Đội thiếu niên du kích Đình Bảng

[TuongLinh]

Mụ Chỉ quay vào nhà. Hoan đã định vào nhà Dìn hỏi cho rõ đầu đuôi việc Dìn bị bắt, nhưng lại thấy lúc này không nên vào. Chúng nó sẽ nghi ngờ, và cả cái mụ Chỉ kia nữa, mụ ấy sẽ để ý. Hoan đứng ở sau nhà Dìn nghe tiếng mẹ Dìn khóc. Nước mắt Hoan ứa ra. Hoan nghĩ thầm: “Phải tìm cách cứu Dìn”. Hoan quay về; qua nhà mụ Chỉ, Hoan nghe mụ đang nói một mình:

- Cái giống ngu dại, lại đòi đem trứng chọi với đá, chưa ráo máu đầu mà đã ti toe. Chuyến này rồi khối đứa chết với bà.

Nghe mụ ấy nói như vậy, Hoan muốn tống cho mụ một quả vỡ quai hàm. Phải cho mụ một vố, nếu không, mụ sợ liên luỵ, đi ton hót với chúng nó cho mà xem. Vừa đi, Hoan vừa nghĩ ra cái đòn cảnh cáo mụ Chỉ. Hoan đi luôn ra chợ gặp Thư và dặn Thư những công việc phải làm.

Chiều hôm ấy, mụ Chỉ đang bán hàng ở chợ thì Thư đến. Chờ lúc vắng khách, Thư nói nhỏ với mụ:

- Tối nay thím đến nhà cháu có người gặp. Ơ kìa, sao thím lại hoảng lên thế, điều lành đấy!

Mụ ứ ừ một tiếng:

- Gặp với gỡ cái gì. Ai gặp đến đây mà gặp. – Nhưng rồi mụ lại hỏi: - Ai, ai đấy cháu?

Thư lảng chuyện:

- Thím không muốn gặp thì thôi, cháu bảo người khác vậy.

Mụ túm vạt áo Thư kéo xuống, thì thào:

- Này, mày nói thế thì thím biết rồi, biết rồi đấy. Họ có…

Thư mỉm cười:

- Thím khiếp thật, có chứ. Chị ta vừa ở Hà Nội lên mang một bị đầy. Chị ta quen cháu nên nhờ cháu mách cho một người quen buôn bán ở làng. Cháu liền nghĩ ngoài thím ra thì không còn ai nữa.

Mụ Chỉ không giấu vẻ vui mừng, mắt loé sáng:

- Cha tổ cháu tôi, không nói dối thím chứ?

- Nói dối thì thím đừng tin.

- Ấy là thím hỏi thế. Tối nay hả?

- Vâng ngay tối nay. Người ta cũng vội, thím đến nhé!

Mụ Chỉ gật đầu lia lịa:

- Thế nào thím cũng đến. Ồ, cái Thư dạo này lớn quá, sắp lấy được chồng rồi đấy. Hí hí hí hí…

Thư bước đi, cắn môi để giữ tiếng cười. Mới chập tối, mụ Chỉ đã lò dò đến chỗ hẹn. Thư đợi ở cổng:

- Thím đấy à, có ai đi theo không?

Mụ thì thào:

- Lại còn có ai nữa, một mình thím thôi. Hay mày lại gọi ai nữa đấy? Việc này là không có bạ ai cũng dính đến được đâu.

- Không, ấy là cháu sợ có ai đi theo thím.

Mụ Chỉ cười:

- Có con ma thôi. Chị ta đâu? Có ai ở nhà không?

- Nhà cháu vắng cả. Chị ta đang ngồi trong buồng đợi thím.

- Thế hả, thế đưa ngay thím vào đi! Này, trông con cầy cho thím nhé, nó đâu rồi?… Cháu chắc là một bị đầy hàng chứ?

[TuongLinh]

- Vâng, cơ man nào là hàng đẹp, có cả hoa tai và nhẫn vàng nữa. – Thư đưa mụ Chỉ đi vào và nói tiếp: - Nhưng mà xong việc, thím có cho cháu cái gì không?

- Cái con bé, thím mà lại quên à. Muốn cái gì, con gái lớn muốn có một đôi hoa tai nhé?

Thư đưa mụ Chỉ đến cửa buồng, mở hé cửa rồi bảo mụ:

- Thím vào nhé, cháu còn đứng ngoài này canh gác.

- Ừ phải đấy, cháu tôi ngoan đáo để.

Mụ Chỉ bước qua cửa, Thư nhẹ nhàng gài chốt lại. Vừa ở ngoài bước vào, ánh đèn làm cho mụ hơi hoa mắt. Mụ khum bàn tay che lên trán để nhìn xem cái “bị hàng” từ Hà Nội lên ngồi ở đâu, thì một miệng súng đen ngòm chĩa vào ngực mụ:

- Im, bà kêu thì bị bắn ngay!

Trước mặt mụ là một người thấp nhỏ, mặt che khăn đen kín, chỉ hở đôi mắt. Mụ Chỉ run như cầy sấy, líu
lưỡi không nói được, thiếu tí nữa thì mụ ngất đi. Người kia nói:

- Tôi hỏi bà, việc Dìn bị bắt có dính líu gì đến bà mà bà định lên trình với Tây?

Mụ Chỉ lắp bắp:

- Lạy ông, con không trình bao giờ cả. Con thề có trời đất chứng giám!

- Tôi biết bà chưa đi, nhưng đã có ý định. Bây giờ bà phải bỏ cái ý định ấy đi và đừng có bép xép gì về chuyện ấy nữa. Nếu chúng tôi thấy bà thậm thụt với chúng nó thì sẽ tuyên án tử hình bà ngay. Chúng tôi còn giết được Tây, thì cái loại muỗi tép như bà không đáng kể, bà hiểu chưa?

Mụ Chỉ rối rít:

- Ối lạy giời lạy đất, lạy thánh mớ bái, bẩm con nghe rồi, hiểu lắm rồi ạ. Con không thậm thụt và cũng không bép xép nữa, con xin ngậm miệng.

- Được rồi. Còn cái việc hôm nay nữa, bà cũng không được nói với ai là bà đến đây, không được thù hằn người gọi bà. Bà nhớ chưa?

- Nhớ rồi, lạy ông du kích, lạy ông Việt Minh, ông tha chết cho con.

- Chết hay sống là tuỳ ở bà. Cho bà về!

Thư mở cửa, mụ Chỉ bước ra khỏi buồng, run run vài bước rồi ù té chạy. Về đến nhà, mụ phát ốm. Mụ luộc trứng gà và đốt hương hú vía.

Mụ Chỉ đi khỏi, Thư bước vào buồng bưng miệng nhịn cười. Người lạ mặt vặn to ngọn đèn và bỏ khăn ra: người ấy là Hoan.

- Tớ sợ mụ ấy ngất đi mà lăn quay ra thì nguy quá. Lúc mụ ấy chắp tay vái, suýt nữa tớ cười phá lên. – Hoan giơ khẩu súng ra trước mặt Thư: - Cái củ chuối này mà cũng được việc.

[TuongLinh]

31

Phải cứu Dìn trước. Dìn có súng, chúng sẽ kết tội nặng. Có thể chúng xử bắn Dìn. Cái ý nghĩ ấy thôi thúc Hoan hành động. Việc đầu tiên là phải biết chỗ chúng giam Dìn. Hoan không thể đến cái xóm địch đóng dễ như trước nữa. Những việc xảy ra giúp Hoan biết thận trọng hơn. Việc này cần đến Thư. Thư sẽ gánh quà bánh đến các xóm ấy vừa bán cho bọn lính vừa dò la.

Những phòng giam tạm thời của địch không thành một khu mà ở rải rác xen vào các xóm. Cái thì nền cũ là chuồng lợn, cái là bể nước, cái là một gian miếu cổ được xây lại. Những nhà giam tuy có vẻ sơ sài nhưng thoát ra cũng không phải dễ dàng vì chúng ở lọt vào giữa những nhà ở của bọn lính. Chúng chưa có thì giờ xây nhà tù lớn, vả lại chúng cũng không muốn xây ở đây. Chúng còn muốn giữ cái bộ mặt yên ổn giả tạo ở hậu phương của chúng. Vì vậy đối với những người bị giam, chúng thường xét xử rất nhanh, hoặc chuyển đi, hoặc đem bắn không cần tuyên án.

Thư đi khắp các xóm và mãi đến ngày thứ hai mới dò ra được cái chuồng lợn mà chúng giam Dìn. Tên lính gác gọi Thư vào tận nơi mua quà. Thư lân la nói chuyện với hắn:

- Này thầy quyền, cho em ngó xem đứa nào ngồi trong ấy nhé!

Tên lính vờ trợn mắt:

- Này cô em xinh đẹp, đừng ngó vào nơi ấy làm gì.

- Đứa nào trong ấy?

- Một thằng du kích con.

- Thế à, cho em xem mặt nó một chút!

Thư vừa nói vừa lại gần ghé mắt vào cái cửa nhỏ có chấn song sắt. Thư nhìn mãi vào cái người ngồi dựa vào tường mà thật khó nhận ra là Dìn. Thư tự hỏi không biết có phải là Dìn không, nhìn không còn ra hồn người nữa. Thư thấy người nao nao một cảm giác thương xót, căm giận. Nhưng lúc này không phải là lúc biểu lộ tình cảm. Thư quay ra cười nói với tên lính. Một lát sau, khi sắp quẩy gánh đi, Thư mới nói một câu:

- Khiếp, cái thằng ranh con, du kích gì nó, ở đâu mà nó mò đến đây?

Tên lính tỏ vẻ thông thạo:

- Còn ở đâu, ở ngay làng này. Tên nó là gì nhỉ, à Dìn. Hắn định dùng súng ám sát…

Thư gạt đi:

- Thôi, em không nghe cái chuyện ấy, ghê ghê là…

Tên lính cười thích chí:

- Phải rồi, chào cô em xinh đẹp. Mai lại đến nhé!

Thư gật đầu:

- Vâng, mai em đến.

Thư cốt nói to là để Dìn có thể nghe, nhưng tai Dìn bị ù, gần như điếc. Thỉnh thoảng lại có tiếng vo vo như có con ong bay trong tai. Khi Thư nhìn vào, Dìn có trông thấy, nhưng không nhận ra người đứng bên ngoài. Giá tai nghe rõ tiếng thì có thể nhận được. Tuy vậy, thấy có người trông vào, và láng máng tiếng nói, Dìn cũng thấy vui vui, hy vọng rằng cái người kia là một đội viên. Hôm sau thì Dìn biết sự thật, Dìn vui mừng khôn xiết. Thư thừa lúc tên lính không để ý, nhét vào trong buồng giam một cái bánh. Dìn bẻ bánh ra và nhận được một mảnh giấy. Dìn đánh vần từng chữ khó nhọc: “Dìn ơi! Chúng mình đang tìm cách cứu cậu. Đêm, cậu chú ý lắng nghe ám hiệu nhé, cậu vẫn nhớ ám hiệu chứ? Hoan”

[TuongLinh]

Đọc xong Dìn thấy tỉnh người. Dìn đọc đi đọc lại thuộc lòng rồi đặt tờ giấy vào lòng bàn tay úp lên mặt; hít cái mùi giấy mà Dìn thấy thơm lạ lùng. Dìn phân vân tiếc mãi, sau mới bỏ mảnh giấy vào mồm nhai nhỏ biến rồi nuốt đi. Nhưng có một điều làm cho Dìn buồn là tai bị điếc, làm sao nghe được những tiếng ám hiệu nhỏ bé? Dìn kéo vành tai ra, nhưng vô ích. Bây giờ chẳng có cách gì mà bảo cho chúng nó biết được. Người đưa bánh đã đi rồi. Phải rồi, mình chú ý là được, tai chưa đến nỗi điếc hẳn, thế nào chúng nó cũng phải mở cửa hay đục tường, tiếng động ấy mình nghe được. Chỉ khổ là chân mình đau không đi nổi, thoát ra rồi làm sao mà chạy trốn nhanh được. Dìn tập đứng dậy, hai tay vịn vào tường đi men từng bước như đứa trẻ mới chập chững.

Đêm hôm ấy Hoan và Phát lần đến nhà giam. Tên lính gác ngồi trước cửa. Hoan nhún người bám lên khe hở giữa bờ tường và mái phía sau, làm ám hiệu. Nhưng đến lần thứ ba vẫn không nghe tiếng đáp lại. Hoan bảo Phát:

- Nó ngủ hay sao ấy?

Phát lo lắng:

- Không phải đâu, nó nhận được giấy báo rồi kia mà. Hay nó bị đưa đi rồi?

- Không thể nhanh như thế được đâu. – Hoan muốn bác bỏ ý kiến Phát, mặc dù Hoan cũng có ý nghĩ như thế. – Chúng mình phải vào hẳn trong buồng giam.

Phát tán thành.

- Ừ, cứ làm như chúng mình đã bàn. Mày công kênh tao lên.

- Chú ý thằng lính gác đã.

- Hắn vẫn ngồi. Nếu hắn đến, tao sẽ nằm im trên mái, còn mày nằm lui ra ngoài kia, khi nào thấy bóng tay tao giơ lên trời thì vào.

Hoan nói:

- Tao vào thì hơn. Thằng Dìn dễ nhận ra tao. Nó chưa biết mày ở Đội, nó không tin thì sao?

- Khó gì chuyện ấy, tao làm nó tin ngay. Thôi đừng bàn nữa mất thì giờ.

Hoan ngồi xổm, hai tay vịn vào tường, Phát đứng lên vai Hoan. Hoan từ từ đứng dậy. Bám vào được mái nhà, Phát lấy đà bước lên mái nhẹ nhàng, tuy vậy vẫn gây ra một tiếng động nhỏ. Hoan lui ra bụi cây. Tên lính gác đi một vòng quanh buồng giam. Phát nằm ép người xuống mái nhà trông theo cái mũ sắt lù lù đi như một con nhặng nghe động, bay vù một vòng lại quay về chỗ cũ, tên lính gác lại ngồi xuống cái ghế trước cửa buồng giam, mũi giày gõ nhịp nhè nhẹ vào báng súng. Phát sờ soạng mái nhà tìm cách bẩy một hòn ngói ra. Khó nhất là gỡ viên đầu tiên, những viên sau sẽ dễ dàng hơn nhiều. Ngói mới lợp còn chắc lắm, Phát sờ mãi và tìm ra một viên có vết nứt ở giữa liền lách móng tay vào. Cái khe hở đó rộng ra dần, và cuối cùng Phát gỡ được hòn ngói. Phát thận trọng gỡ nốt những hòn khác cho đến lúc đủ một lỗ vừa người chui xuống. Phát thò đầu nhìn vào bên trong nhưng tối om chẳng trông thấy gì, mà cũng im lặng như tờ, chẳng nghe một tiếng động. Có lẽ Dìn bị chuyển đi rồi chăng, hay là Dìn không còn nữa? Dù sao cũng phải vào xem cho rõ ràng. Phát lựa chỗ chống hai tay cho thật vững rồi cho hai chân vào lỗ hổng Phát chợt thấy có người túm lấy chân mình. Hai bàn tay đó ôm lấy chân Phát và đặt vào vai. Dìn đấy, Phát mừng thầm! Dìn loạng choạng. Phát biết vậy dùng tay đu lấy người để giảm nhẹ sức ấn xuống người bạn. Phát xuống đến đất, Dìn ôm ghì lấy thì thầm sung sướng:

- Hoan phải không? Mình biết thế nào cậu cũng đến. Cậu đừng nói tai mình điếc rồi, nói nhỏ không nghe thấy gì đâu. Mình không nghe được ám hiệu, lúc cậu cậy ngói mình mới biết. Sợ lộ nên mình im lặng theo dõi. Mình còn đau nhưng đi tạm được.

[TuongLinh]

Nước mắt Dìn ướt đầm vai áo Phát. Phát vuốt tóc và lưng bạn rồi im lặng ngồi xuống cầm chân Dìn đặt lên vai mình. Phát đứng dậy, nhằm lỗ hổng mái nhà đưa Dìn lên. Nhưng sức Dìn yếu quá không làm thế nào mà đu người qua lỗ hổng được. Phát lại đặt Dìn xuống, bám tường leo ra ngoài giơ tay vẫy Hoan đến. Hoan leo lên mái. Tên lính gác lại đi quanh một vòng. Phát tụt vào trong dìu Dìn lên, bên ngoài Hoan xốc nách đỡ Dìn ra, rồi lại đưa từ mái nhà xuống đất. Mọi việc yên ổn. Phát và Hoan dìu Dìn đi. Những đoạn phải bò thì hai đứa thay nhau để Dìn nằm trên lưng mình mà nhích dần. Về nhà Dìn, đường xa dễ bị lộ, Dìn được dìu về nhà Phát tạm nghỉ đêm nay. Khi về đến nhà Phát, trời đã khuya lắm. Có lẽ sắp sáng rồi. Trời sao đã nhạt dần và có hơi gió thoảng xao xuyến ngoài bờ tre. Ba đứa ngồi sát cạnh nhau trong buồng tối. Dìn không nghe được lời nói nhỏ nên đành phải im lặng. Dìn cầm tay hai bạn, nước mắt vẫn ứa ra. Dìn thoát chết, trở lại với đời, với bao nhiêu công việc đang bỏ dở, với mẹ, với chị và nhất là với những thằng bạn chiến đấu như Hoan và Phát. Lần đầu tiên Dìn hiểu thế nào là tình bạn. Chúng nó đang nắm chặt tay mình. Rất tiếc là mình không nghe được lời chúng nó nói. Chợt Dìn nhớ ra một việc, liền nói:

- Lúc bị bắt, mình kịp dìm khẩu súng lục xuống ao, chỗ gốc cây ổi đấy, các cậu mò lên ngay kẻo súng hỏng mất. À, còn Húc và Bảy ra sao? Chưa thoát phải không?

Hoan đưa tay Dìn lên cằm mình để Dìn biết là mình gật đầu.

- Các cậu tìm cách cứu ngay chúng nó đi. – Dìn định nói đôi lời về Bảy, nhưng thấy lúc này không nên nói điều đó, lại thôi.

Dìn nằm ngủ chung với Phát, Hoan nắm chặt tay Dìn lần nữa rồi ra về.

Đêm hôm sau, Hoan đến ao nhà Dìn mò được khẩu súng và báo cho mẹ Dìn biết tin vui. Mẹ Dìn đến thăm con và phải đành lòng để Dìn ở nhờ nhà Phát ít lâu. Ở đấy kín đáo hơn. Mẹ Phát nói:

- Bà yên tâm, cháu cũng như thằng Phát, không phải chuyện ơn huệ gì đâu.

Mẹ Dìn lấy khăn thấm nước mắt.

Đêm đêm mẹ Dìn đến thăm con lại ngồi nói chuyện với mẹ Phát. Tình bạn chiến đấu của những đứa con đã
kết chặt hai bà mẹ với nhau, an ủi khuyến khích lẫn nhau.

Hôm sau, Hoan và Phát bàn cách cứu Húc và Bảy. Nhưng muộn rồi. Sau cái đêm Dìn được cứu thoát, sáng ra, đội Đỗ phát điên lên khi thấy nhà giam rỗng không, cái lỗ hổng trên mái nhà nhìn hắn chế nhạo. Hắn đến xin thằng quan tư ra lệnh bắn Húc và Bảy. Tên quan tư đồng ý.

Ở khu vườn trống đầu làng còn trơ lại một bức tường. Ôi, cái bức tường mà nghìn năm sau đến đó, ta không quên tội ác của giặc. Bảy và Húc đứng đấy, sát gần nhau, xấp xỉ bằng nhau. Hai khuôn mặt trẻ, một trắng một ngăm đen. Ta có thể tha thứ cho Bảy. Bảy đã hối lỗi, địch không moi được gì thêm ở Bảy nữa. Nhưng trong những phút cuối cùng, tự Bảy lại không thể tha thứ cho mình. Trong cuộc đấu tranh sống chết với quân thù, có những sai lầm không thể nào sửa chữa kịp. Lúc này Bảy không sợ chết, nhưng Bảy muốn sống để sinh hoạt, để chuộc lại tội lỗi của mình. Bảy nghĩ đến Húc, đến Dìn, đến những lời khai báo đầu tiên mà rùng mình ân hận. Sự hèn nhát ấy không cứu sống Bảy mà còn giày vò tâm trí, khiến cho Bảy không còn thanh thản được. Bảy nhìn Húc, vừa thương vừa phục bạn. Húc nhìn thẳng, đôi môi run run tưởng như đang muốn chửi vào mặt kẻ thù. Nhưng không, lúc này Húc đang nghĩ đến những điều khác. Khi địch tra tấn, Húc chửi chúng để hả lòng căm tức, để quên đau. Nhưng lúc này Húc thấy mình vượt lên tất cả. Húc nhìn lại mình nghiêm khắc, như một người vừa trưởng thành nhìn lại quãng đời niên thiếu đầy hăm hở sôi nổi và cũng nhiều dại dột, có khi lố lăng buồn cười nữa.

Vĩnh biệt những trận chiến đấu!

Vĩnh biệt những ước mơ chưa thực hiện được!

Vĩnh biệt bạn bè thân yêu!

Một tràng súng ré lên, Húc và Bảy của chúng ta ngã xuống không một tiếng kêu. Chỉ có gió xào xạc khóc thầm trên cành cây ngọn lá, trên các mái nhà. Tiếng khóc ấy thổn thức kêu gọi trả thù…

[TuongLinh]

32

Không còn nghi ngờ gì nữa, kẻ địch đã biết trong làng có hoạt động của một tổ chức thiếu niên, và càng ngày chúng càng giật mình vì những hoạt động lợi hại ấy. Chúng lắp lại các sự kiện, chắp nối, phán đoán tìm ra đường dây tổ chức, tìm ra đường dây liên lạc từ khu du kích về làng. Chúng bí mật theo dõi trên các ngả đường từ trong làng ra cánh đồng phía khu du kích. Những điều ấy bộ phận lãnh đạo đã tính trước, nhưng giữ cho một tổ chức thiếu niên hoạt động trong lòng địch được bí mật là một điều không dễ dàng. Không phải mỗi lúc tất cả các đội viên đã dạn dày kinh nghiệm ngay được. Làm sao mà giữ cho được những hoạt động say mê của tuổi niên thiếu trong một khuôn khổ hết sức nghiêm ngặt?

Một hôm Hoan vừa về đến ngõ thì gặp lý Bài. Trong một thoáng ngắn ngủi, Hoan nhận thấy tên lý trưởng giật mình.

- Chú đi đâu về, lâu nay không thấy đến chơi?

Hoan đáp:

- Ông vẫn muốn tôi đến à? Lúc nào có việc gì nhờ cậy ông thì mới đến chứ.

Vừa nói Hoan vừa né người tránh cho lão đi.

Về đến nhà, mẹ Hoan nói ngay:

- Lão lý vào đây hỏi con.

- Thế hả u? Con vừa gặp lão ở ngoài ngõ.

Mẹ Hoan sửng người:

- Gặp ngoài ngõ nhà ta à? Lão ta về lâu lắm rồi kia đấy, tại sao còn lởn vởn ngoài ấy. U lo lắm, hay là… con trốn đi ít lâu.

- U bảo con trốn đi đâu bây giờ?

- Đi đâu hãy tính chuyện sau. Bây giờ đừng chạy ra đường nữa, vào buồng mà nằm.

Hoan đứng lặng suy nghĩ một lát rồi nói:

- Có lẽ con phải tránh đi ngay bây giờ, vào buồng nằm để chúng nó đến bắt cho dễ hả u?

Hoan nhìn mẹ, vẻ chờ đợi. Ý Hoan rất hợp với mẹ. Bà còn phân vân, vì trong thâm tâm bà nghĩ: nếu có chuyện gì xảy ra, có mẹ có con vẫn hơn. Bà vẫn tin bà sẽ bảo vệ được đứa con với tất cả sức mạnh và lòng yêu thương. Bà không muốn xa con, không muốn sống thấp thỏm lo lắng. Đứa con trai đầu lòng của bà, lâu nay bà đã lo lắng vì nó, kiêu hãnh vì nó. Nó là niềm hy vọng của bà, và giờ đây một sự bất trắc đang lơ lửng trước mặt nó. Bà đang bối rối đứng thừ ra nhìn con thì chợt em gái Hoan hớt hải chạy về:

- U ơi, anh Hoan ơi! Chúng nó kéo đến xóm ta đấy! Lão Lý Bài chỉ đường cho lính đến nhà ta!

Như người vừa sực tỉnh giấc mơ nặng nề, mẹ Hoan bảo con:

- Con đi ngay đi!

- Vâng, con đi u ạ. Con sẽ tìm đường xuống dưới ấy. Vài hôm, nếu con chưa về thì u bảo em con, bảo cái
Hỉ ấy ra đồng tìm con nhé! Thôi con đi đây. U đừng khóc, con đã tính trước rồi.

- Cẩn thận con nhé! Chúng nó giăng khắp ngả ngoài đồng đấy, xuống dưới khu không dễ dàng đâu.

- Con biết, u đừng lo.

[TuongLinh]

Bà định ôm lấy con nhưng nó vụt đi rồi, nhanh quá. Bà có cảm giác lạnh lẽo tưởng như đứa con sẽ đi mãi.
Cánh cửa sau khép lại, bà chỉ kịp trông thấy cái gót chân đen nhẻm bùn đất, cái gót chân ngày nào bà nâng trong lòng bàn tay giơ lên mà nựng: “Cái thằng chó con, cao hơn cả mẹ rồi”.

Bọn lính đã kéo vào sân, rồi sục vào nhà khám xét. Lý Bài từ nãy vẫn đứng ngoài ngõ, bây giờ mới bước vào hỏi mẹ Hoan một cách màu mè:

- Thằng Hoan đi đâu hả bà? Có đứa dại dột khai ra thằng Hoan có liên lạc với du kích. Nó khai láo, tôi lạ gì thằng con bà nữa, ngoan ngoãn có một. Bà bảo nó lên trả lời rõ ràng cho các quan biết rồi yên ổn cả thôi.

Mẹ Hoan nói:

- Ông lý nói phải lắm, đời này thiếu gì những đứa nói láo. Con tôi, tôi đẻ ra nó tôi lại không biết hay sao.
Cháu không có nhà, ông lý cứ về đi, chốc nữa cháu về tôi sẽ bảo nó lên, làm gì mà phải bắt bớ một đứa trẻ con!

Lý Bài cười khẩy:

- Bà nói dễ nghe đấy. Thế nó đi đâu!

- Chạy nhảy chơi bời ở đâu nào tôi biết được. Ông lý xem cháu nó ở đâu bảo nó về hộ tôi.

Lão lý trợn mắt:

- Không nói tử tế với mụ nữa! Thằng Hoan đâu? Tôi vừa gặp nó ở ngoài ngõ, thế mà thoáng một cái đã biến mất. Hắn còn quanh quẩn ở đâu đây thôi, trói cổ cho kỳ được. Cứ giả ngây giả dại. Mụ không biết con mụ làm giặc à? Tôi sẽ trị cái tội hắn dám vác súng đến nhà tôi doạ… Hừm hừm, cái thằng giặc…

Mẹ Hoan không nao núng trước lời doạ dẫm của lão lý:

- Con tôi chẳng biết làm giặc, mà cũng chẳng theo giặc đâu ông lý ạ. Ông làm việc trong làng lại không biết ai là kẻ theo giặc hay sao? Chúng nó sờ sờ ra đấy chứ đâu xa.

Lý Bài hiểu những câu nói đó ám chỉ lão, nhưng lão chẳng bận tâm vì lão nghe người ta chửi đã quen rồi. Cái điều lo lắng duy nhất của lão bây giờ là làm sao bắt được Hoan. Lão vẫn còn cay đắng cái lần bắt hụt Hoan mà lão phải đãi bọn lính một bữa chén. Lần này lão còn hy vọng được món tiền thưởng. Nhưng nếu không bắt được Hoan thì lão lo bọn lính lại quấy rầy lão. Lão bảo bọn lính quây sục cả xóm. Lão đã nói với bọn chúng: Hoan là tên chỉ huy bọn thiếu niên.

Hoan như một con sóc luồn từ chỗ này qua chỗ kia nhưng vẫn để ý đến bọn lính. Hoan mong chóng qua được đến luỹ tre rìa làng để tạm ẩn náu ở đấy. Nhưng bọn lính đã đuổi gấp đằng sau, tiếng chân chạy, tiếng vũ khí va chạm nhau nghe rõ quá. Đằng sau và cả đằng trước nữa, đều có bóng bọn lính. Hoan đã ở trong vòng vây của chúng, nhưng Hoan vẫn vững dạ vì chúng chưa trông thấy Hoan. Hoan chui vào một khu vườn và ngồi thụp vào cái hẻm giữa hai đống rạ ở đầu hồi nhà. Chưa kịp thở lấy lại hơi thì Hoan đã nhìn thấy những đôi giày bước vào vườn. Ở đây không ổn, thế nào chúng cũng moi ra. Hoan men theo bờ vách vào nhà và vui mừng nhận ra nhà Tâm, đội viên mới của tổ Húc, mà ban nãy vì hốt hoảng Hoan không để ý. Nhà Tâm đang ăn cơm. Bác Thắng – mẹ Tâm – nhìn thấy Hoan chưa kịp hỏi, Hoan đã nói ngay:

- Chúng nó lùng bắt cháu. Chúng đang ở ngoài vườn, bác cho cháu trốn chỗ nào với! Tâm có nhà không bác?

- Tâm không có nhà.

Bác Thắng kéo Hoan ngồi xuống mâm cơm. Bác vét hết cơm còn lại trong nồi được một bát vơi, đưa cho Hoan:

- Ngồi ăn tự nhiên, mặc bác nhé!

[TuongLinh]

Bác Thắng đã ăn xong, nhưng bác kéo cả hai đứa con cùng ngồi xuống mâm cơm như là cả nhà đang ăn dở bữa. Bác sắp xếp nhanh nhẹn khéo léo như một màn kịch. Bác chợt hỏi:

- Chúng nó có biết cháu không?

- Có đứa biết, có đứa không. Nếu bọn mới về thì không biết.

Bác Thắng vớ vội cái áo đưa cho Hoan:

- Cháu thay áo đi.

Hoan cởi áo đen, mặc cái áo cánh nâu vào. Hoan cắm cúi ăn, bụng cũng đang đói. Bác Thắng nhìn Hoan:

- Không may là cơm vừa hết, cháu ăn chậm, đợi chúng nó đi qua đã.

Hoan ngượng nghịu đặt bát cơm xuống. Một lát sau bọn lính sục vào nhà. Một tên hỏi:

- Có thấy du kích nào chạy vào đây không?

Nó hỏi thật gọn. Bác Thắng lắc đầu. Bác đứng dậy giũ chiếu giải ra giường mời chúng nó ngồi. Chúng nhìn xoi mói khắp nhà, có đứa uể oải đứng dựa vào cột hút thuốc lá. Hoan nhai miếng cơm vữa nước ra, quên cả nuốt. Một tên lính xọc lưỡi lê vào bồ thóc ở góc nhà.

Chúng nó lục lọi một chập. Bọn này không đứa nào biết mặt Hoan. Chúng không ngờ cái đứa nhỏ nhắn mặc cái áo cánh cũn cỡn ngồi ăn cơm kia lại là đứa mà chúng đang lùng bắt. Lúc đi ra, một tên nói với bác Thắng:

- Nhà chị đừng có chứa chấp du kích nghe không! Nếu nó đến thì phải đi báo ngay.

Bác Thắng lễ phép:

- Vâng ạ. Nó đến đây, tôi sẽ bắt đem nộp, chẳng để các ông phải vất vả.

Một tên lính càu nhàu:

- Một thằng chuột con mà bọn mình tốn bao nhiêu công sức.

Một tên khác nói:

- Cái lão lý trưởng chỉ hoang báo.

Khi chúng nó đi rồi, bác Thắng bảo Hoan ăn nốt bát cơm, nhưng Hoan không thể ăn được nữa, lại thấy bụng dạ nôn nao, khó chịu. Phần hồi hộp vì phút nguy hiểm vừa qua, phần sung sướng vì thoát nạn, Hoan thấy mệt mỏi choáng váng. Hoan ở nhà bác Thắng đến tối mới ra đồng. Đêm ấy Hoan ngủ lại giữa đồng, vì những con đường xuống khu du kích bọn địch đang tuần phòng nghiêm ngặt. Vả lại Hoan mệt quá, muốn ngủ một đêm lấy sức. Cả ngày hôm sau Hoan vẫn nằm chúi ở bờ ruộng. Cánh đồng vắng tanh. Ở trong làng vẫn dội lên tiếng súng nổ. Hoan vừa đói vừa nóng ruột, thấy như nằm giữa một hòn đảo. Làm thế nào để liên lạc được với khu du kích và với các đội viên trong làng? Đói quá, Hoan men theo bờ ruộng móc cua ăn sống. Cua tanh quá, nhưng càng ăn Hoan càng thấy dễ chịu và ngon. Dần dần, cua cũng báo động cho nhau biến hết. Hoan nằm cạnh lỗ cua, kiên nhẫn rình như con mèo nằm trước hang chuột. Đến chiều, Hoan thấy mệt rã rời và buồn vô hạn. Hoan thấy mình nhỏ bé và yếu đuối quá. Hoan nhớ tất cả các bạn, tưởng như mình bơ vơ đã lâu ngày. Cái cảm giác đơn độc xoáy mãi vào lòng Hoan. Hoan quyết định: dù sao đêm nay cũng phải về làng. Cứ nằm ngoài này mãi thì đến chết đói! Vắng chúng nó chẳng nghĩ ra được điều gì, chẳng làm được việc gì nữa. Hoan thấy mình không còn là đội trưởng. Hoan lo lắng khi nghĩ rằng các bạn ở làng sẽ bảo Hoan sợ giặc mà bỏ đi trốn. Hoan đến một bờ ruộng khô nằm nghỉ. Hoan thấy cái gì cành cạnh ở bụng. Bây giờ Hoan mới để ý kỹ đến cái áo mình mặc. Cái áo của Tâm. Phải rồi, Hoan thường thấy cái Tâm mặc áo này. Hoan lần tay tới chỗ vướng, lấy trong túi áo ra một cái gương nhỏ. Hoan cầm gương soi, thấy mặt mình lạ hẳn đi, bùn đất lấm lem như con ngoáo ộp. Hoan lần xuống vũng nước rửa mặt. Có cái gương, thêm được trò chơi để qua thì giờ. Hoan quay gương soi trời rồi soi về làng. Thấp thoáng ngọn phi lao, ngọn tre và nóc đình hiện ra trong gương vừa xa vừa gần, vừa quen lại vừa lạ. Hoan lựa gương thấp xuống và nhìn thấy một đoạn đường làng. Ồ, có người đi, những bóng người li ti như kiến, không trông rõ là ai. Hoan mong có người đi ra đồng. Một lát sau, Hoan nhận thấy một cái bóng nhỏ lớn dần. Hoan hơi nhổm dậy quay cái gương để giữ cho được cái bóng người đó, chỉ sợ nó biến mất, đến nỗi không dám quay lại để nhìn thẳng. Người đó càng ngày càng đến gần, đến lúc cái gương không chứa nổi nữa Hoan mới quay đầu lại và reo lên khe khẽ. Cả một đêm một ngày Hoan mới buột ra một tiếng nói: “Hỉ!”. Hoan vui mừng đến run lên. Hỉ vẫn chưa trông thấy Hoan. Hoan nhổm dậy kêu khẽ:

- Hỉ ơi, anh ở đây.

[TuongLinh]

Hỉ nhận được anh, vội băng ruộng chạy lại và khóc tấm tức.

Hoan lo lắng:

- Sao em lại khóc?

- Ở nhà u lo cho anh lắm. Hôm qua bác Thắng đến nói mới biết. Hôm nay u bảo em đi tìm anh, em tìm suốt buổi bây giờ mới thấy. – Hỉ cười qua nước mắt: - Kìa, anh cũng khóc, anh còn nói em.

Hỉ vứt hết cỏ trong rổ ra, lấy một hộp sữa và hai cái bánh mì.

- Anh đói lắm phải không?

Hoan gật đầu:

- Đói vàng cả mắt.

Hỉ lấy dao đục hộp sữa đưa cho anh. Hoan vừa hút sữa vừa ăn bánh mì.

- Mình lại ăn như Tây ấy!

Hỉ để ý đến cái áo của anh, bật cười:

- Anh xấu hổ chưa kìa, đi mặc áo con gái. Anh mặc áo chị nào đấy? À, lúc nãy em gặp chị Tâm, chị ấy cứ hỏi em đi đâu. Đi đâu mà lại nói cho chị biết à? Chị ấy lại hỏi anh ở đâu. Em không biết. Hỏi mãi làm em bực mình. Chị ấy hỏi làm gì như dò la ấy. Em quên mất là anh đã trốn ở nhà chị ấy. Chị ấy củng vào đầu em rồi đi.

Hoan vẫn nhai bánh mì, nhìn em im lặng. Hỉ nói tiếp:

- Đêm hôm qua chúng nó lại đến nhà ta. Chúng sục cả vào buồng, bấm đèn pin xanh lè để tìm anh, làm cả nhà mất ngủ. Chúng nó bấm đèn vào mặt từng đứa chúng em. Cả thằng Mạc cũng đến.

- Thằng Mạc! – Hoan ngừng nhai bánh, thốt lên.

- Vâng, thằng Mạc mặt rỗ như bãi phân bò khô ấy mà. Hắn đi nhận mặt anh. U bảo anh không về nhà được đâu, cứ ở ngoài này rồi em đem cơm ra cho.

Hoan ăn hết một cái bánh mì. Hỉ không đem nước. Hoan vục nước ruộng uống thấy người hơi tỉnh ra và lại thấy vui vui.

- Hỉ ạ, anh định tối nay về đấy.

Hỉ tròn mắt nhìn anh:

- Ấy chớ, u dặn anh không được về kia mà!

- Nhưng mà ở ngoài này nóng ruột và buồn lắm.

- Buồn anh cũng phải chịu. Anh về, chúng nó sẽ tôm cổ anh ngay. Em nói thật đấy!

- Tôm cổ anh!

[TuongLinh]

Hoan phì cười nhìn em. Hoan thấy em nói đúng và nghĩ rằng có thể nhờ em mình làm liên lạc. Cái Hỉ còn nhỏ tuổi, không phải đội viên nhưng nó cũng khôn khéo, gan dạ. Có thể nhờ nó gọi một đội viên ra đây.

- Em về tìm chị Tâm nhé, bảo chị ấy ra đây mà lấy áo.

- Bảo cho chị ấy biết chỗ anh ở đây à?

- Được. Em bảo riêng cho mình chị ấy biết thôi.

- Anh tin chị ấy à?

- Ừ, em lại quên là anh trốn ở nhà chị ấy rồi. Không có bác Thắng thì anh đã bị bắt rồi đấy.

- Ừ nhỉ, em sẽ bảo chị ấy. Em sẽ đưa áo anh cho chị ấy đem ra đổi. Thế ra anh mặc áo của chị ấy! Bây giờ em phải về, không thì u lại lo cuống lên đấy. Từ hôm qua đến giờ u cứ làm sao ấy, em sợ sợ là. U dặn gặp anh rồi thì em phải về ngay. Mai em lại ra. Anh thích ăn bánh mì không? Không thích thì mai em đem cơm.
Nhà hết gạo, hôm nay phải ăn ngô, nên u bảo mua bánh mì đem cho anh. Còn sữa thì em mua chịu của chị
Thư đấy.

- Chị Thư à? Chị ấy có hỏi gì không?

- Chị ấy bảo mai đến lấy nữa. Em cứ lo chị ấy hỏi mua cho ai.
Hoan nghĩ thầm: “Có lẽ Thư biết mình đi trốn. Phải gặp Thư để xem Thư có liên lạc gì với khu du kích
không”. Hoan nói:

- Nếu không gặp chị Tâm thì em bảo chị Thư ra đây cũng được.

Hỉ ngạc nhiên:

- Anh vừa dặn chỉ bảo riêng mình chị Tâm, bây giờ lại cả chị Thư, anh lôi thôi lắm. Em chẳng bảo chị Thư đâu, để rồi chị ấy lại đem chuyện anh ra chợ nói với bọn lính ấy à. Chị ấy hay nói chuyện linh tinh lắm cơ.

Hoan cười thầm:

- Thế thì gọi chị Tâm vậy.

Hỉ đứng dậy:

- Anh không được đi đâu cả nhé, mai em ra không biết đâu mà tìm thì anh chết đói đấy!

- Em nhớ bảo chị Tâm ra ngay nhé.

Hỉ đi rồi, Hoan thấy lại vắng vẻ và buồn. Hoan nhớ mẹ và các em da diết, tưởng như xa nhà đã lâu lắm. Tất cả hiện lên rành rọt. Cái cây cột cửa buồng Hoan đánh dấu vôi để đo mức cao của mình mỗi buổi sáng mồng một Tết hằng năm. Những đêm đang ngủ yên bỗng giật mình tỉnh giấc, biết u còn ngồi bên cạnh. Trong đêm tối, u cứ ngồi như thế chẳng biết bao lâu, còn mình thì giả vờ ngủ rồi ngủ thật, giấc ngủ nhẹ nhàng êm ái… Rồi những việc hoạt động, những ngày tháng sôi nổi, biết bao nhiêu điều khôn điều dại, lúc vui sướng hả hê, khi tức giận căm thù. Những thằng bạn thân cùng hoạt động, đứa đã bị tra tấn, đứa hy sinh. Ôn lại tất cả những chuyện ấy, Hoan ngạc nhiên. Có phải mình đã làm, đã sống những ngày đó? Có phải mình đã lớn hay còn trẻ con? Có phải giặc đang lùng bắt mình, hay rồi mình sẽ tống cổ chúng nó? Bao giờ nước nhà sẽ độc lập, tự do? Nhất định mình không để giặc bắt, phải sống đến ngày ấy. Đấy là điều đọng lại sâu nhất trong lòng Hoan.

*

*   *

Mãi đến tối hôm sau Tâm mới ra gặp Hoan đem theo một cái tin dữ dội kinh hoàng:

- Bị bắt cả rồi! – Giọng Tâm run lên.

Hoan lặng người đi.