hỏi ý kiến các anh ấy cách phá hoại.

Vài hôm sau, ở ga Phủ Từ, Hoan đeo cái bị ngồi ở thềm nhà ga đợi chuyến tàu từ Hà Nội lên. Hôm xuống khu du kích hỏi cách phá súng, tình cờ Hoan đến nhà một bác phó bạc xem bác ấy làm việc. Trông bác ấy chấm một thứ nước vào miếng hàn, Hoan hỏi thì biết rằng đấy là nước a-xít. A-xít có thể ăn mòn cả thép.
Hoan liền nghĩ đến việc lấy a-xít phá súng, Hoan đã cử một đội viên về Hà Nội mua. Người đó là Bảy, ở tổ Húc. Bảy bằng tuổi Hoan nhưng vai vế trong họ lại là bậc chú. Chú ấy đã theo ông đi buôn bán tận Hải Phòng, Nam Định, thông thuộc nhiều chuyện. Hoan không vừa lòng về cái tính láu táu ba hoa của chú Bảy. Lần trước Húc đề nghị kết nạp Bảy vào Đội, Hoan không đồng ý. Mới đây Bảy đã có một số thành tích, do nhanh nhẹn tháo vát nên đã lấy được hai khẩu súng của địch. Húc đề nghị lần nữa, Hoan đồng ý kết nạp Bảy vào Đội. Lần này đi Hà Nội mua a-xít thì không ai bằng Bảy nên Hoan đã chọn Bảy đi, cũng vừa để thử thách. Hoan đang nóng lòng chờ đợi.

[TuongLinh]

Chuyến tàu hùng hục lăn vào ga. Một thiếu niên trắng trẻo, ăn mặc rất diện ở trên tàu bước xuống. Hoan đã nhìn thấy. Hai người ra hiệu cho nhau. Hoan đi ra trước, Bảy đi theo sau như không hề quen biết. Đi một đoạn trên đường cái, hai người rẽ xuống một nẻo khuất. Chàng thanh niên Bảy bảnh bao ấy trao cho Hoan hai cái lọ thuỷ tinh.

- Có hai lọ bé thế này thôi hả chú? Tôi tưởng chú sẽ mua một chai to nên tôi mới phải đeo cái bị này đi.

- Chúng mình đều quỷnh. Lúc đầu tớ cũng tưởng sẽ mua một vò chứ không phải một chai. Nhưng a-xít đâu có phải cái của có nhiều như thế. Tớ lùng khắp. Nhờ mấy chỗ quen biết mới mua được chừng này. Cứ thử xem sao, nếu cần tớ đi mua nữa.

Bảy vừa đi vừa ngắm vuốt bộ cánh của mình, nhất là đôi giày mõm ngoé bóng lộn. Hoan giục:

- Tôi rẽ đây, chú cũng chóng chuồn đi chỗ nào mà trút cái bộ cánh công tử ấy đi cho mau.

- Ồ, diện thế này chúng nó càng ít nghi ngờ.

Hoan hơi bực:

- Nhưng còn các cậu ở Đội, họ thấy chú ăn mặc như vậy thì phiền đấy.

- Ừ, thì tớ chuồn đây. Lần sau cần mua nữa thì bảo tớ nhé!

- Chú thích đi Hà Nội à?

- Chẳng thích nhưng mà tớ quen.

- Chú nhớ giữ kín việc này, kỷ luật đấy. Tôi đi rẽ vào đây thôi.

*

*   *

Vì có ít a-xít nên Hoan chưa cho phá pháo lớn, mà chuyển sang phá mấy khẩu đại liên, cùng phối hợp với kế hoạch đánh bốt của du kích.

Một buổi trưa trời nắng chói chang. Bọn lính đi ăn cơm, ở cái bốt đầu làng còn mỗi một thằng lính nguỵ đứng gác trên cái chòi nóc lô cốt. Thuộc đứng dưới nhìn lên:

- Anh bếp kẻng trai ơi, có thuốc lá vứt xuống cho em một điếu.

- Thuốc mốc có hút không? – Tên lính nguỵ cười hô hố.

- Thuốc mốc để phần anh. Sao dạo này anh không đưa quần áo cho chúng em giặt?

Thuộc làm như đã quen tên lính ấy, chứ thực ra loại lính hạng bét như hắn làm gì có tiền mà đưa quần áo giặt là. Tên lính ngó xuống cười thích chí:

- Dạo này tớ hết xu, có giặt chịu không? Thôi, cậu về bảo chị cậu giặt hộ tớ thì tốt hơn. – Hắn lại cười to rồi nói tiếp: - Này đừng ỡm ờ trẻ con nữa, chúng mày thiếu đếch gì thuốc lá mà xin tao. Đưa ngay cho anh mày một điếu “Cô tiên” đi. A-lê vít(1)!

- Nhưng làm thế nào đưa lên được? Anh xuống mà lấy!

Tên lính trợn mắt lắc đầu ra hiệu không thể bỏ chỗ canh gác mà xuống được.

Thuộc nói:

- Chú ý nhé, tôi tung lên đây này.

Tên lính khoác chéo quai súng vào vai:

- Tung đi!

[TuongLinh]

Thuộc tung thuốc lên, hai ba lần tên lính mới tóm được điếu thuốc. Dường như hắn cũng thích thú cái trò chơi ấy, hắn bảo Thuộc cứ tung nữa lên. Thì tung nữa, điếu cuối cùng đây này. Rơi rồi. Tên lính vứt xuống một điếu nát vụn:

- Nát mẹ nó mất rồi, đền cho anh mày điếu khác.

- Này thì điếu khác.

Trong khi ấy, Phát và Luỹ lọt vào trong bốt. Ba khẩu đại liên chĩa nòng ra ba lỗ châu mai, ba khối sắt xám xanh lạnh lùng. Nòng súng nằm ngang, miệng nòng có lắp một cái loa sắt như loa kèn. Muốn đổ a-xít vào nòng phải làm cho nòng súng dốc ngược lên. Lần điều tra trước Phát thấy bọn lính quay cái bánh xe nhỏ ở gần ổ súng thì có thể điều khiển cái nòng lên xuống. Phát loay hoay nhưng không thực hiện được ý định đó. Nòng súng vẫn nằm ngang lầm lì, ngoan cố. Một giây đồng hồ lúc này cũng rất quý. Ruột Phát nóng như lửa. Phát nhìn Luỹ, Luỹ cũng nhìn Phát. Bốn con mắt soi vào nhau như đòi hỏi, như khích lệ nhau nhanh chóng tìm cho ra cái sáng kiến vượt khó khăn lúc này. Nhìn nhau, rồi lại cúi xuống loay hoay với khẩu súng. Cuối cùng, Luỹ lau mồ hôi trán nói nhỏ với Phát:

- Phải tìm cách khác thôi Phát ơi!

Phát đang bực bội với chính mình. Ở khu nhà bên, tiếng bọn lính cười đùa ầm ĩ. Có lẽ nào chịu thua mà bỏ về. Tìm được một dịp tốt như thế này đâu phải chuyện dễ dàng? Phát quay lại phía đầu nòng súng, ghé thử lọ a-xít vào nhưng vẫn vướng cái loa sắt. Rót như thế, a-xít chảy vào thì ít mà chảy ra thì nhiều. Một ý nghĩ vụt loé sáng. Phát khom lòng bàn tay ghé dốc vào miệng nòng súng như một cái máng. Đôi mắt Phát long lanh, nó nghé răng cắn, rút cái nút lọ ra. Những giọt a-xít đầu tiên trong lọ rơi vào tay Phát. Luỹ chạy lại nắm lấy bàn tay của Phát.

- Không làm thế được Phát ơi, a-xít còn làm cháy được thép kia mà, tay cậu sẽ hỏng mất.

- Nhưng không còn cách nào khác, để tớ chịu đau một tí.

Luỹ cầm chặt bàn tay Phát rồi đột ngột giật mạnh:

- Chúng mình ngốc quá mày ơi! Tớ nghĩ ra rồi. Kiếm một cái que buộc vải, nhúng a-xít rồi tọng vào.

- Lấy đâu ra que và vải bây giờ?

- Cần cái que thôi, còn vải thì có. – Luỹ chìa vạt áo có cái túi bị đứt chỉ.

Phát nhìn quanh vớ được một thanh sắt nhỏ. Luỹ xé cái túi áo quấn vào. Phát rót a-xít ra đầu que, vải xám đen lại. Phát vội tọng vào nòng súng. Hai đứa đang hồi hộp say sưa với việc làm thì có tiếng gõ cà mèn và tiếng huýt sáo. Luỹ vội nói:

- Chúng nó về đấy, chuồn thôi!

Công việc đành bỏ dở. Luỹ ra trước, Phát ra sau. Cả hai có cảm giác như vừa ở trong một hầm tối ngột ngạt bước ra khoảng trời rộng rãi, nhưng chẳng có hứng thú gì vì công việc chưa làm xong. Thuộc trông thấy hai bạn ra rồi, liền để hai ngón tay vào miệng hôn đánh chụt một cái ném về phía tên lính với cái nháy mắt láu lỉnh rồi bỏ đi. Nhưng khi gặp Phát, thấy công việc chưa xong, Thuộc bực mình:

- Chúng mày đụt quá, có một việc cỏn con ấy mà không làm được. – Thuộc bỗng chán ngán và xấu hổ, thấy tất cả cái trò vừa rồi đối với tên lính gác trở nên lố bịch.

Phát buồn rầu nói với Thuộc:

- Mày đừng trách tao nữa. Chúng mình sẽ làm lại.

[TuongLinh]

Đêm hôm ấy Phát tự hẹn với mình là phải tìm cho ra cách phá súng. Bàn tay trái của Phát xám lại và rát bỏng vì a-xít. Ngồi chán, mỏi lưng, Phát lại nằm xuống; nằm sợ ngủ quên mất, Phát lại ngồi dậy. Buồn ngủ quá, Phát ra ngắt một cái lá khoai nước, đổ nước vào gói lại rồi ném mạnh vào mắt mình cho tỉnh ngủ. Không ngờ cái gói nước ấy lại gợi cho Phát một sáng kiến rất hay. Trời ơi, sao không nghĩ ra từ hôm trước. Những hôm trời mưa bọn Phát đã chơi cái trò hút nước vào ống thụt rồi thụt vào mắt nhau. Làm cái ống thụt như kiểu ống thụt ấy mà thụt a-xít vào nòng súng thì dễ dàng biết bao nhiêu! Nhưng lại nảy ra một điều chưa ổn. Ống thụt bằng gì mới được chứ? Bằng nứa mà đựng a-xít thì không được và cái que thụt bọc vải sẽ ngấm hết a-xít. Quái lạ, cái chất nước vàng kia nằm trong lọ thuỷ tinh thì nó hiền lành thế mà đổ ra cái gì thì nó đốt luôn cái ấy. Phát nghĩ ra một điều giản dị: thuỷ tinh đựng được nó, phải kiếm ra một cái ống thụt bằng thuỷ tinh. Cuối cùng Phát cũng nghĩ ra được cách ấy.

Khi tỉnh dậy, trời đã sáng rõ, mặt Phát ngời lên một niềm tin. Tất cả những ý nghĩ đêm qua còn có gì chưa tỏ thì bây giờ đều sáng rõ như ánh sáng của buổi đầu ngày. Phát tìm Thuộc, nói rõ ý định của mình. Một lúc sau người ta thấy Thuộc lảng vảng quanh bệnh xá ở xóm Thịnh Lang. Bệnh xá của địch đặt trong một ngôi nhà ngói ba gian thấp lè tè. Chúng quét vôi lại và mở thêm cửa sổ nên trông cũng sáng sủa. Thuộc mon men vào bệnh xá. Một mụ y tá người gầy đét, có cặp môi bôi son nhọn hoắt đang phát thuốc cho các bệnh nhân. Đồ nghề y tế của mụ trưng ra la liệt trên mặt bàn rộng phủ khăn trắng tinh. Mụ làm như mụ là một bác sĩ chính cống. Những dụng cụ y tế mạ kền bóng loáng. Thoáng một cái, Thuộc đã biến mất. Thuộc tìm Phát, giơ ra một cái ống tiêm cỡ lớn. Mắt Phát sáng lên:

- Mày làm nhanh quá, tài lắm!

Thuộc hấp háy mắt:

- Đối với tớ thì chẳng có gì khó đâu.

Chiều hôm sau Hoan nhận được tờ báo cáo:

“Xong rồi. Ba con chó bị khoá mõm. Hoan hô cái ống tiêm!”

Hoan hô cái ống tiêm là cái quái gì? Khẩu hiệu gì mà lạ thế. Hoan nhận ra chữ Thuộc. Ồ, cái thằng này lại bày ra cái trò gì đấy. Hoan vui mừng đưa ngay tin này xuống khu du kích.

*

*   *

Liệu những khẩu súng ấy có câm họng không? Sau khi thụt a-xít vào một cách dễ dàng nhanh chóng, Phát lại bàn với Luỹ là tọng thêm sỏi cát vào. Phát cũng không ngờ cái công việc đầy khó khăn nguy hiểm ấy lại trót lọt được. Lúc vào bốt địch, Phát có thoáng nghĩ đến việc chúng nó tóm được. Nhưng Phát không luống cuống. Phát tin vào cách đối phó của mình. Đến chiều, một anh du kích về gặp Hoan và Phát, hỏi lại tỉ mỉ việc phá súng. Kể lại xong, Phát hỏi:

- Như thế liệu súng có hỏng được không anh?

Anh du kích ôm lấy vai Phát lắc mạnh:

- Nhất định là hỏng. Các cậu khá lắm! Chỉ cần là chúng chưa phát hiện được ngay hôm nay. – Anh chợt hỏi: - Khi nhét sỏi cát vào xong, các cậu có lau sạch dấu vết không?

Phát mỉm cười thích thú, trả lời:

- Có chứ, chúng em lau bên ngoài cẩn thận. Chúng em còn xoá những vết chân nữa.

Anh du kích vỗ vào lưng Phát:

- Thế thì không còn gì đáng lo ngại nữa. Tớ báo cho hai cậu biết là đêm nay du kích sẽ về đánh cái bốt ấy. Các cậu biết chứ, bí mật tuyệt đối đấy! Chúc mừng chiến công của các cậu!

[TuongLinh]

Nửa đêm, tiếng súng nổ ran ở đầu làng. Như thường lệ, bọn chúng lại nắm khẩu đại liên bắn. Nhưng chúng hoảng hồn. Một viên đạn nổ làm khẩu súng rung bật lên rồi câm tịt. Chúng la hét om sòm. Du kích đã nhanh chóng xông vào bốt tiêu diệt tiểu đội lính ở đấy, rồi rút đi trước khi chúng nó kịp tiếp ứng. Trong làng huyên náo, nhân dân đã thuộc tiếng súng của du kích, vui mừng đem các thứ mâm, chậu ra gõ ầm vang. Lệnh của địch bắt dân làng làm như thế mỗi khi có Việt Minh về. Nhưng lúc này nghe tiếng gõ ầm ĩ ấy, chúng càng rối ruột rối gan, tưởng đâu có thiên binh vạn mã kéo đến. Chúng lại mất nửa đêm còn lại không ngủ để bắn pháo sáng, bắn súng, cho xe rú máy, và đi lùng sục.

Hôm sau chúng biết rõ những khẩu đại liên bị phá bằng cách nào. Chúng nghi là có tay trong. Một số tên lính bị bắt giam. Thuộc dám mon men đến nhà giam nói chuyện với mấy tên lính ấy.

- Ồ, các anh cũng bị giam à?

Tên lính quen với Thuộc nói:

- Du kích vào phá súng, chúng nó không bắt được, lại bắt chúng tao thay thế.

Thuộc vờ ngạc nhiên:

- Phá súng gì, phá có nhiều không?

- Ba khẩu mi-tơ-ơ(1) lớn.

Một tên khác quát Thuộc:

- Mày hỏi làm gì? Mày là mật thám đến dò xét chúng tao phải không? Lão đội Đỗ thuê mày hả?

Thuộc lè lưỡi:

-Vâng, ông đội thuê tôi đấy! Còn các anh thì ai thuê đi lính? Xin chào.

Cũng đêm ấy Hoan giao cho tổ Thiết đến địa điểm đón cán bộ ở nhà giam được thoát ra. Các đội viên đón được mười người đưa về giấu ở các hầm bí mật trong làng để tìm cách trở về khu du kích. Trong số mười người ấy có hai đồng chí huyện uỷ viên huyện Từ Sơn.

Mấy hôm sau, uỷ viên kháng chiến huyện gửi giấy khen Đội thiếu niên về thành tích vừa qua. Hoan chuyền giấy đến từng tổ, mỗi tổ giữ hai ngày rồi trả lại. Hoan cuộn tờ giấy khen nhét vào ống nứa cất giấu đi.
 
Chú thích:

(1) Súng máy.

[TuongLinh]

23

Cái tin Hoan bị bắt bất ngờ làm cho Phát lo sợ quá. Phát choáng váng tưởng như cái tai hoạ đó giáng xuống đầu mình. Cuộc bắt bớ của địch hôm nay thật nhanh chóng và vô cớ. Bất thần, chúng cho lính quây lại một góc chợ và bắt tất cả những người bị lọt vào trong vòng vây của chúng. Hoan cũng ở trong số người bị bắt ấy. Khi được tin, Phát chạy ra thì bọn lính đã dẫn số người bị bắt lên đường cái đi về phía quận. Làm thế nào bây giờ? Bao nhiêu ý nghĩ quay cuồng trong đầu Phát. Liệu chúng nó có biết Hoan là đội trưởng Đội thiếu niên không? Nếu biết thì khó lòng thoát khỏi tay chúng. Làm sao cứu được nó, nó còn phải chỉ huy cả Đội. Ai sẽ thay nó? Bây giờ làm sao được như Lê Lai liều mình cứu chúa ngày xưa? Cái ý nghĩ mạnh mẽ đó khiến Phát chạy băng ngay lên đường cái theo đám người với một tâm trạng vừa lo lắng lại vừa xúc động vì những dự định táo bạo mà mình sắp làm. Một tên lính ngăn Phát lại:

- Mày chạy đến đây làm gì? Cút, muốn ngồi tù hay sao?

Phát chỉ vào Hoan rồi nói rất to, cốt để Hoan chú ý đến mình:

- Cái thằng kia kìa, nó cướp tiền của tôi rồi bỏ chạy, anh cho tôi gặp nó tôi lấy lại.

Phát định chạy xô vào chỗ Hoan, nhưng tên lính đã ngáng chân đẩy dúi Phát ngã xuống vệ đường.
Hoan nghe tiếng Phát nhìn lại, rất ngạc nhiên. Hoan lờ mờ đoán ra ý định của Phát, liền quay về phía Phát nói to:

- Cái thằng kia mày nói láo, tao có lấy tiền của mày đâu. Mày cút về ngay đi, về ngay đi! Chốc nữa tao về tao sẽ nện cho mày một trận!

Phát đứng nhìn theo bọn lính đang xua đám người đi, lòng đau đớn thất vọng. Phát đành lủi thủi quay về, đầu óc bâng khuâng trống rỗng.

Hoan vừa đi vừa nghĩ chưa hiểu chúng bắt người đi một cách hỗn độn vô cớ như thế này làm gì. Có lẽ chúng bắt hú hoạ thôi. Chứ nếu chúng biết rõ mình thì chúng đã trói gô mình lại rồi. Khi gặp khó khăn nguy hiểm, Hoan thường nghĩ đến những điều may mắn. Phát ơi, mày cứ yên tâm, thế nào tao cũng chuồn về được. Mày thật là một thằng bạn quý báu vô cùng. Hoan thấy bình tĩnh hơn. Trong số lính đi áp giải có cả người lính thổi kèn ác-mô-ni-ca. Anh ta khoác súng vào vai và đưa kèn lên miệng thổi theo điệu “Ôi còn đâu đây sắc chàm pha màu gió”. Anh ta vượt lên gần Hoan, liếng mắt nhìn Hoan tỏ ý thân thiện. Hoan nghĩ bụng: “Người lính này có thể là người tốt chăng? Không phải bỗng dưng mà anh ta lại biết và thích những bài ca cách mạng của mình”. Bọn lính thiếu gì những bài hát nhố nhăng, nhưng Hoan chưa nghe anh ta thổi những điệu đó bao giờ. Con diều hâu thì không thể nào hót tiếng chim khuyên được – Hoan thích thú vì nhớ lại một câu ở trong sách mà Hoan đã đọc. Hoan nhìn anh ta và chợt nhận thấy cái mũi anh ta không quá lõ như những tên lính khác, và cặp mắt lại có vẻ dịu dàng. Bác Nhã đã nhiều lần nói với Hoan: “Lính địch không phải đều tàn ác cả. Phần lớn cũng là dân nghèo bị bắt buộc đi lính, trong số đó cũng có người giác ngộ, nếu ta tìm cách nói cho họ hiểu, thì có người sẽ chạy sang hàng ngũ ta, sẽ trở thành bạn của ta”. Đúng lắm. Hoan nhớ đến La-vây, người lính ngồi hút thuốc lá đêm nọ. Người lính này có thể giống La-vây chăng? Hoan tiếc là những hôm trước Hoan chưa nghĩ đến anh ta. Bây giờ biết nói với anh ta thế nào? Đã nên tin anh ta chưa, nhất là lúc này mình lại đang bị bắt. Nếu mà nhầm thì lại càng tai hại hơn.

Đến quận, chúng dồn những người bị bắt ngồi túm tụm lại ở một góc sân gạch trước trụ sở. Lý Bài lăng xăng chạy vào chạy ra. Một người nói với lão:

- Bắt chúng tôi ngồi làm gì hả ông lý? Chúng tôi có tội tình gì đâu, ông làm chức việc nói hộ cho chúng tôi một lời, cho chúng tôi về còn kịp buổi chợ để kiếm bát gạo cho con cái chứ!

Lý Bài giơ tay phân bua:

- Khổ lắm, nào tôi có quyền hành gì đâu!

- Thế thì ai có quyền hành ở chỗ này?

- Bà con ngồi đợi một lát nữa, ông đội Đỗ và anh Mạc lên đây rồi thì ai là người lương thiện, các quan sẽ cho về ngay, còn kẻ nào mưu toan làm loạn chống lại các quan lớn thì coi chừng!

Từ lúc trông thấy lý Bài, Hoan đã chột dạ. Hoan biết lão không thể quên mấy đêm Hoan đến nhà lão. Lão sẽ không tha cho Hoan chuyến này. Khi nghe lão nói tới đội Đỗ và thằng Mạc sẽ đến nhận mặt dân làng thì Hoan hết sức lo ngại. Thằng Mạc biết rõ Hoan lắm rồi. Hắn đã chỉ điểm phá hoại cơ sở và bắt nhiều cán bộ của ta. Du kích đã lên án xử tử hắn từ lâu. Một anh du kích thi hành bản án này. Anh bí mật vào ngồi chờ trong gian buồng nhà chị hắn mà anh biết rằng hắn hay đến đó. Khẩu súng lục lên đạn cầm sẵn ở tay.
Thằng Mạc bước vào nhà. Anh du kích đạp cửa bước ra, chĩa súng bắt hắn giơ tay. Hắn run sợ phải nghe theo. Anh du kích nói: “Mày là một thằng Việt gian hại dân hại nước, nhân dân Đình Bảng lên án xử tử mày. Mày chết là đáng tội”.