Người cùng quê - Tập 1

[hoi_ls]

Ngoài cổng chợt có tiếng trẻ con kêu: “Con se sẻ đậu kia, dạn lắm!”. Rồi ná cao su bật một tiếng phạch. Chanh buông tay. Thùy hôn vội trên cổ anh lần nữa, chạy ào xuống bếp. Hai đứa em trai cắp sách vào nhà, còn xuýt xoa tiếc con chim bắn hụt. Chúng cất tiếng chào chú, không nhớ mặt Chanh vì hồi xưa anh trốn kỹ trong buồng Thùy. Anh vội sửa:

- Kêu là anh bộ đội chớ, đừng kêu chú. Anh tên là Chanh.

- Dạ, anh bộ đội. Chị Hai ơi, cơm chín chưa?

Thùy đáp ấp úng. Hai đứa em lùng bùng: “Họp hành gì ghê quá vậy chị!”. Chúng vất sách, cầm ná cao su ra ngõ. Chanh không cưỡng nổi, đi xuống bếp chỉ để nhìn Thùy, gần Thùy thêm một lát. Chiếc đồng hồ quả quýt đã chỉ gần một giờ, anh phải về nhà ga đúng hẹn. Thùy đang hối hả nhen lửa hai bếp một lần nấu cơm canh. Đợi Thùy bắc hai nồi lên bếp xong, Chanh mới ngập ngừng:

- Thùy... anh phải đi gấp đây.

Thùy quay ngoắt lại, mở to mắt. Đôi mắt sao mà đẹp lạ.

- Anh theo bộ đội Nam tiến.

- Bữa nào anh đi?

- Phải đi ngay bây giờ. Bộ đội đang đợi trên ga Diêu Trì, anh chạy gấp về thăm em, đừng giận, tại anh nhớ em quá...

Đôi má tròn đang đỏ hồng vì lửa nhợt đi. Thùy gượng cười, hiện hai đồng tiền bên khóe miệng. Môi Thùy cũng trắng ra, mấp máy:

- Bấy nhiêu thôi hả anh? Biết làm sao, anh đi đi.

Rất nhanh, nước mắt Thùy tràn xuống má. Thùy quay lưng ngồi xổm xuống, đẩy củi vào bếp cho cháy phừng phừng, kín đáo co bắp tay trái lên quệt mặt. Đến khi nhìn lại thì anh Chanh đã biến mất. Thùy chạy vội ra cửa trước: chiếc xe đạp không còn đấy nữa. Anh hiện rồi tan như làn khói.

Hai đứa em nghe chị kêu đau bụng bỏ cơm, líu ríu vào nấu thay, bưng dọn, để phần cha và chị xong vội ăn cho kịp buổi học chiều. Chúng nó nhắc tới anh Chanh bộ đội vừa ghé thăm nhà, Thùy nằm trong buồng lắng tai nghe và bắt đầu nghĩ là anh ấy có đến thật.

Bốn giờ chiều, Thùy dậy cùng ăn cơm với cha. Nghe ông Hai kể Cả Chanh về thăm đề pô, Thùy tin hẳn mình không nằm mơ. Trước sau gì hai đứa em cũng nó với cha chuyện anh ấy đến nhà, Thùy phải thưa trước cho khỏi bị nghi ngờ, nhưng không biết lựa lời cách sao đây. Cha lại rất ghét những người quanh co lắt léo.

- Sao coi mày như đứa mất hồn vậy Hai?

Thùy nhìn cắm xuống bàn, ấp úng:

- Dạ, anh Chanh tới đây hồi nãy...

- Ủa, tao gặp nó ở đề pô, thấy nó gấp rút lắm mà!

- Ảnh ghé lại chút xíu thôi. Ảnh... ảnh hỏi con... có thương ảnh không, chớ ảnh thương con lắm... Hễ cha cho phép thì ảnh đi hỏi con...

- À, à, vậy đó... Mày nói sao với nó?

Thùy ríu lưỡi:

- Con cũng thương ảnh lắm. Ảnh đi, con nhớ lắm.

Ông Hai buông đũa, ngẩn ra nhìn khuôn mặt đỏ chín của con. Bây giờ ông mới nhận thấy con đã thành người lớn từ bao lâu chẳng rõ. Tính theo tuổi ta nó đã lên mười chín, còn gì nữa. Nó ưng thằng Chanh cũng phải, thằng đó tánh nết dễ thương. Nhưng ông vẫn thấy khó êm xuôi.

Ông lặng im lâu đến nỗi Thùy đâm sợ. Đàn ông với nhau hay có những va chạm nảy lửa, chỉ nhìn quanh xóm cũng đủ khiếp hồn. Nhưng cha chưa lần nào chê trách kia mà.

- Thùy nè, con biết Cả Chanh bây giờ làm gì không?

- Dạ biết. Anh vô bộ đội, đi Nam tiến đánh giặc. Thanh niên bây giờ ai cũng ao ước vậy hết cha ơi.

- Lầm rồi. Hồi mới nổi dậy, nó làm phó chủ tịch tỉnh. Bây giờ nó làm thanh tra hỏa xa Trung Bộ.

- Bộ đội hay hỏa xa cũng vậy thôi, có bậy bạ gì đâu!

- Ai nói nó bậy bạ? Nhưng mà con phải coi thử có cân xứng hay không đã. Người ta quyền cao chức trọng, chắc nhiều cô muốn lấy, bu theo. Con thì chữ nghĩa trét không đầy cái lá mít, chỉ biết may áo quần cho đàn bà con nít trong xóm. Hồi còn thương thì nó không để ý, hết thương nó so sánh cô này cô kia, tới đó con mới tủi cực trăm bề.

Giọng Thùy khản như nuốt than:

- Cha biểu... con từ chối hả?

- Tào lao. Cha nhắc để con đắn đo mọi lẽ, về sau khỏi hối. Phải như nó cứ làm thợ vi-dít-tơ như hồi xưa, nó hỏi một tiếng là cha nhận làm rể liền tay. Nó không tin Chúa mà tốt nết hơn đám cha cố nhiều.

Thùy chợt buốt nhói trong ngực khi nghe nhắc tới Chúa. Hình như vẫn có lệ cấm người bổn đạo lấy người lương hay sao đó. Thùy hấp tấp hỏi cha. Ông Hai bật một tiếng “xì” rẻ rúng:

- Tao thờ Chúa là nể ông bà cha mẹ đi đạo, chớ cái bọn không đẻ ra tao mà đòi làm cha, kêu tao bằng con, tao coi như cỏ rác!

[hoi_ls]

25.

Thế là xong.

Trong căn hầm của đại đội bộ đội chật ních đến ngạt thở, chỉ còn lại Ba Dĩnh với đồng chí quân nhu. Dĩnh vơ cái áo móc ở vách hầm lau mồ hôi chảy thành dòng trên mặt, ngồi bệt xuống tấm ván thùng vất bên cửa, kêu “ối” và nhỏm dậy ngay khi bị cái đinh xóc chéo vào mông, may mới cào sướt da. Cậu quân nhu bước ra khỏi hầm, đứng trong hào giao thông cầm mũ quạt phành phạch, lại chạy nhào vào khi quả đạn pháo lớn hú dài trên đầu, nổ rung đất mé sau hầm chừng năm chục thước. Tàu biển đã mở đầu đợt pháo chiều khoảng hai ba trăm quả. Đằng nào đại đội cũng đã nhận đủ tất cả số đạn, lựu đạn, áo quần từ hậu phương đưa tới, kèm mỗi người một gói quà tết nhỏ trong có một khăn mặt, một gói kẹo bánh, một bao thuốc hút quấn tay, một lá thư của em học sinh nào đó chia theo may rủi.

Lau xong cái đầu cắt trọc bóng như thầy tu, Dĩnh chợt nhớ, hỏi:

- Cả Chanh đi đâu rồi ta?

- Nằm co con tôm kia chớ đâu!

Dĩnh quay lại, thấy Chanh nằm ngủ trong chỗ hàm ếch khoét lõm vào đáy hầm, chỗ duy nhất không bị dẫm đạp khi anh em chen nhau lĩnh các thứ. Dĩnh chép miệng, ngả tấm ván dựng vào vách xuống đất, trải tấm chiếu rách lên trên, đặt cái túi dết làm gối, lom khom bước tới lay Chanh, hét vào tai anh cho át tiếng đạn pháo mỗi lúc một ầm ỹ trên mặt đất:

- Anh Chanh, ra đây ngủ cho thẳng lưng!

Bị lay gọi, Chanh chỉ nói lúng búng trong miệng như ngậm cháo, lại ngáy tiếp. Dĩnh lắc đầu bảo cậu quân nhu cùng đi với Chanh:

- Thôi mày sẵn giường đó, ngủ đi một lát. Ca-nông bắn kệ cha nó, hầm này chịu nổi.

Anh mặc áo, thắt nịt súng, đội mũ sắt, cúi thấp trong đường hào, đi xem đồ tiếp tế đã đến tay từng chiến sĩ hay chưa.

Đoàn xe lửa Nam tiến phải dừng ở phía Bắc Đèo Cả và trở ra ngay trong đêm. Đại đội Quảng Nam Hai gánh theo các kiện hàng dành cho đại đội Một của Dĩnh, vượt Đèo Cả ban đêm, đi gấp vào mặt trận Nha Trang. Ban ngày họ nhờ dân quân dẫn đi luồn qua các xóm rậm cây, các đồi gò, tránh máy bay địch ném bom và bắn dọc quốc lộ Một. Gần tới Ninh Hòa, họ được một trạm gác chỉ cho vào cụm rừng rậm cách quốc lộ chừng năm cây số, đợi lệnh.

Cả Chanh chìa tờ giấy giới thiệu thứ hai của mình ra, anh xin gặp Ban chỉ huy Mặt trận với danh nghĩa phó chủ tịch Quảng Nam. Sau một buổi chờ đợi, hai cán bộ của Mặt trận đi ngựa đến gặp Chanh.

Một người to béo để râu mép xuống tới khóe miệng, mặc ka ki Ăng lê trơn láng và đeo ống dòm trước ngực, ngồi trên ngựa hất hàm hỏi Chanh bằng cái giọng lơ lớ của Hoa kiều:

- Đồng chí có phải là quân nhân không? Chức vụ gì?

Chanh đoán đồng chí này người Thổ từ Việt Bắc vào. Anh lúng túng đứng nghiêm nhưng không chào quân sự:

- Báo cáo đổng chí, tôi được Ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Nam cử vào thăm bộ đội, đề nghị cho gặp các đồng chí chỉ huy Mặt trận, sau đó xin gặp đại đội Nam tiến của Quảng Nam.

Người kia nhìn Chanh từ đầu đến chân, lại hất hàm:

- Cho xem giấy.

Ông ta đọc chậm chạp như người mới học chữ, trao tờ giấy cho người thứ hai. Anh này đọc lướt nhanh, vội leo xuống ngựa, đến bắt tay Chanh và trả giấy. Ông to béo nói đĩnh đạc:

- Ban chỉ huy đi thị sát tiền duyên cả. Đồng chí đã gặp tôi là Lý Đằng, tham mưu phó Mặt trận, thế là nguyện vọng thứ nhất giải quyết xong. Đồng chí được phép đi thăm đại đội Quảng Nam nhưng không được đến các đơn vị khác, không được ở lại trận địa quá hai mươi bốn giờ. Trước khi đi, đồng chí phổ biến cho đại đội trưởng đại đội Hai đến báo cáo với tôi tình hình đơn vị về mọi phương diện và nhận nhiệm vụ mới. Rõ chưa?

Thấy Chanh đứng tần ngần như sắp kêu nài, ông ta quay ngựa giật cương đi luôn. Người thứ hai chỉ kịp nói vội một câu hẹn gặp lại, giơ tay lên mũ chào Chanh và phóng theo ông Lý Đằng.

Chanh cùng mấy anh em đứng gần đấy không ngạc nhiên mấy trước kiểu đón tiếp lạ lùng này. Họ đã gặp một phân đội trưởng thuộc đại đội Ba Ba Dĩnh, bị thương ở vai phải lui về điều trị mé ngoài. Đèo Cả, đi nhờ xe ngựa của dân, khi đụng đầu đơn vị đồng hương đã đùng đùng quay mặt trận. Cậu vừa đi vừa kể tỉ mỉ cho Chanh và các cán bộ đại đội nghe đủ thứ chuyện, trong đó có vụ va chạm với ông tham mưu phó Lý Đằng nửa ta nửa tàu, nổi tiếng hách dịch và ưa đánh lính. Chanh ngớ ra khi biết đợt tiếp tế thứ nhất cách đây hơn một tháng chỉ đến tay đại đội Ba Dĩnh rất ít: ba người được một bộ áo quần, mỗi người được sáu viên đạn. Tham mưu trưởng Mặt trận bận việc tác chiếc, giao mọi sự cơm áo gạo tiền cho ông Lý Đằng, ông này ra lệnh cho quân nhu Mặt trận thu hết những gì từ hậu phương đưa đến để chia đều. Về lý thì không sai, nhưng trâu chậm uống nước đục là điều khó tránh. Quân nhu hối hả phát nhanh vì lo máy bay đánh cháy kho, lo địch đổ bộ, còn đại đội Ba Dĩnh hồi ấy giữ mặt bắc thị xã Phan Thiết lại quá xa, khi về lãnh tiếp tế thì chẳng còn mấy nỗi.

Chanh cùng anh em quyết định rất nhanh: phải đi đường tắt mới đưa được các thứ đến đại đội Một, lúc này đang đóng ở mạn bắc Nha Trang, từ xóm Cù Lao tới làng Đồng Đế ven biển. Phải bí mật thuê xe ngựa chở hàng đi đêm qua đèo Rọ Tượng và đèo Rù Rì - đang còn nhiều xe ngựa vào gần Nha Trang chở đồng bào tản cư ra đến cầu mối xe lửa bên ngoài Đèo Cả - cho người báo trước để Ba Dĩnh nhận hàng và trả ngay dưới chiến hào, không qua quân nhu Mặt trận.

Sau đêm thứ tư thức trắng, sau khi chính mắt thấy các thùng đạn và kiện quân trang tuôn theo đường hào về tận mỗi tiểu đội, Chanh ngủ lăn ra lúc nào không biết. Pháo tàu biển bắn rung đất, vách hầm trần hầm đã lát ván và phên tre vẫn rưới đất bột lên khắp người, Chanh cứ nằm nghiêng ngáy giòn. Anh em kéo tới thăm đứng khom lưng nhìn Chanh một tí, để lại một lá thư gửi về nhà, lại thì thào rón rén bước ra, nhường chỗ cho người khác chui vào căn hầm.

Trời đã tối hẳn. Pháo biển ngớt bắn, chỉ còn mấy khẩu cối của quân bộ bị vây trong thành phố nhả đạn uỳnh uỳnh ra chung quanh, thỉnh thoảng chen một quả đạn đèn xòe đuốc lắc lư trên nền mây sẫm và thấp. Rất nhiều đốm lửa nhỏ lập lòe trong các chiến hào chạy ngoằn ngoèo ven biển: đại đội Một đang hưởng chất khói từ quê hương gửi vào, với bao đạn đầy bên hông và áo quần mới trên mình, tán chuyện râm ran về những lá thư hậu phương rất chi là tình cảm.

[hoi_ls]

Một cậu đi qua hầm đại đội, thò đầu vào nói oang oang:

- Cứ như ri, đánh Tây mười năm cũng được anh Chanh à!

Chỉ có tiếng ngáy phì phò vọng ra trả lời. Sáng hôm sau, nền mây tãi trắng đục rây xuống những hạt mưa phùn li ti. Ở mặt trận, đó là thời tiết lý tưởng: mưa nhẹ như sương không làm ướt lính mà che mắt được máy bay địch, pháo bắn cũng kém trúng đích.

Đại đội khao Chanh và cậu cùng đi một chầu cháo tôm cua tuyệt ngon, ăn vào đến đâu tỉnh người đến đấy, còn hẹn sẽ mời một chầu sò huyết Thủy Triều, bắt ở cái đầm rộng mé nam Nha Trang. Quyền đại đội phó Sanh là cây văn nghệ, cao hứng rung đùi đọc mấy câu mới thuộc:

Yến sào Hòn Nội,
Vịt lộn Ninh Hòa
Tôm Hùm Bình Ba
Nai khô Diên Khánh
Cá tràu Võ Cạnh
Sò huyết Thủy Triều
Đời anh cay đắng đã nhiều
Từ nay ngọt sớm ngon chiều cùng em

Chung quanh ồn ồn lên:

- Thằng này tính phản phụ nữ Quảng Nam rồi!

- Mới ăn kẹo hút thuốc của nẫu hôm qua đó...

- Ta về ta tắm ao ta thôi!

Sanh về vênh mặt cãi:

- Mấy cha mất chánh trị! Việt Nam là nước thống nhất, sao còn phân biệt Quảng Nam với Khánh Hòa? Huống chi con gái trong này không hút thuốc, hơi thở thơm lừng, hàm răng trắng như ngọc. Tiếng đồn con gái Nha Trang, nụ cười đặt giá ngàn vàng cũng mua!

- Nha Trang bị chiếm, sao mày thấy? Dóc tổ!

- Mày dốt vô vàn. Nên nhớ các cô đẹp nhứt bao giờ cũng lo tản cư trước thiên hạ, chỉ còn bà già trên sáu mươi mới dám ngó mặt tụi lê dương!

Câu nói vui bỗng xóc nhói vào tim tất cả mọi người. Họ cười gượng và lặng im. Họ đã phải chôn quá nhiều xác các cô mơn mởn bị hiếp xong còn bị rạch bụng, xác trẻ em bị lưỡi lê xuyên suốt ngực hay cháy thui rụng hết chân tay chỉ còn lại như củ khoai quá lửa.

Cán bộ đại đội và các trung đội, phân đội phải hết sức vất vả mới giữ được nguyên đơn vị khi rút lui từ Phan Thiết về Nha Trang. Có những tiểu đội họp lại biểu quyết không lùi một bước nào nữa. Một phân đội giơ tay đòi cách chức phân đội trưởng vì tội bỏ đất bỏ dân. Lẻ tẻ có vài ba anh em trao lại cây súng không đạn, xin góp mấy quả lựu đạn, bỏ bộ đội đi theo du kích, dọa nếu bị bắt giữ sẽ nổ lựu đạn tự tử. Một cậu trinh sát mới mười chín tuổi kiếm đâu được quả đầu đạn 105 ly sửa thành mìn, lao vào dưới một chiếc xe thiết giáp, giật ngòi và cùng tan xác với xe địch. Một anh xấp xỉ ba mươi, loại lớn tuổi trong đại đội, ngày thường hiền lành như cục đất, bỗng rình nhảy lên một chiếc xe Gíp đi lẻ, mới chém một tên đã bị bắn chết ngay.

Dĩnh và Sanh chia nhau đến từng tiểu đội, cố xoa dịu những chiến sĩ uất hận đến phát cuồng. Dĩnh phải nhắc hàng trăm lần: bỏ thương binh lại là tội lớn, để giặc lấy mất súng là tội lớn, muốn gì cũng chỉ về Nha Trang mới giải quyết được. Rút cuộc, hai trăm sáu mươi con người còn lại đã khiêng gánh dìu dắt nhau về đến đây, trấn giữ dải bờ biển mé đông-bắc của thành phố, bị pháo biển bắn nhiều nhưng chưa chọi nhau với quân bộ. Những người căm phẫn ồn ào nhất đã dịu bớt, thương binh được chuyển đi hết, súng lớn nhỏ còn nguyên. Với đợt tiếp tế và thư quà hậu phương này nữa, tiếng cười đùa trở lại khắp các hầm hào.

- Báo cáo, có công văn gửi Ban chỉ huy đại đội!

Cậu liên lạc viên của Mặt trận cố đứng thẳng người trong hầm để chào đúng động tác, bị Sanh túm cánh tay kéo ngồi xệp xuống:

- Khỏi đi mày. Về nói ông xếnh xáng đặt ra động tác ngồi chào, cho tụi tao tập trước khi ổng xuống đơn vị.

Ba Dĩnh xé phong bì, rút ra tờ giấy mỏng, kêu:

- Nữa! Giấy tờ không đánh dấu, ba đứa dốt như tao chịu chết. Đọc đi Sanh!

Mặt trận bộ kiếm được hai máy chữ thì một cái không có dấu tiếng Việt, phải vừa đọc vừa đoán, thường dùng để đánh các tài liệu quan trọng. Sanh học tới bằng ri-me ¹ hồi còn Tây, là người sẵn chữ nhất trong đại đội, cầm giấy đọc to:

- Thông báo về cuộc đổ bộ của quân địch vào Qui Nhơn...

Mọi người giật mình, nín thở. Sanh đọc ngắc ngứ, từng lúc dừng lại lẩm nhẩm.

- Đại bác hải quân bắn vào Mui Tan và Phường Mại trúng vào khu nhà tranh lá...

Chanh chen vào, giọng rất khản:

- Mũi Tấn và Phương Mai, sát biển đó.

Trầy trật một hồi, rồi anh em thở phào nhẹ nhõm. Các cánh đổ bộ hầu hết bị đánh bật xuống tàu. Riêng một cánh thọc vào thành phố chiếm được nhà ngân hàng đã bị ta vây đánh dữ, dùng đại bác 75 bắn vào, địch chịu đầu hàng. Có lệnh trên cho Qui Nhơn tản cư và phá hoại triệt để, rất gấp.

- Cần nhận rõ rằng những thắng lợi của quân đội ta trên mặt trận Nam Bộ và Nam Trung Bộ, từ Nha Trang trỏ vào, đã góp phần kềm giữ địch quân không cho chúng đổ bộ lên Qui Nhơn, Hội An, Đà Nắng với lực lượng hùng hậu như chúng dự định trước đây. Hỡi tất cả cán bộ và chiến sĩ! Hãy cầm chắc tay súng, phòng ngự vững chắc hơn nữa, tấn công dũng mãnh hơn nữa...

Đợt pháo buổi sáng lúc này đã ngớt hú rít qua đầu. Trong khi Sanh cho liên lạc đi gọi các trung đội đến nghe tin mới, Ba Dĩnh dẫn Chanh đi theo đường hào, thăm từng tiểu đội “cho anh em ngó thấy một chút”.

Chanh cười tươi, bắt tay khắp lượt, lắng tai nghe hàng tá ý kiến của anh em nhắn nhủ về hậu phương, cố xua đi cái ý nghĩ day dứt về Thùy và cả nhà ông Hai Rề dưới trận bom Pháp của cuộc đổ bộ vào Qui Nhơn, nổ ra chỉ một đêm sau khi đoàn tàu của Chanh rời ga Diêu Trì.

- Ối thằng Chanh, mày cũng mò vô đây với tụi tao hả?

- Báo cáo đồng chí phó chủ tịch, trung đội đang sửa công sự.

- Anh Cả nè, tụi em lỡ thề chặt một ngón tay đổi một viên đạn ĐAM, bây giờ anh đem cho mỗi đứa sáu chục viên, chặt cái gì đây cho xứng?
- Chẳng biết ông nào là ông nào, ai đánh giặc giỏi là tôi kinh trượng, ai bỏ dân mà chạy là tôi xin miễn chào.

Người nói cuối cùng là một ông lão râu trắng tóc trắng, gánh rau tới ủng hộ bộ đội. Cấp dưỡng chỉ lo được cho anh em mỗi ngày hai vắt cơm với một miếng thịt heo hay thịt bò kho mặn, vài gánh nước uống, bộ đội tự xoay xở nấu canh hay luộc rau bằng bất cứ thứ lá xanh nào ăn được. Ông cụ quảy đòn gánh với đôi quang chồng làm một, dẫn Chanh và Dĩnh đi qua xóm Cù Lao dưới mưa phùn. Cụ chỉ vào khu nhà đồ sộ trên mỏm đất cao trông ra biển:

- Tôi thờ ông bà, ai muốn thờ Chúa mặc kệ họ. Nhà dòng La Xan, nhà dòng Phan-xi-cô, to tướng đó, cha cố chẳng chịu đi đâu hết...

Cụ liếc nhìn hai anh cán bộ đi sau, đổi đòn gánh sang vai trái, nói lấp lửng:

- Tiếng chuông họ kêu khác thường lắm. Đêm hôm, đèn thắp chớp nháy cách sao thiệt khó hiểu. Thầy dòng cứ chạy rảo khắp làng này xóm kia, nói ông cha Bề trên biểu đi mua đồ ăn, đi làm lễ cho con chiên. Có khi họ vô Nha Trang lo việc đạo rồi lại trở ra ở sát bên hông bộ đội mình. Tôi ở đây trên bốn chục năm rồi, giờ mới thấy họ thờ cúng ráo riết tới vậy...

Chanh và Dĩnh nhìn nhau phân vân. Ông cụ nói rất có lý.

Từ gác chuông và các cửa sổ cao nhất của khu nhà dòng có thể trông thấy hầu hết tuyến phòng ngự của đại đội, nếu dùng ống nhòm có thể đếm tách bạch từng loại súng đặt trong các hầm hào. Chanh đã từng học cách gõ truyền tin bằng mã tự ² giữa các xà-lim trong nhà lao KonTum. Các ông thầy dòng ở đây chắc không lạ gì với nhũng dấu tích te ấy, có thể báo ra tàu biển ngoài khơi những tin tỉ mỉ nhất về bộ đội ta mà chẳng cần máy vô tuyến điện. Họ không chịu tản cư, đi sục khắp nơi, chạy con thoi giữa vùng ta và thành phố bị sáu tiểu đoàn Pháp Nhật chiếm đóng. Ai hỏi tới thì họ gọi tên Chúa, ngửa lên trời bộ mặt thánh thiện, thề thốt rằng họ chỉ lo cứu rỗi phần hồn chứ không màng tới việc đời. Thế nhưng khi đồng bào Sài Gòn giành chính quyền thì những người đầu tiên bắn vào biển người tuần hành lại là các đấng chăn chiên núp sau cửa sổ của nhà các đức cha, cạnh Nhà thờ lớn trên đại lộ Nô-rô-đôm. Tiếp đó, việc cố đạo dẫn Tây đi càn quét bắn giết đã thành lệ thường ở Nam Bộ, quá thường đến nỗi linh mục nào không đi càn mới có của hiếm như con quạ trắng.

Chanh bấm tay Dĩnh, nói khẽ:

- Phải làm thêm công sự giả, đặt súng giả, cho giấu các ổ hỏa lực thiệt. Không thì...

Anh kín đáo chỉ ngón tay cái ra sau lưng về phía các nhà dòng. Dĩnh giật nhanh, vẻ bồn chồn hiện rõ trên mặt.

Ông cụ dẫn nhóm bộ đội lách sang mé tay phải, băng qua những hàng rào đã trổ sẵn để du kích xuyên ngang xóm. Một tổ du kích gác cạnh đường nhựa nhắc họ lên viếng Tháp Bà theo sườn đồi phía bắc cho khuất, chứ sườn phía nam hay bị cối 81 bắn trúng. Cụ gật đầu, đi chậm lại, giảng cho Chanh biết vì sao trong vô số tháp Chàm rải khắp xứ Trung Bộ, người Kinh chỉ thờ cúng có một khu tháp này thôi. Ấy là vì bà Pô Na-ga ở đây linh thiêng cực kỳ, thường hiển thánh cho người từ xưa tới nay. Khu tháp xây cách đây hơn một ngàn năm mà vẫn đứng vững, hương khói không hề dứt. Người Kinh quen gọi là Bà Chúa Xứ, còn nhà vua thì phong bà làm thượng đẳng thần, danh hiệu là Thiên y A na Thánh mẫu.

Nép vào một góc khuất ở chân tòa tháp nhỏ thờ hai con của bà thánh Chàm, Chanh xem kỹ khu vực cầu xóm Bóng đã giật mìn sập một vày sát bờ bắc, những khu nhà mờ mờ của Nha Trang bên kia sông, trong khi ông cụ cao hứng đọc bài diễn ca rất dài ca tụng công đức của Bà. Anh nghĩ: dù sao nơi này cũng không bị biến thành đài quan sát của bọn gián điệp núp bóng tôn giáo, vậy là may cho cả người lẫn thánh.
Trở xuống đến chân dốc, họ gặp một gia đình tản cư dừng nghỉ bên đường nhựa. Chỉ trong ngày mưa phùn thế này đồng bào mới đi đường lớn mà không ngại máy bay bắn. Chị vợ rút ra bao hương đỏ. Anh chồng moi túi áo tìm bật lửa, đánh rơi xuống đất một sợi dây chuyền có đeo cây thánh giá gắn tượng Chúa chịu nạn. Anh luống cuống nhặt nó bỏ vào túi rất vội, cầm bao hương leo nhanh lên dốc, lách qua cửa hông vào ngôi tháp chính làm cái việc bị sách đạo lên án là “tin vơ thờ quấy”.

Ba Dĩnh khẽ hích vào tay Chanh:

- Thứ chuỗi thánh giá đó, dân ở đây mua nhiều mà giá mắc lắm. Tụi cha cố nói lính Tây nó tin Chúa, gặp người đồng đạo nó không làm hại, bao nhiêu tiền, cũng rán mà sắm, lại còn phải tập kêu Giê-su Mai-ri-a cho quen miệng nữa. Hừ, láo khoét, anh em mình từ Biên Hòa ra đây phải chôn biết bao nhiêu xác đồng bào đeo thập ác trên cổ!

Mặt Chanh chợt bốc nóng, một sợi gân bên thái dương hơi rút đau. Anh nhớ lại những tượng và ảnh Mẹ Ma-ri-a trong căn buồng nhỏ của Thùy. Mấy hôm trước đây, khi liều lĩnh ôm ghì cố gái rất yêu rất nhớ ấy, anh thoáng thấy một sợi dây chuyền mạ kền lấp ló trong cổ áo Thùy.
Dường như dưới những cánh hoa hồng mịn màng thơm ngát đã hiện ra mũi gai đầu tiên.


------------------------------------------------------------------------
1. Tiếng Pháp. Primaire: bằng tốt nghiệp tiểu học.
2. Phiên âm tiếng Pháp: tín hiệu morse

[hoi_ls]

26.

Dưới trận mưa pháo thường lệ lúc sáu giờ sáng, đại đội Ba Dĩnh ăn xong nửa vắt cơm sáng, đang đun nước nhân lúc sương mù chưa tan hết, trút đầy các ống tre và bi-đông. Đột ngột có tiếng hú lạ tai dội to giữa những loạt ình oàng, biến thành tiếng rống, tiếng rắc rắc như cây to trốc gốc, đấm mạnh xuống đất nghe bịch như chày nện. Vài giây sau nền đất dưới hầm thốc ngược lên, hất người đang ngồi nhào nghiêng ngửa.

Cậu trinh sát đứng gác ngoài chiến hào chạy xổ vào hầm:

- Nó bắn thứ đạn gì to quá chừng, anh Dĩnh!

Dĩnh chạy ra hào, vừa kịp trông thấy quả đạn khổng lồ khác bay tới trong tiếng xé vải y hệt bom rơi xuống đầu. Nó đâm chúi vào đất, khoan xoáy soàn soạt rất sâu dưới ngực những người nằm sấp sát đáy hào, nổ thành tiếng ục xa lắc. Nó gây động đất. Hai bờ hào rùng rùng lở xuống. Những thân phi lao xếp làm trần hầm nẩy bật lên, hất văng lớp đất phủ. Nền hầm nẻ toác như ruộng mùa đại hạn.

Ba Dĩnh thét vào tai Chanh nằm bên:

- Thiết giáp hạm bắn đó. Đại bác cỡ bốn trăm ly nổ chậm.

Sáng hôm sau anh Hồng Long đến kiểm tra, sau khi chiếc tàu khổng lồ kèm hai chiếc nhỏ hơn kéo tới ngoài khơi Nha Trang, xoay những nòng pháo lớn vào phía bờ. Lũ tàu lâu nay bắn phá ta chỉ còn là lũ còng gió chạy quanh ba con cua biển. Anh cho biết chiếc lớn nhất là thiết giáp hạm Ri-li-ơ, hai chiếc nhỏ hơn là tuần dương hạm, chúng đến Nha Trang giúp sức phá vây, đại bác cỡ to nhất có thể đến bốn trăm ly đường kính, quả đạn to như trái bom. Chắc chắn địch sắp đổ bộ phía bắc Nha Trang.

- Các cậu đánh tiêu hao được bao nhiêu hay bấy nhiêu, nhưng không được thí mạng. Đừng đưa khẩu hiệu quyết tử. Bị chọc thủng phòng tuyến chỗ nào thì ném trung đội dự bị ra lấp lỗ hổng. Lấp không được thì cho cả đại đội lui về phòng tuyến hai. Phải cố giữ lực lượng, cấm nóng mũi đánh ẩu, nhớ chưa, cấm liều mạng!

Dĩnh ngập ngừng:

- Xin anh cho lệnh viết...

- Đúng. Mình viết sẵn đây. Không cự nổi thì cho phép lùi.

Bây giờ, các cỡ pháo biển to nhất, dội đạn ào ào xuống các hầm hào từ Cù Lao tới Đồng Đế. Những cột đất và khói phụt lên như bộ râu lộn ngược, mảnh đạn rít réo kín trời và chạm nhau chan chát.

Rầm rầm rầm. Ùng. Víu. Rẹẹẹt, ục. Vùùù. Oàng....

Không còn nhận ra tiếng gì nữa. Hào lở. Hầm sụp. Người bị chôn vừa bới đất ngoi đầu, chợt bị thúc dưới bụng văng lên nằm ngửa trên miệng hố, lại bị hất lộn mấy vòng, chỉ còn ôm đầu bịt tai thoi thóp. Máy bay chúi ném bon cũng không dữ dội như trận pháo này.

Dĩnh và Chanh luồn theo con hào đã bị khoét và lấp nhiều đoạn, chạy ra ụ súng đại liên Hốt-kít trên mỏm cao nhìn xuống sóng biển. Hầm không trúng đạn lớn, còn nguyên, cây đại liên phủ chăn sẵn sàng bắn, hai súng phóng lựu V.B. đều sạch sẽ.

Bốn chiếc tàu đổ bộ từ ngoài khơi đang chầm chậm tiến vào dưới làn pháo của tàu mẹ, mỗi chiếc kéo theo một đuôi bọt trắng ngắn ngủn và rộng bản. Trọng liên 12 ly 7 trên cầu cao quét vào bờ từng loạt ngắn thăm dò. Đầu đạn chạm nổ choang choác, lóe những chuỗi chấm lửa đỏ trên các ghềnh đá. Dĩnh nói to vào tai cậu tiểu đội trưởng:

- Nó khích cho mình bắn trả, lộ hỏa điểm, pháo lớn nó hủy diệt đó. Đợi tàu nó hạ cầu, lính đổ xuống bãi hãy bắn... Ủa, đứa nào chơi cái trò này? Đứa nào, nói!

Bên cạnh chỗ ghế ngồi lắp trên chân sau của khẩu Hốt-kít có một sợi xích và một vòng khóa giữ chân người bắn, đã tháo bỏ từ lâu, nay bỗng thấy lắp lại y như hồi mới tước súng của Bảo an binh. Bị Dĩnh quát và nhìn xói vào mắt, tám người trong hầm quay mặt đi. Tiểu đội trưởng hất cằm về phía cậu bắn đại liên đang rướn cổ nhìn qua lỗ châu mai, tảng lờ không nghe. Thì ra cậu ta định tự xích chân vào súng khi lâm trận.

- Tháo ra lập tức! Bộ đội cách mạng chớ không phải lính phát-xít, lính đánh thuê lê dương! Mày sợ quá bỏ chạy đã có đứa khác bắn thay... Đồ.... đồ ngu!

Rất nhanh, tiểu đội trưởng dùng tuốc-nơ-vít tháo sợi xích ra. Dĩnh túm lấy, bước ra cửa hầm, vung tay ném mạnh cả xích lẫn vòng xuống phía biển. Nó nẩy trên tảng đá lớn, rơi tiếp xuống đống đá chồng chất, từ từ tụt xuống một kẽ ghềnh sát mé nước. Dĩnh vẫn đứng quay lưng vào hầm, nói ngắt quãng:

- Rán mà giết giặc... được bao nhiêu tốt bấy nhiêu... hễ nó tràn lên đông quá thì đại liên rút trước.... lựu đạn cản hậu... tao dặn tới rát cổ rồi đó...

Anh bỏ đi, nhấc chân nặng nề như lội ruộng lầy, đến chỗ khuất mới co cánh tay áo rách lên lau nước mắt.

Tiếng súng nhỏ bỗng rộ lên như chà ốc trong rổ. Dĩnh đứng sững, dỏng tai. Không phải bọn dưới biển bắn lên, các tàu đổ bộ đang còn chờu vờn ngoài xa. Súng nổ túi bụi trong xóm Cù Lao như ai vừa châm ngòi hàng chục tràng pháo lắp chen nhiều pháo tống. Nghe kỹ có thể nhận ra tiếng đại liên, tiểu liêu, lựu đạn. Cũng không phải chi đội Quảng Ngãi đánh chặn địch tràn qua sông Cái, thường nghe dội xa và nhỏ hơn.
Dĩnh trợn mắt, thét:

- Nó chiếm khu nhà dòng rồi! Đúng chỗ dó! Mẹ cố tổ... Sanh đâu? Cho trung Ba đánh vô khu nhà dòng, mau!

Từ trong các căn hầm bị đào bới, trung đội dự bị tuôn ra, khắp thân lấm lem. Sanh quệt máu mũi chảy trào xuống miệng, hô lanh lảnh:

- Chạy dưới hào, tất cả chạy dưới hào... tiếp viện trung Một., theo tôôôi...

[hoi_ls]

Pháo biển vẫn bắn dữ nhưng chuyển làn xa hơn, đạn nổ dọc quốc lộ. Một quãng hào bị sạt hoàn toàn, bộ đội ùn trước đống đất và cây lởm chởm. Hai đội viên ở mé sau vọt lên mặt đất, chạy qua bãi đất trống. Nhiều người nữa nhấp nhổm vọt theo. Cậu chạy trước nhảy được xuống khúc hào còn lành. Cậu chạy thứ hai vác một thùng nặng, chậm chân hơn, lảo đảo thả rơi cái thùng sắt trên vai, quỵ xuống lăn ngửa ra đất, máu loang nhanh trên ngực và bụng. Luồng đạn đại liên từ chỗ cao bắn xuống vẫn xói đất tông tốc chung quanh cái xác mấy giây nữa trước khi đổi hướng. Ngót tám chục cặp mắt đều thấy họng súng phụt khói qua cửa sổ cao nhất của ngôi nhà dòng đồ sộ nhô vượt trên các ngọn phi lao. Cả một dãy cửa sổ cùng xối đạn các cỡ xuống chiến hào của ta.

Trung đội Một đóng gần khu nhà dòng hoàn toàn không trúng pháo biển, nhưng lại đột ngột bị bắn lướt sườn và chọc lưng. Anh em nép vào các thành hào khuất, kê nòng súng chếch lên, bắn trả từng phát chật vật vào những bóng lấp ló sau các cửa sổ, áo lính ka-ki chen lẫn áo chùng đen tu sĩ.

Dĩnh vừa tới, hét, như sấm:

- Sanh, Sanh, cứ bắn tỉa, cho lắp lê đợi lệnh xung phong. Moóc-chê với phóng lựu theo tao, tới đây mau!

Chanh vành tay lên miệng hét lại lệnh của Dĩnh, rồi chạy lom khom đến chỗ khẩu đội cối 60 đang loay hoay đặt súng. Đó là con hào giao thông đào khuất trong rừng phi lao thấp theo hướng đông-tây, cấp dưỡng thường theo nó gánh cơm nấu trong xóm xuống cho bộ đội rải ven biển. Anh em trong khẩu đội hối hả cuốc sẵn một khúc bờ hào, trong khi đạn súng máy bay qua đầu chiu chiu rắc rắc, lựu đạn tay trong nhà ném ra nổ tung khói và đất cách họ khá xa.

Thấy Chanh đến bên, Dĩnh nói hổn hển:

- Anh thấy hết rồi đó, làm chứng giùm nghen. Mai sau tôi có bị kiện là bắn vô chỗ thờ cúng, phá đạo...

- Tào lao. Tụi đó là quỷ sứ chớ tu hành gì!

Dĩnh lật mũ sắt, kéo vạt áo sơ-mi lau cái đầu trọc bóng đầy mồ hôi trộn đất bột, đội mũ. Khẩu đội trưởng chỉnh súng xong, hai cậu cầm đạn đang dạng chân sẵn hai bên.

- Báo cáo anh cho bắn?

- Phóng lựu cũng thổi luôn nghen. Bắn thong thả, coi kỹ, có lệnh mới được bắn dồn dập... Phụt đi!

Pách! Bục bục bục!

Bốn phóng lựu V.B. cùng bắn theo súng cối, chỉ phát ba tiếng nghẹt thở. Ba quả lựu đạn phóng bay ra, thấy rõ chúng xoay lộn ngay trước mắt. Một rơi giữa đường, một đập vào tường rớt như đất cục, một chạm ra mái rơi xuống và nổ ngay trước một cửa sổ có nòng đại liên đang xịt khói trắng, quả này ăn tiền nhất. Trái đạn cối 60 vọt lên cao tít, đánh xuống chậm hơn, làm vỡ toác một mảng mái ngói ngả nâu.

- Sửa tầm mau, bắn tiếp!

Loạt đạn cầu vồng thứ hai trúng đích hơn. Bộ đội reo hò râm ran trong đường hào. Các mũi lê cọ cát sáng loáng nhô tua tủa trên bờ đất, chờ xung phong.

- Bắn dồn dập! Sanh, Sanh, đứng yên đó, đợi hiệu tu huýt của tao!

Bốn pháo thủ nối tiếp nhau thả đạn vào nòng súng cối, né đầu đúng động tác thành một điệu múa nhấp nhô nghiêng đầu nhún gối. Đạn 60 ly từng cặp đánh tung mái ngói, phá tầng trên cùng đặt đầy súng của ngôi nhà tu. Một tên mặc áo chùng đen bị hất văng qua cửa sổ, cây tiểu liên rơi trước thân người vung vẩy tay chân. Những luồng khói trắng phun chếch xuống đất tắt dần.

Chanh chợt thấy trên tháp chuông thò ra hai cây cờ ba sắc xanh trắng đỏ của Pháp. Một cờ phất ba lần, rồi hai cờ phất ba lần, cứ thế nối tiếp mãi. Anh đập vào vai Dĩnh:

- Coi chỗ lầu chuông, Dĩnh! Tụi nó đánh tíu hiệu S.O.S ra tàu biển!

- Là hiệu cờ gì?

- Kêu cấp cứu. Đó, tích tích tích, te te te, tích tích tích. Quân ngoài biển nhào vô bây giờ.

Dĩnh nghiến răng ken két, chạy tới chỗ một cây trung liên Bờ-ren bắc sẵn trên bờ hào nhưng chưa bắn, xô cậu xạ thủ sang bên, ngắm rất kỹ, xổ luôn nửa băng vào tên phất cờ. Bóng đen đang rướn ra ngoài thả rơi hai cây cờ, gục xuống vắt thân trên bậc cửa sổ. Một tên mé sau thụp xuống, lôi cái xác tụt vào trong tháp. Dĩnh buông thả súng, cười gằn:

- Thêm một thằng nữa được phong làm ông thánh tử vì đạo!

Anh đưa cái còi nhôm đúc lên miệng, thổi một hồi dài. Lập tức tiếng tù và của Sanh dội lên rất vang: hút hooo, hút hooo. Nhiều chuỗi bộ đội cùng một lần nhào thông thốc vào các cửa trước và sau, tuôn lên các buồng sát mái. Địch đã chạy hết, bỏ lại rải rác những cái xác mặc áo chùng, áo dài đen xẻ tà, có hai tên mặc đủ bộ tây-di ¹ của lính Pháp nhưng không gắn lon.

Chanh lượm một súng trường Mát cắm sẵn lưỡi lê, cùng sục sạo với anh em, bắt được một tên chui dưới gầm giường. Một cố đạo người Âu rậm râu sâu mắt. Bên trong áo chùng và chuỗi hạt đáng giá to tướng hắn mặc bộ ka-ki loang lổ da beo và đi ủng nhà binh. Hắn quỳ gối van xin lia lịa bằng tiếng Pháp, hỏi bằng tiếng Việt hắn lắc đầu không hiểu. Chanh tức điên, lên đạn đánh rắc, chĩa súng vào ngực hắn quát:

- Mày giả bộ nữa, tao bắn chết!

- Lạy ông đừng bắn, con xin nói, con nói...

Giọng hắn rất sõi, lời lẽ đúng và rõ nghĩa. Chanh đoán không sai, têu này đã ở nước ta lâu năm.

- Pháp định cho đổ bộ ở đâu, lúc nào?

- Lạy ông tha cho con, con bị đức cha ép buộc...

Đoàng! Nòng súng phụt lửa bên vai khiến hắn hoảng hồn nhào nghiêng. Chanh lại lên đạn:

- Mày hết đóng kịch chưa?

- Lạy ông, con hết... Đổ bộ lên đây, chiếm đóng các sở xê-mi-ne này, tức là các trường dòng, bọc lên đường lớn. Nhưng mà họ lên chậm quá chúng con khai chiến trước, chúng con dại dột...

- Bao nhiêu quân đổ bộ?

- Dạ, một ba-tay-ông Nhựt Bổn chừng bốn trăm lính, một công-pa-nhi lính Pháp và lính Phi châu chừng một trăm.

- Còn những mũi tấn công nào nữa?

- Con nghe nói còn một mũi qua sông Cái, một mũi đổ bộ ở Hòn Khói, không cho quân Việt Minh... quân Việt Nam ở Ninh Hòa vô cứu vớt.

Trong khi cậu trinh sát trói ké hai tay hắn ra sau lưng, hắn cuống cuồng kêu to:

- Lạy ông, con xin làm tù binh, tù chiến tranh...

- Mày là thầy tu tự ý làm giặc, không phải tù binh!

- Dạ con là ca-pi-ten, tức là quan ba trong quân đội. Họ mới gắn lon tháng trước. Xin ông để con sống... về sau hai bên trao đổi tù quân sự...

Chanh bỏ đi xuống vội, vẫn nghe câu cuối của hắn. Đang lúc hoảng hốt mà hắn còn lý sự được thế, ắt là hắn đang suy ngẫm mọi đàng từ lâu rồi. Chẳng hiểu vì sao anh thấy mặt hắn quen quen.


-----------------------------------------------------------------------
1. Tiếng Pháp. Tenue treillis: chiến phục.

[hoi_ls]

Một lần nữa, các cỡ súng nhỏ lại rộ lên mé bờ biển, lần này chen thêm tiếng máy tàu thủy xinh xinh và tiếng rè rè của chiếc máy bay hai tầng quần đai dẳng trên trận địa. Pháo biển chỉ còn bắn thưa thớt và chếnh về hướng Bắc.

Trung đội Một đẩy lùi được quân đổ bộ dễ dàng không ngờ.

Bốn chiếc tàu đáy bằng rập rình cách chân sóng chừng nửa cây số, do dự rất lâu, trong khi chiếc chiến hạm cực kỳ lớn nổ máy chạy chầm chậm lên phía Hòn Khói. Từ các tầu bắc ống nhòm nhìn lên, địch thấy rõ quân ta đánh chiếm khu nhà dòng, bẻ được mũi dao chọc ngang sườn. Có thể tiếng súng cối cũng khiến chúng ngần ngại: tàu đổ bộ trống hốc như cái hộp bánh mở nắp rất dễ bị đạn cối phá toác đáy, chìm nghỉm.

Rốt cuộc, hai chiếc tàu cùng tách lên trước, tiến vào bờ. Trọng liên và các trung liên đặt lên cầu cao xổ đạn như vòi rồng vào những nơi có ụ súng. Cối 81 và 60 đặt trong lòng tàu tung dạn túi bụi lên mặt đất, phần lớn bay nổ sau lưng bộ đội.

Khẩu đội đại liên Hốt-kít đặt trong hầm làm hỏng một trận ngon ăn. Thấy địch lố nhố trên cầu tàu trước họng súng mình chừng hơn trăm thước, cậu xạ thủ ngứa tay xiết cò luôn hai loạt dài khi chưa có lệnh bắn. Tổ đại liên trên tầng cao nhà dòng, đã xoay nòng cây đại liên Rây-ben mới thu, tưởng bạn mình được lệnh cũng xối đạn chếch xuống. Súng cối 60 chưa ngắm kỹ cũng thổi luôn ba quả rơi chủm chủm xuống biển. Hai chiếc tàu vội rồ máy chạy ra xa, không hạ tấm bửng cho lính đổ bộ.

Sanh chạy nhào tới hầm đại liên, thấy khẩu đội trương đang túm áo cậu xạ thủ; day day và xô ngã nhào vào góc hầm. Sanh đã giơ tay định tát bồi, cố ghìm lại được, thở phào:

- Tây dại, mình chẳng khôn, thôi thì huề... Tháo súng chuyển qua hầm dự bị, mau, nó dông pháo vô đây tức thì cho coi!

Chiếc máy bay quan sát ngoi lên cao theo đường trôn ốc. Các tàu chiến đậu ngoài khơi bắt đầu rục rịch, những nòng súng to ngọ nguậy.

Pháo 105 trong thành phố Nha Trang bắn trước vài quả đạn khói thăm dò.

Trận mưa pháo thứ hai trong ngày không chen những quả đạn hàng tấn của chiếc Ri-sơ-li-ơ, nhưng kéo dài và được máy bay chỉ điểm trúng đích hơn. Tổ đại liên Rây-ben bị một quả pháo thúc vào tầng dưới ngã lăn lộn nhưng không trúng mảnh phải tháo súng vác chạy xuống mặt đất. Trong những chiến hào sạt lở, bộ đội dùng xẻng cuốc và mũ sắt sâu thêm các hố núp, đùn đất lên trên, gợi hình những lỗ còng trên bãi biển.

Trung đội Ba trở về vị trí dự bị, khiêng theo một đồng chí hi sinh và ba bị thương sẽ chuyển về tuyến sau. Dĩnh và Chanh rẽ sang hầm đại bộ đội trong làng Đồng Đế, dắt theo tên quan ba kiêm cố đạo cứ luôn miệng nhắc mình là sĩ quan.

Căn hầm rộng đã được trung đội Hai giúp anh em thư ký, liên lạc, cấp dưỡng sửa dọn lại. Bước qua cửa hầm. Chanh kêu “ồ” một tiếng vui thích.

Hai Khánh và Ta-kê-đa đang ngồi đấy, đứng vọt dậy và cười tươi. Chanh chụp hai vai Khánh, lay mạnh:

- Hoan hô địch vận ra trận. Gớm, chờ mấy cha đỏ con mắt!

Ba Dĩnh đứng nghiêm chào một người khác trong góc hầm, nói to:

- Báo cáo chỉ huy phó, bộ đội đang chống đổ bộ!

Chanh quay lại, trố mắt nhìn đồng chí được gọi là chỉ huy phó, có cái trán gồ cao đặc biệt:

- Chiểu đó hả? Đúng Tư Chiểu “cá gỗ” không?

- Chớ ai nữa! Mày quên tao hả Chanh? Thằng tệ quá!

Đôi bạn tù cũ ôm ghì nhau. Hồi ở ngục Kon Tum, sau một đợt đấu tranh, hai người bị giam chung một xà-lim suốt ba tháng, về sau Tư Chiểu vượt ngục trước Chanh nửa năm, hoạt động ở Quảng Ngãi. Chanh chỉ nghe tin bấy nhiêu.

- Chiểu nè, mày làm chỉ huy phó của đơn vị nào?

- Lát tao nói. Mày xếp việc cho tổ địch vận cái đã. Tù binh ở Hòn Khói khai có quân Pháp với Nhựt tấn công vô đây, tao để cô Bích Thủy với tay gì người Đức ở lại, đưa hai anh này vô giúp mày. Cho mượn cái ô-bạc-lơ, coi như ưu tiên hết cỡ rồi đó!

Ba Dĩnh và Chanh bàn với tổ địch vận đặt máy phóng thanh ở xóm Cù Lao chõ ra biển, kêu gọi quân Nhật phản chiến là chính, gọi lính Âu Phi chống lệnh chỉ huy nữa. Mười phút sau, một trinh sát dẫn Hai Khánh, Ta-kê-đa và đồng chí vệ binh mang máy phóng thanh đi đến chỗ trung đội Một. Tên sĩ quan thầy tu được nhốt trong hầm của trinh sát chờ lấy cung thêm.

Nhân lúc đứng với nhau trước cửa hầm, Dĩnh cho Chanh biết Tư Chiểu chính là đồng chí La Giang, một trong hai chỉ huy phó Mặt trận, phụ trách công tác chính trị. Chanh bật cười, lại cau mày băn khoăn khi Dĩnh nhắc rằng chính anh La Giang đã ký lệnh gọi Năm Chò về Mặt trận bộ tức khắc, một việc mà tất cả đại đội đều thấy là oan ức.

[hoi_ls]

Khi trong hầm đại đội chỉ còn lại ba người, Tư Chiểu mới thấp giọng:

- Chanh nè, tao nghe tay Khánh nói có anh Phan Chanh tới, mừng ghê lắm, té ra mừng hụt. Trung ương thúc miết phải thành lập các Đảng bộ trong quân đội, phải kết nạp đảng viên mới, tiến tới đặt chế độ chánh trị viên từ đại đội trở lên, công việc to bằng núi mà đảng viên mới có một nhúm. Mày bỏ ngành xe lửa, chuyển qua quân đội được không Chanh?

- Khó lắm. Tao làm quân giới vài tháng rồi cũng bị đưa qua hỏa xa, không trốn được.

- Đó mày coi, Đại đội Ba Dĩnh được bốn đảng viên. Đại đội Quảng Nam Hai mày dẫn vô, hơn bốn trăm con người được bảy đảng viên. Chỉ có cách tập hợp gấp thành chi bộ, lựa anh em tốt kết nạp tại đơn vị, Đảng ủy Mặt trận duyệt luôn. Mày nghe chuyện các sư đoàn Cộng hòa vệ binh ở Nam Bộ chưa? Rồi hả? Đệ nhứt Sư đoàn còn đỡ đỡ. Tụi đệ nhị, đệ tam, đệ tứ sư đoàn thiệt là tai hại, lớp đầu hàng, lớp tan rã, lớp biến thành thổ phỉ, chạy tới đâu bắt ráo cả chủ tịch, dân quân, giết người cướp của quá ta. Té ra mình dại, giao súng cho bọn lưu manh để nó quay lại phá mình!

Chanh nóng nảy hỏi độp luôn:

- Mày lo như vậy mới cách chức thằng Năm Chò ở đại đội này, phải không?

Rất nhiều nếp nhăn hiện rõ trên trán gồ của Tư Chiểu khi  anh đáp, giọng Nam pha Hà Tĩnh trầm và buồn:

- Tao biết anh em hiểu lầm chuyện này, Ba Dĩnh đây cũng lạnh mặt với tao... Tao chưa đến nỗi biến thành ông quan cách mạng đâu Chanh à. Tao kêu Năm Chò về để giảng giải cho nó nghe phải quấy, đừng để lính làm bậy. Dè đâu tao bị kéo đi gấp để dàn xếp cho một chi đội đang rối, thằng Năm Chò gặp tham mưu trưởng với tay Lý Đằng tham mưu phó, gây lộn với nhau rầm rầm. Tham mưu trưởng nổi khùng ký quyết định hạ tầng nhứt cấp, trả Năm Chò về hậu phương. Nó biến đâu mất tiêu, tìm không ra...

Ba Dĩnh vuốt cái đầu trọc, ngồi xếp bằng lại nghiêm chỉnh, nói như đọc một tờ giấy căng trước mắt:

- Báo cáo đồng chí chỉ huy phó Mặt trận, toàn thể đại đội chúng tôi đều phản đối thái độ của ông Lý Đằng đối với quyền đại đội trưởng Nguyễn Văn Chò. Chúng tôi đề nghị Ban chỉ huy Mặt trận phục hồi chức vụ cũ cho đồng chí Nguyễn Văn Chò.

- Mày nghe đó Chanh. Bây giờ lập chánh quyền rồi, có quân đội rồi, đám đảng viên cộng sản sống sót với nhau như vậy! Chẳng biết mươi năm nữa tụi mình gặp nhau thì “thưa ngài” hay là “bẩm quan”?

- Báo cáo đồng chí, trong quân đội ta có những người như ông tham mưu phó, xuống vị trí tác chiến vẫn nạt nộ người chào sai động tác. Tôi không muốn bị phạt như Năm Chò.

- Bỏ đi Dĩnh, đừng gây với tao nữa! Anh Hồng Long đồng ý xóa quyết định kỷ luật thằng Năm rồi. Ai biết nó ở đâu thì kêu về giùm, chớ Quảng Nam trả lời không tìm ra nó... Bữa nay mình coi các cha đánh quân đổ bộ, tối nay cánh ta họp số đảng viên thành lập chi bộ luôn đi, được không Dĩnh?

- Báo cáo, được.

Giọng Dĩnh đã bớt lạnh nhưng vẫn chính quy, không bắt bẻ vào đâu được. Kinh nghiệm này do Năm Chò truyền lại.

Chú nhỏ liên lạc đã tiếp thêm hai bi-đông nước chè tươi trong khi họ vặn lý nhau. Cả ba cùng uống vội. Pháo biển chuyển làn, đạn nổ sau làng Đồng Đế. Chiếc máy bay về Nha Trang lấy xăng đã quay trở lại, quần vòng hẹp trên xóm Cù Lao. Tiếng loa phóng thanh chạy pin bắt đầu dội ra khơi, đón đầu lũ tàu đổ bộ lúc này chưa nổ súng. Ba người trong hầm cùng lắng nghe những tràng tiếng Nhật lạ tai, không dấu đanh và gấp như chuỗi bi sắt tuôn đều vào thùng thiếc. Ta-kê-đa nói tiếng Nhật mươi phút, tiếp Hai Khánh nói tiếng Pháp ngắn hơn, rồi loa tắt.

Dĩnh dẫn đầu, đưa cả nhóm theo đường hào sang xóm Cù Lao. Loa địch vận vang lên từng lúc, lại ngừng. Anh em sợ hết pin.

Lần đổ bộ thứ hai cũng mở đầu bằng những vòi rồng đạn nhỏ phun tới lên bờ. Suốt chiều dài non một cây số, đất bị xăm mứt gừng. Mảnh đá vỡ và đạn trượt nẩy bay vù vù như ong vỡ tổ trên đầu. Bộ đội nín lặng trong các hầm, không bắn trả. Lệnh truyền đi rất nghiêm: chỉ được nổ súng sau khi những tốp lính địch đầu tiên đặt chân xuống bãi, mồm tàu đang mở. Lúc ấy bắn xả vào bọn trên tàu là chính, còn số mắc kẹt trên bãi sẽ xung phong diệt sau, cố bắt tù binh và lấy được súng.

Thế nhưng một lần nữa ta lại đánh hụt. Cả bốn chiếc tàu cùng hạ bững, bắc cầu, nhưng quân trên tàu cứ nằm bẹp trên bậc cửa, xổ đạn lên bờ mà không tràn xuống đất. Qua các lỗ châu mai, bộ đội thấy rõ bọn Nhật mặc quân phục màu đất sét vàng sẫm, mũ sắt úp trên những mũ vải ba rèm. Từ dưới thấp bắn chếch lên cao, chúng chẳng gây hại được gì nhưng cứ làm như trút đạn cho nhẹ lưng. Sau mười lăm phút, bốn chiếc tàu lại kéo bững lên kin kít, rồ máy chạy ra khơi.

Không ai hiểu địch giở trò gì. Chúng thăm dò ta, hay là dương đông kích tây để đánh thọc một mũi nào khác?

Trong hầm chỉ huy của trung Một, Ta-kê-đa đang nói và cười ồn ào, mặt đỏ bừng. Khánh dịch cho La Giang nghe:

- Cái này Ta-kê-đa tự ý làm, không bàn trước... Anh ta kêu gọi lính Nhật phản chiến xong rồi, lại nói thêm ở khu vực này có một ren-lai, như ta gọi là chi đội, gồm mấy ngàn quân Nhật tình nguyện theo Việt Minh đánh bọn quỷ da trắng, súng to nhỏ đủ hết. Anh ta còn thêm: đầu hàng quỷ trắng đã là nhục, chịu sự chỉ huy của lũ tàn binh Pháp mới ở nhà tù chui ra là nhục gấp mười, đem thân bách chiến đi làm bia thịt cho chúng nó cướp nước Việt Nam là nhục gấp trăm, người võ sĩ đạo thà mổ bụng tự sát chứ không chịu nhục như thế... Báo cáo anh, nói thế là đúng hay sai?

Chung quanh bật cười. Ta-kê-đa cười to hơn cả, khoan khoái xoa cái cằm đã đâm râu tua tủa như bàn chải răng. La Giang bắt tay anh, nhờ Khánh dịch lời hoan nghênh, chỉ nhắc khéo rằng lần sau đừng đem cái chi đội quân Nhật ra dọa nữa, cứ nói quân đội Việt Nam đánh giỏi và gan góc lắm, người Nhật phải cảm phục, thế là vừa. Còn lối gọi quỷ trắng quỷ đen thì sẽ uốn nắn sau, Khánh biết thế mà chớ nói vội.

Ta-kê-đa xoa cằm gật gù, bảo rằng anh chẳng hiểu gì mấy về xây-ji tức là chính trị, hứa sau này sẽ nhờ cô Bích Thủy giảng thêm cho. Sắp tới, quân Nhật phất cờ trắng chạy sang xin hàng ta chắc sẽ có nhiều, mong rằng các vị quân quan cho lính biết trước để đừng bắn chết họ.

- Nan-tô-mô-na, kô tô mô han-đan nga đê-ki-u-ru!

Về sau, Bích Thủy mới cho biết đó là câu đầu lưỡi của Ta-kê-đa: “Không hề gì, hiểu sao cũng được, cứ làm đã!”

[hoi_ls]

Bốn đảng viên của đại đội Quảng Nam Một họp đại hội chi bộ rất nhanh và bí mật, trong hầm của ban chỉ huy. Anh La Giang thay mặt Đảng ủy Mặt trận Nam Trung Bộ của Đảng Cộng sản Đông Dương tuyên bố lý do, sau đó mới treo lá cờ búa liềm nhỏ xíu rút trong túi áo ra, gài lên vách hầm. Đại hội ngồi xếp bằng, co tay phải lên chào cờ. Sau phút mặc niệm, anh lại xếp cờ nhét vào túi, chỉ để lại bức ảnh của Hồ Chủ Tịch cắt trong báo đã dán trên vách từ trước. Đảng đã ra thông cáo tự động giải tán, không nên để người ngoài trông thấy cảnh này.

Hai phút để giới thiệu thành phần đại hội. Cả Chanh được coi là khách đặc biệt. Năm phút để đọc nghị quyết của Đảng ủy Mặt trận cho thành lập chi bộ đại đội. Mười phút để bỏ phiếu kín ban bí thư, Chanh viết hộ cho một đồng chí mù chữ, cậu Sanh mời dự bị cũng rút một tờ và viết bầu cho Dĩnh. Anh La Giang khôn khéo cầm riêng lá phiếu của Sanh và nó là rất coi trọng các ý kiến đề đạt với Đảng ủy. Trong ba phiếu Dĩnh được hai, mảnh giấy viết bút chì nguệch ngoạc của anh ta lại ghi tên cậu Sanh dự bị, không dùng được. La Giang và Chanh kiểm phiếu, trịnh trọng báo tin đồng chí Lê Dĩnh trúng cử bí thư với trăm phần trăm số phiếu hợp lệ. Dĩnh ngớ ra, chỉ gãi tai mà không cãi, thật ra anh chỉ biết rất lơ mơ về điều lệ.

Đến phần phát triển Đảng, mất hơn ba tiếng ròng. Cậu Sanh đề nghị kết nạp tất cả đại đội vào Đảng cùng một lần cho gọn. Cậu lý sự rất hăng:

- Xin thưa thượng cấp, thằng nào mất tinh thần đã rớt dọc đường hết rồi, còn lại anh em đều là hột gạo trên sàng cả. Người này vô Đảng người kia ở ngoài, anh em chẳng vui vẻ gì. Nghe nói bên Nga hễ cầm súng đánh giặc là coi như Hồng quân nhứt loạt, ở đây ta cũng lập đơn vị Hồng quân, đảng viên trăm phần trăm, được quá đi chớ!

Dĩnh dè dặt hơn, chỉ bàn kết nạp một nửa số quân. Đồng chí tiểu đội trưởng nấu ăn, được ghi trong danh sách với các chức vụ quá dài là trưởng ban hỏa đầu quân kiêm vận chuyển quân lương của đại đội, đi lạc đề và phàn nàn rất lâu về đám lính trẻ nhất hay xuống lục lọi nhà bếp, cạy cháy ăn, báo sai quân số để lĩnh tăng phần cơm, chén vèo các túi gạo rang làm lương khô chiến đấu. Đồng chí thử tự thú thật là chỉ biết giết giặc cứu nước, chẳng hiểu Đảng, Việt Minh và Chính phủ khác nhau chỗ nào, sao không nhập chung lại cho gọn.

Sau năm sáu lần giảng giải, La Giang mới lọc được một danh sách mười hai người xứng đáng nhất, bốn chục người hạng nhì. Chi bộ cũng biểu quyết phải tăng cường huấn luyện chính trị cho bộ đội, số đảng viên gương mẫu học trước. Buông tay xuống, bốn đồng chí lại ngẩn ra nhìn nhau: cùng dốt cả, lấy ai huấn luyện cho ai? La Giang tránh không nhìn Chanh, ngỏ lời chúc mừng chi bộ và đại đội gặp may mắn hiếm có là được đồng chí Thanh Trà tới viếng thăm, chắc hẳn đồng chí sẽ bớt chút thì giờ quý báu để giảng chính trị cho đảng viên và bộ đội, đề nghị hoan hô. Anh em vỗ tay khe khẽ trong khi Chanh nín lặng.

Tan họp, đôi bạn tù cũ ra cửa hầm hít thở một lúc. La Giang ngập ngừng:

- Thế kẹt quá tao phải níu lưng mày, đừng giận nghe Chanh.

- Đành vậy, tao cũng thương anh em lắm. Ở lại vài ngày, khi xáp mặt ông Quý xứ ủy phải giơ mặt chịu chưởi. Mày biết tánh ổng rồi đó.

- Sớm mai tao về mặt trận bộ, điện luôn cho ổng là mày vô đây bị mắc kẹt chiến sự...

- Chết, đừng nghen Tư, ổng cấm tao tới gần chỗ đánh giặc. Mày báo tin tao ở Mặt trận bộ, lên cơn đau dạ dày, vài ba ngày nữa mới ra được… Lớp đào tạo chính trị viên của mày tới đâu rồi?

- Hai tháng nữa xong. Hơn một nửa mới biết đánh vần, học khó ghê gớm. Nhiều anh em còn nghĩ cứ đánh giỏi, gan góc thì nói gì bộ đội cũng nghe, chẳng cần chữ nghĩa. Tao đưa mày ra làm gương, nằm xà-lim mà tự học không phí một phút, thợ xe lửa mà cầm tờ báo tiếng Tây dịch cho anh em nghe rong róc, thay mặt tù cãi lý với giám binh, quản ngục. Mấy cha le lưỡi hết!

Chanh đấm bạn một quả khá đau:

- Để dành hơi dỗ dành người khác, đừng cho tao đi tàu bay giấy!... Quên chưa hỏi, thằng cha Lý Đằng tài ba cỡ nào mà Mặt trân coi bộ o bế nó quá vậy?

- Nó lạ lắm mày ơi. Tao hỏi tại sao nó hay đánh chưởi bộ đội, nó xổ mấy dây tiếng ta lộn với tiếng tàu. Nào là muốn thắng đế quốc thì kỷ luật sắt phải dữ hơn đế quốc. Nào là quan không hắc thì lính không sợ, lính không sợ thì lệnh không nghiêm, làm sao bắt lính phải phó thang đạo hỏa ¹ được. Nào là quân nhân thường thái tam phẫn nộ ², các anh xuề xòa làm hư lính... Anh Hồng Long cũng phải lắc đầu, nói nó làm chỉ huy Quốc dân đảng lâu quá rồi, khó sửa lắm. Bây giờ ảnh xếp cho nó mở lớp huấn luyện cán bộ tham mưu. Nó soạn bài tới khuya, giảng kỹ lắm mày à, tao tới nghe vài buổi thấy nó thiệt là trình độ cứng, anh em hỏi nhiều câu khó đắng nó cũng trả lời xuôi ro. Tụi tao nhất trí đừng để nó xuống đơn vị nữa, cho làm huấn luyện thôi..

- Nó cho phép tao thăm bộ đội hăm bốn tiếng, cấm gặp đơn vị khác...

- Tao hỏi rồi. Nó nói không nên để các quan chức dân sự đem chánh trị vô tuyên truyền trong quân đội!

Cả hai cùng bật cười.

Vừa dạo dưới chiến hào vừa nói chuyện rì rầm họ đến cửa hầm đội trinh sát. Bên trong, đồng chí cán bộ quân báo từ mặt trận Ban Mê Thuật mới về, mặt vàng như nghệ vì sốt rét và ki-na-rin, đang kết thúc cuộc lấy cung tên quan ba cố đạo bằng tiếng Pháp kéo dài bốn tiếng. La Giang sẽ đưa hắn đi ngay trong đêm nay.

Nhìn bộ râu rậm rì điểm bạc của tên tù, Chanh đưa tay lên bóp trán. Anh nhớ lại một khuôn mặt rất quen đã trông thấy hồi nhỏ ở làng quê Linh Lâm. Tên chủ đồn điền La-phác-sơ cao kều đeo súng săn ngồi trên ngựa, thằng con trai tên Pi-e đặt ngang cây trường Đức trên hai đùi, lão Huần quản lý lóc cóc thúc ngựa theo sau... Lột cái áo chùng đen ra, trông hắn khác hắn lúc bị bắt trong nhà dòng. Bộ mặt trừng trợn năm xưa cũng khác nhiều so với những nét khúm núm kinh hoàng trước mắt anh, nhưng không sao lầm được.

Chanh đánh luôn một đòn chặn họng:

- Chào ông Lê-ông La-phác-sơ! Ông vẫn chưa nhận ra người phu đồn điền ở Linh Lâm hay sao?

Tên quan ba bật run. Ngọn đèn dầu dừa lù mù vẫn đủ cho thấy mặt hắn nhợt đi. Miệng hắn há nhưng không thốt ra tiếng.

- Cậu Pi-e con ông đóng lon quan mấy rồi? Cô Gia-nét lấy chồng chưa? Ông còn hút thuốc phiện nữa không?

- …

- Tôi biết tiếng Pháp, nhưng khi ở Linh Lâm nghe ông nói tiếng Việt Nam rành rọt lắm, tôi dùng tiếng mẹ đẻ cho tiện. Cha tôi là ông thợ rèn Tư Chua đã bán cho ông rất nhiều đồ sắt, ông nhớ không? Tôi được tin ba cha con ông bị quân Nhựt bắt dồn vô Nha Trang, tưởng ông thu xếp về Pháp rồi chớ. Ông còn nhảy vô cuộc chiến tranh này làm gì, ông La-phác-sơ?

Tên chủ đồn điền úp mặt xuống hai bàn tay đặt ngửa trên gối, rít lên:

- Thưa ông, tôi chỉ khai không đúng cái tên họ tôi, những sự khác tôi khai đúng hết cả, xin các ông lượng thứ cho cái lỗi nho nhỏ của tôi. Mon Dieu, mon Dieu, pourquoi cette rencontre, pourquoi³ ?

Chanh hiểu câu nói buột miệng của tên Pháp. Anh nắn cằm, trả lời bằng tiếng Việt rất thong thả:

- Ấy là vì chúng ta đã sống chung trong một làng Việt Nam. Chúng ta là những người cùng làng kia mà!


----------------------------------------------------------
1. Nhảy vào canh, lẫn vào lửa
2. Thái độ bình thường của nhà binh, ba phần tư là gắt gỏng.
3. Tiếng Pháp. Chúa cơi, sao lại có cuộc gặp gỡ này, tại sao?

[hoi_ls]

Quân viễn chinh Pháp ùn ùn kéo sang Đông Dương.

Anh và Mỹ trao cho Pháp ngày càng nhiều tàu chiến, máy bay, xe trận, súng lớn nhỏ, những thứ vô cùng quý báu trong chiến tranh thế giới bỗng chốc trở nên cồng kềnh thừa mứa, còn gộp thêm vào nhiều dãy núi chiến cụ thu được của Đức Ý Nhật đầu hàng. Chỉ còn một chỗ dùng cho những triệu tấn thép và chất nổ ấy: đánh chiếm lại các thuộc địa nổi loạn đòi tách khỏi mẫu quốc, như Việt Nam đang đầu têu.

Ở mặt trận Nam Đông Dương, Pháp sửa gấp các bến cảng sân bay, đồn lính và võ khí đến Nha Trang, Buôn Mê Thuột, Đà Lạt, định hốt gọn đất đai tới Đà Nẵng. Phần phía bắc vĩ tuyến 16 sẽ bàn tính với Tưởng Giới Thạch để thu hồi sau, chỗ ngũ cường với nhau có thể chia môi lợi phải chăng cho lão con trời, cản đường Pháp lúc này chỉ còn những toán dân cày nghe theo ông Hồ Chí Minh nổi dậy với giáo mác nhiều hơn súng, bị đánh rã hàng chục lần vẫn tìm nhau gom nhóm như bèo tan lại hợp, chống cự lì lợm đến mức khó hiểu. Thế nhưng sức người có hạn, tối tân và cuồng tín như quân Đức hay Nhật đều bị đè bẹp, huống chi bọn nhà quê kia mới trườn ra khỏi đế giầy đinh của quan cai trị Pháp Nhật và ngọn roi mây của vua quan bản xứ!

Bộ tư lệnh C.E.F.E.O ¹ đã cân nhắc mọi bề như vậy trước khi hạ lệnh tổng tấn công.

Cả Chanh ở lại một tuần với đại đội Quảng Nam Một. Anh mở lớp cho chi bộ, cảm tình Đảng, nói chuyện được mươi cuộc với chiến sĩ. Dưới nhà dòng có tầng hầm xây vòm cuốn rất chắc và rộng, mỗi đêm một trung đội kéo về đấy nghe chính trị và hỏi đáp sôi nổi đến khuya. Khi La Giang quay lại làm lễ kết nạp cho mười hai đảng viên mới thì Chanh đã khản tiếng, hụt hơi.

Đại đội Quảng Nam Hai được giao phòng ngự từ Đồng Đế ra tới Đèo Rọ Tượng, anh em cùng tỉnh được thăm nhau từ bốn giờ chiều trở đi. Luồng tiếp tế rót vào dồn dập cho Nha Trang, cho các đơn vị đang cầm cự từ Nam Nha Trang đến Phan Thiết. Khi đem ra thử, những quả lựu đạn nội hóa nổ được chừng hai phần ba, đạn ĐAM lượm vỏ nhồi lại nổ được ba phần tư. Thế là khá. Anh em du kích Nam Bộ giết giặc bằng gậy tầm vông và mã tấu dao găm thì sao!

Chanh trở về với ngành hỏa xa được mươi hôm thì cuộc hành binh lớn của Pháp mở màn.

Cùng một lần, quân Pháp đổ bộ nhiều nơi phía nam Đèo Cả, từ Ban Mê Thuột xuống Ninh Hòa một cánh lớn, phối hợp thêm những mũi từ Đà Lạt chọc xuống Phan Rang từ Nha Trang tuồn ra theo quốc lộ Một. Lần này địch dùng máy bay và thiết giáp nhiều gấp bội.

Các tuyến quân ta dàn mỏng bị phá thủng liên tiếp. Bộ đội vừa đánh vừa lùi từng bậc thang. Hai đơn vị Quảng Nam quần lộn ẩu với địch suốt ba ngày. Đại đội trưởng Dĩnh nhét trong túi tờ lệnh rút lui viết sẵn nhưng giấu biệt không đưa ra. Đến đêm thứ ba, anh Hồng Long đích thân đến buộc phải rút.

Phòng tuyến mới được lập ở mạn bắc thị trấn Ninh Hòa, bộ đội đào chiến hào dưới pháo tàu biển và bom máy bay nổ ngày đêm không ngớt tiếng. Nhưng địch tràn tới Ninh Hòa cũng đã sứt mẻ rất nhiều, kiệt sức, đành tạm gác phần đánh chiếm từ tỉnh Phú Yên trở ra hối hả xây đồn cố thủ.

Chuyến xe lửa cuối cùng núp trong hầm Ba-bon-nô dài một ngàn hai trăm thước lặng lẽ rời Đèo Cả lúc sẩm tối, không bật đèn huýt còi. Hai đầu máy kéo và đẩy những toa chở đầy nghẹt đồng bào tản cư, người và gánh gồng bám cả hai bên và chất trên nóc. Sau nó vài giờ sẽ tiếp một chiếc cam-nhông-ray chở phân đội công binh, rút tới đâu sẽ nổ mìn phá hầm, cầu, cống tới đó. Dân quân đã nhận lệnh tháo dỡ đường ray và tà-vẹt đem rèn mã tấu hoặc vùi thật xa đường để sau dùng dần. Cả Chanh ngồi bên cửa sổ một toa chở thương binh, vòng tay đỡ đại đội phó Sanh trúng đạn vỡ xương vai, cả hai cùng đau đáu nhìn về phía biển. Chữ ký đầu tiên của Chanh khi quay lại nghề xe lửa, éo le làm sao, là tiếp ký vào mệnh lệnh phá đường sắt của Ban chỉ huy Mặt trận.

Trong toa xe anh em ngồi và nằm chen chúc, bốc mùi nồng của i-ốt, mùi tanh của máu ngấm vải, mùi hôi của áo quần lâu không giặt, nhưng vắng tiếng rên và tiếng gọi y tá. Mọi người cố rướn xem những gì họ đã hiến thân để giữ và phải tạm rời bỏ trong buổi hoàng hôn này.

Hết tập một

------------------------------------------------------------
1. Tiếng Pháp. Corps Expéditionnatre Francais en Extreme-Oment: đạo quân viễn chinh Pháp ở Viễn Đông.

[hoi_ls]

NGƯỜI CÙNG QUÊ
(TẬP 2)

Tiểu thuyết
Tác giả: PHAN TỨ

NHÀ XUẤT BẢN HỘI NHÀ VĂN, 1995
Khổ 13 x 19. Số trang: 527

Chương I

Qua khỏi đoạn đường cong, chiếc xe AM bọc thép bánh cao-su dẫn đầu chạy chậm dần, luồng bụi đỏ bầm hình đuôi sóc sau xe cũng co lại dần. Một lính Âu cởi trần, phơi ngực rậm lông đỏ ửng như cua luộc, mũ bê-rê bánh ếch úp chéo trên mang tai, nhô nửa người lên trên tháp trọng liên, cầm lá cờ tam giác nửa đỏ nửa trắng phất ngang ba lần. Chiếc xe háp-trắc ¹ chạy cách vài chục mét mé sau, tua tủa những nòng súng chĩa ra hai bên thành, đánh truyền tín hiệu cờ cho lũ xe to chở lính và hàng quân sự, xe con của các quan chức, ghép chung thành chuỗi sáu chục chiếc, với một xe tăng 18 tấn khóa đuôi và sẵn sàng lao lên ứng cứu. Quân Pháp bị phục kích liên miên đã quen xếp đặt kiểu hành quân này. Còn đám xe đò và xe chở hàng tư cũng quen lánh xa các chuyến công-voa để khỏi bị vạ lây, chỉ xin núp bóng nhà binh khi qua những vùng lắm cướp rừng hoặc lắm đồn bốt nửa lính nửa cướp.

Đến ngã tư đồn Gò Luông, cả đoàn dừng hẳn. Một xe chỉ huy Uy-lix và ba xe tải GMC tách khỏi hàng dọc, rướn lên đầu. Viên đại úy Pháp chỉ huy đội hộ tống nhảy xuống trước cái tháp canh kiểm soát ngã tư, khẽ gật đầu khi mấy tên lính ngụy vừa kéo xong chiếc cự mã chặn đường sang bên, hối hả xếp hàng ngang bồng súng chào. Hắn khoát cây gậy mây cong đầu, ra hiệu cho nhóm GMC chạy rẽ lên khu đồn cao treo cờ ba sắc mé bên trái. Chiếc xe thứ ba chở hai xác chết và bốn lính bị thương trong trận phục kính cách đây 8 cây số.

Một trung úy xuống sau, nhìn quanh một vòng, sửa lại bộ quân phục rất chỉnh tề có đủ các thứ phù hiệu và nai nịt, bước tới rập góp ủng chào đại úy rất đúng điều lệnh, trong khi vị quan trên chỉ mặc may-ô và cái quần soóc sệ xuống dưới bụng phệ.

Rồi họ xáp lại gần nhau, nói khẽ:

- Mày dừng đây hả Pi-e ? Cần lính đi theo không ?

- Không. Chừng trăm thước qua vườn cao-su thôi. Tao để lại trong xe cho mày năm chai, thứ năm sao cả. Giữ cho tao con bé ở Chợ Lớn nhé.

- Khỏi lo. Nhớ dặn Ri-sô đừng thù dai chúng tao, vụ mấy con bò ấy mà. Hôn con Gia-nét hộ tao. Em gái mày kháu ghê, chỉ có một tội nặng là chịu làm vợ thằng Ri-sô, lại chung tình mới chết chứ.

- Đểu vừa thôi mày. Hễ chúng nó giàu, tao bắt khao mày thêm một con bò to thật ngon, xem như lễ cống cho người che chở.

- Ừ nhé ! Mày sai lời hứa, tao cho xe tăng cán chết. Thôi cút !

Trung úy Pi-e La-phác-sơ mím môi nín cười, bước lùi ba bước, lại rập chân chào. Hắn rẽ sang con đường rải đá bên phải, sải cặp chân dài đi nhanh. Tên lính hầu người Việt bé nhỏ cúi khom lưng chạy theo, cõng một ba-lô con cóc to tướng, hai tay còn xách một túi và một giỏ lớn nữa, cây tiểu liên Max cỡ nhỏ treo trên cổ đập đều đều vào ngực hắn.

Qua khỏi bãi đất hoang, Pi-e gặp một bảng tôn lớn dựng bên đường, viết chữ đen trên nền vàng:

Plantation de caoutchouc
Đồn điền cao-su

A.RICHAUD

Vườn cao-su được trồng ngay hàng thẳng lối, dưới gốc dọn sạch bờ bụi, nhìn các hướng chỉ thấy thông thống một vùng cỏ thấp phẳng với những lối mòn nổi màu đất đỏ. Ở đây không có chỗ cho du kích núp bắn lén. Tuy vậy, một thứ phản xạ ăn sâu vẫn cứ làm cho Pi-e rờn rợn dọc xương sống khi bước vào chỗ có cây mọc hai bên và lá che trên đầu. Tất cả những hiểm nguy hắn đã gặp trong bốn năm rưỡi chiến tranh Đông Dương vừa qua đều gắn liền với chất xanh ngồn ngộn của xứ nhiệt đới này. Bước ra khỏi đồn là hắn chìm ngập ngay vào biển xanh, biết bao lần hắn ngoi ngóp tìm hướng thoát ra khỏi vòng vây xanh của miền Trung. Hắn chỉ có thể hình dung bọn du kích Việt Minh với áo quần mặt mũi tuyền một màu xanh lè, và đến nay hắn vẫn chưa hiểu vì sao Việt Minh không đưa màu xanh vào lá cờ đỏ vàng của họ. Hắn kín đáo rút cây súng ngắn ổ quay Xmít en Oét-xơn ra khỏi bao da - các sĩ quan Pháp thích loại này hơn súng côn 45 khắc hình ngựa bay, hắn cũng vậy - cài vào thắt lưng to trước bụng. Hắn còn nắm lại túi áo để yên trí rằng cây súng Uon-tơ tí xíu cỡ 6 ly 35 còn nằm đúng chỗ cùng với băng đạn dự trữ.

Nhưng Pi-e không phải lo lắng kéo dài.

Trước mặt hắn, ba bốn người đang vội đi tới. Hắn nhận ra ngay Gia-nét trong chiếc áo liền váy in hoa hồng trên nền trắng. Dù đã lấy chồng sinh con, Gia-nét vẫn mê những màu hoa thật tươi của tuổi dậy thì. Khi em gái tới gần, Pi-e thấy em quá trẻ so với tuổi hăm hai, cả mặt lẫn thân hình.


----------------------------------------------------------
1. Half-track: loại xe có bánh trưóc bằng cao su, đằng sau chạy bằng xích.