Đội thiếu niên du kích Đình Bảng

[TuongLinh]

Một hôm, đội Tùng gặp Phát đi ngoài đường, hắn giữ lại nói nhỏ:

- Cậu làm thế nào cho tớ được gặp ông Nhã hoặc ông Bát?

Câu hỏi bất ngờ của hắn làm cho Phát giật mình.

Phát nhìn hắn:

- Tôi không biết hai ông ấy.

Hắn lim dim mắt, mỉm cười cốt để Phát tin hắn:

- Cậu giấu tớ làm đếch gì. Tớ gặp nói chuyện tử tế, chứ không phải để bắt hai ông ấy đâu. Tớ nhờ cậu cứ nói với hai ông ấy rằng tớ có việc cần muốn trao đổi (hắn nhấn mạnh chữ trao đổi). Mà với cậu thì tớ có thể nói thật rằng tớ muốn trao đổi về việc hoạt động của hai bên. Rồi các ông ấy trả lời như thế nào, cậu cho tớ biết.

Hắn vỗ vai Phát, mặt thoáng cau lại, dường như ngượng nghịu và cay đắng vì câu chuyện vừa rồi. Nhưng rồi hắn cũng cố mỉm cười gượng gạo.

Phát hất tay hắn ra:

- Tôi không biết đâu chuyện ấy.

- Tuỳ cậu, nhưng tớ biết thế nào rồi cậu cũng nói. Đừng có làm bộ. – Hắn quay đi, đầu cúi xuống. Hắn nói lảm nhảm những gì đó, nhưng không quay lại nhìn Phát nữa.

Phát xuống khu du kích báo cáo với bác Nhã về việc này. Bác Nhã đi điều trị đã về được hơn một tháng. Cánh tay phải của bác phải cưa cụt tới trên khuỷu. Dạo bác mới về, người gầy lắm, trông già hẳn đi, nhưng dạo này bác đã khá hơn. Nghe Phát nói xong, bác Nhã hỏi:

- Cháu nghĩ việc đó như thế nào?

- Có lẽ hắn không dám lừa ta đâu, mà vì hắn sợ.

- Nhận xét của cháu có phần đúng. Hắn không tử tế gì với ta đâu. Cái đứa đã làm mật thám thì hắn đã bán Tổ quốc và bản thân cho giặc rồi. Bây giờ hắn muốn tìm con đường sống đấy. Nhưng ta vẫn phải đề phòng.
Chó cùng thì rứt giậu. Bác sẽ gặp hắn.

Phát tròn mắt ngạc nhiên:

- Bác đừng gặp hắn, bác ạ!

- Cháu đừng lo, gặp mà có lợi cho ta thì bác sẽ gặp. Kẻ địch đã đến lúc hoang mang. Cháu về theo dõi xem, còn nhiều chuyện xảy ra.

Bác Nhã nói đúng, bọn lính địch tỏ ra nhiều hiện tượng sa sút về tinh thần. Nhiều đứa nốc rượu say bí tỉ. Một hôm Dìn đến trao cho Phát một khẩu súng lục.

- Một thằng lính tự tử. – Dìn hồi hộp kể. – Chiều hôm qua tớ thấy hắn đi tạt vào khu vườn hoang, mặt đỏ dừ vì say rượu. Tớ liền theo dõi. Hắn ngồi thụp xuống gục đầu, tay cầm khẩu súng này. Người hắn cứ rung lên, một lát hắn ngước mặt lên, tớ biết là hắn khóc. Mặt hắn trông đến sợ. Rồi hắn kề miệng súng vào thái dương, bóp cò. Hắn kêu lên một tiếng khàn khàn rồi ngã xuống. Tớ chạy vào giật lấy khẩu súng. Không hiểu sao lúc ấy tớ lại sợ thế! Không phải sợ hắn đâu, hắn chết rồi, nhưng tớ nhớ lại cái bộ mặt hắn lúc hắn dí súng vào thái dương thì sợ thật. Tớ gỡ mãi mới lấy được khẩu súng ở tay hắn.

Bọn chỉ huy cũng biết tình hình đó, chúng ra những mệnh lệnh gắt gao để kiểm soát và củng cố tinh thần bọn lính. Bọn Âu Phi đã chuyển đi gần hết. Chúng đưa về bọn lính nguỵ. Tụi lính mới này nhiều đứa mặt non choẹt mặc quần áo rộng thùng thình, ngơ ngơ ngác ngác như chó mất chủ. Đứa nào cũng sợ phải đi Điện Biên. Chúng biết lên đấy thì có đi không có về. Có thằng lúc bước lên xe khóc hu hu. Cơ đồ của chúng đã đến lúc lung lay.

Mấy hôm sau, một anh bộ đội và một anh du kích về liên lạc với Phát để điều tra kỹ những vị trí của địch đóng ở Đình Bảng. Phát cùng hai anh tổ chức một cuộc trinh sát ban ngày. Phát dẫn hai người đi qua những vị trí của địch mà Phát đã biết. Hai anh cải trang thành hai chị gánh rạ, Phát đi trước, tay cầm một cái roi. Phát dẫn hai người đi từ đình rồi vòng cổng Ngò sang cống Tây. Qua chỗ chỉ huy sở của địch, Phát vụt ba lần, ngọn roi kêu víu víu. Qua mỗi nơi, ngọn roi lại vụt lên một hai lần hay vụt ngang dọc tuỳ theo những điều đã quy định trước để hai “chị” ấy biết đâu là chỗ đặt súng cối, đâu là chỗ đặt đại bác, đâu là chỗ lính đóng v.v…

[TuongLinh]

Đêm hôm sau Phát được gọi đến chùa Đài, ở đấy có người đưa Phát vào một cái nhà ở đầu xóm. Vào trong buồng, Phát vui mừng được gặp bác Nhã và một anh bộ đội. Tranh tối tranh sáng, Phát chưa nhìn rõ anh bộ đội, nhưng khi anh cười thành tiếng thì Phát nhận ra ngay và kêu lên kinh ngạc:

- Anh Bát!

- Khẽ chứ.

Anh Bát ôm lấy Phát:

- Cậu chẳng lớn hơn được tí nào.

- Anh về bao giờ thế? Lâu nay em mong mãi anh mà chẳng thấy.

- Anh đi công tác lần ấy bị địch phục kích, chúng bắt anh, nhưng anh đã trốn được.

- Chúng em cứ tưởng là anh…

- Sao? Chết à, không đâu. Anh còn sống dai. Dạo bị bắt, chúng nó chuyển anh đi xa lắm. Anh bị giam trong
cái bốt. Bộ đội ta đến đánh bốt, anh thoát được.

- Y như chuyện ngày xưa ấy! Sao anh không về làng ngay?

- Anh vào bộ đội, rồi chuyển về tỉnh, về huyện, rồi lại xin về đây hoạt động, các cậu có đồng ý không?

- Thế thì còn gì bằng. – Phát nhảy lên ôm chầm lấy anh Bát.

Bác Nhã nói với Phát về việc đội du kích sẽ về làng đánh địch. Phát khấp khởi đoán rằng thế nào bác cũng đồng ý cho Đội tham gia chiến đấu. Phát lại nghĩ đến Thuộc với cái kế hoạch “trong đánh ra, ngoài đánh vào” của nó. Nhưng trái với điều Phát dự đoán, Đội không được trực tiếp tham gia chiến đấu vì những lẽ mà Phát không cãi được.

Lần này, du kích phối hợp cùng với bộ đội địa phương tổ chức một cuộc tập kích quấy rối trong làng ở nhiều vị trí, nhưng chưa phải là đánh bật địch ra khỏi làng. Thời gian chiến đấu nhanh chóng, ta tranh thủ phút bất ngờ tiêu hao lực lượng địch, rồi rút đi để bảo toàn lực lượng. Để Đội thiếu niên tham gia vào sẽ làm cho việc tổ chức đó phức tạp hơn, khi đánh khi rút gặp khó khăn. Việc chính của Đội là sau trận chiến đấu sẽ điều tra tình hình địch, tuyên truyền chiến thắng của ta. Còn một điều mà bác Nhã không nói ra, là ý bác không muốn tung lực lượng của Đội vào cuộc chiến đấu này. Bác thấy chưa cần thiết. Đội mới được củng cố, cần phải nuôi dưỡng.

Tiếng súng nổ ran vào lúc nửa đêm gần như ở khắp làng. Bọn địch đã hoang mang càng hoang mang. Cho đến khi bộ đội và du kích đã rút đi, chúng nó vẫn báo động, vẫn bắn như đổ đạn cho đến gần hết đêm. Hôm sau, chúng nó đào những cái hố to ở Mã Lách để trút xác xuống.

Khi có tiếng súng nổ, Phát vùng dậy ngay, tìm cách báo cho nhân dân trong xóm biết là du kích về đánh địch. Các tổ trưởng cũng báo cho các đội viên biết nhiệm vụ của mình. Dìn đến nhà Thuộc nhưng không thấy Thuộc đâu cả, mãi sáng hôm sau mới gặp. Một cánh tay của Thuộc buộc băng. Dìn hỏi:

- Tay cậu sao vậy?

- Bị một viên đạn lạc, sớt da qua loa thôi.

- Cậu đi đâu mà bị?

- Tớ chỉ loanh quanh ở xóm.

- Làm gì?

[TuongLinh]

Thuộc ấp úng:

- Chẳng làm gì cả.

- Tớ đã dặn cậu ở nhà, có việc gì tớ đến báo, thế mà khi tớ đến cậu biến đi đâu mất. Cậu nói thật đi, đêm qua cậu làm gì?

- Cậu đừng thi hành kỷ luật tớ, tớ mới nói.

- Cậu nói như chuyện trẻ con ấy!

- Thật đấy.

- Được rồi, cậu nói đi.

- Tớ đi đánh chúng nó chứ còn đi đâu nữa. Tớ quật ngã hai ba thằng.

Dìn chưa tin:

- Cậu đấm nó à?
Thuộc mỉm cười, định giấu cái việc mình có khẩu súng, nhưng cái niềm vui bắn ngã mấy tên địch lại bắt

Thuộc nói ra:

- Tớ đấm chúng nó bằng đạn đồng.

- Cậu có súng?

- Tất nhiên rồi. Ngày tết vừa qua, có một thằng đến mừng tuổi tớ một khẩu súng.

Dìn bực mình ngắt lời:

- Cậu ỉm đi à? Thật vô kỷ luật!

- Vì thế tớ mới giao hẹn trước với cậu là đừng thi hành kỷ luật tớ mà lại. Cậu xem, tớ có làm sai đâu. –
Thuộc lại sôi nổi: - Chẳng lẽ cậu cho việc tớ bắn chúng nó là sai à? Thế chúng nó bắn chúng ta thì sao? Thôi, xin lỗi cậu, các cậu rụt rè lắm. Còn đợi đến bao giờ nữa, máu trong người tớ sôi lên rồi. Các cậu đừng cho tớ là cái thằng Thuộc láo mép trẻ con. Không đâu, tớ hiểu công việc của tớ làm. Đáng lẽ hôm qua ta phải tổ chức chiến đấu hẳn hoi mới phải. Tớ nấp ngay trong một bụi cây, nhằm quãng đường trước mắt, mỗi thằng đi qua tớ lại độp một phát. Mắt tớ ban đêm nhìn không rõ lắm, có lẽ cũng bắn chệch nhiều. Nếu nhiều đội viên cùng làm như thế thì rất hay.

Việc ám sát đội Đỗ trước kia vẫn để lại cho Dìn cái ấn tượng là mình rụt rè bỏ lỡ dịp tốt. Nghe Thuộc nói, Dìn cũng thấy có phần đúng, nhưng nghĩ lại, Dìn thấy không thể buông lỏng kỷ luật để Thuộc muốn làm gì thì làm. Gần đây, một số đội viên cũ trong Đội thường có hiện tượng như vậy. Dìn kiên quyết:

- Tớ cho rằng cậu vẫn phạm kỷ luật. Tất nhiên không phải vì cái lỗi cậu giết giặc, mà vì cái lỗi cậu coi thường tổ chức, giấu riêng một khẩu súng, hoạt động không có lệnh. Cậu muốn lập công một mình à?

Thuộc đấu dịu:

- Thế thì tớ nộp ngay khẩu súng.

- Tối cậu đem nộp, và sẽ nhận khuyết điểm trước tổ.

- Cậu làm thật đấy à?

Dìn nhìn Thuộc, giọng đanh lại:

- Hoạt động của Đội đâu phải là một trò chơi hả cậu?

[TuongLinh]

3

Những tin tức chiến thắng của ta từ Điện Biên và các chiến trường khác dội về đây tuy không đầy đủ nhưng không hề vì thế mà giảm tác dụng. Dần dần, cả ta và địch đều thấy tầm quan trọng của cái mặt trận cách xa năm sáu trăm cây số này. Thái độ hai bên càng ngày càng bộc lộ khác nhau một cách rõ rệt. Một bên là hy vọng, một bên là thất vọng. Bọn địch lẻ tẻ ra hàng. Có lần, cả một tiểu đội lính da đen mò xuống khu du kích nộp súng. Nhiều đứa giữ trong túi miếng vải trắng làm cờ hàng như lá bùa hộ mệnh.
Giải phóng Điện Biên! Tin chiến thắng về đây như cơn gió lốc thổi tung cái chút hy vọng mỏng manh của kẻ địch, làm bùng lên niềm vui sướng của đồng bào. Địch treo cờ rũ để tang Điện Biên Phủ. Chúng tập trung đồng bào lại để giải thích về thất bại đó, nhưng những lời giải thích càng làm cho mọi người thấy thêm tầm quan trọng của chiến thắng.

Đêm đêm, những tràng súng vẫn nổ liên tiếp. Chúng nó bắn như lên cơn điên. Có đứa chúc mũi súng xuống ao bắn hàng loạt đạn. Đội du kích thiếu niên được giao công tác địch vận và dẫn đường cho rất nhiều lính ra hàng đi xuống khu du kích. Trong ít lâu, số súng đạn lấy được của địch có thể trang bị cho một đại đội.
Tháng bảy, hiệp định đình chiến ký kết. Nhân dân ta lúc đầu không phải ai cũng hiểu thật đúng về hiệp định ấy, nhất là nhân dân trong vùng địch. Nhân dân Đình Bảng năm năm bị địch chiếm, tội ác của kẻ địch gây ra khiến mọi người chờ đợi và đòi hỏi một sự trả thù mãnh liệt, nghĩa là phải đánh cho chúng tơi bời, như nhiều chiến công chống ngoại xâm của dân tộc ta trong lịch sử còn truyền lại. Đất Bắc Ninh là quê hương của Thánh Gióng. Nhưng dù sao giặc Pháp cũng sửa soạn cuốn xéo khỏi đất này, đành phải dằn lòng mà chờ đợi cái ngày đó nhích đến chậm chạp. Quân kẻ cướp tiếc rỏ máu mắt. Năm năm chúng ở Đình Bảng và bây giờ thì cút. Đủ lắm, chúng tao chịu đựng chúng mày thế là đủ quá rồi. Còn ở nữa, chúng mày sẽ bị đánh tơi tả không còn mảnh giáp. Nhất định chúng tao sẽ chiến đấu đến cùng. Khi chúng mày đặt chân đến đây, nhiều đội viên thiếu niên mới mười một, mười hai tuổi, nay đã mười lăm, mười sáu cả rồi. Chúng tao lớn lên và chiến thắng, còn chúng mày thì già đi và thua trận. Chúng tao lại trở về nhà cửa của mình, chấm dứt nỗi cực khổ tủi nhục. Quét sạch những dấu vết nhơ bẩn, để cho trường học lại mở, đàn gà lại gáy, những ngày hội làng lại tưng bừng rộn rã!

Dân làng sống những ngày hồi hộp chờ đợi y như người bị lên nhọt, bây giờ nhọt đã vỡ mủ, đợi ngày vứt nốt cái băng kia, thì tha hồ mà reo, mà hát, mà cười cho thoả chí. Ôi. Những ngày tự do đã ở trước mặt chúng ta rồi!

Nhưng liệu trước khi cút đi, chúng mày còn giở những trò gì? Chúng tao phải tỉnh táo đề phòng. Nhưng đề phòng với tư thế của người chiến thắng. Nỗi lo sợ đã qua từ lâu rồi.

Ngày hạn rút khỏi Đình Bảng của địch đã đến. Buổi sáng hôm ấy, thằng lính móm vẫn leo lên chòi thổi kèn. Vẫn cái điệu “con bò xe kéo, con bò kéo xe”, nhưng nó còn báo thức cho ma nào nữa! Chúng nó đã lục đục từ nửa đêm. Thằng nào thằng ấy, từ quan đến lính, lo thu vén va li quần áo, hoặc ngồi với nhau uống rượu, đánh gỡ canh bạc cuối cùng, đánh chửi nhau, cấu xé lẫn nhau, ăn cắp của nhau. Dân làng phải đóng cửa, khua mâm khua nồi để đuổi bọn lính la cà đến như đuổi ôn dịch. Có đứa trèo tường vào ăn trộm. Nhưng cũng có đứa được ánh sáng chính nghĩa rọi vào tâm hồn tối tăm, hiểu được tội lỗi, đem quần áo và đồ chơi đến cho trẻ em. Có đứa đến xin lỗi và chào nhân dân. Những người chính nghĩa vốn nhân đạo, kẻ nào biết tội lỗi, hối lỗi sẽ được khoan hồng.

Chúng ta đã có kế hoạch chuẩn bị trước. Nhân dân tập trung lại đấu tranh, cấm không cho chúng đem theo những đồ đạc của cải của dân làng. Ta tập trung ở đường cái kiểm soát đoàn xe của chúng. Bọn xâm lược tàn ác nham hiểm. Chúng gài mìn lại các nơi cần phá.

[TuongLinh]

Chúng nó rút đi nửa làng trên trước. Chúng vội vã tranh nhau lên xe được một lúc thì tiếng mìn trong làng bắt đầu nổ. Tiếng nổ bất ngờ đó cùng với những ngôi nhà bị sụp đổ làm cho mọi người căm giận. Phải chặn bàn tay thú vật muốn cấu xé người đến phút cuối cùng của chúng lại. Bọn địch nửa làng dưới sửa soạn cuốn xéo nốt. Một số anh em du kích và đội viên thiếu niên, được cử vào làng theo dõi bọn chúng, tìm cho ra những nơi chúng nó gài mìn lại, khi chúng nó bước ra khỏi làng thì cắt những dây mìn đó. Chúng nó gài hàng chục quả mìn quanh cái đình nổi tiếng của làng. Bọn giặc rút sau đã bị nhân dân chất vấn về cái tội ác vừa rồi của chúng. Nếu ta không tôn trọng hiệp định đình chiến thì chúng nó đã phải trả một giá đắt về cái tội ác cuối cùng này.

Cắt xong dây mìn ở đình, Phát bàn với Thuộc:

- Chúng mình cần cắm ngay một lá cờ lên nóc đình này.

- Hay lắm, nhưng lấy cờ ở đâu ra?

- Lá cờ của Đội, khi Hoan đi đã trao lại cho mình.

Phát chạy về nhà, móc trong bờ vách ra cái ống sắt đựng lá cờ. Lá cờ tuy bé (lúc này thì lá cờ to bằng chiếc chiếu cũng vẫn là bé) nhưng màu đỏ vẫn thắm tươi và ánh sáng sao vàng rực. Phát chạy ra đình, hai tay căng lá cờ, rồi áp vào mặt. Thuộc vui sướng, đôi mắt càng hấp háy tợn:

- Phát ơi, sao mày lại khóc?

Phát mỉm cười, ôm lấy bạn:

- Mày có vui sướng không?

- Sao lại không? Nhưng kìa, chúng nó trông thấy bây giờ.

- Kệ xác chúng nó. Tất cả thuộc về chúng ta rồi!

Thuộc bồng bột nắm tay lại hô lớn:

- Việt Nam độc lập muôn năm!

- Cờ đỏ sao vàng muôn năm!

Khi cái ô tô cuối cùng của địch nổ máy vội vã phóng ra đường cái, mọi người bỗng lặng đi một lúc nhìn nhau. Có phải cái bóng đen u ám đã tan rồi không? Có phải cái chết đã đi mất, trả lại sự sống tươi vui không? Có phải năm năm dài đen tối đã chấm dứt vào một buổi sáng bình dị yên lặng này không? Phút im lặng không lâu, bỗng tiếng reo hò vang dậy cả trời đất. Tiếng reo, tiếng cười, tiếng khóc, tất cả ùa về làng, ùa về phía đình, ở đấy lá cờ đang bay trên nóc đình, giữa khoảng trời mênh mông. Mấy anh du kích ngăn đồng bào lại:

- Bà con rốn cho lát nữa, để chúng tôi gỡ hết mìn đã.

Thuộc vẫn đứng trên nóc đình, thỉnh thoảng lại cầm cờ lên quay một vòng. Người đi ngoài đường cái kêu lên: “A, Đình Bảng treo cờ rồi!”.

Cờ đỏ sao vàng mọc dần lên đuổi theo bọn địch về tận sát Hà Nội.

Phát triệu tập ngay cuộc họp toàn Đội ở sân đình. Lần đầu tiên toàn Đội được biết mặt nhau.

- Ồ, cậu cũng ở Đội à? Thế mà có lần tớ đã định giã cho cậu một trận vì cái tội cứ cặp kè với lính Tây.

- Cậu nhầm to, tớ còn vào Đội trước cậu kia!

- Tớ… đã đi đánh mìn với… với các anh du kích. – Cò Nam khó nhọc lắm mới nói hết câu.

[TuongLinh]

Thuộc đọc cho mấy đứa nghe những câu vè của mình về lý Bài:

Lão lý Bài mình dài, chân ngắn

Như chó cụp đuôi, như rắn giập đầu

Xưa kia râu vểnh lên cao

Bây giờ râu lại quặp vào như dê.

- Lão ta có chuồn theo Tây không nhỉ?

- Lão không dám chuồn theo đâu. Lúc nãy tớ thấy lão mặc áo dài, đội khăn xếp khúm núm đi đâu ấy.

- Chắc là đi chịu tội.

- Nói làm gì con muỗi tép ấy.

Những chú bé ở ngoài Đội nhìn các đội viên bằng những cặp mắt kinh ngạc và thèm muốn.

- Này, bây giờ Tây cút rồi, tớ xin vào Đội có được không?

- Bây giờ thì ai chẳng muốn vào, nhưng làm thế nào để biết được cậu có dũng cảm hay không?

- Tớ khoẻ ghê lắm…

- Đây là chuyện thử thách kia, chuyện tôi luyện trong lò lửa, đánh nhau với giặc kia, cậu hiểu không?

- Đề nghị hát một bài.

- “Hét” một bài!

- Phải đấy, tớ bị tức giọng từ lâu rồi, phải hét mới hả.

- Thuốc lá đâu đốt lên.

- Từ nay cấm hút thuốc lá.

Phát định nói vài câu với toàn Đội, nhưng cuối cùng cũng chẳng biết nói gì. Rồi các đội viên chạy đi khắp làng từ lúc nào không biết. Phát đứng lại một mình ở sân đình. Phát trông thấy một cái mũ nguỵ binh rộng vành vứt ở bãi cỏ liền nhặt lên, lấy đà liệng xuống ao, người Phát cũng quay đi một vòng. Phát về nhà, mẹ đã nấu cơm xong đang đợi Phát. Nhưng Phát không muốn ăn.

- Con no lắm.

- Ăn gì mà no?

- Không ăn cũng no u ạ.

*

*   *

Bác Nhã báo cho Phát biết ngày mai sẽ họp mít tinh toàn thể dân làng, bác sẽ giới thiệu Đội thiếu niên với mọi người, hãy chuẩn bị cho Đội ra mắt. Phát báo ngay tin đó cho các đội viên biết. Nhiều ý kiến sôi nổi. Đây là một điều hết sức vinh dự, thích thú. Phải ra mắt cho ra trò mới được. Ăn mặc phải chỉnh tề và thống nhất. Nhiều quyết nghị được thông qua chớp nhoáng. Một lá cờ: có rồi.

Mỗi người một mũ ca lô. Vải không thiếu gì, trong kho còn hai súc vải lấy được của giặc. Mấy tay thợ may của Đội tập trung lại may ngay.

Mỗi người một bộ quần áo nâu mới, dây lưng thắt bên ngoài, ống quần chít bằng dây cao su.
Còn vũ khí? Phải rồi, đã là du kích thì phải có vũ khí, phải có súng. Nhưng các kho súng đã nộp hết rồi. Đề nghị bác Nhã cho mượn súng. Một khẩu súng lục cho đội trưởng, vài khẩu súng máy bắc ở phía trước hàng quân, cho nòng nghếch lên cao. Ai không có súng thì đeo lựu đạn.

[TuongLinh]

Đến chiều tối, Thuộc lật đật đến tìm Phát:

- Cái mũ của chúng mình không thể để trơn tuột được đâu, phải có một ngôi sao gắn vào. Phải làm ngay đêm nay. Tớ vẽ kiểu hẳn hoi rồi, gấp quá thì làm bằng giấy vậy.

- Mày thật lắm trò!

- Trò gì, chuyện hẳn hoi đấy.

Phát đồng ý. Thuộc tập trung một số đội viên lại, giao cho việc dán sao trên mũ. Thuộc đã cắt những miếng tròn bằng giấy đỏ và những ngôi sao vàng bằng giấy trắng nhuộm nghệ. Còn ngực nữa, cũng phải có cái gì đeo lên chứ. Mỗi sáng kiến nảy ra lại được thực hiện ngay. Thuộc lại cắt những miếng giấy hình chữ nhật, kẻ khung và chọn các cậu chữ tốt viết vào năm chữ: “Đội du kích thiếu niên”.

Phát đi gặp bác Nhã đề nghị mượn súng cũng vừa trở về nói:

- Súng không có đủ đâu. Đội ta chỉ được mượn một khẩu súng máy, một khẩu súng lục và ba khẩu súng trường. Còn lựu đạn thì sẵn nhưng không được đeo, vì mít tinh đông người, đeo lựu đạn nhỡ rơi nổ thì sao.

- Thôi được, mỗi tổ một khẩu vậy.

Phát nói thêm:

- Bác Nhã còn nói Đội ta phải cử người phát biểu trong cuộc mít tinh.

- Chao ôi, thế thì khó quá nhỉ!

- Đội trưởng lên nói chứ còn ai nữa. Cũng phải kể cho đồng bào nghe chúng ta đã hoạt động như thế nào chứ, nhất là để các cậu ở ngoài Đội biết.

- Không nên lên mặt khoe khoang.

- Thế thì nói cái gì?

- Nói gì tuỳ thằng Phát nghĩ.

- Sao lại trút cho mình nó, nó thay mặt toàn Đội kia mà. Cử mấy đứa viết cho nó một bài nó đọc.

- Phải đấy, viết cho hay vào!

Một tổ “thư ký” được thành lập. Tất nhiên Thuộc được bầu vào trước tiên.

- Thế thì làm việc suốt đêm nay à?

- Suốt mười đêm mà làm những việc này vẫn khoái.

- Thằng Thuộc nói khoác, tao vừa thấy mày buồn ngủ díp mắt lại.

- Không đâu, tao lim dim mắt để suy nghĩ và mơ ước đấy.

- Mày mơ ước những gì?

- Nhiều lắm, không thể nói ra được. Nói ra chúng mày lại thèm muốn rồi đứa nào cũng bắt chước cho mà xem.

Lúc này không biết Thuộc mơ ước những gì, còn Phát thì ước Hoan trở về ngay. Ngày mai có mặt nó trong cuộc mít tinh thì vui biết mấy. Nó làm đội trưởng từ lâu, nó thay mặt toàn Đội thì đúng hơn. Nếu nó nghe tin làng được giải phóng, thế nào nó cũng về.

Điều Phát mong đợi tình cờ lại xảy ra đúng như vậy. Tinh mơ sáng hôm sau, Hoan về làng, Hoan về Bắc Ninh đêm hôm trước, và từ gà gáy canh đầu Hoan đã chạy một mạch về làng. Hoan chưa về đến nhà đã gặp các đội viên, liền bị túm ngay lấy, và chẳng mấy chốc Hoan đã bị bao vây không kịp thở, không kịp trả lời bao nhiêu câu hỏi dồn dập.

[TuongLinh]

- Nó thành bộ đội rồi. Ăn cơm vùng tự do béo ra, trông oai lắm.

- Đi dự mít tinh luôn đi!

- Cậu là đội trưởng, cậu phải phát biểu ý kiến nữa đấy.

Hỉ túm lấy anh:

- Giả anh tớ đây, để anh tớ về nhà đã chứ!

- Cái Hỉ làm gì thế? Chốc nữa anh mày về.

- U tớ biết, u tớ mắng cho đấy.

- Ai lại dám mắng Đội?

- Đội là các cậu chứ là ai.

- Chúng mình đưa nó về qua nhà rồi dự mít tinh luôn.

- Phải đấy.

Các đội viên đã ăn mặc tề chỉnh đúng như những điều quy định hôm qua, đặc biệt những chiếc mũ ca lô rất xinh xắn, làm cho các khuôn mặt vừa vui tươi lại vừa rắn rỏi.

Toàn Đội đưa Hoan về nhà. Hoan không thể nói gì hơn mặc dù có hàng nghìn điều muốn nói.

- Chuyện Đại hội tớ sẽ kể sau. Họp xong, tớ phải đi các nơi báo cáo. Được tin làng giải phóng, tớ xin về.
Thật chỉ muốn mọc cánh mà bay về. Sướng quá, Đội ta vẫn đông đủ.

Tâm luồn lên đi sát bên cạnh Hoan, nhìn Hoan, chăm chú lắng nghe mỗi câu nói của Hoan. Hoan đã từng trốn ở nhà Tâm, từng mặc áo của Tâm kia mà! Cái ngày Hoan nằm ngoài đồng, ai liên lạc đầu tiên? Tâm chứ ai! Tâm đưa tay lên sửa lại cái mũ ca lô trên đầu hơi lệch đi một chút cho giống in như cái mũ ở trên đầu Hoan.

Đến nhà Hoan, mẹ Hoan cũng bị bọn trẻ quây lại làm cho bà vừa vui sướng vừa bối rối cuống quýt.

- Bác phải mổ lợn ăn mừng chiến sĩ thi đua đi!

- Bác phải đánh cho nó một trận. Bỏ đi hàng năm mới về!

- Nó béo ra bác nhỉ?

- Xin phép bác để cho Hoan đi mít tinh với chúng cháu. Mời bác đi một thể.

Mẹ Hoan xúc động:

- Các con làm cho mẹ cười cũng không được mà khóc cũng không được nữa đấy. Nào thì đi!
Người mẹ đi trước, cả đàn con ríu rít theo sau. Trên khuôn mặt xúc động và rạng rỡ của người mẹ vẫn còn hằn lại những nét u ám của ngày qua, còn trên khuôn mặt của đàn con thì không có những nét ấy. Tất cả ngời lên một niềm vui sướng. Những cặp mắt chỉ muốn trông thấy những hình ảnh tương lai, những chân trời, nhìn thấy cái gì cũng tươi đẹp, mặc dù xóm làng còn ngổn ngang xơ xác, đầy những vết tích tàn phá. Tất cả những nỗi băn khoăn khác lúc này đều chìm đi, vì tự do vừa đến mang theo niềm tin lớn quá, hạnh phúc lớn quá. Tự do, hạnh phúc giành lại bằng tất cả sức lực, cố gắng của chúng ta và bằng cả những hy sinh xương máu.

1962-1964

HẾT