Không phải trò đùa

[danhthanh]

II 
Sở chỉ huy  sư đoàn cũng được bố trí giống như một sở chỉ huy  hồi đánh Mỹ, vẫn như căn nhà thùng nửa chìm nửa nổi, ở hai phái đầu hồi vẫn có hai chiếc hầm kèo vững chắc, vì pháo tầm trung bình của địch từ bên kia bên giới vẫn có thể bắn sang bất cứ lúc nào. Ở trước cửa mỗi lán vẫn những bộ bàn ghế ghép bằng những khúc gỗ nhỏ, các lối đi vẫn được căng dây rừng hai bên để ban đêm có thể đi từng lán này qua lán khác mà không cần phải dùng đến đèn lửa, hâm giao ban của các phòng và hầm chỉ huy tác chiến của ban tham mưu  sư đoàn vẫn là những căn nhà hầm rộng và kiên cố với những đường dây điện thoại dăng mắc ngang dọc như mạng nhện. Khi đi trong khu vực chỉ huy sở,  Tuấn  có cảm giác quen thuộc như chưa hề xa nơi này, hay nói cách khác, có vẻ như những chỉ huy sở như thế này vẫn tồn tại liên tục từ hồi đánh Mỹ tới nay. Tưởng như không có cái quãng hòa bình ngắn ngủi, không hề có những ngày sống vui như hội giữa  Sài Gòn , chỉ huy sở  sư đoàn đóng trong một căn cứ lớn của địch để lại với hệ thống điện thoại tự động, nước máy, điện lưới, giường đệm và những phòng họp, phòng giao ban chật ních những bàn ghế, xa lông, hòm tủ choáng lộn.... ở giữa quang cảnh ấy, người chiến sĩ giải phóng với những đôi dép cao su và nước da sốt rét có vẻ rất xa lạ, không ăn nhập gì với đồ đạc, tiện nghi và cả sự rỗi rãi. Còn ở đây, người lính nhanh chóng thích nghi với môi trường quen thuộc, hòa với thiên nhiên, cây cỏ đất đá. Đi giữa quang cảnh này,  Tuấn  bỗng rưng rưng  xúc động khi nhớ lại những năm tháng  chiến tranh mà anh đã trải qua. Đã tưởng không bao giờ còn phải nhìn thấy cái hầm kèo và những căn nhà thùng nằm khuất dưới những tán lá từng, có ai ngờ  lịch sử đã vội lặp lại đến thế?
Trước lối rẽ vào phòng tham mưu trưởng  sư đoàn có một tấm bảng đen dùng để thông báo tin tức trong ngày.  Tuấn  liếc nhanh qua tấm bảng và anh nhanh chóng nhận ra những ký hiệu quân sự quen thuộc. Bản tin cho biết tổng số vụ thâm nhập, tập kích  của bọn  Pôn Pốt sang đất ta đã lên tới con số trên một trăm vụ trong tuần. Một con số đáng lo ngại. Dưới đó là thông báo tin ngày hôm qua trung đoàn một bắt được ba tù binh. Bằng linh cảm nghề nghiệp,  Tuấn  tin rằng những tên tù binh này sẽ không mang lại tin tức đáng kể. Có lẽ lớ ngớ nên bị lạc được khi sang đất ta. Tiếp theo là thông báo về số thường dân bị giết trong tuần qua trong những trận pháo kích và tập kích bằng  bộ binh của địch sang đất ta. Cái con số 375 là thế nào nhỉ? Bao nhiêu người già, bao nhiêu phụ nữ, bao nhiêu trẻ em, không thấy phân tích. Thôi hãy tạm hình dung một cuộc tập hợp một cái chợ nhỏ bị hủy diệt hoàn toàn sau một trận pháo kích hay một cái làng nhỏ đang đêm bất ngờ bị địch tập kích và bọn chúng đã thực hiện một cách xuất sắc mệnh lệnh của cấp trên là không để cho một ai sống sót. Một vụ Mỹ Lai và một vụ Tân Lập thì có gì khác nhau? Nhưng ở đây chỉ có những con số lạnh lùng, ít sức biểu hiện, nực cười thay, bên dưới có cái dòng tin chết chóc ấy là một dòng tin giật gân khác.
Đồng chí nào còn xe Honda gửi ở hậu cứ chưa đăng ký xin nộp giấy tờ cho ban hành chính để cử người về làm gấp.
Cái chữ gấp ở đây rõ ràng có một sức mạnh nào đó như còn hơn cả sự ngột ngạt, thúc bách của tình hình mặt trận. Nó như nhắc nhở  Tuấn  rằng, nếu đây là một cuộc   chiến tranh thì là một cuộc  chiến tranh hoàn toàn khác với cuộc  chiến tranh mà anh đã trải qua.
Theo lối mòn có mũi tên chỉ,  Tuấn  nhìn thấy một căn nhà thùng nằm khuất dưới vòm cây lớn. Trước cửa nhà có một tấm biển gõ sơn trắng, nổi bật hàng chữ đen “”tham mưu trưởng””. Có lẽ anh Nhương ở nhà.  Tuấn  quyết định rẽ vào đây trước. Anh muốn nhanh chóng nắm được tình hình mặt trận, muốn hỏi thăm tình hình của Vinh và ý định xử trí kỷ luật cậu ấy của cấp trên. Muốn vậy thì phải gặp Nhường đã, con người này có khả năng mổ xẻ mọi vấn đề. Hồi đánh Mỹ- Nhường là trưởng ban tác chiến còn anh thì là chủ nhiệm trinh sát. Hai người không mấy ngày là không có những cuộc tranh cãi đến nảy lửa về tình hình địch hay những diễn biến của chiến dịch đang tiến hành. Mặc dù Nhường hơn anh gần chục tuổi nhưng luôn đối xử với anh bình đẳng và có phần còn nể trọng nữa. Trong khi tranh luận, hễ bao giờ đuối lý Nhường cũng tìm cách rút lui trong danh dự bằng một câu muôn thuở : “”thôi được! Tớ tạm thời nhường cậu một bước. Nhưng phải nên nhớ rằng tớ không chịu chấp nhận thất bại dễ dàng thế đâu.  Rồi chúng ta sẽ trở lại vấn đề này khi tớ có đủ cứ liệu””.
Trong công tác,họ là những người luôn tin cậy nhau. Nhường không bao giờ bắt đầu đưa ra những dự kiến cho một phương án tác chiến khi chưa có đầy đủ những cứ liệu về địch do  Tuấn  xác minh thường được coi là có độ tin cậy cao. Gần đây, trong một bức thư, Nhường viết cho anh những dòng cảm động “” Tuấn  ơi, cậu làm cách nào mà xin trở vể đơn vị đi chứ. Cuộc chiến đấu mới đã bắt đầu mà không có cậu thật gay go. Không phải mình không tin những đồng chí khác, nhưng tin cậu là một thói quen rồi. Bây giờ, không bao giờ mình nge báo cáo về tình hình địch mà cảm thấy hoàn toàn yên tâm như hồi đánh Mỹ, khi cậu còn ở  sư đoàn. Có lẽ kẻ thù mới phức tạp hơn, khó hiểu và lạ lẫm hơn? Nhưng cũng có thể vì người bác cáo không phải là cậu, một người lính trinh sát dày dạn kinh nghiệm và láu cá nhất  sư đoàn...
Thế đấy, bây giờ thì cái anh lính trinh sát láu cá ấy đã trở về với các anh đây. Để rồi xem cậu ta có thể giúp các canh nhận ra bộ mặt thật của kẻ thù mới này không? Khó đấy, vì tôi có phẩm chất đặc biệt gì đâu nhỉ? Quá trình nhận mặt kẻ thù là quá trình cọ sát với chúng, mà tôi thì chưa có được quá trình ấy. Nhưng thôi để xem anh sẽ nói câu gì đầu tiên khi chúng ta giáp mặt nhau nào? Theo thói quen, anh đoán đại một câu, đó sẽ là một tiếng reo :””A, thằng quỷ!”” Nhất định sẽ là cái tiếng éo quen thuộc ấy.
 Tuấn  bỗng mỉm cười rồi kiên quyết bước vào. Nhưng anh bỗng sững lại bên lối xuống cửa nhà hâm. Trong nhà, ngồi bên chiếc bàn làm việc của tham mưu trưởng , bên dưới tấm bản đồ không phải là Nhường...mà là... một người đàn bà trạc bốn mươi tuổi. Chị đang ngồi  trên chiếc ghế dài, mải mê đọc báo.  Tuấn  định lui trở về, nhưng đúng lúc đó thì chị đột ngột ngẩng lên và đã nhìn thấy anh.
-   Có việc gì thế anh?
-   Dạ...không –  Tuấn  bỗng trở nên lúng túng – tôi ...muốn gặp anh Nhường. Nhưng có lẽ...
Chị khẽ cười:
-   Tôi cũng đang chờ gặp ông Nhường nhà các anh đây. Nhưng ... tôi đã phải đợi gần một tuần lễ rồi kia.
-   Xin lỗi. Chị là...chị Thắm phải không ạ?
-   Vâng, anh cũng biết tên tôi à? Nhưng kìa, anh vào hẳn nhà đi đã chứ. Hình như anh mới đi đâu xa về phải không.
-   Vâng...em ở ngoài kia mới vào –  Tuấn  đổi cách xưng  hô khi biết chắc chắn người đàn bà trước mặt mình là vợ Nhường- Chị cũng tìm vào được tân đây thì giỏi thật.
-   Các ông có trốn ở xó xỉnh nòa mà chúng tôi không mà ra được? Nói thế chứ cũng may tôi có ông chú công tác ở cơ quan tuyên huyến tỉnh Tây Ninh này, chú ấy viết thư về nói anh Nhường nhà tôi có ghé qua chơi và cho biết đang đóng quân trong vùng này. Có chỗ dựa rồi tôi mới tìm đường vào đây chứ. Hình như chú vừa đi phép vào phải không?
-   Không ạ, em đi học ở ngoài Hà Nội, bây giờ cũng mới chân ướt chân ráo về đây. Chưa nghe ra thế nào cả.
-   Úi giời, đanh nhau to đến nơi rồi đấy chú ạ!. Đêm nào tôi cũng nge pháo nổ ình ình cả đêm.
-   Chị vào được mấy hôm rồi ạ?
-   Hôm nay nữa là năm hôm rồi đấy chú ạ. Thế mà...ông ấy cứ nằm tịt ở dưới đơn vị ấy. Mỗi ngày một lần được nói chuyện với ông ấy qua điện thoại. Rõ chán mớ đời ! chẳng lẽ tôi lại về quách cho đi rồi. Cơ quan ngoài kia thì neo người, công việc cứ gọi là chồng chất lên, thế mà mình thì... kìa chú xơi nước đã đi chứ. Nước chề đấy. Mỗi buổi chú công vụ lại pha cho một ấm tích nước trà để cho tôi tiếp khách. Tới bữa thì chú ấy xuống bếp lấy cơm về hai chị em ăn. Cái chú bé ít tuổi mà chu đáo lắm.
 Tuấn  vừa đỡ chén nước trà vừa ý tứ quan sát người đàn bà, trong đàu anh nhanh chóng nhớ lại và phân tích, mấy dự kiến:Cuối năm bảy mươi lăm khi anh rời sư đoàn đi học thì Nhường cũng mới được nghỉ phép. Lúc đó cả cơ quan tham mưu chúc anh kỳ nghỉ này sẽ “”hoàn thành nhiệm vụ””, nghĩa là sẽ có một đứa con để bù đắp lòng mong mỏi của gia đình và người vợ thủy chung. Anh chị cưới nhau từ năm sáu mươi lăm, cưới xong vài tháng anh đi B và xa nhau một lèo cho đến khi giải phóng miền Nam. Nếu đợt về phép ấy mà thành công thì cháu bé mới hơn một tuổi. Chị không thể bỏ con nhỏ ở nhà mà vào tận đây tìm chồng được. Vậy chỉ còn có một khả năng là họ chưa có con... sự phân tích ấy đã giúp  Tuấn  nhanh chóng hiểu mục đích chyến đi  của chị để không đưa ra những câu hỏi ngớ ngẩn.
-   Thư ông Nhường viết về chỉu nói là đang ở Tây Ninh; chứ có  viết một chữ nào về tình hình căng thẳng ở đây đâu. Nếu biết là các ông ấy đang rất bận chuyện giặc giã thế này thì ai nỡ vào quấy rầy các ông ấy là gì, phải không chú?
Chị xởi lởi, tiếp:
-   Chú  tính hơn một năm nay thư nào viết về  ông ấy cũng hứa là sắp về, sắp về... thế mà cứ đợi miết chẳng thấy bóng ông ấy đâu. Có người còn nói đùa rằng không khéo ông ấy lấy vợ hai ở trong ấy rồi cũng nên. Ai chứ ông Nhường nhà tôi thì không thể có chuyện ấy được. Nhưng sốt ruột quá. Vợ chồng lấy nhau hơn chục năm nay rồi mà chưa có con có cái gì, phụ nữ chúng tôi thì sinh đẻ chỉ có thì...Thôi thì trời chẳng chịu đất thì đất phải chịu trời, ông ấy bận không về được thì mình vào vậy. ở với nhau vài ba ngày, may ra...Chỉ cần ông ấy cho tôi một đứa con, rồi ông ấy muốn đi đâu thì đi. Chú tính lặn lội đường trường như vậy mà vào tới đây cũng mới chỉ nghe được giọng nói của chồng thì có tủi không cơ chứ? Đơn vị đang ở mặt trận, nhà khách chẳng có, các anh chỉ huy  sư đoàn đưa tôi về nằm tạm ở đây....Đến  là tội! Các anh ấy đang rối tinh rối mù lên vì chuyện giặc giã lại phải bận thêm vì cái mụ đàn bà dở dở ương ương này nữa.
-   ở ngoài kia tôi được phụ trách một cửa hàng thực phẩm của huyện. Quân của tôi thì lại toàn cô mắn đẻ. Đứa nào cũng vỡ kế hoạch. Mình là thủ trưởng, lại chưa đẻ đái gì, làm căng quá thì chúng nó lại nghĩ rằng có khi mình không đẻ được thì ghen ghét. Nhưng không làm đến nơi đến chốn thì công việc bê trễ, lúc nào cũng một hai cô nghỉ đẻ thì lấy ai ra mà làm? Cái nghề nội trợ xã hội nó khổ lắm chú ạ, cứ gọi là bận bịu quanh năm suốt tháng. Nhưng có lẽ về bận bịu như thế mà cũng đỡ tủi thân. Chứ rỗi rãi luôn thì  tôi cũng đến chết mất thôi. Bạn bè đứa nào cũng con nắm con dắt rồi.  Lấy chồng bộ đội nó khổ thế đấy. Ờ mà chú đã có gia đình chưa nhỉ? Chưa à? Ôi, thế là may đấy! Như ông Nhường nhà tôi, có vợ hơn chục năm trời nay rồi mà cũng như là không ấy, chỉ tổ mua cái lo vào người, bao giờ giặc giã  đánh cho hết rồi hãy hay? Nhưng mà làm sao cứ đanh nhau mãi thế hở chú? Tôi không hiểu mấy chuyện chính trị, nhưng tôi nghĩ làm sao chiến tranh không xẩy ra nữa là hay nhất. Nước nào thì dân cũng phải lo làm lo ăn, lo xây dựng, lo hạnh phúc.   chiến tranh liên miên chỉ phụ nữ chúng tôi là khổ. Thương các ông bộ đội thì ấy, nhưng lấy rồi thì đến gánh nợ cho các ông suốt đời thôi. Mà chú tính, thời loạn chẳng lấy lính thì còn biết lấy ai?
 Tuấn  ngồi lặng yên lắng nghe và chỉ biết cười trừ trước những lý lẽ nôm na, chân thật nhưng rất sắc bén. Bởi vì đó chính là cốt lõi, chân lý gần gũi là nguyện vọng thiêng liêng của cả dân tộc. Mấy chục năm qua chiến tranh đã đè nặng lên cả đất nước, lên thân phận người phụ nữ, lên tuổi thanh xuân của thế hệ các anh. Có dân tộc nào trên thế giới muốn có hòa bình muốn được yên hàn hơn dân tộc chúng ta sau khi đã phải trả không biết bao nhiêu là xương máu để có được một đất nước hòa bình, thống nhất? Có lẽ vì vậy mà trước những hành động điên rồ, ngang ngược  vừa qua của bọn  Pôn Pốt, chúng ta đã cố gắng tự kiềm chế. Sự tự kiềm chế đã lên tới nấc chót và những người lính ở mặt trận đã đến cái lúc không thể chịu đựng được nữa. Giặc đã tới thì phải vùng lên mà đánh trả. Đó là lẽ đương nhiên. Nhưng vấn đề là làm sao để không thổi bùng lên ngọn lửa  chiến tranh trên cái bán đảo đã quá nhiều đau thương này? Đó là một câu hỏi lớn mà lịch sử đang đặt ra như để thử thách dân tộc ta vậy.
Anh đã suy nghĩ như thế, nhưng làm sao có thể mang những khái niệm to tát ấy ra để mà nói với một người phụ nữ đang ấp ủ những ước mơ thật giản dị, thật bình thường nhưng rất đỗi thiêng liêng như những ước mơ của chị.

[Đức Cường]

Tôi ở F 320A từ tháng 3/1978 cho đến khi đơn vị ra bắc. Bài viết của nhà văn Khuất quang Thuy theo cách tư duy của tôi chắc chắn viết về sư đoàn này. Và lẽ dĩ nhiên các nhân vật là cán bộ chiến sỹ của sư đoàn . Bởi ở xã Tân lập ( Tân Biên ) thời điểm nửa đầu năm 1978 chỉ có một sư đoàn 320 QĐ3 tác chiến từ Xa mát - Suối Đà ha , đến Lò gò. Lúc đó , nhà ở của bộ đội ( các phòng , ban, đơn vị trực thuộc...) đều làm theo kiểu nhà âm " nửa chìm , nửa nổi " như nhà văn khuất quang Thuỵ đã miêu tả.
Cảm ơn nhà văn KQT.

[danhthanh]

  Trước hết nhà cháu có lời cám ơn bác Đức Cường đã đọc ủng hộ ạ, còn về tác phẩm này trong bản in không thấy có ghi là dành tặng ai cả, có một số tác phẩm thì TG có viết dành tặng cho 1 tập thể ví như ở truyện "" Trước ngưỡng cửa bình minh"" thì TG KQT có ghi: ""Kính tặng các chiến sĩ sư đoàn Đồng Bẳng Anh hùng"" và theo những thông tin bác đưa ra thì có lẽ là Bác KQT viết về F 320A .
Sau là vì dạo này nhà cháu đi làm bận quá chưa có thời gian số hoá tiếp để phục vụ các bác. Nhà cháu sẽ cố gắng hết sức để tiếp tục ạ.
xin chân thành cám ơn mọi người.

[danhthanh]

III –
Thế đấy, anh bạn trẻ à -  sư đoàn trưởng Lê Nguyên thân mật vỗ vai  Tuấn  - Tóm lại là tình hình đang chuyển biến theo hướng xấu đi. Chúng ta phải chuẩn bị cho khả năng tiến hành một cuộc tiến công tự vệ quy mô lớn. Có lẽ phải như vậy mới giải quyết được vấn đề. Đương nhiên hành động quân sự ở mức nào còn phải tùy thuộc ở sự chuẩn bị những yếu tố chính trị. Cái đó phụ thuộc vào sự tính toán của những cơ quan chiến lược về  chính trị và ngoại giao. Chúng ta là những người lính. Chúng ta phải chuẩn bị cho những hành động quân sự khi cần thiết ở bất kỳ mức độ nào. Có nghĩa là chúng ta phải chuẩn bị mặt trận, phải tìm hiểu toàn diện về địch. Vì thế bộ tư lệnh quân đoàn nhất trí cho gọi cậu về sớm. Trước mắt  sư đoàn xin cậu về đây để đảm nhiệm chức vụ cũ. Những cán bộ trinh sát kỳ cựu, có kinh nghiệm trong kháng chiến chống Mỹ, thì hoặc đã hy sinh hoặc đã giải nghệ cả rồi. Nhiệm vụ của cậu là tìm hiểu một cách toàn diện về địch để chuẩn bị cho những nhiệm vụ to lớn sắp tới, trước mắt là địch trên hướng đối diện với tuyến phòng thủ của  sư đoàn. Đó là một nhiệm vụ rất nặng nề, nhưng bọn mình tin ở cậu. Chỉ xin lưu ý cậu một điều là với thằng địch quái đản này, không chỉ bằng kinh nghiệm  thông thường mà hiểu được chúng. Trên nhiều bình diện chúng vượt qua ngoài những hiểu biết và xét đoán của chúng ta.  Ngược lại, chúng hiểu ta khá kỹ, bởi vì trước hết chúng là những tên phản bội. Chúng đã dùng những bài bả, đường nét chiến thuật mà ta đã dạy cho chúng để đánh lại ta.
Và điều quan trọng là đằng sau chúng là một tên khổng lồ thâm hiểm và nhiều tham vọng. Vì vậy, trước hết không được coi thường chúng. Chúng ta phải trả những giá khá đắt vì coi thường kẻ thù mới này rồi đó.
Sư tưởng dừng lại châm thêm một điếu thuốc lá nữa rồi chợt mỉm cườ hỏi.
-   Liệu cái học viện đáng kính ấy có làm cho đầu óc cậu loạn ù lên vì những món lý luận quân sự   chính trị, để đến nỗi quên sạch cả những ngón tủ của lính trinh sát không đấy?
-   Không đến nỗi thế đâu, sư trưởng ạ. Ngược lại đầu óc tôi có vẻ sáng láng ra đôi chút. Đến bây giờ thì tôi tin rằng, chiến đấu quả thực là một khoa học, nhất là trong thời đại hiện nay. Và tôi cũng hiểu rằng, muốn hiểu kẻ thù trước hết phải hiểu dân tộc và đất nước đã sinh ra chúng.
-   Đúng thế! Thôi, cũng mừng vì cậu đã trở về và có vẻ thông thái hơn. Thằng Nhường, nó mong cậu đỏ cả mắt đấy. Mình vừa điện báo cho nó biết tin cậu đã vào. À mà khốn khổ, vợ ông ấy tìm vào đơn vị đã mấy hôm nay rồi mà vẫn chưa được gặp chồng. Nhưng công việc chuẩn bị cho tác chiến sắp tới bận quá, có nhiều việc quan trọng đòi hỏi anh ấy phải bám trung đoàn hai cho đến khi nó hoàn thành công tác chuẩn bị.  Chiến dịch tới đây có những yêu cầu rất cao, không thể chủ quan được. Có lẽ nay mai, công việc hòm hòm rồi thì cũng phải gọi vị ấy về. Chậc, nghĩ cũng tội cho người đàn bà. Có lẽ cậu cũng nên sang thăm chị ấy một chút.
-   Tôi cũng vừa gặp chị ấy xong. Hoàn cảnh của anh chị ấy kể cũng ái ngại thật. Hay là, bố trí cho anh Nhường nghỉ ít ngày thủ trưởng ạ.
-   Không được đau – sư trưởng khẽ lắc đầu – Do tính chất đặc biệt  quan trọng của những trận đánh sắp tới, nên quân đoàn yêu cầu cán bộ chỉ huy  sư đoàn phải bám chắc cơ sở , chỉ huy từng bước chuẩn bị. Mình thì quân đoàn không cho rời vị trí này, các cán bộ tham mưu tác chiến thì chưa có thể bao quát mọi việc được...
-   Hay là .... cho tôi xuống đó giúp anh ấy một tay cho công việc nhanh hơn.
-   Chưa được-  sư đoàn trưởng vội xua tay – thứ nhất cậu vửa chân ướt chân ráo vào đây, chưa rõ ngô khoai thế nào. Mà với thằng giặc phải gió này, hấp tấp chủ quan là hỏng việc. Thứ hai, mình có ý định giao cho cậu nhiệm vụ khác, đó là công việc chuẩn bị cho giai đoạn hai của chiến dịch. Cậu Chiến vừa hy sinh, cánh lính trinh sát đang tác tác như gà mất mẹ. Cậu có trách nhiệm củng cố lại lực lượng để có thể bắt tay vào công việc ngay.
 Tuấn  khẽ thở dài:
-   Trước khi vào đây tôi có ghé qua nghĩa trang.
-   Nghĩa trang à? Chà ... –  sư đoàn trưởng khẽ nhíu mày – Thế đấy, nếu cậu đã ghé vào đó rồi thì cậu có thể suy nghĩa về nhiều vấn đề. –  sư đoàn bỗng đứng dậy, xỉa cả năm ngón tay lên mái tóc điểm bạc của mình vẻ bồn chồn bứt rứt.
-   ở đây chúng ta phải chấp nhận chiến đấu thực sự. Đây, cậu hãy nhìn lên bản đồ, cả  sư đoàn đã phải căng mình ra be bờ dọc theo suối này, hình thành một phòng tuyến ngăn chặn giặc. Chúng có thể tiến công chúng ta bất kỳ lúc nào bằng hỏa lực và xung lực. Chúng dùng các phân đội nhỏ, đánh liên tục vào các chốt, không kể đêm, ngày. Rồi, cũng vẫn bằng những phân đội nhỏ chúng luồn lách qua các khe hở của tuyến phòng thủ vào sâu trong đất ta phục kích , tập kích, gài mìn, gài bẫy, đánh phá làng mạc giết hại dân lành. Trong một thế trận bị động và bất lợi về chiến thuật như thế, bộ đội ta đã phải chịu căng thằng ngày này qua ngày khác, thương vong đã rất cao. Và, điều quan trọng là rất khó có thể bảo vệ được lãnh thổ khỏi những cuộc xâm nhập  đó nếu không được phép tiến hành những chiến dịch lớn. Cấp trên vẫn chưa cho phép chúng ta hành động một cách quyết liệt. Với một trình độ quân sự  bình thường chúng ta cũng hiểu rằng , muốn phòng thủ cho tốt phải giành lấy thế chủ động trên  chiến  trường. Phải lấy tiến công để phòng thủ. Phải đánh những đòn trừng trị đích đáng vào tuyến sau của địch, phá tan những trung tâm căn cứ xuất phát của những cuộc hành quân lấn chiếm này. Nhưng chúng ta chưa được phép hành động khi thời cơ chiến lược   chính trị và ngoại giao chưa chín muồi. Bất cứ hành động quân sự nào vượt quá phạm vi cho phép của trên, những người chỉ huy cũng sẽ phải chịu trách nhiệm. Vừa rồi cậu Vinh đã chơi chúng mình một vố ra trò. Bản thân mình và trung đoàn trưởng đã phải lên kiểm điểm trước cấp trên, còn cậu Vinh thì...đang nằm chờ kỷ luật. Thế đấy, những điều rất không hay đã xảy ra. Bộ đội hiện nay đang rất mệt mỏi và có phần thiếu tin tưởng ở cấp trên. Nhưng nếu có lệnh mở chiến dịch lớn, đánh thẳng vào sào huyệt địch, thì lập tức mọi việc  sẽ đâu vào đó hết, vấn đề là làm sao giữ vững được thế trận và tinh thần cho đến lúc ấy. Rồi cả lực lượng nữa chứ, chứ cù cưa kiểu này lực lượng ta sẽ bị tiêu hao rất nhanh, nhìn cái nghĩa trang, cậu có thấy xót xa không? Hồi  đánh Mỹ, tỷ lệ thương vong có lẽ chẳng phải lúc nào cũng cao như thế.
-   Một cuộc chiến tranh thực sự -  Tuấn  nhận xét dè dặt.
-   Đúng thế! Đúng thế...Chúng ta hoàn toàn không muốn nó xẩy ra, nhưng nó xẩy ra.
 sư đoàn trưởng trưởng Lê Nguyên uể oải đứng dậy. Biết rằng đã đến lúc phải kết thúc cuộc trình diện,  Tuấn  cũng vụt đừng dậy.
-   Tôi xin phép...
-   Thôi được...Cậu về đi. Nghỉ buổi chiều nay, tối nay ta sẽ làm việc tiếp. Trước mắt, cậu thay vị trí của Chiến, cậu ấy hy sinh thật đáng tiếc. Nhưng.. những tài liệu cậu ấy mang về được thật vô giá! Có lẽ...  Tuấn  nên nghiên cứu những tài liệu ấy trước, kể cả cuốn nhật ký của Chiến nữa. Cậu ấy viết hay lắm, như viết văn ấy, nhưng những đoạn phân tích về địch thì rất sắc sảo và chính xác. Thôi, tối nay cậu dành thời gian mà đọc những cái đó đã. Sáng mai, giao ban xong chúng ta làm việc nhé. Cậu được đề bạt thiếu tá rồi nhỉ, nhanh đấy! Lúc nào rỗi, cậu phải kể xem học hành được những gì chứ nhỉ? À, mà còn chuyện vợ con thì thế nào rồi? Chưa gì à? Thế thì cậu xoàng rồi! Nhưng thôi được, trong  cái dở cũng có cái hay, cậu sẽ thanh thản nhẹ nhõm hơn...
-   Nếu... hy sinh phải không?
 Tuấn  vội cười sau cái câu đế táo bạo ấy.
-   Gở mồm vừa chứ! À mà này, có một điều mới, dạo afny ở sư ta xuất hiện khá nhiều đồ đệ của phái duy tâm. Có cả một vị chỉ huy tiểu đoàn biết xem chân gà và giải đoán các điềm báo lành báo dữ nữa kia. Bậy hết sức! Đó là những tín hiệu rất xấu, nhưng có một thực tế là những may rủi, ngẫu nhiên chi phối khá nhiều đến hiệu quả chiến đấu. Mà khi cái ngẫu nhiên can thiệp và chi phối sự vận động  của cái hiện thực thì nghĩa là mảnh đất tốt cho những tư tưởng, duy tâm thần bí xuất hiện. Khi nào chúng ta làm chủ được tình thế, chi phối được cái ngẫu nhiên, khi đó những thứ nhảm nhí sẽ tự nó mất đi. Cậu có nghĩ như vậy không?
-   Tôi ...   Tuấn  hơi bất ngờ nên đành cười trừ - Quả thực tôi rất dốt về triết học.
-   Đây là vấn đề của cuộc sống, chứ đâu phải là vấn đề sách vở lý luận. Chúng ta phải luôn nhớ rằng hiện thực chiến đấu là một hiện thực khắc nghiệt nhất, liên quan trực tiếp tới số phận mỗi dân tộc. Trong tình hình hiện nay của chúng ta, hành động chiến đấu lại đang phụ thuộc vào sự vận động của tình hình chính trị. Do đó có thể nói rằng, vấn đề  chính trị đang chi phối mọi hành động của chúng ta. Nói thế để cậu có gặp cậu Vinh, cậu sẽ có cách mà an ủi nó.
 Tuấn  bỗng bật cười:
-   Thủ trưởng nói vòng vo quá. Tôi hiểu rồi. Chính Napolêông cũng đã có lên nói “”chính trị là số phận””.
-   A – sư trưởng khẽ reo lên – vậy ra cậu cũng có học được đôi ba điều đấy nhỉ? Tốt nghiệp học viện ra cũng có khác chứ.
-   Nhưng... tôi chưa kịp tốt nghiệp ạ
-   Ra lò non hả? Thôi được, miễn là những người lính ở chiến trường thừa nhận cậu là được rồi. Đó mới là sự thừa nhận cao nhất!
Tiễn  Tuấn  ra cửa phòng,  sư đoàn trưởng Lê Nguyên trở lại vị trí làm việc của mình bên bản đò. Nhưng ông bỗng cảm thấy khó có thể tập trung tư tưởng mà tiếp tục công việc. Sự xuất hiện  rất đúng lúc của  Tuấn , người cán bộ trinh sát trẻ tuổi mà ông rất yêu quý, tin cậy, đã tạo cho ông những ấn tượng mạnh mẽ. Những năm đánh Mỹ,  Tuấn  và ông đã có khá nhiều kỷ niệm. Hồi ấy, với cương vị là  sư đoàn phó kiêm tham mưu trưởng, không có trận đánh nào, chiến dịch nào ông không phải lặn lội cùng với cánh trinh sát hàng tháng trời để đi nghiên cứu tình hình địch, vạch phương án tác chiến. Đã bao lần nhờ có sự bình tĩnh, dũng cảm và mưu trí của  Tuấn  mà ông thoát hiểm. Ông đã đi đến chỗ hiểu rằng những phẩm chất đặc biệt của người cán bộ trẻ này là sự kết hợp nhuần nhuyễn trí thông minh tinh thần sáng tạo, lòng dũng cảm và ý thức trách nhiệm rất cao đối với nhiệm vụ. Là một cán bộ trinh sát, nhưng không bao giờ anh ta chỉ dừng lại ở việc nắm bắt và khai thác những thông tin về địch mà bao giờ cũng có những phân tích đánh giá một cách tổng quát toàn bộ tình hình chiến trường một cách sắc sảo và đôi khi anh ta còn đề xuất ra những ý kiến táo bạo cho phương án đánh địch. Trong thời gian vừa qua, công tác trinh sát năm địch của toàn mặt trận đang còn gặp rất nhiều khó khăn. Vì vậy,  Tuấn  về ông mừng lắm. Nhưng có lẽ không phải vì chỉ vì mừng mà bỗng dưng ông cảm thấy bâng khuâng, xao xuyến. Hình như cuộc nói chuyện vừa rồi đã khơi gợi trong ông những ý nghĩ u ám. Liệu ông có gieo vào lòng  Tuấn  một ấn tượng nặng về tình hình hiện nay không? Chắc là không,  Tuấn  có đủ thông minh để hiểu rằng tình hình không đơn giản, nhưng cũng có đủ bản lĩnh để không đi đến sự bi quan, mệt mỏi.  Rõ ràng anh ta hiểu rõ tính chất phức tạp của tình hình. Trước khi vê chỉ huy ở, anh ta cũng đã tạt vào nghĩa trang. Mấy cha chính sách thật rõ khéo chọn vị trí đặt nghĩa trang. Nó quả có hơi gần thị trấn và trục giao thông chính quá. Như vậy đối với mai sau...nó thật tiện lợi cho việc thăm viếng của thân nhân các  liệt sĩ. Mà nghĩ cho cùng, cái nghĩa trang ấy cần cho người sống hơn là người đã chết, cho mai sau hơn là hôm nay. ở mà sao bỗng dưng mình lại nghĩ nhiều đến cái nghĩa trang ấy thế nhỉ? Cái nghĩa trang ấy hình như... bất giác ông nhớ đến lá thư của con gái mình mà ông mới nhận được sáng nay! Nhưng vì bận nhiều việc ông mới chỉ kịp ngó qua. Ông vội vàng mở cặp lấy lá thư ra đọc lại. Phần đầu bức thư không có gì quan trọng ngoài việc thông báo tun tức gia đình, thông báo viêc cô đã tốt nghiệp và chuẩn bị đi nhận công tác. Chỗ này có vài điều đáng phải lưu ý:
...” “”thưa ba! Có lẽ vào một ngày nào đó, có thế cũng gần đây thôi ba sẽ ngạc nhiên khi thấy con xuất hiện ở đơn vị của ba. Con đã tình nguyện xin đi nhận công tác ở Miền Nam. Quyết định ấy chỉ mới hình thành gần đây thôi...Khi mà..Ba ơi! Thôi đến bây giờ thì con cũng chẳng giấu ba làm gì nữa. Con có một người bạn trai, người mà con yêu đã từng là cán bộ dưới quyền của ba. Anh ấy đá sống rát gần ba. Hiểu rõ về ba, và theo yêu cầu của anh ấy, chúng con chưa tiết lộ bí mật của mình khi nào chưa cảm thấy cần thiết. Anh ấy sợ ba sẽ không được vô tư khi biết đó là “”con rể tương lai”” của mình. Nhưng ba ơi, sự bí mật ấy bây giờ không cần thiết nữa vì...anh ấy đã hy sinh rồi. Bạn của anh ấy đã viết thư báo tin cho con, nói tỉ mỉ về sự hy sinh của anh ấy và vẽ cả cho con sơ đồ nghĩa trang nơi an nghỉ cuối cùng của anh ấy. Vì thế mà...sớm muộn con cũng có nghĩa vụ phải đến cho được nơi ấy. Có lẽ con nên đến đó với anh ấy càng sớm càng tốt... Ba ơi! Con sẽ làm phiền ba đấy. Nhưng.. con đang đau khổ biết chừng nào?...””
 Trời ơi! Liệu nó là đứa nào trong số hành trăm cán bộ dưới quyền của ông đã hy sinh trong thời gian vừa qua? Sao con bé lại không nói tên nó nhỉ. Ôi nếu ông biết tên...có thể ông sẽ ra đó tìm nó, thắp cho nó một nén hương...và nói với nó rằng – Ba xin lỗi các con, bởi vì ba đã không ngờ tới chuyện này. Nhưng.. dẫu ba có biết con có mặt trong đội ngũ của  sư đoàn mình thì liệu ba sẽ làm gì để ngăn chặn cuộc chia lìa đau đớn này của các con? Lòng tự trọng của tuổi trẻ sẽ khiến con không chấp nhận một cách che chở nào đó từ phía ba, và các con đã tìm cách cho ba sự khó xử ấy.
 sư đoàn trưởng cầm lá thư trên tay, bần thần đi đi lại lại trong phòng làm việc của mình. Ông bỗng cảm thấy lo ngại cho cái ngày mà con gái mình sẽ xuất hiện ở đây với gương mặt đau khổ. Ôi, con bé sẽ sống ra sao nhỉ? Thế là nanh vuốt cuộc chiến tranh này đã sở nắn đến số phận của một người thân trong gia đình ông rồi. Vậy mà có lúc ông cứ ngỡ rằng nó chỉ qua loa thế thôi chứ chưa chắc đã có gì ghê gớm lắm . Rõ ràng, có những lúc bản thân ông cũng thấy có nguy cơ có thể xảy ra một cuộc xung đột mới. Ngay sau năm bảy lăm đã xảy ra những cuộc đụng độ biên giới đã xảy ra sự kiện đảo Thổ Chu... Nhưng nếu có ai nói rằng rồi sẽ xẩy ra một cuộc  chiến tranh lớn với nước láng giềng này thì ông đã cho đó là chuyện nhảm nhí. Còn kẻ thù nào dám tấn công chúng ta sau khi chúng ta đã đánh bại một (kẻ) xâm lược khổng lồ như đế quốc Mỹ? Nhưng rồi điều tưởng không thể xảy ra đã xảy ra. Ngọn lửa  chiến tranh đã bùng lên và không có hy vọng gì có thể dặp tắt nó nếu không một lần nữa dùng tới sức mạnh của chính ngọn lửa căm thù  chiến tranh của dân tộc ta.
Con gái thương yêu ơi! Kẻ thù đã cướp mất hạnh phúc của con. Ba không thể nào giành lại được cho con nữa. Nhưng kẻ thù của chúng ta sẽ phải đền tội.

[danhthanh]

Chương chín

“” Khi đã có con người đi qua thì bao giờ họ cũng để lại dấu vết””
Nhật ký của một người lính trinh sát

[/i]
I
Một tuần sau cái ngày phát hiện ra chiếc hộp  thuốc lá, Tình mới bố trí được thời gian để cuống nhà Thái, nếu không có sự kiện này chắc gì anh đã nghĩ tới chuyện viếng thăm nhà của một người đồng chí đã hy sinh ngay sau khi trở về. Có lẽ anh đã phải giành thời gian để thu xếp cuộc sống của mình. Còn biết bao nhiêu điều phải làm, bao nhiêu điều phải suy nghĩ...  . Anh đã nộp giấy giới thiệu sinh hoạt Đảng ở văn phòng đảng ủy xã. Người ta yêu cầu anh, nếu sức khỏe cho phép thì nhận một công tác gì đó. Anh cũng không biết mình có thể làm được những việc gì trong cái guồng máy xã hội hết sức xa lạ với những tổ chức rất chặt chẽ của người lính. Anh Phước đã có lý khi nói rằng các anh đã được chuẩn bị tốt cho chiến tranh nhưng chưa được chuẩn bị để tham gia và công cuộc xây dựng lại đất nước. Liệu anh có đủ nghị lực và sức khỏe để tiến hành chuẩn bị cho mình những năng lực mới, đặng có thể góp phần vào công cuộc dựng xây đất nước hôm nay không? Anh chưa biết, tạm thời anh chưa trả lời câu hỏi đó. Xã hội đã cho anh cái quyền được nghỉ ngơi sau tất cả những gì mà anh đã phải chịu đựng trong cuộc chiến đấu vừa qua. Nhưng liệu lương tâm anh có yên ổn không, khi cuộc sống vẫn sôi sục ngoài kia với hàng ngàn vấn đề cấp bách? Liệu anh có thể ngồi yên khi những người như anh Phước đang ngày ngày vừa phải lao động nhọc nhằn, vừa phải đối mặt với những cái xấu, những kẻ xấu còn đang hoành hành trong xã hội chúng ta?
Nhưng anh sẽ làm gì? Sẽ làm được gì? Những tấm huân chương vẫn còn sáng bóng lên đấy những con người có thể nhanh chóng bị mòn mỏi mốc meo, han rỉ đi cùng năm tháng, nếu như không hàng ngày cọ xát với cuộc sống.  Tâm hồn rồi cũng sẽ chai sạn, sẽ mất dần đi khả năng cảm nhận, khả năng đồng điệu với nhịp đập hàng ngày của đời sống, khả năng cảm thông với những số phận ít may mắn và khả năng phẫn nộ trước những thói xấu xa của con người.  Nhưng anh sẽ làm gì ? sẽ làm được những gì? Có bao nhiêu người đồng đội của anh khi ra khỏi cuộc chiến tranh đã phải tự hỏi như vậy khi ngơ ngác đứng trước cuộc đời sôi động này?  Và họ đã tự tìm ra câu trả lời ra sao? Những ai có may mắn nhanh chóng tìm được vị trí thích hợp của mình trong cuộc sống này?  chiến tranh kết thúc đã được ba năm trời rồi, đi đâu ở đâu cũng gặp những người lính đã từ các chiến trường trở về. Những đồng đội của anh có vui sướng hạnh phúc không trong cuộc đời này?
Nhưng thôi, hãy gác lại những câu hỏi đó. Anh phải chuẩn bị cho mình một bộ mặt, một trạng thái tâm lý tình cảm để gặp mặt thân nhân của một người đồng chí ít may mắn hơn anh. Dẫu thương tích đầy mình và bị bệnh tật hành hạ suốt mấy năm trời thì anh vẫn hạnh phúc hơn Thái, vì anh đã được trở về quê hương, anh vẫn còn được sống, được ung dung thư thái đạp xe trên con đường mà ngày xưa Thái đã từng ngày ngày đi tới trường huyện. Ngày ấy, cứ từ mờ sáng là hai thằng gặp nhau ở ngã ba con đường này, cả hai đứa đều không có xe đạp nên phải dậy sớm để kịp đi bộ năm cây số tới trường, Thái vẫn thường mong tới một ngày nào đó sẽ có một cái xe đạp, cậu ta cam đoan rằng, với một chiếc xe đạp sẽ có thể đi tới bất cứ một nơi nào trên khắp đất nước. Thái đã không thực hiện được giấc mơ bé nhỏ đó của mình nhưng cũng đã đi bộ vượt Trường Sơn bằng đôi chân đã được rèn luyện từ thuở học trò. Có lẽ không còn cậu học trò nào phải cuốc bộ năm sáu cây số tới trường như các anh ngày trước. Nhưng, như thế liệu có tốt hơn không nhỉ? Anh ngạc nhiên khi thấy mình không cần hỏi thăm mà vẫn đến được đúng cái ngõ nhỏ ấy, mặc dù trong những năm học cùng Thái, anh chỉ tới nhà Thái đâu có một vài lần. Cái ngõ xóm này hình như không có gì thay đổi, thời gian như ngừng trôi trảy ở nơi này. Không hề có dấu vết của cuộc  chiến tranh long trời lở đất in hằn lên cảnh vật của cái xóm nhỏ yên tĩnh này. Tình có cảm tưởng mình vẫn chỉ là một cậu học trò như hơn mười năm về trước đến thăm nhà bạn. Từ trong cái cổng tre kia có lẽ Thái sắp sửa bước ra và reo lên ngạc nhiên vì cuộc viếng thăm bất ngờ của bạn. Nhưng.. anh lại gặp trước cổng nhà Thái một người phụ nữ khoảng gần năm mươi tuổi, trông không có vẻ gì là một bà nông dân.
-   Anh muốn hỏi cháu Bình phải không? – người đàn bà hỏi anh.
-   Tôi ..à vâng...tôi đên thăm gia đình cậu Bình, bà cụ có nhà không bác?
-   Tôi là mẹ cháu Bình đây- người đàn bà sốt sắng nói – mời bác vào nhà. Cháu nó có lẽ cũng sắp về đấy!
Tình rất đỗi ngạc nhiên. Trong thâm tâm anh hình dung mẹ Thái là một bà già tóc đã bạc, lưng đã còng và gương mặt hằn bao nỗi khổ đau. Người đàn bà này có vẻ như chỉ là chị gái của cậu ấy, còn khỏe mạnh sức vóc và nhanh nhẹn. Trong những năm học cùng với nhau anh chưa một lần được gặp mẹ  của Thái.
    Anh theo bà vào nhà và ngạc nhiên trước sự ngăn nắp sạch sẽ và lịch sự của ngôi ngà, mặc dù chỉ là nhà lợp lá cọ, nhưng mái lá được cắt xen bằng bận, tường quét lớp ve xanh nền nã, trong nhà thoáng mát và tươi vui bởi những bức tranh trang nhã treo trên tường và một dãy vạn niên thanh xanh rời bò trên cửa sổ. Bộ xa lông bằng gỗ mít đặt ở gian giữa , mặt bàn được trang trí bởi những bưu ảnh nước ngoài đặt dưới một tấm kính năm ly. Không có dấu vết gì của sự bồn bã, ảm đạm trong ngôi nhà của một người bạn đã hy sinh. Ở đây cuộc sống có vẻ thanh bạch, thư thời tới mức anh bỗng đâm ra băn khoăn tự hỏi, liệu mình có nên nói gì vể Thái nữa không? Có nên khuấy động bầu không khí yên tĩnh này bằng cách gợi lên những kỷ niệm những ám ảnh của những năm tháng  chiến tranh ? cuộc sống thật mãnh liệt, nó có khả năng tự điều chỉnh rất nahnh để không ngừng đi tới, nó mạnh hơn tất cả mọi nõi đau. Nhưng chẳng lẽ trong căn nhà này người ta đã có thể quên anh? Trên tường, ngoài tranh ảnh và một vài tấm bằng khen không thấy có bằng Tổ quốc ghì công mà người ta bao giờ cũng nhìn thấy trước tiên khi bước và ngôi nhà của thân nhân những liệt sĩ đã hy sinh vì Tổ quốc. Điều đó khiến Tình băn khoăn.
-   Mời bác xơi nước.
-   Cháu xin – Tình đón chén nước trên tay người đàn bà và quyết định lên tiếng – Cháu là bạn học cũ và là bạn chiến đấu với anh Thái nhà ta.
Người mẹ thoáng sững sờ nghe những lời ấy. Bà im lặng giây lâu rồi khẽ buông tiếng thở dài.
-   Thằng Thái nhà tôi thật thiệt thòi. Đến bây giờ thì...tôi cũng không hy vọng gì nữa, anh ạ.
-   Vâng, mọi sự đều đã xảy ra rồi...
-   Đối với nó thì đã đành...Dù sao thì nó cũng đã không trở về nữa. Nhưng thà rằng tôi biết chắc chắn rằng nó đã chết thì cũng không đến nỗi dằn vặt, đau khổ lâu đến thế.
Tình ngạc nhiên hỏi:
-   Chau tưởng bác đã biết điều đó từ lâu rồi chứ ?
-   Mãi tới cuối năm ngoái, gia đình tôi đề nghị mãi, họ mới gửi cho một cái giấy báo là cháu mất tích không rõ ràng...
-   Sao? Mất tích à? – Tình sửng sốt thốt lên – Nhưng anh ấy đã hy sinh cơ mà.
Người mẹ nhìn lom lom vào mặt Tình.
-   Anh biết chắc như vậy chứ? Trời ơi, có thật anh biết một chút gì về thằng Thái nhà tôi không?
-   Bác... Cháu còn biết nhiều hơn thế nữa. Cháu biết rằng con trai bác là một chiến sẽ trinh sát dũng cảm, một con người có tài năng và bản lĩnh. Chúng cháu cùng sống, chiến đấu với nhau suốt mấy năm trời. Và ... cho đến phút cuối cùng của cuộc đời anh ấy , chúng cháu vẫn ở bên nhau. Chính tay cháu đã ...đắp nấm mộ anh ấy giữa rừng sâu...
-   Con ơi! Người mẹ bỗng kêu lên một tiếng xé ruột, tưởng như tiếng sét của nỗi bất hạnh đến hôm nay mới vang đến tai bà. Bà đã đau khổ bao năm nay, nhưng hình như bà vẫn nuôi một mối hy vọng mỏng mạnh nào đó. Và hôm nay anh đã tới đây để hoàn thành trọn vẹn nỗi khổ đau của một người mẹ mất con...
-   Bác ... Cháu xin lỗi vì đã đến đây quá muộn. Nhưng bác có thể tha thứ cho cháu nếu bác biết rằng cho tới mấy ngày nay bóng đen của chết chóc, bệnh tật mới thực sự buông tha cháu. Cháu vừa mới điều trị thương tật xong và cũng chỉ được về quê cách đây vài ngày.
-   Không , tôi có trách gì anh đâu – người mẹ nói trong nước mắt – Tôi không chỉ hiểu mà người ta lại hành hạ tôi lâu đến thế? Con tôi đã chết, thì cứ để cho nó chết, tại sao người ta không báo tử cho nó để tôi biết rằng con tôi đã hy sinh cho đất nước như tất cả anh em bạn bè của nó. Mất ticsh , trời ơi! Một con người tại sao lại có thể mất tích, lại có thể bỗng dưng biến đi không để lại dấu vết gì trên cõi đời này? Nhưng .... có thật  rằng anh đã biết, đã chứng kiến...
-   Vâng! Cháu xin thề với bác cháu là người đã chứng kiến sự hy sinh của anh ấy. Cháu có thể kể cho bác nge từng chi tiết một trong cái buổi chiều hôm ấy. Bác hãy tin ở cháu, cháy  ở trên Mê Văn đây thôi, hồi ở nhà cháu và anh ấy vẫn cùng nhau đi bộ tới trường. cháu vừa đitrên con đường ấy để tới đây với bác. Trên con đường cháu đã nhớ lại mọi kỷ niệm và nước mắt cháu đã trào ra. Bác nói đúng con người không thể mất tích, không thể bỗng dưng tan biến, trong trời đất mà không để lại dấu vết gì. Thưa bác, đây là kỷ vật cuối cùng của anh Thái mà... cháu giữ được... Người mẹ run run đón lấy chiếc hộp thuốc lá làm bằng xác máy bay Mỹ. Bà ấp chiếc hộp vào lòng khẽ kêu lên một tiếng “”con ơi””! rồi ngất lịm đi.
Vừa lúc đó cậu con trai thứ hay của bà tên Bình bước vào. Cậu sững lại trước của khi nhìn thấy Tình đang xốc mẹ mình dậy.
-   Trời ơi, mẹ tôi làm sao thế?
-   Hay giúp tôi đưa bà vào giường nằm. Tôi sẽ giải thích với anh sau.
Họ đưa người mẹ vào giường lấy lăn mặt (khăn mặt) dấp nước lạnh đặt lên trán bà. Chỉ một lát sau bà đã mở mất rên rỉ.
-   Mẹ, mẹ làm sao thế
-   Con ơi!...Bình đấy phải không con? Mẹ ...không sao đâu. Con đưa anh ấy ra ngoài nhà uống nước. Mẹ ...cần được nghỉ ngơi một lát.
-   Tình và Bình trở ra ngoài nhưng Tình không ngồi vào bàn trà mà vẫy tay ra hiệu cho Bình.
-   Mời chú ra ngoài sân, tôi có những chuyện quan trọng muốn nói với chú.
Bình theo anh ra sân với bộ mặt lo lắng, căng thẳng.
-   Tôi vừa cho bà biết về những tin tức về anh Thái.
-   Anh biết anh ấy sao?
-   Tôi là bạn của anh ấy. Tôi nói luôn để cậu yên tâm. Tôi ở bên Mê Văn, tên tôi là Tình...
-   Vậy thì em biết anh rồi. Em là bạn học với Nghĩa. Chúng em thân nhau lắm.
-   Tôi biết điều đó. Tôi đã cho cụ biết về sự hy sinh của anh Thái.
Bình lặng đi trong giây lát rồi khẽ thở dài.
-   Anh... đáng lẽ anh không nên làm như thế.
-   Tại sao lại không? Anh ấy đã hy sinh cơ mà, gia đình cần phải biết điều đó, xã hội cần phải biết điều đó. Họ cần phải biết rằng anh ấy đã hy sinh dũng cảm vì Tổ quốc.
-   Nhưng... để làm gì? Để một tấm bằng Tổ quốc ghi công ư? Không, điều đó không cần thiết bằng niềm hy vọng của mẹ em. Dù nó thật là mong manh, nhưng mẹ em vẫn hy vọng rằng một ngày nào đó anh trai em sẽ trở về. Mệ em yêu anh ấy biết bao? Sau cái chết của bố em thì anh ấy là niềm hy vọng của em. Em cũng biết rằng anh ấy đã chết.  chiến tranh đã kết thúc ba năm trời rồi còn gì? Nếu còn sống thì thế nào cũng có tin tức. Đằng này, vẫn biệt vô âm tín. Em không hy vọng gì nữa. Nhưng em vẫn thường an ủi mẹ em rằng, có thể anh ấy còn sống và vì một lý do gì đó thật đặc biệt đã không thể nhắn tin về cho gia đình. Dần dần mẹ em cũng tin như thế. Và có lẽ như vậy bà đỡ đau khổ hơn? Bây giờ thế là hết! Em biết an ủi mẹ em ra sao đây?
Trên gương mặt trẻ trung nhưng sớm xuất hiện những nét cương nghị rắn rỏi của Bình bỗng chan hòa nước mắt.
-   Có lẽ chú không hiểu hết bà cụ đâu. Bà cụ cứng rắn hơn cậu tưởng nhiểu và các chú đã lầm khi tưởng rằng đã đánh lừa được bà. Bà không một mảy may tin rằng anh Thái còn sống ở đâu đó. Những người mẹ không thể không biết rằng con mình đã chết. Nhưng vì các chú đã tìm cách an ủi mẹ theo chiều hướng ấy nên bà cụ đã giả vờ tin để các chú yên lòng. Nhưng chẳng lẽ chú không biết rằng người mẹ bao giờ cũng quan tâm đến nhanh cách của con mình ngay cả khi nó đã chết. Bà đau khổ bao nhiêu khi xã hội chưa thừa nhận cái chết của con bà là một cái chết  có ý nghĩa. Mà quái giờ làm sao? Tại sao lại có thể có sự nhầm lẫn tai hại đến như thế về số phận của một con người? Ai phải chịu trách nhiệm về vấn đề này? Dĩ nhiên là những người còn sống, trong đó có cả tôi nữa, cũng phải chịu trách nhiệm về điều này. Chúng ta sẽ phải làm sáng tỏ, nếu không chúng ta không đáng sống ở trên đời này dù chỉ một ngày. Chúng ta sẽ trở thành kẻ vô ơn.
-   Bình xúc động nắm lấy tay anh.
-   Anh Tình, không ngờ em lại không hiểu mẹ em bằng anh. Em thật có lỗi với mẹ. Anh biết không, em còn nói dối bà một điều rất quan trọng nữa.
-   Chuyện gì vậy?
-   Em đã đủ điểm thi để đi nước ngoài. Đã có giấy của Bộ Đại học. Nhưng khi em mang hồ sơ lên ủy ban nhân dân xã để xin chứng thực thì họ ghi vào đó rằng : “” Anh trai là Lê Viết Thái đi bộ đội đã mất tích ở Miền Nam không thể xác minh được rằng anh Thái hiện còn sống hay đã chết, nếu còn sống thì chỉ có thể đang ở một nước ngoài nào đó. Vì vậy, theo chúng tôi, không thể để anh Lê Viết Bình đi học nước ngoài vì những lý do an ninh và chính trị””. Họ đã ghi vào hồ sơ của em như thế đấy. Thật là cay đắng, nhưng em đã phải cắn răng lại. Em không nộp hồ sơ lên trên rằng em không muốn đi nước ngoài. Mẹ em không được biết điều đó, em nói rằng em không đủ sức khỏe, nếu biết sự thể như thế, mẹ em sẽ đau khổ biết bao?
-   Không thể như thế được! Không thể ... như thế được. Đó là một sự xúc phạm tới người đã chết- Tình nghẹn ngào – chúng ta phải làm cho sáng tỏ chuyện này. Ngày nay ngày mai tôi sẽ lên huyện, nếu cần thì lên tinh, lên tận trung ương để tìm cho ra nguồn gốc của sự nhầm lẫn hết sức ngu ngốc này.
-   Mẹ em đã xin nghỉ hưu kể từ khi người ta gửi cho bà tờ báo tin anh Thái mất tích. Em biết làm thế nào được khi em còn trẻ người non dạ thế này! Em chỉ còn biết cố gắng học thật giỏi để mẹ em vui lòng và để sau này có thể làm được một cái gì đó cho đất nước bù đắp lại những hy sinh lớn lao của  thế hệ các anh. Ước mơ của em là phải trở thành một kỹ sư giỏi. Vậy mà em đã lỡ mất cơ hội vừa qua. Em biết đối với chế độ ta hiện nay, một dòng nhận xét lơ lửng trong hồ sơ như vậy có khả năng dìm chết mọi khát vọng của một con người, các cửa trường Đại học cũng sẽ đóng lại trước mặt em. Em nói thật, em đang vô cùng thất vọng. nếu anh có thể làm mọi việc sáng tỏ thì nghĩa là anh đã cứu cả cuộc đời em nữa đấy, anh Tình ạ.
-   Anh sẽ làm. Anh thề trước vong linh của anh Thái như vậy. Thôi chúng ta trở vào nhà xem mẹ em ra sao rồi?

[danhthanh]

II –
   Anh Ân. hôm nay em đến đây cốt để nhờ anh giúp hộ một việc hết sức hệ trọng.
Tình nghiêm trang mở đầu  câu chuyện, cốt để gây cho Ân một ấn tượng nào đó về sự nghiêm chỉnh của vấn đề anh đang đề cập.
   Chú cứ nói đi - Ân trả lời và tò mò nhìn em.
-   Em không nhờ anh việc gì liên quan đến em đâu. Đây là một việc thuộc về nghĩa vụ của một người đang sống đối với những người đã hy sinh trong cuộc kháng chiến chống Mỹ vừa qua.
   Hơi to tát đấy
-   Anh đừng có giễu cợt em. Anh nên nhớ rằng em không phải là một cậu bé ngây thơ mà là một người từng trải.
   Anh đã thấy điều đó trong những ngày gần đây. Nhưng nói gì thì nói nhanh lên chứ! Anh còn bao nhiêu là việc, chú thấy đấy.
   Vang, em đi thằng vào vấn dề đây. Chẳng là em có một người bạn ngày xưa cùng học một trường
cùng đi bộ đội và cùng chiến đấu với nhau nhiều năm...
-   ... Bây giờ anh ta đã về và cần một công ăn việc làm gì đó, phải không?
-   Không phải, anh ta đã không trở về. Anh ấy đã hy sinh - Tình dừng lại như để lấy hơi - Nhưng vì lý do nào đó, suốt mấv năm qua người ta không báo tử, gia đình không được hưởng một chút chế độ chính sách gì đối với những gia đình liệt sĩ như họ đáng được hưởng. Rồi cuối cùng người ta lại báo rằng anh ấy mất tích không rõ ràng. Nhưng em thì em biết rõ rằng anh ấy đã hy sinh. Chính tay em đã chôn cất anh ấy.
-   Việc này chú phải hỏi bên huyện đội chứ?
-   Em đã tới đó và người ta trở lời rằng không có một giấy tờ nào có ghi tên anh ấy trong danh sách nhứng người hy sinh từ các chiến trường gửi về.
-   Đúng thế, họ còn biết tin gì hơn là tin vào sổ sách. Nếu trong sổ sách không có thì có nghĩa là không có. Họ làm sao có thể báo tử được nếu không có những thủ tục chính xác, hợp lệ từ các nơi gửi về.
-   Nhưng em biet chắc chắn rằng anh ấy đã hy sinh,  hy sinh một cách dũng cảm trong chiến đấu.
-   Nhưng., chú làm thế nào mà chứng minh được điều đó ?
-   Chẳng lẽ họ lại không tin em sao?
ÂN  vội xua tay:
-   Không ai người ta có thê tin chú nếu chỉ bằng lời nói. Nếu người ta nghe chú, báo tử cho gia đình và xếp anh ta vào đánh sách các liệt sĩ, nay mai bỗng vì lí do nào đó, người ta phát hiện ra anh ta đang sống ở một nước ngoài nào đó thì sao? Không đây là một nguyên tắc hành chính, chú không nên can thiệp vào một cách vội vàng khi chưa có đủ những căn cứ cần thiết.
-   Trời ơi! Còn căn cứ nào xác đáng hơn là người đã chứng kiến tận mắt sự kiện ấy - Tình rên lên- Chẳng lẽ em không thể đem danh dự của một người đảng viên ra mà bảo đảm sự trung thực của điều em nói hay sao?
-   Vô ích. Có thể người ta tin rằng chú đã nói thực nhưng người ta không thể chỉ căn cứ vào lời nói.
-   Cần phải có những tờ giấy, những con dấu, phải không? Thật mỉa mai, chẳng nhẽ tất cả những vật vô tri vô giác đó lại có sức mạnh nói lên sự thật hơn chính con người hay sao?
Thế đấy - Ân mỉm cười vỗ nhẹ vào vai chú em ngây thơ của mình - từ khi con người phát minh ra các thủ tục hành chính, các loại giấy tờ, thì con người chỉ còn tin vào chúng nữa mà thôi. Bây giờ giả sử ông chủ tịch huyện này có bảo chú rằng, chú hãy sang cửa hàng bách hoá kia lấy cho ông ta một bao thuốc lá, ông cửa hàng trưởng đá đồng ý rồi, thì chú cũng sẽ về khổng nếu không có chứ ký của ông ta. Vậy, chú thôi đừng nghĩ tđi chuyện vớ vẩn ấy nữa.
-   Chuyện vớ vẩn à? Anh nghĩ như vậy sao.
-   Tôi nói nó là sợ vớ vẩn vì nó không hề cổ căn cứ gì cả. Chú chỉ húc đầu vào bụi rậm. Dù chú có gõ cửa bất kỳ nơi nào cũng thế thôi, trừ khi chú tìm tới được đơn vị cũ và bảo họ cấp cho các giấy tờ cần thiết.
Tình chán nản thở dài:
-   Chắng lẽ anh không thể giúp được gì cho em trong chuyện này sao? Anh là một nhân vật có thế lực trong huyện này, bao nhiêu việc tày đình mà anh vẫn làm được đấy thôi. Anh Ân, chúng ta không nên quá khắt khe vđi nhứng người đã chết.
-   Những nguyên tắc sinh ra trên đời này đâu phải đế giành cho những người chết mà là để cho những người sống, chú mày ạ. Thôi, chú về đi và đừng có đau khổ quá vì nhứng chuyện không đâu ấy. Anh còn đang rối mù lên vì cái anh chàng cựu sĩ quan công binh của chú đấy!
-   Anh Phước. Việc đó đến đâu rồi?
-   Ả, sẽ tới  chỗ cần phải tới. Trước mắt người ta phải lập một ban kiểm tra, phải tạm thời đình chỉ công tác cửa những người có liên quan kế cả anh chàng Phước ngốc nghếch của chú nữa. Đơn kiện anh ta đang bay về huyện như bươm bướm mùa xuân ấy.
-   Đã có đơn kiện anh ấy rồi sao?
-   Phải có chứ. Hòn đất ném đi hòn chì ném lại mà !
-   Em thực không hiểu... chẳng lẽ anh cũng...
-   Anh chẳng thù ghét gì anh ta. Nhưng nếu anh ta không muốn sống yên ổn thì đấu phải lỗi tại anh? Còn chú nữa đấy, đừng có mua việc vào thân. Hãy để sức mà nghỉ ngơi, chú sống căng thẳng về tâm lý như thế thì sớm muộn cũng phát điên trở lại cho mà xem.
-   Có lẽ... Em cũng cổ thể phát điên lên về tất cả nhứng chuyện mà em đã chứng kiến từ hôm trở về đến nay.
-   Cuộc sống rất phức tạp chứ không đơn giản như trong trại lính đâu. Chú phải tập dượt trước khi nhấn chìm mình trong cái cuộc đời tội lỗi này. Hãy tập cho mình có đủ khả năng vượt qua tất cả đôi khí kể cả cái gọi là lương tâm nữa.
-   Thế thì.. cuộc sống còn có ý nghĩa gì nữa?
-   Sống có nghĩa là đấu tranh để mà sinh tồn, chú hiểu không? Con người cũng là tự nhiên như cây như cỏ vậy, cây nào khoẻ mạnh cứng cáp thì sẽ vượt lên trên đồng loại, cây nào yếu đuối thì mãi mãi bò sát dưới mặt đát hoặc chỉ là loại dây leo mà thôi.
-   Nhưng con người không thể như thế được Tình phản đôi - Con người không thể đạp lên đồng loại mà ngoi lên. Anh không biết nhửng điều anh vừa nói chính là biến tướng tinh thần của bọn phát xít hay sao? Chúng chủ trương thế giđi là của "siêu nhân" của kẻ mạnh, của nhứng dân tộc có dòng máu đặc biệt.
-   Nhưng... chẳng lẽ thế giới tồn tại bởi nhứng kẻ yếu hèn, bởi bọn ái nam ái nứ hay sao? Nhưng thôi, anh không thể tranh cãi với chú được đâu. Anh còn phải đi làm việc đây. Còn cái việc của anh bạn chú ấy mà, chú cứ coi như là mình làm xong bổn phận khi đã phát hiện vđi nhứng cơ quan có thẩm quyền về sự nhầm lẫn tệ hại này.
-   Không - Tình quả quyết đáp - Em đã thề trưđc vong linh anh ây và trước thán nhAn của anh ấy, em phải đi tới được sự thật. Tuần tới, sau khi Nghĩa đi rồi, em cũng sẽ lên đường.
-   Chú định đi đâu?
-   Đi tìm sự thật. Em sẽ đi Tây Ninh, em vừa biết tin sự đoàn cũ của em đang chiến đấu ở biên giới của tỉnh này. Em sẽ vào đó và yêu cầu sư đoàn cung cấp cho những giấy tờ cần thiết để em có thể bảo vệ được quyền lợi chính đáng mà thân nhân anh ây phải được hưởng. Anh có biết không, vì cái chuyện khốn kiếp này mà em trai anh ấy không được đi nước ngoài mặc dù chú ấy đã đủ điểm. Em phải đi và phải làm cho xong việc đó trước khi em có thể bắt tay vào làm bất kỳ việc gì cho cuộc đời mình. Kể cả việc cưới vợ.
-   Chú điên hay sao mà định đi xa như thế trong khi sức khoẻ của chú chưa thât ổn đinh. Và lại trong ấy đang có chiến sự, ai biết được điều gì xảy ra.
-   Điều gì -xảy ra cũng mặc - Tình quả quyết đứng dậy - Thôi, em xin lỗi vì đã làm phiền anh.
Nói rồi Tình quay gót ra khỏi văn phòng huyện uỷ. Ân ngơ ngác nhìn theo chứ em của mình, miệng lẩm bẩm "Điên, thắng bé vẫn còn chưa thật khỏi bệnh. Tội nghiệp nó!"

[danhthanh]

III
-   Anh nhất định phải đi sao, anh Tình?
-   Anh phải đi thôi, Hiền. Em biết rõ là phải như thế mới giải quyết được việc này.
-   Em biết, nhưng em sợ, em lo cho anh lắm. Đường sá xa xôi mà... anh thì không được khoẻ lắm.
-   Anh khoẻ hẳn rồi, em cũng biết là như thế. Vả lại anh đi vào trong đó bây giờ đã có tàu xe, có phải đi bộ vượt Trường Sơn như ngày xưa đâu?
-   Hay là anh cho em đi theo vđi. Em sẽ chăm sóc anh dọc đường. Vả lại em cũng muốn được thăm Sài Gòn, thăm miền Nam xem ra sao?
-   Không được. Đây khống phải là một cuộc du lịch, em hiểu không? Anh còn phải lên biên giới tìm đơn vị cũ. Mà... ở đó thì đang có chiến sự.
-   Đấy cái chính là ở đó - Cô gái la lên - Anh có thể sẽ gặp nguy hiểm hoặc có thể là... anh lại hăng hái lên, ở lại chiến đấu không về với em nữa thì sao? Rồi thì chờ đợi mãi em cũng chỉ nhận được một lá thư báo tin, anh thiếu gì lý do lời lẽ để mà thuyết phục em. Và em sẽ lại phải chờ đợi. Không, em sợ lắm. Em không thể buông anh ra đâu. Anh không thấy rằng bao nhiêu bạn gái của em đã khốn khổ rồi đó sao? Em đả may mắn hơn một số người là anh đã trở về. Vậy mà bây giờ anh lại định đi. sao?
-   Anh không ở lại trong đó được đâu, dù anh có muốn ở lại cũng không ai cho anh ở lại. Em khỏi lo - Anh sẽ về, chúng ta còn phải làm lễ cưới kia mà.
-   Ứ! Nếu anh đi thì... em sẽ không cưới xin gì  nữa.
-   Không cưới cũng được, miễn là... em đến đây ở với anh?
-   Anh thì chi được cái... Anh có biết không, hôm qua anh Soát em gọi em tới và hỏi:"Có phải mày định lây cái thẳng điên khùng ấy phải không?" Em trả lời :"Vâng nhưng không biết anh ấy có chịu lấy em không đấy? "."Tao sẽ không cho mày ỉấy nó đâu!" Anh ấy bảo thế. Anh có biết em trả lời sao không? Em bảo - "Nếu như anh ấy đã định lấy em thì cổ ông trời cản được anh ấy". Có phải thế không?
-   Đúng là như thế đấy. Rồi sao?
-   Anh ấy doạ "Tao sẽ trói mày vào cột, cho một
trận". Em bảo “Này, anh đừng có dại mà đụng vào vợ lính trinh sát đây. Anh không thấy anh ấy đá bóp chết con chó béc giê to như con bò của nhà anh Ân đấy à?...” Thế là., anh ấy im lặng.
“ Vậy thì anỊi.ta cũng thông minh đấy.
-   Nhưng anh ... Nhất định phải đi sao?
-   Đúng thế, anh đã định làm gì thì đến ông giời cúng chẳng cản được, em chẳng vừa nói thế là gì?
-   Kể cả em?
-   Em chưa to bằng ông giời.
-   Nhưng em là vợ anh... Mà... người ta bảo, nhất là vợ rồi thứ nhì mới đến giời cơ mà...
-   Nhưng cho đến phút này em vẫn chưa là vợ anh kia mà...
-   Ê... anh khôn ghê cơ. Nhưng anh đi thì bỏ nhà cho ai ?
-   Em phải sang mà trông nom chứ còn ai? Nếu không, khi anh về, chúng ta sẽ không còn cả đến cái giường mà nằm nữa đâu.
-   Thôi được. Em sẽ rủ mấy đứa bạn tối tối sang đây ngủ vậy.
-   Thế là em chịu nhường anh rồi nhé.
-   Vâng... nhưng chỉ lần này nứa thôi đấy nhé.
-   Em của anh thật tuyệt vời!
-   Anh...

[danhthanh]

Chương mười

"Có một câu hỏi lớn! "Kẻ thù của chúng ta là như thế nào”  Và, câu  trả lời là không bao giờ đầy đủ"
Nhật ký của một người lính trinh sát

[/i]
I   *
Những người lính trinh sát đã đón thủ trưởng của họ theo đúng "phong tục" và truyền thông của mình. Đại đội trưởng Phạm Viết Long, biệt hiệu là "Long vồ" đã có mặt ở ban trinh sát ngay chiều hôm đó. Mặc dù chưa biết nhau, nhưng chỉ sau cái bắt tay là họ hoàn toàn có thể trò chuyện thoải mái với nhau. Lính trinh sát không bắt tay nhau theo kiểu xã giao chiếu lệ, nhứng bàn tay phải họ vung ra, đập mạnh vào tay nhau và sau đổ xiết chặt đến nỗi, người b ên ngoài có thể nghe các khđp xương của họ kêu răng rắc. - Tôi là "Long vổ"! Đại đội trưởng trinh sát!. - Long trang trọng tự giới thiệu.
-   Mình đã nghe danh cậu, xuất thân từ lính trinh sát của sư đoàn 10 phải không? Chỉ duy điều đổ đá có thể bảo đảm độ tin cậy.
Long cười kiêu hãnh:
-   Còn anh... Tôi đã nghe quá nhiều "huyền thoại" về anh. Đến nỗi... có thể ngờ rằng anh là một nhân vật của tiểu thuyết trinh thám. Nhưng... tôi biết, trinh sát không quen nịnh thủ trưởng của mình và sẽ không tôn sùng một cá nhân nào vượt quá giá trị thực của họ. Tôi mđi vầ nhận công tác ở sư đoàn này chưa đầy ba tháng...
-   Tuy vậy... chắc đã đủ thời gian để được cánh lính trinh sát sư đoàn này thừa nhận chứ!
-   Có thể coi là... đã qua thời kỳ thử thách. Bằng chứng là họ đã bắt đầu gọi tôi là "Long vổ" và gần đây, đã cho tôi một biệt hiệu mới là “”Loang đen”. Không phải chỉ vì tôi có hơi đen, mà vì tôi qụả đã trở thành cái "long đen" đậu ở ngay giữa thủ trưởng Nhường và chủ nhiệm trinh sát Vương Đình Chiến. Ôi giá anh được nghe nhứng cuộc khẩu chiến giữa hai vị nhỉ? Vừa sôi nổi, quyết liệt vừa... đậm đà màu mè triết học. Chung quy chì vì... chúng ta chưa có nhứng thông tin đầy đủ để nhận rõ bản chất kẻ thù mới của mình. Chỉ bằng nhứng căn cứ thu được trên chiến trường không thể giúp chúng ta hiểu đầy đủ về địch được. Bởi vì, muốn nói gì thì nói một lực lượng vũ trang bao giò cúng là sản phẩm của một nền tảng xá hội, một cơ cấu chính trị nào
đó mã những cái đó thi chúng ta chưa có điều kiện để hiểu ký. Vì vậy, các chuộc tranh luận đã diễn ra theo kiểu năm ông thầy bói xem voi. Rất tiếc là anh Chiến đã hy sinh mất rồi. Cái "xuất" đó đáng lẽ là của tôi. Nhưng vì muốn tự minh luồn sâu vào hậu phương địch để có những cứ liệu chính xác nên anh Chiến đã giành để đi. Kết quả là... Nhưng thôi, có lẽ tôi đã làm anh mệt vì cái thói ba hoa của mình. Thay mặt các chiến sĩ trinh sát, tôi chính thức mời thủ trưởng xuống thăm đại đội ngay tối nay. Sẽ có liên hoan theo truyền thống của lính trinh sát.
Buổi tối, mặc dù hạn bè ở trong phòng ban trong cơ quan sư đoàn ra sức níu kéo, Tuấn vẫn phải kiên quyết dứt ra đi liên hoan với đại đội trinh sát. Đấy mới thực là gia đình của anh, mặc dù trong đội ngũ hôm nay cùa đại đội trinh sát chỉ còn vài ba "cựu chiến binh" đã từng vào sinh ra tử với anh trong những năm kháng chiến chống Mỹ. Lớp lính trẻ chưa ai biết mặt anh. Họ đã được nghe kể về những chiến công của anh và đã biếu lộ lòng tin yêu, mến phục cua minh với anh bằng cách nhanh chóng rút ngắn khoảng cách giữa thủ trưởng và chiến sĩ để có thể thoải mái, bình tĩnh trò chuyện với anh. Họ kể cho anh nghe những chuyến đi của mình, những trận đánh của mình trên con đường tiếp cận kẻ thù,cũng như các anh năm xưa, họ còn đầy nhiệt tình và ham thích những cuộc phưu lưu. Thích nổi trội lên trong đội ngũ chiến sĩ sư đoàn. Thích được cánh bộ binh xì xầm chỉ trỏ với những ánh mắt cảm phục và ghen tị mỗi khi họ đi qua...
Tuấn cảm thấy hạnh phúc và yên ổn khi trở về với đồng đội. Rõ ràng đáy chính là "chỗ của anh”. Ở đáy anh có thể sống đúng với mình nhất, không phải băn khoăn giữ gìn gì cả. Mặc dù các chiến sĩ trong đại đội trinh sát hầu hết là mới, nhưng anh không cảm thấy xa lạ. Nhìn vào họ anh thấy mình, anh nói chuyện với họ thoải mái như anh em trong gia đình!
-   Nhiệm vụ của người lính trinh sát thật nặng nề - anh nói trước hàng quân - các đồng chí tuy đa số còn là nhứng chiến sĩ mới vào nghề "trinh sát" nhưng có lẽ cũng đã đủ thời gian để hiếu tính chất khó khăn, gian khổ hiếm nguy của người chiến sĩ trinh sát. Tôi được biết trong thời gian vừa qua, đại đội chúng ta đã hy sinh mất gân haí chục đồng chí. Đồng chí chủ nhiệm trinh sát đây tài ba của chúng ta cũng đã hy sinh. Đồng chí ấy ra đi nhưng đã để lại chúng ta nhiều điều bố ích. Trong có cuốn nhật ký này, tôi vửa tranh thủ đọc được một ít chiều hôm nay, có lẽ rồi chúng ta sẽ phải lần lượt đọc để hiếu nổi trăn trờ của một đồng chí đã hy sinh trên con đường đi tìm hiểu kẻ thù. ơ đây có những bài học lớn cho chúng ta. Anh ấy đã viết "Có một câu hỏi lớn "Kẻ thù của chủng ta là như thể nào?" Và câu trả lời là không bao giờ đầy  đủ. Đúng thế, người lính trinh sát không bao giờ đự tự cho rằng mình đã hoàn toàn hiểu kẻ thù của mình. Chúng ta sẽ phải trả giá đắt nếu có một lúc nào đó chúng ta coi thường kẻ thù, dù đó là một kẻ địch khổng lồ hay chỉ là một kẻ thù nhỏ! Mọi sai lầm về cách nhìn nhận đánh giá kẻ thù của chúng ta sẽ ảnh hưởng đến cái nhìn của người chỉ huy. Và như thế có ảnh hưởng trực tiếp tới hiệu quả chiến đấu và xương máu của đồng đội. Xin cám ơn các đồng chí đã quý trọng tôi, đã coi tôi như một người lính trinh sát kỳ cựu, giầu kinh nghiệm. Nhưng tôi cũng xin nói rằng: đối vđi kẻ thù mới này cùa dân tộc ta, tôi chưa có kinh nghiệm gì, tôi sẽ phải bắt đầu từ đầu, và như vậy, tôi rất cần đến sự giúp đỡ của tất cả các đồng chí”.
-   Khi anh nói đến điều này, các chiến sĩ trinh sát nhìn nhau mỉm cười. Họ tin chủ nhiệm trinh sát của minh đã thật lòng. Vì vậy, sau lời phát biểu của anh, cuộc gặp mặt đã biến thành một buổi thảo luận sôi nổi về những nhận thức về địch. Tuấn chăm chú lắng nghe tất cả và ghi chép cẩn thận những chi tiết mà anh cho là quan trọng. Vì, anh tin rằng, những người trinh sát của anh chỉ nói nhứng gì mà mà họ trực tiếp được nhìn thấy.
Những cuộc đời còn biết bao điều không thể nhìn thấy được. Anh thức đọc những  cuốn nhật ký của Chiến. Đọc xong một lượt, anh đọc lại từ đầu vừa đọc vừa suy nghĩ và ghi chép nhứng điều quan trọng. Anh biết Chiến từ lâu, khi anh là chủ nhiệm trinh sát sư đoàn thì Chiến là trung đội trưởng trung đội trinh sát của một trung đoàn. Quan hệ trên dưới mới chỉ cho phép anh hiểu Chiến ở nhứng góc độ hạn chế. Cuốn nhật ký này đã bố sung cho anh phần còn lại. Càng đọc, anh càng hiểu và càng tiếc thương người cán bộ trinh sát đầy triển vọng này. Rõ ràng, Chiến không chỉ muốn dừng ở việc chấp hành các mệnh lệnh trinh sát thu thập tin tức về địch, phục vụ trực tiếp cho các trận đánh. Anh muốn vươn xa hơn, muốn lần tìm tới cội rễ của vấn đề. Anh không chỉ đặt câu hỏi về những hành động chiến thuật trên chiến trường của kẻ thù mà về cả bản chất xã hội, cái mảnh đâ't đã nẩy sinh ra nhứng kẻ thù mới của cả hai dân tộc Việt Nam - Campuchia! Anh băn khoăn tự hỏi:
"Tôi đã được biết về nên văn minh Ăngco. Tôi củng đã được các cô gái Khơme buộc chỉ cầu phước vào cổ tay và được cùng họ múa lăm vông, được ăn những bữa cơm chay của những nhà sư Khơme... Chẳng lẽ, chinh dân tộc này lại có thể sinh ra bọn diệt chủng?".
Nhưng dần dân, anh đã lần tìm ra câu trả lời:
"... Hôm nay chúng tối đã nhìn thấy tận mắt bọn ném đá giấu tay. Trước đó chúng tôi đã nhìn thấy súng đạn, các phương tiện chiến tranh dùng cho bộ binh mà ta rất quen thuộc. Chúng tôi và bọn Pôn Pốt hiện nay đang dùng chung một loạt súng một cỡ đạn để bắn nhau. Đi sâu hơn nữa vào hậu phương địch, chúng tôi gặp những dấu hiệu rõ ràng hơn.  Từ vỏ bao thuốc lá,  nhãn hiệu trên những kiện hàng và những cuốn sách bỏ túi. Kinh nghiệm lịch sử của đất nước đã khiến tôi chợt nghĩ rằng, hiểm họa lớn nhất hóa ra không phải chỉ đang đè lên dân tộc mình mà đang treo lơ lửng trên đầu cái dân tộc nhỏ bé đã sinh ra bọn diệt chủng này...”
-   Trong những trang cuối cùng, trước khi ngã xuống, anh đã thốt lên "Ôi xương người! Xương trắng cả một khu rừng. Cái ác đang ngự trị trên đất này. Có "mất lập trường" không, nếu tối nói rằng tôi thương xót dân tộc này, đất nước này không kém gì xót thương cho dàn tộc tôi, đất nước tối đã từng bị chiến tranh day xéo mấy chục năm trời.
-   Người Khơme sùng đạo Phật, nhưng làm sao họ có. thể chấp nhận được triết lý của sự tha thứ, hỉ xả một khi họ đã thức tỉnh ? Mà ngày ấy, nhất định sẽ không xa khi cái ác đang lấn tới với một tốc độ khủng khiếp đến thế””.
-   Hai giờ sáng Tuấn giật mình choàng tỉnh bởi có tiếng súng nổ rất gằn. Tiểu liên nổ từng loạt ngắn, sau đó là tiếng đạn B.40 và cả tiếng lựu đạn. "Mình đang ở mặt trận”.  Anh nghĩ vội vã vùng dậy tim Chợt nhơ rằng mình chưa kịp nhận súng, anh toát mồ hôi, giận mình vô củng. Anh nhớ tất cả mọi điều nhưng sao lại có thể quên cái việc vô cùng hệ trọng ấy. một sơ suất không thể tha thứ đối với người lính ở trận, nhất là khi anh ta lại là linh trinh sát.
Những tiếng súng ấy tắt đi đột ngột cũng hệt như đá đột ngột bùng lên. Một tốp địch luồn sâu tâp kích vào hậu phương ta. Nhưng... sao chúng lại dám vào sâu đến thế"? Thằng Mỹ thằng ngụy ngày trước không dám "nhờn" đến vậy !
Anh em cán bộ trong cơ quan cũng lao xao tỉnh dậy. Có điều không ai cảm thấy bất ngờ như Tuấn. Cậu Phái, nằm kề giường với Tuấn uể oải trở minh, vừa ngái ngủ vừa lầu bầu:
-   Mấy chú Pôn PỐt lại đùa   dai rồi !
Mười lám phút sau đồng chí trực bạn tác chiến thòng báo các chiến sĩ thông tin và cành vệ tiêu diệt một tốp địch luồn sâu vào ngay sát nách sở chỉ huy. Có hai tên bị bắt sống. Sáng    mai    nếu cần   ban trinh sát có thề tiến hành hỏi cung.
Thế đấy.
Chưa có cuộc hòi cung tù binh nào khó chịu đối với Tuấn như cuộc hỏi cung này. Thà rằng chúng to ra ngoan cố, lì lợm có lẽ anh đã không mất hứng thú và không bực mình. Đằng này, chúng cứ nói tuồn tuột biết gì nói nấy... Nhưng rốt cuộc hóa ra những điều chúng biết chẳng có tích sự quái gì cả
-   Tại sao các anh lại đi đánh nhau với Việt Nam?
-   Vì Việt Nam là kẻ thù truyền kiếp!
-   Chúng tôi thù hằn gì các anh?
-   Không biết... nhưng cấp trên nói rằng các ông là kẻ thù truyền kiếp của nhân dân Campuchia.
-   Các anh tin vào điều đó à?
-   Không tin là không được!
-   Các anh    tin rằng   sẽ thắng chúng tôi   sao?
-   Cấp  trên    nói rằng   Việt   Nam đang   suy   yếu nặng nề sau hai mươi năm đánh nhau với nước Mỹ.
-   Các    anh cũng tin như thế chứ?
-   Lúc   đầu    thì không tin nhưng sau    đó thì tin.
-   Tại sao?
-   Chúng tôi đánh Việt Nam ở nhiều nơi, chiếm được nhiều đất đai nhưng Việt Nam vẫn không làm gì được chúng tôi. Chúng tôi sẽ đang trên đà thắng lợi. Chúng tôi sẽ tiến đến tận Sài Gòn.
-   Các anh thuộc đơn vị nào?
-   Chúng tôi thuộc đơn vị tiên phong đánh Việt Nam xâm lược.
-   Là đơn vị nào? Phiên hiệu sư đoàn trung đoàn?
-   Sư đoàn Một, trung đoàn Hai thuộc quân khu 203, sau đối là sư đoàn năm, trung đoàn một trăm hai mươi Rồi lại đổi là sư đoàn... Trước khi chúng tôi đi luồn sâu vào đất Việt Nam có lẽ lại đổi phiên hiệu lần nữa.
-   Sư đoàn trưởng, trung đoàn trưởng của các anh là những ai?
-   Tôi không biết.
-   Nói láo. Mày phải biết.
Tôi là lính, biết làm sao được các lục thum{l (1. Lục thụrn: ông lớn.).
Vả lai, cán bộ từ đại đổi trở lên thay đổi hàng ngày, biết làm sao được?
-   Thôi được! Còn thằng nhỏ này trước khi đi lính mày làm gì?
-   Đi ở cho nhà chùa.
-   Thế còn thắng này?
-   Dân chài trên sông Mê Kông.
-   Có vợ con chưa?
-   Tôi có ba con.
-   Thế vợ con anh đang sống ở đâu? - Tuấn thay đổi cách xưng hô.
-   Ăng Ca bắt tập trung vào công xã, dân dưới sông phải lên tập làm ruộng để xây dựng chủ nghĩa xã hội.
-   Anh hiểu gì về chủ nghĩa xã hội?
-   Chu nghĩa xã hội là làm chung ăn chung ớ chung, không có gì là của riêng, kể cả gia đình. Cho lên tất cả mọi người đều phải tập lao động chân tay. Kẻ ăn bám sẽ bị tiêu diệt đến tận gôc rễ
-   Cái chủ nghĩa xã hội gì mà kỳ quái vậy?
-   Chúng tôi sáng tạo ra một chế độ xã hội chủ nghĩa đặc biệt, không bắt chước bất cứ một nước nào.
-   Thế nào mày... thằng nhóc này. Mày cũng tin rằng đang xây dựng chủ nghĩa xã hội đấy à?
-   Không tin không được!
-   Mày di đánh Việt Nam được mây trận rồi?
• Mới.. ư lần đầu...
-   Có sợ không?
-   Có... ư... Không sợ!  Vì Việt Nam là kẻ thù truyền kiếp, nếu không đánh Việt Nam trước thì Việt Nam sẽ thôn tính Cămpuchia.
-   Thôi câm mồm đi! Đồ vắt mũi chưa sạch! Lính tráng gì cái thứ mày hả? Có đói không?
-   Đói... nhưng tôi không sợ...
Tuấn bực mình đứng phắt dậy vội vàng chấm dứt cuộc hỏi cung để khỏi phải ôm bụng mà cười. Có ỉẽ anh cũng sẽ bật cười nếu anh không nghĩ rằng chính thằng lính dở hơi này đêm qua đã giết hại ba đồng chí thân yêu của anh. Thế đây, vú khí càng trở nên nguy hiểm khi nó rơi vào tay những kẻ ngu dốt mù quáng. Chiến cũng đã viết trong nhật ký của mình một câu như vậy.

[danhthanh]

II
-   Thôi, không bàn đến chuyện của mình nữa - Vinh khoát tay một cách dứt khoát - Đằng nào thì mình cũng phải chịu kỷ luật. Cầm đèn chạy trước ô tỏ, tội không phải là nhỏ đâu. Cũng may mà trận ấy chỉ có mấy cậu bị thương, chư không chết thằng nào, nếu không thì còn lôi thôi to.
-   Nhưng... - Tuân cố thuyết phục Vinh - Cậu có thể làm đơn trình bày để cấp trên xem xét cho có tình có lý!
-   Đơn từ rắc rối! Nếu muốn trình bày thì mình sẽ phải viết cả một luận văn về tình hình hiện nay. Mình biết lấy gì để biện bạch nỗi căm phẫn, trạng thái tâm lý bị dồn nén, sự bất bình về tình trạng bị trói chân trói tay để cho kẻ thù thỉnh thoảng lại ngoạm cho một miếng. Tất cả những cái đó không cò nghĩa lý gì so với hành động vô kỷ luật. Cậu đừng có đi nối với ông Nguyên mà ông ấy lại tế cho một trận. Cùng lắm thì đến bị cách chức tiểu đoàn trưởng. Mà thôi, đã nói là không bàn về chuyện ấy rồi kia mà. Tốt nhất là cậu nên đi tìm thằng Doanh mà an ủi nó. Tình trạng của nó đáng buồn hơn.
-   Nó nằm ở tận đâu nhỉ?
-   Cậu cứ lên tổng đài thì gặp nó.
-   Nó có người quen ở đó à ?
-   Không, nó nằm ở đấy để theo dối tình hình trung đoàn - Vinh khẽ thở dài - Trung đoàn của Doanh đang phòng ngự ở tuyến một, tình hình chiến đâu diễn ra hàng ngày rất căng thẳng. Thế mà đùng một cái, trung đoàn trưởng bị gọi về để chờ xử lý về mặt tố chức! Mình thực không thể hiểu cấp trên của chúng ta nghĩ gì về những trường hợp như thế? Chảng lẽ vợ là người Hoa thì bỗng chốc người ta có thể phản bội Tổ quôc được hay sao? Tự dưng mất một trung đoàn trưởng giỏi đến như thế. Thật khác nào mình đấm ngực mình?
-   Mình thấy ông Nguyên cũng ca thán về trường hợp anh Doanh. Nhưng biết làm sao? Khi ra chỉ thị về kiểm tra lại đội ngũ và điều chình vị trí công tác cùa nhứng người có liên quan đến người Trung Quôc các cấp cao không thể thấy hết nhứng trường hợp cá biệt. Tất nhiên khồng phải cậu ấy bị thi hành kỷ luật, có thể cậu ấy sẽ được điều về phía sau cô ne tác.
-   Trời ơi í - Vinh kêu lên - Thế anh không hiểu rằng một cú "sốc" như thế có thể giết chết cả một con người à? ít nhất cũng bị tổn thương nặng nề về mặt tâm lý. Mấy hôm nay cậu ấy phờ phạc đi. Ngày nào cũng ăn rồi ra tổng đài nằm để liên lạc với trung đoàn theo dõi tình hình diễn biến chiến đấu. Ở trung đoàn có tình huống gì xẩy ra họ cũng báo về cho Doanh biết và xin ý kiến chi đạo của anh ấy. Trên danh nghĩa Doanh vẫn đang chỉ huy trung đoàn của mình. Anh ấy yêu và gắn với trung đoàn biết bao? Vậy mà bỗng dưng...
-   Có những nguyên tắc bảo vệ nội bộ mà chúng ta không thể vượt qua...
-   Nguyên tắc! Nhưng... nhửng nguyên tắc cũng phải được xây dựng trên cơ sở một nền tảng nào đó chứ. Ôi, chính trị...nhiều khi thật trớ trêu...
Tuấn bỗng bật cười lớn:
-   Hôm qua, khi gặp sư trưởng mình và ông ta củng đã tranh luận tđi điều này. Mình đã dẫn câu nói nổi tiếng của Napôlêông "chính trị là số phận".
-   Đã tưởng ông ấy tế cho một trận vì đã trích dẫn lời một tên tướng tư sản, nhưng mà cậu có biết ông ấy nhắc nhờ mình điều gì không? Ồng ấy nói rằng mình phải tìm cách an ủi câu. Đúng thế, chính cậu chứ không phải là Doanh.
-   Tớ à! - Vinh nhăn mặt lảa lên – Tớ đâu có phải là một mụ đàn bà yếu đuối và cần đến sự vuốt ve của các cậu?
-   Thế thì Doanh cũng là một đấng nam nhi chứ. Tự anh ấy cũng có thể phân tích được tình thế để hiểu ra mọi điều và tự điều chỉnh tâm lý của ĩtìình. Hãy tin vào anh ấy. Không có một biến cố nào của cuộc đời có thể đánh quỵ được anh ấy đâu. Có thể vì những lý do nào đó về công tác bảo vệ mà cấp trên phái tạm đình chỉ công tác của cậu ấy - Thôi đi. cà tớ và câu nên đến chỗ anh ấy một lát. Cả hai thằng đến có lẽ... ít không khí để tâm sự hơn. Chúng ta chỉ nói những chuyện vui,   chỉ   nhắc tới những ký   niệm.- Đi cũng được - Vinh   tắc   lưỡi   - Tớ đảm bảo với cậu rằng:, ba thằng chúng mình rồi sẽ không nói chuyện gì ngoài những chuyện ấy đâu. Khéo rồi lại cái lộn nhau về tình hình hiện nay cho mà xem. Không khí thời cuộc đến là lạ, hễ cứ có ba bốn ông có tâm huyết một tý ngồi với nhau là y như ràng sẽ nổ ra những cuộc tranh luận nảy ra. Hoặc là về   những  thù đoạn lân chiếm   của   bọn   Pôn Pốt hoặc là về nhứng mánh khoé lừa   bịp   của   bọn tư sàn ờ Sài Gòn để trốn tránh cải tạo. Đó là những đề tài cao cà !... Ngoài ra thì tranh luận về xe hon đa, về chuyện phép tắc. chuyện lấy vợ, chuyện phong quản hàm... đủ cả! Hình như từ sau năm bảy lăm tới nay, không khí của xả hội ra là không khí đối thoại.
-   Đúng thế! - Tuân chợt thốt lên - Đột nhiên cậu có những ý rất hay. Khi lịch sử xuâ't hiện nhứng ngã ba, ngã bảy thì cuộc đời mỗi người cũng đứng trước ngã ba, ngã bảy như vậy. Và, thê' là bắt đầu những sự lựa chọn. Từ những lựa chọn của xã hội cùa đất nước đến những lựa chọn của mỗi con người.  Số phận của đất nước của mỗi con người phụ thuộc rất nhiều vào những g lựa chọn ấy !
Vinh bỗng phâ lẻn cười:
* Sư đoàn lại thêm một "hiền triết" nữa rồi! Thế... hình như cậu cũng chưa lựa chọn xong phải không?Cái chuyện vợ con ấy?
Tuấn khẽ gột đầu trầm ngám:
-   Chưa. Có lẽ... những ai càng do dự nhiều trong cuộc đời thì càng ít gặp may mắn hơn. Như cậu chẳng hạn, hình như cậu hạnh phúc, phải không?
-   Có thế tạm coi là như vậy. Mình lựa chọn nhanh đến mức hầu như không có lựa chọn gì cả. Chỉ đơn giản là mình gặp may, như kiểu chơi xổ số ấy mà, rút đại một vé số là trúng ngay giải độc đắc! Hình như ờ Hà Nội hồi này họ chơi xổ số nhiều lắm phải không? Bắt đầu có nhiều người trồng chờ vào sự may rùi rồi đó. Vợ mình viết thư vào kể rằng cô bạn cùa cô â'v hồi đầu nàm trúng một giải độc đắc. Trúng số độc đắc này thì cô ta trúng tiếp số độc đắc khác, cô ta chài được một anh chàng trẻ hơn mình hai tuổi. Và bây giờ thì mỗi ngày anh chồng quý hóa lại nện cho cô ta một trận "Nhà hiền triết" thử phán một câu về chuyện này xem sao?
-   Hạnh phúc không phải do tự mình tìm thấy thì không bền vững.
-   Hay tuyệt! Đáng cơm gạo mấy năm đi học đấy!
-   Nhà trường đâu có giảng dạy những điều ấy!
-   Thế thì cậu moi ở đâu ra?
-   Từ cuộc sống! Nhưng thôi, ta đến thăm Doanh chứ? Ngồi tán láo mãi rồi đâm ra lẩm cẩm hết.

[danhthanh]

III
-   Anh Nhường đây phải không? Vâng, em đây.
Thắm đâỵ! Anh vẫn khỏe chứ ạ?...
-   Khỏe. Em... thế nào?
-   Bình thường, chỉ có điều... không biết có thể đợi được đến lúc anh về không?
Im lặng.
-   Anh xin lỗi em... anh sẽ cố gắng thu xếp công việc thật nhanh để...
-   Thôi, anh đừng hứa nứa. Khi nào anh có thể về được thì về, mà đừng có sốt ruột nhé. Em sẽ cố gắng đợi ít ngày nữa.
-   Em vất vả quá.
-   Thôi đi ông tướng! Em không nghe những lời động viên của anh đâu. Cái gì thế? Pháo nổ bắn vào chỗ các anh đấy à? Dù sao... anh cũng phải thận trọng nhé. Đừng có biến em thành bà góa đấy!
Im lặng.
-   Anh có biết không... sáng nay em vừa dự đám tang mấy chú cảnh vệ đả hy sinh đêm hôm qua. Chúng nó mò sang tận đây đấy. Tội nghiệp, mấy chú ấy còn trè quá... em khóc sướt mướt. Và theo ra tận nghĩa trang. Có một người khóc, có lẽ các chú ấy cũng đỡ tủi, anh nhĩ?
-   Thôi em... đừng nổi chuyện ấy nữa...
-   Thế... em biết nói chuyện gì? Hàng ngày em chỉ có ăn rồi ngủ, rồi chờ anh... trong khi ở đây người ta đang phải lo bao nhiêu là việc hệ trọng. Đã đến đây rồi chẳng lẽ em lại đành đoạn khăn gói ra về khi chưa được gặp anh?
-   Thôi, em gắng chờ anh một hai ngày nữa. Anh Nguyên cũng điện xuống giục anh khẩn trương hoàn tất công việc để về với em. Em không biết chứ mọi người đều rất thông  cảm với chúng ta.
-   Em biết chứ...
-   Anh em dưới trung đoàn này gửi lời hỏi thăm em. Họ đã chuẩn bị cả quà cho em rồi đây này.
-   Em gửi lời cám ơn các anh ấy nhé. ơ đây em cũng đã nhận được khối quà của bạn bè đồng chí của anh từ các đơn vị gửi lên. Ở đây họ cúng biết vợ ông Nhường từ ngoài Bắc vào tìm chồng, nhiều lúc em xấu hổ đến chết đi được.
Cười.
-   Vợ lính đi tìm chồng có gì mà xấu hổ?
-   Trơ như các ông thì còn nói làm gì?
Giọng anh bỗng láng xuống.
-   Thôi tạm dừng đá mình nhé... Tôi phải họp bây giờ đây. Có lẽ... chi   nay mai tôi sẽ về...
-   Anh... cẩn thận    nhé! Thú thực, em   sợ,   em   sợ anh Nhường ạ. Giá    đừng vào đây có lẽ    em    đỡ   sợ hơn. .Nay mai ra ngoài kia em sẽ phải thấp thỏm quanh nảm suốt tháng, có bao giờ anh kể về những điêu này cho em nghe đâu. Cứ theo lời anh kê và thư anh viết thì ở mặt trận lúc nào cũng vui như hội. .Nhưng bây giờ thì em biết không phải như vậy. Không phải như vậy! Thôi anh đi làm việc của anh đi.