Ký ức một thời hoa lửa-Phần 5

[tralientay]

Thấy nói đến ông Hải Như và Thời Hoa-Lửa, tôi cũng thêm mấy dòng.

1. Hồi Mỹ đánh bom Hà Nội, quãng 1966 do Bộ Công An lấy một khu quanh xóm Hạ Hồi, nhà tôi chuyển từ phố Quang Trung về khu Nguyễn Công Trứ. Nhà ông Hải Như ở H1 nhà tôi H2, nên tôi thường thấy ông ấy (và một số người khác như nhạc sĩ Nguyễn Xuân Khoát, nhà thơ Quang Dũng (ít thấy), nhạc sĩ Đàm Linh...). Ông Hải như có hai người con lớn hơn tôi, một bằng tuổi tôi, một cùng tuổi và chơi với đứa em tôi, và ba đứa sau nữa. Mấy năm sau, nhà tôi ba chị em lần lượt đi bộ đội, người con thứ hai của ông cũng nhập ngũ và là liệt sĩ ở thành cổ Quảng Trị, chưa tìm thấy hài cốt. Về sau thỉnh thoảng tụi tôi vẫn trò chuyện khi gặp nhau ngoài đường. Nhờ câu chuyện trên DNGN tôi lục lại google và biết ông HN vẫn sống, đã 90 tuổi.

2. Nhiều người sẽ không đồng ý khi thấy ông HN viết trong "Lời liệt sĩ thành cổ Quảng Trị"

Thời của thế hệ chúng tôi không nên dùng mỹ từ "Thời hoa lửa"

Tôi nghĩ cá nhân ông HN có thể nói "không nên dùng", nhất là nếu hình dung lúc ông HN đang nhớ đến đứa con trai hy sinh ở thành cổ và nghĩ là đang nói hộ con mình. Tuy nhiên ý kiến một cá nhân chỉ trở thành đại diện cho một "thế hệ" nếu được thừa nhận, nếu không cũng là ý kiến cá nhân.

Theo tôi hiểu từ "Thời Hoa-Lửa" là từ đặt ra nhiều năm sau chiến tranh, của chính những người lính trở về, nghĩ về chiến tranh với biết bao đau thương và mất mát nhưng rất "đẹp", cái đẹp của tuổi trẻ làm nghĩa vụ với đất nước, và cái "đẹp" này chính là hình tượng "Hoa", "Hoa" là tinh thần của con người? Hoa-Lửa là một cặp phạm trù, vì chính Hoa này mới cho thấy Lửa khốc liệt biết bao, và vì sao con người lại vượt qua được Lửa. Ông Hải Như đã không hiểu từ "thời hoa lửa" theo nghĩa này.

Hồi đi bộ đội 6/9/1971 tôi chưa nghe đến từ "thời hoa lửa", mà trước khi vào chiến trường nghĩ đến

Máu Lửa

Chưa trải qua sao như đã quen
Vì điều ấy có gì lạ nữa
Đất nước mình mấy mươi năm máu lửa
Nên sắp bước vào vẫn thấy rất ung dung

5.1972

3. Tôi không thích thơ Hải Như. Ông Hải Như làm thơ thiên về ý không thiên về vần, nhưng tôi ít thấy ý sâu sắc hoặc tự nhiên, như thường phải cố gồng để có ý hoặc có phong cách, và vậy tôi hầu như không chú ý. Tuy nhiên, ông Hải Như cũng có những bài rất nổi tiếng, như "Thành phố hoa phượng đỏ" chúng ta ai cũng biết, và "Chúng cháu canh giấc Bác ngủ, Bác Hồ ơi" viết chiều 8/9/1969.
   
"Trăng vào cửa sổ đòi thơ"
Bác vừa chợp mắt, xin chờ trăng ơi!

Hồi đầu 9/1969 có bài viết trên Văn Học cho là có mấy bài thơ hay khi Bác Hồ mất, trong đó có bài của HN, cùng mấy bài "Bác ơi" của Tố Hữu

Suốt mấy hôm rày đau tiễn đưa
Đời tuôn nước mắt, trời tuôn mưa...
Chiều nay con chạy về thǎm Bác
Ướt lạnh vườn cau, mấy gốc dừa!

"Muôn vàn tình thân yêu trùm lên khắp quê hương" của Việt Phương


Trời đổ mưa, đi viếng Bác, đồng bào chờ, bị ướt
Bác thương đồng bào, con biết Bác không vui

Ngừng đập trái tim tột bậc con người
Cây cỏ đất trời không thật nữa
Mắt ta nhìn sắc màu cũng giả
Ôi ước gì không thật cả nỗi đau mồ côi

và  "Gửi lòng con đến cùng Cha" của Thu Bồn

Có người thợ dựng thành đồng
Đã yên nghỉ tận sông Hồng, mẹ ơi
...

Đã ngừng đập một quả tim
Đã ngừng đập một cánh chim đại bàng
Nỗi đau vô tận thời gian
Nhớ thương nhưng chớ lệ tràn đẫm mi.

Chúc tất cả các bạn những ngày cuối Tết vui vẻ.

[xuanxoan]

      Hay lắm Tralientay, đáng để suy ngẫm.

[tuanb5]

Rẩt cám ơn bác tralientay đã cho tôi biết thêm nhiều thông tin thú vị.

Cũng như bác, tôi không thích đọc thơ của Ông Hải Như. Mặc dù Ông có 1 số bài có tiếng tăm như bác đã trích dẫn. Ông còn có 1 bài được khá nhiều người nhắc đến, đó là bài thơ Hoa sữa:

Mùa này Hà Nội mùa hoa sữa
Anh đợi em góc đường Nguyễn Du
Hoa sữa thơm mùi thơm chờ đợi
Trăng đầu đông gợi trăng mùa thu


Sở dĩ tôi không thích, là bởi thơ ông thô ráp, thiếu nét tinh tế để chạm vào phần sâu kín của người đọc. Thậm chí sảy ra trường hợp như câu:

Là "Nhất tướng công thành vạn cốt khô"
Hay là:
Thời của thế hệ chúng tôi không nên dùng mỹ từ "Thời hoa lửa"

Nó hoàn toàn không "phục vụ" cho điều ông muốn nói, thậm chí gây bức xúc cho những người 1 thời khoác áo lính, sống đời trận mạc của cuộc chiến tranh khốc liệt (trong đó con Ông).

Nhưng tôi nghĩ, đó là "tạng" thơ Ông mà thôi. Ta đọc, không nên đi quá xa ngoài văn bản.

[Tanloc555]

Công bằng mà nói thì thơ của Hải Như trước đây cũng được, cũng đã có một số bài thơ hay và đáng đọc. Nhưng gần đây có lẽ do suy nghĩ của Ông ấy về xã hội có nhiều "bức xúc" nên thơ của ông nhuốm màu sắc chính trị nhiều hơn. Tralientay đã đúng khi nói "ông cố gồng để có ý hoặc có phong cách", là vì ông cố đưa những suy nghĩ bức xúc hiện tại của ông vào thơ nên không tránh khỏi bị khiên cưỡng trong những câu thơ.
Âu cũng là bệnh chung của những người cao tuổi làm thơ !
Khi nói về từ HOA LỬA - Chúng ta không có từ gì hay hơn để nói về thời ấy, HOA LỬA như đã gắn vào tâm thức rồi !

[lexuantuong1972]

Khi nói về từ HOA LỬA - Chúng ta không có từ gì hay hơn để nói về thời ấy, HOA LỬA như đã gắn vào tâm thức rồi !
____

Vâng đúng thế đấy các bác ạ. Cụm từ Máu và Hoa  xuất phát từ bài thơ Việt Nam Máu và Hoa của Tố Hữu viết sau khi ký HĐ Paris đầu 1973. Phải nói từ thời điểm đó về trước thơ TH với chúng ta như những lời truyền lửa. Còn cụm từ Thời Hoa Lửa bắt đầu từ chương trình cầu truyền hình tối 30/10/2005 Một thời Hoa Lửa tại Hà Nội và Quảng Trị. Cho tới thời điểm đó đây là 1 chương trình truyền hình trực tiếp lớn đầu tiên của VTV nói về 1 thế hệ những người lính QT đã sống và chiến đấu như thế nào trong 81 ngày đêm ác liệt để bảo vệ TX-Thành cổ QT hè 1972.

[nguyendoantho]

Cho phép tôi bình luận thêm về chủ đề này.
-Thứ nhất tự chúng ta những người lính không ại tô vẽ cho chính mình.tất cả đều do lòng dân Việt cảm xúc mà lên.
-Thứ hai "Máu và Hoa" Tố Hữu khác là nói về chiến thắng- Hoa với  hy sinh-Máu phải đi đôi với nhau . Còn Hoa Lửa hay một thời Hoa Lửa là nói riêng cho lớp sinh viên Hào Hoa tinh túy với cuộc chiến Máu Lửa ác liệt năm 1972 thôi.Tổ quôc cần thì dù là sinh viên cũng ra trận chiến đấu hy sinh không ngại ngần.Hoa Lửa là theo nghĩa đó.Chính tối hôm tổ chức tại sân ĐH Tổng hợp tôi có mặt và ngồi hàng ghế thứ 2 dưới Tạ Bích Loan nên nhiều người bạn thấy và gọi điện hỏi thăm ngay lúc đó.
-Chương trình tối hôm đó được viết kịch bản rất sớm Trọng Luân và tôi có đến Đài VTV trực tiếp trao đổi với cô Phúc ,sau đó T B Loan về có thay đổi đi khá nhiều.Tiếc rằng hôm sau đi quảng trị thì tôi không tham gia được nhưng băng đĩa chuyến đi đó tôi được một người bạn tặng vẫn còn lưu được.
-Ô Hải Như muốn nói lên tâm tư của mình chứ không phải của người lính chúng ta lúc đó nên hoàn toàn thông cảm được.Tôi chắc rằng khi đọc dòng tâm sự này thì Ô sẽ hiểu đúng hơn về người lính.

[vanthang341ht]

      Tôi cũng xin phép trao đổi vài lời, có gì không phải xin các bạn bỏ quá cho.
     “Máu và Hoa” hay “Hoa và Lửa” nếu hiểu theo nghĩa đen thì có thể mọi người hiểu giống nhau. Còn nếu đưa hai cụm từ này phân tích theo nghĩa bóng thì có thể hiểu nó khác nhau. Tôi không quen bình luận, phân tích nên không dám “múa rìu qua mắt thợ” vì tôi không có hoặc rất kém về  khả năng  ấy.
     Nhưng, theo tôi ai muốn nói cái gì và hiểu nó thế nào thì cứ nói thẳng ra ý kiến của cá nhân mình, nào ai có bắt bẻ gì. Ai đó muốn nêu một vấn đề gì lại cố ý như để đại diện cho một “thời của chúng tôi” đấy là điều không nên.
     Còn tôi, tôi cũng hiểu ý ông HN như bạn nguyendoantho nói: "Ô Hải Như muốn nói lên tâm tư của mình chứ không phải của người lính chúng ta lúc đó nên hoàn toàn thông cảm được".
     Một người đứng đầu một Quốc gia cũng có lúc, có người có những phát ngôn chưa thật chuẩn huống gì là nhà thơ!

[namha7676]

                            Em chào tất cả các bác !
              Em là lớp lính đi sau các bác ở thời đánh Mỹ ,nên cũng xin phép các bác phát biểu vài lời . Nói đến MỘT THỜI HOA LỬA một cụm từ mọi người được nghe rất nhiều , bàn luận cũng lắm nhưng theo em hiểu nó là thế này.
             Hoa lửa là lửa của ánh chớp ,của đạn pháo của tiếng nổ ,và cả ánh sáng của đèn dù soi rọi trên bầu trời rực sáng như pháo hoa .Nhưng ở đây nó là ánh chớp của sự chết chóc mà do chiến tranh ác liệt tạo nên ,nó nói một sự khốc liệt ...Nó là một hình tượng văn học ,nhưng cũng gắn liền thời cuộc .
                Bêm cạnh cái Hoa lửa của sự chết chóc đó ,người ta cũng muốn nói đến một loại hoa khác đó là hoa sinh ra từ trong lòng đất ,hoa mang ngọn lửa chiến đấu Cách mạng .Đó là người lính ,như đã từng có câu : "Người là hoa của đất " Đó là sự sống từ lòng đất sinh sôi, đó là người lính trong chiến hào mang lửa nhiệt tình yêu nước .Sẵn sàng chiến đấu và dám chấp nhận sự hy sinh cho đất nước . "Có những người con từ trong lòng đất .Xông lên bạt vía quân thù" .
              Nói đến một thời hoa lửa ,người ta đã gắn nó với Quảng Trị mùa hè năm 1972 .Bởi nó khốc liệt quá dưới pháo và bom của quân thù 4 sư đoàn của chúng ta và nhiều trung đoàn phối thuộc ,với 3 lần tấn công ta đã chủ thành Quảng Trị với chu vi 2 km ,và cả 2 phía đều phải rút ra để bảo toàn lực lượng . Với 1200 các bác sinh viên Hà nội ,đầu đội mũ cối, xanh xanh màu áo mới cũng đổ xương máu đóng góp trong mùa hè đỏ lửa này . Nói đến một thời hoa lửa ,em hiểu rằng nói đến1972 ,nói đến sự khốc liệt mà nó đại diện ,mà mấy nhà văn. nhà thơ nào đó đã hình tượng ,bước qua cổng thành cổ QT xin mọi người hãy bỏ dép vì sợ rằng bước lên thân xác đồng đội ,vì với bom pháo như vậy .Cũng giống như mặt trận Vị Xuyên Hà Giang ,ta không thể mang hết được đồng đội ra .
               Nhưng nói và,hiểu rộng ra chúng ta cũng có thể hiểu là MỘT THỜI HOA LỬA đó thời đánh Mỹ ,khốc liệt ,gian khổ và đầy đau thương .Có sai không hả các bác ?
                Cho nên em không thể chấp nhận ,một sự ngộ nhận ,hay gạt bỏ kiểu nhà thơ Hải Như .Bởi đã là xương máu người lính đổ ra dù là sinh viên ,hay nông dân cũng đều là máu đỏ .
                  Nói đến MỘT THỜI HOA LỬA ,người ta muốn nói nó đại diện cho cả một thế hệ trẻ Việt Nam cầm súng đánh Mỹ .81 ngày đêm chiến đấu khốc liệt ở thành cổ Quảng Trị ,nó là một sự tiêu biểu cho kháng chiến chống xâm lược.
 
               Em nói có gì chưa đúng mong các bác góp ý ,bỏ qua .
                                        Xin cảm ơn các bác .

[tranphu341]

           Chào các bác namha7676, bạn vanthang341ht, bạn nguyendoantho, bạn le xuan tuong 1972, ban tanloc555, bạn tuanb5, bạn xuanxoan, bạn tralientay cùng các bạn! Hay quá hay quá! Đầu năm mới các bạn đàm đạo về chủ đề "MộtThời Hoa Lửa" thật sôi nổi. Nhất là các bạn nói nhiều về bài Thơ của Cụ Hải Như. Tranphu341 cũng xin có một vài ý nhỏ như thế này:

           Nói về Thời Hoa Lửa thì đây là một cụm từ có từ sau này chứ không phải có từ trong những năm chiến đấu ác liệt tại Thành cổ Quảng Trị, hay là khắp cả đất nước ta trong những năm mà cuộc chiến ác liệt nhất. Tranphu341 cũng công nhận với các bạn là cụm từ này tập trung nhiều vào sự ca ngợi về cuộc chiến 81 ngày đêm tại khu vực Thành cổ QT. Nhưng Tranphu thấy chúng ta có thể coi nó là cụm từ ca ngợi xuyên suốt cả cuộc chiến dài cũng vẫn đúng như bạn namha7676 đã phân tích. Đây cũng không phải là cụm từ chỉ dành riêng ca ngợi lớp sinh viên đã nhập ngũ chiến đấu bảo vệ Thành cổ QT. VÌ CUỘC CHIẾN ĐẤU ĐÓ CÓ THỂ ĐẾN VÀI VẠN QUÂN TA CÓ NHIỀU ĐƠN VỊ THAM GIA MÀ SINH VIÊN CÓ LẼ KHÔNG THỂ ĐƯỢC 50%.

          Thời đó nổi tiếng nhất là câu nói của Anh Hùng LÊ MÃ LƯƠNG là:" Cuộc đời đẹp nhất là trên trận tuyến đánh quân thù". Máu và Lửa thì ai cũng đã nghĩ đến là bom là đạn, là sự khốc liệt và hy sinh. Còn cái đẹp ở đây phải chăng đó là Hoa. Sau này các là thơ nhà văn với cách nhìn lãng mạn nên gọi là Hoa. Là hoàn toàn đúng.

          Trở lại bài thơ của Cụ Hải Như có nhiều bạn có ý không đồng tình với cụ ở một vài câu; như : "Nhất tướng công thành vạn cốt khô" hay vài câu khác. Riêng Tranphu341 thì lại thấy bài thơ của Cụ thật tuyệt vời. Phải chăng "Gừng càng già càng cay" Mà cái tuổi của chúng ta chưa hiểu hết được vị cay đó? Tranphu341 không giám đàm đạo nhiều về vấn đề này mà sẽ xin kể lại một câu chuyện thật tại nơi Tranphu sinh sống.

           Cách đây khoảng 15 năm tại khu vực tổ cụm dân phố của Tranphu có phát động phong trào :" Tiếng kẻng 3 phòng và chiếc gậy an ninh". Tức là cứ 22h thì các tổ dân phố phải gõ kẻng báo nghiêm. Và thành lập tổ dân phòng, mỗi người, mỗi nhà đều phải có một cây gậy gỗ đề phòng kẻ gian. Công an phường tổ dân phố, Chi bộ vv.. đều hả hê lắm trong buổi lễ ra mắt của đội dân phòng. Liên hoan thành lập, có bia có kẹo có cán bộ công an và cấp trên xuống dự cũng rất hả hê về phong trào này. Mọi người đề nghị Tranphu phát biểu cổ vũ. Tranphu thấy việc này không có gì là vui nhưng mọi người vận động nên cũng đứng dậy phát biểu với nội dung sau:

          Thưa các đồng chí vv.. Tôi thất việc phát động xây dựng đội an ninh, chiếc gậy an ninh hay tiếng kẻng ba phòng thật chẳng có gì đáng khen ngợi và chẳng vui tý nào. Mà còn cảm thấy xấu hổ nữa là khác. Tất cả mọi người tròn mắt lên ngạc nhiên cùng sự bất ngờ nhất là các đ/c Công an , Cán bộ xuống dự. Mọi người hỏi sao lại nói thế. Tranphu nói rằng Tôi hỏi các đồng chí: Chiếc gậy kia là để đánh ai. Có phải là để đánh con cháu chúng ta không? Tiếng kẻng kia gõ lúc 10h đêm đâu phải là văn minh? Tại sau ở Thủ Đô Hà Nội họ Không gõ? Tôi hỏi chúng ta ở đây có phải gần hết là Đảng viên không? Đúng là vậy . Vậy đất nước ta đã giải phóng, đã thống nhất được hơn 20 năm. Một đất nước mà chỉ có một Đảng, một Nhà nước mà sao chúng ta đã hơn 20 năm giải phóng mà không lập được kỷ cương cho thật nghiêm minh mà lại để trộm cướp hoành hành như thế này? Tại sao một số nước ta gọi là Tư bản thì hàng hóa hoặc tư trang của mọi người đi tàu, đi máy bay cứ để tập trung một chỗ rồi đến đêm có những người lao công mang đến tận nhà theo tên tuổi. Tức là không có sự ăn cắp vv... Đây chẳng lẽ không phải là điều đáng xấu hổ sao cho chúng ta. Cho những người Đản viên chân chính và cả tất cả những người dân có văn hóa, có lòng tự trọng?

          Tranphu nói thêm một hồi nữa về những điều bức súc của xã hội đang diễn ra vv..

           Xin trở lại bài thơ của Cụ Hải Như. Phải chăng Cụ muốn nói sâu hơn rộng hơn, lớn hơn về cuộc chiến tranh. Cái câu : Nhất tướng công thành vạn xác khô" Thì Cụ chỉ nói theo câu ca đã có từ bao đời về sự trần trụi của cuộc chiến. Còn không ai, Không một ai muốn có cuộc chiến xẩy ra cùng với sự chết chóc tang thương với họ với dân tộc họ. Nếu như ở đó còn có sự khéo léo, giống như 2 nhà hàng xóm mất đoàn kết và không mất đoàn kết. Hoặc là một sự né tránh sẽ không diễn ra đổ máu vv..

          Ôi đề tài lớn quá! Tranphu341 cũng xin phép chỉ giám nói lên một vài ý nhỏ. Tranphu thật lòng chỉ muốn bày tỏ chứ không có ý tranh luận. Nếu có gì chưa đúng mong các bạn lượng thứ.

           Đầu xuân xin kính chúc các bác cùng đại gia đình luôn có nhiều sức khỏe, an lành, cùng nhiều niềm vui trong cuộc sống!

[nguyendoantho]

Các Bạn nói đều đúng cả.Có lẽ Ô Hải Như muốn thể hiện tâm sự của mình thôi đó là sao đã gần 40 năm rồi ,hai thế hệ đã lớn lên trong hòa bình rồi ,mà xã hội vẫn đầy rây cái xấu cái ác rồi tha hóa,tham nhũng,tội ác.vvv.vì thế nên Ô trăn trở thay cho những hy sinh của bao lớp người trước chăng ?