Mùa xuân trên sông Ô-đe

[Giangtvx]

        Gần tháp chứa nước, hai đồng chí điện thoại hy sinh nằm ôm lấy máy bên cạnh một hố đạn pháo vừa nổ xong. Tri-bi-rép nhặt lấy chiếc máy và cuộn dây.

        Bên tháp chứa nước, Lu-ben-xốp gặp tiều đội trinh sát của Vô-rô-nhin. Anh em báo cáo với Lu-ben-xốp là Vô-rô-nhin đã lên trước rồi, giao cho họ quan sát ở đây. Anh em đang quan sát và chơ mãi không thấy các đồng chí điện thoại lên.

        Lu-ben-xốp cho biết:

        — Các đồng chí ấy hy sinh rồi.

        Anh trèo lên chòi cao quan sát trận địa. Quân ta đã chiếm lĩnh dãy nhà ngay cạnh khu nhà máy rồi. Phía sau từng đoàn bộ binh người nọ sau người kia đang tiếp tục xông lên. Có lẽ trung đoàn trưởng Trét-vê-ri-cốp đã tung cả tiều đoàn 3 vào cuộc chiến đấu rồi. Bọn Đức tập trung cả sau tòa nhà chính. Chúng đang cúi gập người, luồn theo hào giao thông tiến vào đó. Trước ngôi nhà chính, trong một phố dài và thẳng tắp, xuất hiện bốn xe tăng. Lu- ben-xốp báo ngay bằng điện thoại tình hình tập trung của quân địch. Mấy phút sau, anh khoái chí thấy pháo ta nện trúng xe tăng và bộ binh địch. Một chiếc xe tăng bốc cháy.

        Cũng chẳng lâu la gì, bọn Bức phát hiện quân ta đã chiếm được tháp chứa nước làm đài quan sát rất lợi thế. Lập tức đạn pháo nồ ầm ầm xung quanh, tháp chứa nước rung chuyển, tưởng như sập xuống lúc nào không biết. Lu-ben-xốp nằm dán xuống nền xi măng, rồi trấn tĩnh lại, anh nhồm dậy và lại phát hiện ngay quân địch : một khẩu pháo tự hành đang nã vào tháp chứa nước. Anh nhìn thấy chiếc nòng dài của nó thò ra khỏi một khoảng tường vỡ giữa mấy ngôi nhà.

        Lu-ben-xốp thét vào máy nói :

        — Một pháo tự hành ở góc đường Béc-lin.

        Một phút sau, một trái phá của ta nổ ngay trước khẩu, pháo tự hành, rồi tiếp theo quả thứ hai. Lu-ben-xốp lau mồ hôi trên trán nóng rực, thầm nghĩ chân thành cảm ơn đồng chí trung tá pháo binh Xi-dức và cảm ơn cả đồng chí thiếu tướng sư đoàn trưởng đã ”xạc” cho trung tá pháo binh một trận nên thân và thật bổ ích.

        Im lặng trở lại. Chiến sự đã chuyển lên phía trước. Khi Me-séc-xki dẫn anh em ở phía sau lên tới nơi, Lu- ben-xốp lại cùng Tri-bi-rép và Mi-tơ-rô-khin mang máy nói tiến lên xa nữa. Me-séc-xki cũng giữ lại một máy nói cho mình.

        Khuôn mặt Tri-bi-rép lại chập chờn bên vai trái Lu- ben-xốp. Tiến được một quãng chừng ba trăm mét, ba người vào chính giữa trận địa trong những ngôi nhà của khu nhà máy. Ngay đến Tri-bi-rép thinh thoảng cũng phải kêu lên:

        — Nằm xuống đi, đồng chí thiếu tá.

        Vừa lợi dụng địa hình địa vật tiến lên dưới trận mưa đạn súng máy, Lu-ben-xốp vừa nghĩ thầm: " Lúc nào mà cậu còn chưa quên gọi cấp bậc của mình thì chúng ta vẫn còn có thề tiến lên nữa. ”. Lát sau, anh phải nằm bò xuống để trườn lên. Anh thấy cần phải luồn vào một ngôi nhà thường dân, cao ba tầng: nhà đó có cửa sổ cao, chắc chắn là chỗ quan sát rất tuyệt.

        Cuối cùng ba người nhảy tới núp dưới một cổng lớn. Lu-ben-xốp lấy lại sức, đẩy mạnh cửa. Một gian nhà rộng với nhiều tủ hàng và một quầy thu tiền lớn: thì ra đây là một cửa hiệu buôn. Xác một tên lính Đức ngồi, gục xuống, đầu đầy máu, trước chiếc tủ kính bị đạn bắn vỡ nát. Hắn đã chết, nằm gục trên thành cửa số. Bên cạnh hắn còn một đống lựu đạn chày cán gỗ và một khẩu súng. Lu-ben-xốp nhặt lấy vài quả. Mi-tơ-rô-khin và Tri-bi-rép cũng làm theo.

        Ba người trèo lên thang gác, vào một gian buồng ở tầng thứ ba. Lu-ben-xốp nhìn qua cửa sổ, mừng rữ kêu lên: toàn bộ hệ thống phòng ngự của địch hiện ra trước mắt rõ như trên lòng bàn tay. Anh hối hả mắc máy nói, liên lạc với Me-séc-xki ở tháp chứa nước.

        — Truyền tin đi! Bộ binh địch tập trung gần chỗ nhà giám đốc xưởng máy, phía tay trái... Dọc đường Béc-lin, quân địch nằm lại trong một hào giao thông. Không hiểu chúng chết hay sống ? Không, chúng đang tập trung, chuẩn bị để phản kích... Tôi ở đây, mục tiêu 65, một đài quan sát tốt bực nhất đấy nhé! Phải thêm người lên đây.

        Dường dây bi đứt. Lu-ben-xốp ra lệnh:

        — Mi-tơ-rô-khin, cậu quay về ngay đi, nối lại đường dây và dẫn anh em lên đây.

        Mi-tơ-rô-khin vụt biến ngay. Năm phút sau, đường dây lại thông suốt.

        Lu-ben-xốp vội vàng báo về:

        — Bốn xe tăng theo phố Ngang đang tiến lại gần. Ba cái khác từ giữa thành phố theo đường Trường đạo tiến ra. Chúng đã đến ngang với ngôi nhà chính rồi... Báo cáo với thiếu tướng cho xung phong tất cả các khu cùng một lúc... Cùng một lúc, nghe rõ chưa? Chúng đang rút quân ở các khu khác tới đây...

        Đường đây lại đứt.

        Vừa rời mắt khỏi máy nói, Lu-ben-xốp thấy ngay nét mặt khác thường của đồng chí cần vụ. Anh ta đang nhìn qua cửa sổ, mắt trố hẳn ra.

        Lu-ben-xốp bèn cũng nhìn xuống dưới. Anh thấy từng đoàn lính Đức đang nối đuôi nhau tiến lại. Súng máy no vang lên, các cỡ pháo gầm thét lên. Tất cả trộn thành những tiếng ầm ầm dữ dội. Tới ngang ngồi nhà này, bọn Đức vòng qua và xông lên. Tiếng vang của cuộc chiến đấu xa dần.

[Giangtvx]

    
        Tri-bi-rép nói:

        — Quân ta rút rồi!

        Nhiều tiếng lính địch vang đến rồi im bặt.

        Lu-ben-xốp bâo đồng chí căn vụ :

        — Không hề gì, chúng ta sẽ có cách thoát. — Hồi anh lững lờ nói thêm:— Thế nào Mi-tư-rô-khin cũng báo tin...

        Tất cả những xúc động vừa qua chỉ làm bận lòng Lu-ben-xốp trong giây lát. Bầy giờ hành động phải tính toán, phải bình tĩnh. Anh tiến lại bên cửa ra vào nghe ngóng. Khôug thấy động tĩnh gì. Anh quay ra chỗ cửa sổ. Tuyết rơi lác đác. Sát cạnh ngôi nhà có chiếc cột bơm ét xăng với tấm biển sơn vàng " Shell". Phía cuối sân, nhiều xác xe vận tải cũ kê trên những giá gỗ.

        Chừng một trăm tên lính Đức đang tiến qua cột bơm ét xăng.

        Chtra thật hoàn hồn, chúng vừa đi vừa nói chuyện huyên thiên, người thẳng lên và chân bước đã có vẻ vững dạ.

        Lu-ben-xốp nhắc lại:

        — Không hề gì, chúng ta sẽ có cách thoát!

        Tri-bi-rép nói:

        — Xẩm tối, chúng ta sẽ quay về bên ta.

        Lu-ben-xốp không đồng ý, nói:

        — Tối nay thì quân ta đã lên tới đây rồi, ta không nên rời chỗ này. Hễ xâm xẩm tối một cái là ta sẽ nối lại đường dây và hiệu chỉnh cho pháo.

        Anh mỉm cười nói thêm:

        — Không biết rồi sư đoàn trưởng quạt mình thế nào về tội mạo hiểm xông lên trước quá thế này!

        Tri-bi-rép "suỵt” một tiếng.

        Dưới thang gác có tiếng chân người. Khi sắp tới tầng gác của Lu-ben-xốp thì ngừng lại. Trong im lặng của căn nhà hoang vắng, Lu-ben-xốp nghe tiếng hai tên lính Đức :

        — Mày kiếm món bở ấy ở đâu đấy ?

        — Ở đây, trong kho dưới này.

        — Chỗ có một xác chết ấy à...

        — Ừ...

        Tri-bi-rép thì thầm:

        — Miễn là chúng không để ý thấy đường dây điện là được...

        Lu-ben-xốp nói:

        — Chúng nó sẽ cho là đường dây của chúng.

        Tiếng chân người và tiếng nói tắt dần.

        Bây giờ chỉ còn có một việc : chờ trời tối. Lu-ben-xốp lại ra bên cửa sổ quan sát hệ thống bố trí của địch ngày càng rõ mồn một. Sở dĩ quân Đức còn kháng" cự được là nhờ vận chuyển được bí mật xe tăng và bộ binh của chúng. Mỗi khi chặn được sức tiến công của quân ta trong khu vực này thì quân địch lại theo những đường hào giao thông chi chít, dọc ngang các đường phố, đổ sang một khu vực khác ở phía nam đang bị yếu thế. Xe tăng cũng bí mật nấp sau các ngôi nhà tiến xuống khu vực ấy.

        Thời gian qua sao chậm chạp nặng nề quá thế. Tri- bi-rép bó gối ngồi im. Bên cạnh ngôi nhà, đạn pháo của các đơn vị bạn đã bắt đầu nổ, đầu tiên lệch phải rồi lệch trái. Lu-ben-xốp thiu thiu ngủ bẵng đi lúc nào không biết, mặc dầu tiếng đạn pháo vẫn liên tiếp nổ xung quanh. Chắc bọn Đức muốn cho quân ta lại tiến công vào khu này để rồi xe tăng và bộ binh của chúng lại từ khắp các ngả trong thành phố ào ào đổ đến phản kích.

        Lu-ben-xốp mở mắt, nhìn quang cảnh diễn ra qua khung cửa sổ mà bưc tức. Trong đời trinh sát của anh, chưa bao giờ anh thấy một cơ hội thuận lợi như thế này. Thế mà, lúc này anh hoàn toàn bất lực, vô kế khả thi!

        Bỗng nhiên mọi vật lại trở lại yên tĩnh. Được, hễ tối đến phải hành động ngay. Sẽ có ba khả năng: quay về tìm sư đoàn, hoặc sửa lại đường dây và ở lại đây hiệu chỉnh cho pháo, hoặc cứ ngồi yên, không làm gì cả, đợi cho các sư đoàn bạn tiến đến. Lu-ben-xốp bỏ ngay khả năng thứ ba và sau khi suy nghĩ một lúc, quyết định sử dụng khả năng thứ hai.

        Mãi rồi đêm cũng phải tới. Lu-ben-xốp và Tri-bi-rép càng thêm trầm lặng và đầu óc càng thêm căng thẳng. Hai ngưừi lặng nhìn nhau cho đến lúc nét mặt nhòa hẳn vào bóng tối. Lúc ấy hai người mới thong thả đứng dậy. Lu-ben-xốp bảo :

        — Cậu xuống, chữa xong đường dây quay lại đây ngay. Nếu không tìm thấy đầu dây đằng kia cũng quay lại đây ngay.

        Tri-bi-rép đi. Bóng đêm dày đặc. Lu-ben-xốp cố kiên nhẫn một lúc, nhất định không sờ đến máy nói. Anh thong thả đếm đến năm trăm. Rồi cuối cùng anh cầm máy lên, không có một tiếng động nhỏ. Không có một tiếng gì giống tiếng rung động trong ống nghe cả. Tri-bi-rép cũng không thấy trở lại. Đâu đấy một khấu súng máy "sủa” ầm ỹ. Gần đấy, một tràng tiểu liên xé không khí rồi lại im lặng.

        Lu-hen-xốp đứng dậy, nắm lấy sợi dây điện, đi thật êm xuống thang gác. Sợi dây từ từ lướt trong bàn tay anh.

        Hai cánh cửa lớn của nhà hàng đã mở tung. Anh bước qua ngưỡng cửa ra ngoài. Ngay lúc đó hai tràng tiểu liên dài nổ giòn bên cạnh. Một quả lựu đạn nổ, tiếp theo một quả thứ hai. Mấy tiếng hoảng hốt của bọn Hức và đột nhiên một tiếng thét. Rõ ràng chỉ có Tri-bi-rép mới kêu lên như thế, mặc dầu không phải tiếng của chính Tri- bi-rép, một tiếng khác hẳn, hầu như không phải tiếng người nữa. Tri-bi-rép chĩ thét lên được một tiếng, một - tiếng sao mà thân thiết đối với lòng ta, một tiếng Nga giữa khu vực Đức đầy xác chết này:

        —  Đi đi!...

        Lu-ben-xốp đứng sững lại. Hầu óc anh suy nghĩ rất sáng suốt. Tại sao Tri-bi-rép lại bẫo bọn Đức "Đi đi” ? Anh hiểu ngay là không phải Tri-bi-rép nói với bọn Đức mà là nói với anh, với Lu-ben-xốp. Tri-bi-rép thét to như vậy cốt để cho Lu-ben-xốp, theo dự tính của Tri-bi-rép còn ở trên gác cao, có thể nghe thấy được. Trong tiếng thét ấy không hề có chút gì sự sệt mà đầy một tinh thần dũng cảm phi thường, chan chứa một điều mong muốn tha thiết trước khi chết: mong làm sao cho Lu-ben-xốp nghe thấy.

        Mấy khẩu tiểu liên rít lên như cuồng dại. Một khẩu pháo như hoảng hốt quá đã bắn khoảng mười phát liên tiếp, nhiều pháo sáng vọt lên không, chiếu sáng nhir ban ngày.

        "Nhảy ra tiền duyên lúc này chỉ ăn đạn”, Lu-ben- xốp liền nhảy sang bên cạnh, vòng quanh góc nhà, trườn qua cột bơm ét xang rồi nhảy vào một chiếc xe vận tải trong sân. Anh ở lại đó một phút, đợi cho pháo sáng tắt hẳn, lại nhảy ra, chạy tới hàng rào và dùng tay vịn dầu cọc nhảy qua. Bốn bề quân Đức ào ào như ong vỡ tồ. Độ hai chục pháo sáng lại vọt lên không, soi rõ tất cả khu vực. Anh băng qua đường phố, nhảy qua một hào giao thông, một cái nữa, rồi lại một cái nữa, bò trườn qua đám "răng rồng” tức là những cọc chống tăng, rồi như con mèo, anh vọt qua chướng ngại, tới một hàng rào, xé rào lăn vào một cái sân nhỏ có vườn cảnh đầy những cây đã trụi lá. Đến đây, anh thở lấy lại sức và cảm thấy như chân bên phải bị vấp sưng hay trúng đạn, tuy rằng không biết bị đau hay bị thương vào lúc nào vì không thấy đau đớn gì.

        Anh lại bò tiếp, và lát sau đến trước bức tường kín của một ngôi nhà đã sập mất một nửa. Anh luồn qua dưới hàng rào sắt, rẽ qua những bụi cây lạnh buốt và nhọn sắc, vấp phải chiếc cửa cầu thang sau nhà. Ở đây im phăng phắc, nghe tiếng máy nước tí tách rỏ giọt. Pháo sáng vọt lên xa xa phía sau lưng.

        Anh leo lên thang gác. Chiếc giày chân phải đẫm máu.

[Giangtvx]

XXII

        Lúc Mi-tơ-rô-khin mang lệnh của thiếu tá lấy thêm người lên vị trí 65, đại úy Me-séc-xki nhận thấy quân ta đã rút khỏi những căn nhà chính trong khu nhà máy. Hai mươi phút sau mới biết rõ tình hình: Lu-ben- xốp và đồng chí cần vụ bị đứt liên lạc với quân nhà. Me- séc-xki sững sờ đưa mắt thất vọng nhìn xung quanh. Anh em ngồi im. Lúc ấy, Mi-tơ-rô-khin bèn kể hết đầu đuôi câu chuyện, nói rõ thiếu tá chỉ thị thế nào và ba người đã nhặt lựu đạn trong một cửa hàng Đức như thế nào.

        Me-séc-xkj ngạc nhiên, ngắm nhìn đồng chí thượng sĩ. Anh tự hỏi tại sao Mi-tơ-rô-khin lại có thể nói năng với một giọng bình thản đến thế, làm như đó chỉ là một nhiệm vụ chiến đấu bình thường vậy. Anh em hỏi Mi-tư- rô-khin rất tỉ mỉ, thôi thì đủ chuyện; Mi-tư-rô-khin trả lời rất rõ ràng và đầy đủ.

        "Tại sao họ có thể bình thản đến thế, vô tâm đến thế?” Me-séc-xki vừa tự hỏi vừa như muốn khóc.

        Mi-tơ-rô-khin kể :

        —  Cửa Sổ ngôi nhà đó nhìn ra phía đông bắc... Chỗ ấy tốt lắm: có thể quan sát hết. Đặt ở đấy một khẩu sứng máy thì làm được khối chuyện! Về phần thiếu tá, chắc đồng chí ấy còn quan sát được nhiều nữa... đồng chí ấy cố kiên nhẫn đợi đến sáng mai đấy. Kề ra có tí pháo bắn quanh ngôi nhà đó đừng cho bọn nó sục sạo thì hay lắm...

        Nghe thế, Me-séc-xki như sực tỉnh lại: thật thế, đồng chí thiếu tá cận vệ, con người chưa có mìn và đạn nào chạm được tới, chả lẽ nay lại chịu hy sinh trong cái thành phố Đức nhỏ bé này ư?

        Anh vội vã nói:

        — Phải đấy, đi bàn với các đồng chí pháo đi!

        Họ vội chạy đến chỗ các đồng chí quan sát pháo. Đồng chí cụm trưởng pháo binh bèn tách ra một đại đội để bắn chặn quanh mục tiêu 65. Đồng chí cũng rất quen biết Lu-ben-xốp, nhưng đồng chí tỏ vẻ ít hy vọng hơn Mi-tơ-rô-khin và Me-séc-xki. Đồng chí lắc đầu phát biểu:

        — Kể ra kinh nghiệm vẫn là một điều tốt, nhưng nhiều người dày kinh nghiệm cũng đã phải bỏ mình.

        Chuẩn úy Vô-rô-nhin dẫn tù binh về đến tháp chứa nước và gọi điện về. Đồng chí báo cho biết là thiếu tướng sư đoàn trưởng gọi Me-séc-xki về báo cáo. Me-séc-xki đi ngay.

        Nghe đại úy báo cáo xong, thiếu tướng bảo:

        — Thôi được, đồng chí có thể về.

        — Thưa thiếu tướng, còn vấn đề đồng chí thiếu tá cận vệ ? Có lẽ đai đội trinh sát có thể...

        Thiếu tướng cắt ngay:

        — Tôi cấm đồng chí không được làm!

        Trước đôi mắt khẫn khoẫn của Me-séc-xki, thiếu tướng quay đi, trả lời gọn :

        — Hy sinh thêm hàng chục trinh sát viên nữa thì cũng không hay gì. Thôi về đi.

        Thiếu tướng không nói một lời nào về Lu-ben-xốp.

        Me-séc-xki đi ra, lòng rất hậm hực và còn tức giận với cả thiếu tướng nữa. Trông thấy đôi mắt đỏ rực của Mi-tơ-rô-khin đứng đợi phía dưới, anh xua tay thất vọng.

        Me-séc-xki đi rồi, thiếu tướng đứng lặng một lát rồi gọi lấy xe đi lên đài quan sát tiền duyên, chỗ tháp chứa nước. Thiếu tướng trèo lên thang gỗ. Anh em trinh sát đứng nghiêm. Thiếu tướng chẵm chú nhìn họ. Nhiều khuôn mặt buồn bã, và quần áo thì đều ướt sũng. An-tô-nhi-úc cũng có mặt ở đó.

        Thiếu tướng bảo :

        — Đưa tôi cái ống nhòm.

        Anh em đưa ống nhòm cho thiếu tướng. Thiếu tướng đưa lên mắt khẽ hỏi, chẳng ra hỏi ai :

        — Cái nhà ấy ở chỗ nào ?

        Mi-tơ-rô-khin chỉ ngôi nhà. Thiếu tướng nhìn một hồi lâu rồi bẫo :

        — Thế nào, các đồng chí thấy chưa ? Chính các đồng chí đã làm mất thủ trưởng của các đồng chí. Đêm nay, phải cứu đồng chí ấy ra khỏi chỗ đó.

        An-tô-nhi-úc nói :

        — Báo cáo, có hàng binh.

        Thiếu tướng không trả lời, bước xuống thang. Đến bực thứ ba, thiếu tướng dừng lại, quay hỏi :

        — Lu-ben-xốp gọi máy nói dặn lại thế nào ?

        Me-séc-xki báo cáo lại câu anh đã báo cáo với thiếu tướng một lần rồi :

        — Thiếu tá dặn tôi : đồng chí báo cáo với thiếu tướng cho xung phong tất cà các khu vực đều một lúc ! Thiếu tá nhấn mạnh, nhắc đi nhắc lại nhiều lần. Sau đó thì đường dây bị đứt.

        Thiếu tướng đi ra xe đỗ trong một cái khe gần đấy. Về đến nhà, thiếu tướng tìm Plốt-nhi-cốp. Anh em báo cáo là đại tá ở bên phòng chính tri. Thiếu tướng gọi điện sang:

        — Lu-ben-xốp đã...

        — Tôi biết tin rồi — Đại tá trả lừi, giọng có vẻ mệt mỏi.

        Thiếu tướng bỏ máy xuống và nghĩ tới Vi-ca. Vi-ca rất yêu quí Lu-ben-xốp. Tối khuya hôm đó, các sĩ quan cao cấp họp ở nhà thiếu tướng. Tất cả ngồi quanh bàn chờ lệnh. Trung tá Xi-dức tới sau cùng. Đồng chí đứng nghiêm sát tường.

[Giangtvx]

        Sau khi phân phối mệnh lệnh cho ngày hôm sau, thiếu tướng nói:

        — Hôm nay pháo bắn khá đấy.

        Xi-dức đưa lưỡi liếm đôi môi khô khốc và ngồi xuống. Thiếu tướng nói thêm:

        — Và ban trinh sát... công tác cũng khá.

        An-tô-nhi-úc dự họp xong, ra về lòng buồn bã. Rõ ràng mọi người ai nấy đều thương cảm Lu-ben-xốp. Tuy không ai nói ra nhưng An-tô-nhi-úc cũng nhận thấy thái độ của thiếu tướng đối với Lu-ben-xốp và với mình có khác nhau. Tất nhiên An-tô-nhi-úc cũng thương tiếc Lu- ben-xốp. Bởi vì nói cho cùng, Lu-ben-xốp là một thủ trưởng công bình và một tay trinh sát cừ khôi — tuy chẳng dược qua lớp đào tạo đặc biệt nào. An-tô-nhi-úc lúc này cũng phải tự thú với mình là đã học được nhiều ở Lu-ben-xốp. Trong những hoàn cảnh khó khăn nhất, Lu-ben-xốp đều tìm được cách giải quyết tài tình và biết phân biệt rất chính xác những tai liệu đúng, quan trọng với những tài liệu sai và không có giá trị gì.

        Giá như Lu-ben-xốp cứ đi Mát-xcơ-va học thì làm gì phải hy sinh.

        Khác hẳn thói quen thường lệ, Ô-ga-nhe-xi-an nằm dài trên giường mà không ngủ. Đồng chí cần vụ mới lấy ở đại đội lên là binh nhất Ca-blu-cốp đang tất tả làm việc trong một góc phòng nhưng mắt vẫn liếc nhìn cái va li của Lu-ben-xốp, vẻ mặt bứt rứt.

        Ô-ga-nhe-xi-an lim dim đôi mắt nhìn An-tô-nhi-úc vừa bước vào. An-tô-nhi-úc đã làm ra vẻ lạnh lùng và quan trọng; thái độ ấy, đồng chí phiên dịch đã thừa hiểu quá rồi. Nói thật ra, Ô-ga-nhe-xi-an không có gì phàn nàn về thái độ của An-tô-nhi-úc đối với mình. An-tô- nhi-úc vẫn đề cao tri thức của Ô-ga-nhe-xi-an; chỉ có đôi khi An-tô-nhi-úc phê bình một cách hơi tàn nhẫn "cái tính lười kiều thường dân” của Ô-ga-nhe-xi-an. Tuy nhiên, lúc này Ô-ga-nhe-xi-an nhìn An-tô-nhi-úc một cách bực dọc lạ thường. Nếu như không có cái tính lười ấy và cũng vì không muốn làm cho cuộc sống, theo ý anh, đã phức tạp lại thêm phức tạp thì Ô-ga-nhe-xi-an đã nói thằng vào mặt An-tô-nhi-úc những ý nghĩ của mình.

        Ô-ga-nhe-xi-an sẽ nói thế này: " Đừng có vội phởn chí, hỡi anh chàng ngốc ơi! Anh không làm được thủ trưởng đâu, suốt đời anh chỉ làm phó thôi, cái điệu bộ quan trọng hóa ấy chướng mắt lắm rồi, cái lòng ham muốn địa vị ấy... Đừng có vội phởn chí, dù sao trên cũng sẽ phái một đồng chí khác ở quân đoàn bộ về thôi ? ”.

        Anh lầm bầm bằng tiếng Ác-mê-ni (tiếng địa phương anh) rồi khóc. Anh cảm thấy như thiếu Lu-ben-xốp thì không sống nổi. Anh tư nhủ cần phải rèn luyện được như Lu-ben-xốp: trung thực, thẳng thắn, ăn ở không luộm thuộm, tốt bụng, làm việc quên mình.

        " Chắc hẳn đối với mình cũng khó đấy. — Anh nghiến răng lại lẩm bẩm: — Nhưng mình sẽ cố gắng... và rồi mình cũng sẽ được vào Đảng...”.

        Tảng sáng, đội trinh sát đi công tác về. Vết giày dính bùn làm bẩn cả nền nhà. Tất cả ngồi xuống. Me-séc-xki báo cáo về cuộc trinh sát đêm qua với An-tô-nhi-úc.

        Anh em đã tiến vào tương đối thuận lợi, bò đến sát tận ngôi nhà ấy, nhưng không vào được, vì trong đầy bọn Đức chó chết. Trên đường về bị địch bắn đuổi. Xéc-ghi-en-cô bị thương.

        An-tô-nhi-úc bảo :

        — Cần báo cáo thiếu tướng ngay.

        — Thiếu tướng biết rồi.

        — Thế nào ?

        — Vâng, thiếu tướng cùng đại tá Plốt-nhi-cốp có lên thẳng tháp chứa nước, ở đó đợi chúng tôi về.

        Me-séc-xki im lặng rồi hạ thấp giọng xuống gần như nói thầm :

        — Lúc chúng tôi bò gần vào ngôi nhà trắng nhỏ, đồng chí biết không, chỗ phòng kiềm hàng ấy mà, chúng tôi nghe rõ một tiếng kêu. Theo chúng tôi, đúng là tiếng Tri-bi-rép.

        — Chắc chắn là Tri-bi-rép rồi. — Vô-rô-nhin phát biếu, mắt nhìn qua cửa sồ.

        Mi-tơ-rô-khin đang chăm chú cuộn một điếu thuốc lá cũng gật đầu :

        — Đúng rồi, không thể sai được.

        Me-séc-xki nói:

        — Cậu ấy kêu : " Đi đi ! ” hay " Anh đi đi! ” gì đó. Không biết kêu với ai ? Cậu ấy không thể biết có chúng tôi vào được.

        Mi-tơ-rô-khin phỏng đoán :

        — Theo tôi đó là cậu ấy muốn báo cho thiếu tá biết đấy thôi.

        Một đồng chí trinh sát nói nhỏ kể lại :

        — Tiếng kêu ấy làm cho tụi Đức nhốn nháo hẳn lên. Chúng tôi nằm chờ đến hơn một tiếng rưỡi đồng hồ mói thấy chúng nó hoàn hồn, bắn súng và pháo sáng liên hồi.

        Có tiếng chuông điện thoại réo. An-tô-nhi-úc cầm máy. Tuyến thứ hai gọi lên. An-tô-nhi-úc nghe tiếng thỏ thẻ của Vi-ca. Em hỏi đã tìm thấy chú Lu-ben-xốp chưa.

        An-tô-nhi-úc trả lời chưa và hỏi xem em còn muốn hỏi gì nữa không ?

        — Thôi hết! — Vô tình em đã bắt chước kiểu nói của thiếu tướng khi nói điện thoại, và An-tô-nhi-úc nghe thấy tiếng Vi-ca nấc lên.

[Giangtvx]

        

XXIII

        Được tin Lu-ben-xốp đến tìm gặp mình, Ta-nhi-a hết sức mừng rỡ đến nỗi chị y tá báo tin ấy cũng thấy hơi bối rối. Ta-nhi-a vui vẻ nói :

        —  Người quen cũ đấy chị ạ. Tình cờ gần đây mới gặp lại.

        Chắc chắn là Lu-ben-xốp chứ không ai khác  nghe tả lại cũng rất dễ nhận : một thiếu tá đẹp giai, khỏe mạnh, đôi mắt xanh biếc, dễ có cảm tình.

        Thấy nét mặt bối rối của của y tá và việc Lu-ben-xốp bỏ về đột ngột, Ta-nhi-a đoán biết có chuyện gì không hay. Chị nhìn thẳng vào mặt chị ta rồi quay đi, lòng se lại. Tất nhiên, cũng như trong mọi trường hợp như thế, chị lại tìm cách tự nhủ : có lẽ như vậy càng tốt và nếu như anh ấy vội tin ngay những lời bậy bạ thì mặc kệ anh ấy.

        Tuy thế nhưng Ta-nhi-a nhiều lúc tự bất chợt thấy mình như vẫn đang chờ đợi ai. Sau cùng chị nhận ra là mình quả thực đang mong Lu-ben-xốp trở lại một lần nữa.

        Trong thời gian này những cuộc chiến đấu dữ dội diễn ra. Tất cả nhân viên quân y đều mệt lử. Nhân lúc đợi giữa hai ca mổ — thời gian vừa đủ để y tá chuẩn bị dụng cụ — Ta-nhi-a thình lình hỏi khẽ chi y tá:

        — Tại sao hôm ấy thiếu tá lại không chờ nhỉ ?

        Chi y tá làm ra vẻ thực thà trả lời:

        — Tôi bảo anh ấy là chị đi vắng... thế là anh ấy phóng ngựa đi ngay, chả nói gì, chỉ thấy giật cương cho ngựa quay lại, thế thôi. Anh cần vụ cũng vội theo sau.

        Vừa soi lên ánh sáng đề xem một ống thủy tinh đầy máu sắp tiếp cho thương binh, Ta-nhi-a vừa hỏi thêm, vẻ mặt càng cố giữ bình thản hơn:

        — Anh ấy cũng không hỏi tôi đi đâu à ?

        Chi y tá hiểu ngay là Ta-nhi-a rất quan tâm đến điều này, chi định trả lời lơ mơ để cho cái chị chàng vờ vịt này phải băn khoăn một mẻ, nhưng sau lại thấy thương hại nên chị dịu dàng nói:

        — Anh ấy không hỏi gì cả. Tôi cũng không bảo gì anh ấy cả chị ạ, tôi cam đoan nói thật với chị.

        Nhiều xe ô tô tiến vào làng để đem thương binh đi. Ta-nhi-a đến khu điều trị và cùng Ma-sa đi khám những thương binh nặng nhất xem có đủ sức chuyển đi không. Chị lại gần đồng chí Ca-lít-xtơ-rát, nói:

        — Thế là đồng chí đã đi rồi đấy!

        Thương binh được khám xong, các đồng chí tải thương lần lượt chuyển ra từng người một. Ta-nhi-a chạy vội về nhà lấy một gói kẹo, tiêu chuẩn sĩ quan của chị, đem đến cho đồng chí "đánh xe trạm” để đi ăn đường; đồng chí này bối rối, lúc đầu định từ chối nhưng rồi phải nhận.

        — Xin cảm ơn đồng chí đại úy. Không bao giờ tôi quên được đồng chí.

        Gian phòng bỗng trở nên lạnh vì không hiểu ai đột ngột mở tung các cửa.

        Ta-nhi-a nói:

        — Đồng chí còn nhớ thiếu tá cận vệ cùng đi xe ngựa với chúng ta không ? Anh ấy hôm qua đến đây đấy, hôm qua...

        Ca-lít-xtơ-rát rất tự hào được đồng chí bác sĩ ngồi gần nói chuyện thân mật với mình trước mặt các thương binh khác. Anh hỏi :

        — Anh ấy có khỏe không chị ? Anh ấy tốt lắm mà không huênh hoang, và đấy chị xem, anh ấy rất tháo vát, lại biết nói cả tiếng Đức nhỉ ? Anh ấy khỏe chứ chị ?

        — Khỏe. — Và đến lượt Ta-nhi-a nói một hồi về Lu-ben-xốp làm như chính chị đã gặp và nói chuyện nhiều với Lu-ben-xốp — Nếu lần sau anh ấy quay lại tôi sẽ báo tin là đồng chí có điều trị ở đây...

        Đồng chí " đánh xe trạm ” hỏi:

        — Liệu anh ấy có đến nữa không chị ? — và rồi tự trả lời ngay — Chắc thế nào anh ấy cũng sẽ đến. Mà nếu không, thi chị cũng nên đi thăm anh ấy. Chắc gặp chị, anh ấy sẽ vui lắm...

        Ta-nhi-a đỏ mặt. chị hỏi xem Ca-lít-xtơ-rát có cần gì nữa không? Anh ta xin một mẫu bút chì để đi đường ”tập viết dần bằng tay trái ”.

        Một chị y tá đỡ anh ra xe. Xe mở máy. Ta-nhi-a đứng im. chị cảm thấy buồn khi nghĩ đến việc Lu-ben-xốp sẽ không quay lại nữa. Và bây giờ Ca-lít-xtơ-rát cũng đi nốt. Chị có cảm giác như sợi dây liên hệ cuối cùng giữa chị và Lu-ben-xốp cũng vừa đứt nốt.

        Lúc thương binh đã chuyển đi hết, Ma-sa tìm đến Rút-cốp-xki giận dữ nói:

        — Anh có thấy Ta-nhi-a không ? Trông chị ấy đáng thương quá, như sắp ngã đến nơi. Ít ra anh cũng phải cho chị ấy nghỉ mấy giờ chứ làm thế thì thật quá lắm !

        Hôm sau, Rút-cốp-xki bắt buộc Ta-nhi-a pbải nghỉ. Ai cũng thấy rõ là chị làm việc quá sức.

        Bây giờ rỗi rãi, suốt cả buổi sáng, Ta-nhi-a đi loanh quanh khắp làng, không đứng ngồi đâu cho yên chỗ được. Bỗng nhớ tới lời đồng chí "đánh xe trạm”, chị nghĩ thầm : "Hay là ta tìm đến chỗ Lu-ben-xốp chăng ?” Gặp anh, chị không cần phải tìm cách thanh minh, cũng sẽ không nhắc nhở gì đến sự nghi ngờ của anh ; chị đi đâu, gặp người nào đó là việc riêng của chị. Biết tin anh qua thăm chị mà không gặp, bây giờ chị đến tìm gặp anh, có thế thôi.

        Quyết định như vậy chị vui hẳn lên và bây giờ chị thấy mình rất can đảm và tự chủ. Chị mặc quần áo, đeo thêm khẩu súng lục — cho thêm mạnh bạo hơn — rồi đi vào khu rừng ven đường. Chị gặp một anh lái xe vui nhộn đang chở "ein — zwei — drei”¹ tức là đạn đại bác —  không hiểu tại sao anh ta lại gọi như vậy. Anh ta đồng ý cho chị đi nhờ xe.

-----------------
       1. Một, hai, ba. — N.D.

[Giangtvx]

        Tới phòng tham mưu sư đoàn, chị khéo léo gợi chuyện để hỏi vị trí đóng quân của các sư đoàn bạn. Đồng chí trưởng ban tác chiến vui vẻ giải thích tình hình.

        —  Sư đoàn ta tiến công ở khu vực này — đồng chí đưa ngón tay to lớn vạch lên bản đồ — còn đây là sư đoàn thiếu tướng Xê-rê-đa. Và đây...

        Đến đoạn sau thì chị chả còn tâm trí nào mà nghe nữa, mặc dầu đồng chí trung tá kia giải thích rất tỉ mĩ về tình hình mặt trận. chị ghi lại địa điểm đóng quân của phòng tham mưu sư đoàn Xê-rê-đa, vừa định đứng dậy đi thì đồng chí trưởng ban thông tin giữ chị lại phàn nàn về vết thương ở chân. Rồi tiếp theo là mấy đồng chí khác nữa. Thế là chị phải ngồi lại cho đến trưa. Ra khỏi làng, may sao chị gặp ngay một chiếc xe ô tô của sư đoàn thiếu tướng Xê-rê-đa. Thật vừa may, ô tô củng đi lên phòng tham mưu. Chị xuống xe ngay giữa đường làng. Gần một ngôi nhà có chiếc xe đang đỗ, chị tiến đến bên đồng chí lái xe đang lúi húi quanh chỗ đầu máy mở nắp. chị hỏi:

        — Đồng chí làm ơn cho biết chỗ ban trinh sát ở đâu ?

        Anh lái xe hỏi lại :

        — Chị ở đâu đến ?

        Chị đang lúng túng chưa biết trả lời ra sao thì vừa vặn một thiếu tướng có bộ ria đen, đội mũ lông ở trong nhà đi ra. Trông thấy chị phụ nữ trẻ tuổi khoác chiếc áo choàng cao su của Đức, thiếu tướng Xê-rê-đa hơi ngạc nhiên hỏi :

        — Khách của tôi à ?

        Ta-nhi-a đáp :

        — Tôi đi tìm ban trinh sát của thiếu tướng. — Rồi chị mạnh dạn nhìn thẳng vào mặt thiếu tướng nói thêm: — Tôi muốn gặp thiếu tá cận vệ Lu-ben-xốp.

        Thiếu tướng im lặng một lát rồi bảo :

        — Mời chị vào đây.

        Chị đi theo thiếu tướng vào nhà, qua một hành lang nhỏ. Một chiến sĩ thấy hai người tới, đứng nghiêm chào. Hai người vào một gian phòng lớn. Không có ai. Một chiếc máy điện thoại dã ngoại đặt trên chiếc tủ con.

        Thiếu tướng dừng lại hỏi :

        — Chị hỏi thiếu tá cận vệ Lu-ben-xốp à ? — Rồi ngừng lại một lát đồng chí ra hiệu bảo chị ngồi. Chị vẫn đứng.

        — Mời chị ngồi. — Thiếu tướng vừa nghiêm nghị nói vừa lục lọi trong chiếc cặp bản đồ để trên bàn như muốn lôi Lu-ben-xốp ở đó ra vậy.

        Ta-nhi-a ngượng nghiu dưới đôi mắt chăm chú lạ lùng của thiếu tướng và thấy phải trình bày rõ để đồng chí hiểu. Chị ngồi mớm xuống đầu ghế nói:

        — Báo cáo, thiếu tá và tôi quen nhau đã lâu lắm, từ hồi 41. Chúng tôi cùng thoát vòng vây ở ngoại ô Mát- xcơ-va. Hôm nọ, đồng chí Lu-ben-xốp có đến thăm tôi ở tiểu đoàn quân y, vì vậy hôm nay tôi lại thăm đồng chí ấy cho phải lẽ. Xin thiếu tướng cứ mặc tôi, tôi đi tìm chỗ ở của thiếu tá cũng được. Xin lỗi thiếu tướng nếu tôi đã làm phiền thiếu tướng.

        Ta-nhi-a hết sức ngạc nhiên trưức sự im lặng cố ý của thiếu tướng. Tuy nhiên chị thấy thiếu tướng cũng lại rất niềm nở. Chị trình bày lý do tới thăm, mắt vẫn dán vào chiếc cặp bản đồ. Sau cùng chị ngẩng lên, vừa lúc gặp đôi mắt thiếu tướng, đột nhiên chị nhìn thấy trong đôi mắt ấy như có điều gì bắt chị phải im lặng. Một vẻ lo lắng lạ lùng như còn đọng trong cặp mắt trong sáng, sắc sảo ấy.

        Thiếu tướng nói :

        — Có nhiều bằng chứng tỏ ra là Lu-ben-xốp đã hy sinh. Mới được tin hôm qua thôi.

        Chuông điện thoại vang lên, thiếu tướng cứ mặc chuông vẫn réo gọi. Ta-nhi-a buông một câu :

        — Thật tai hại quá !

        Rồi chị vẫn ngồi im, tuy thâm tâm biết là nên đi đi thôi, đã đến lúc phải đi và không nên làm bận thiếu tướng nữa. Nhưng chị không đủ sức đứng lên nữa, không còn muốn làm gì nữa, kể cả việc rời khỏi ghế ngồi. Im lặng bao trùm gian phòng. Riêng tiếng chuông điện thoại vẫn chốc chốc réo gọi.

        Sau cùng chị đứng dậy nói: "Xin chào thiếu tưómg” rồi đi ra.

        Ra ngoài, chị rùng mình, lòng tê tái, hai .hàm răng run lên cầm cập đến nỗi gặp các sĩ quan đi lại trong đường làng, chị cũng không sao trấn tĩnh được. Chị chỉ muốn tìm chỗ nào để được ngồi một mình nhưng nhà nào chắc cũng đông người.

        Chị bỗng nhìn thấy một chiếc lán giữa một cái sân bốn bề quầy kín dây thép gai. Trong lán tối và yên tĩnh. Chị bước vào ngồi xuống đống rơm rải sẵn.

        Răng chị lập cập đánh vào nhau mạnh hơn nữa, chị nghĩ thầm: "Chớ có lên cơn động kỉnh, ngất đi đấy”. Chị ngẩng lên nhìn những dòng chữ Nga viết bằng than, bằng phấn trên tường: " Chúng tôi chết ở đây. Vĩnh biệt miền Vôn-hi-nhi yêu quí”. Có một câu viết: "Mẹ yêu quí của con...” nhưng đoạn sau đã mờ mất. Rất nhiều chữ "Xta-lin” viết theo nhiều kiểu chữ khác nhau.

        Những dấu vết gợi lại nỗi đau khổ vô bờ và niềm hy vọng chan chứa của hàng triệu con người ấy tác động mạnh vào tâm hồn Ta-nhi-a. Trái tim chị như vừa bị một vết thương đồng thời lại thấy được xoa dịu! Chị đi ra. Bước chậm chạp trên đường làng, Ta-nhi-a khóc sướt mướt, như lúc còn bé, không thấy ngượng và cũng không để ý tới nỗi ngạc nhiên của những người qua lại.

[Giangtvx]

        

XXIV

        Sau khi gắng sức vượt qua hai quãng cầu thang, Lu-ben-xốp nghe phía dưới có tiếng người, cả đàn ông và đàn bà. Anh bò mau hơn, mở một cửa, qua một hành lang tối om, rồi mở một cửa nữa. Trước mắt anh là đường phố rộng. Nghĩa là gian phòng này cũng như trăm ngàn gian phòng khác có một ghế đi văng, một bàn giấy, một tủ con, một tủ lớn, mấy chiếc ghế và có cả nhưng bức tranh trên tường nữa. Bên ngoài là phố, một thân cây đứng cô đơn và trước mặt là một ngôi nhà to đã đố nát.

         Anh nhận thấy gian phòng này không còn bức tường trước mặt, sàn nhà và đồ đạc đều phủ đầy những gạch vụn và một lớp bụi dày. Lu-ben-xốp trườn vào gian phòng kỳ lạ ấy tựa như nhà nghệ sĩ bước ra sân khấu.

        Cả gian phòng chưa việc gì. Riêng có mảng tường bị sức bom ép hất đổ mà thôi.

        Mùi xác chết lợm giọng từ ngôi nhà trước mặt xông sang. Ánh chớp của pháo sáng phía xa xa thỉnh thoảng lại rọi lên những đồ vật đổ nát, những giấy hoa, những tấm ảnh chụp vợ chồng chủ nhà đã có tuổi treo phía trên bàn giấy và hình đàn bàn khỏa thân treo phía trên đi văng.

        Lu-ben-xốp rón rén ra mép phòng nhìn xuống đường. - Anh đang ở tầng dưới, phía dưới nữa là những cửa sổ nhà hầm, ngoài cửa sổ có chất đầy bao cát. Đối diện là một dãy tường đá chạy dài đến ngói nhà đồ mà một mảnh tường đầu hồi còn đứng được, mang tấm quảng cáo khổng lồ của hãng giày "Con hỏa xà” có hình một chân đàn bà to tướng đi giày. Toàn thể phần trong ngôi nhà nằm trong một bộ xương bằng đá, hình thù giống như một đống đất đổ nền cao đến tận tầng gác hai và để thò ra những đầu chân giường vặn vẹo.

        Một hào giao thông chạy dọc theo phố. Trong sân nhà trước mặt cũng có hai đường hào dẫn tới khu nhà chính của nhà máy "Chim hải âu”. Lu-ben-xốp nhận ra ngôi nhà ấy là nhờ tầng tháp con có chiếc đồng hồ nhỏ dựng trên nóc. Nhờ cái tháp đồng hồ ấy, Lu-ben-xốp xác định được vi trí của mình: anh đang ở trong phố Ngang. Bên trái là phố Béc-lin. Ở góc phố có hai chiếc cột sắt trên có hai chiếc đèn lồng đã vỡ tan tành.

        Đường phố vắng ngắt. Thỉnh thoảng có tiếng chân lê sền sệt ngay gần. Chính là bọn lính Đức.

        Lu-ben-xốp đinh tháo giày ống ra băng bó lại vết thương, nhưng chịu chết, vì máu đã bó chặt lấy chân. Phải cắt giày ống ra mới được.

        Anh tập tễnh lại bên chiếc tủ đứng. Trong tủ treo nhiều áo vét, ca vát. Anh lấy một chiếc ca vát buộc chân cho cầm máu và lấy một chiếc áo ba đờ xuy khoác lên cho đỡ lạnh. Xong đó anh nằm xuống đi văng. Anh ôn lại trong đầu những biến diễn trong ngày và không thể tưởng tượng được rằng chỉ trong một ngày mà nhiều biến đồi đến thế. Mới sáng nay anh còn ngồi trong một cái khe sâu đầy bụi rậm, bên cạnh Me-séc-xki và Vô-rô-nhin. Khuôn mặt vuông vắn của Tri-bi-rép, mấy giờ trước đây, còn lắc lư bên vai trái anh. Thế mà giờ đây, Tri-bi-rép không còn nữa, anh không còn bao giờ được thấy mặt Tri-bi-rép nữa.

        Một bóng đen nhỏ lướt qua trước mặt. Một con mèo hoang đang leo dọc ống máng. Hình như đôi mắt xanh, sáng như mắt người của nó rọi thẳng vào mắt Lu-ben-xốp; nó nhảy vội xuống phía dưới.

        Lu-ben-xốp khát nước quá. Anh nghĩ thầm: "Nhà này lại không có lấy cái bếp à? Chắc phải có chứ?” Anh dùng nghị lực, gắng sức ngồi dậy và nằm sấp xuống bò, kéo lê chiếc chân bị thương, theo đường hành lang ra ngoài. Anh trúng đạn bị thương lúc nào nhỉ ? Chịu không nhớ rõ được nữa.

        Trong hành lang tối như mực. Lu-ben-xốp quẹt diêm. Ánh lửa nhỏ soi sáng bức tường, những cái rương, chiếc mũ bình thiên để trên mắc áo, và chiếc cán ô mạ kền sáng loáng treo trịnh trọng trên một cái đinh.

        Rõ ràng đằng kia có một cái cửa nhỏ thứ ba ngay bên phải cửa ra vào. Anh đẩy cửa nhưng chặt quá, anh cố đẩy mạnh hơn, cánh cửa chỉ khẽ hé ra một tí. Đúng là gian bếp nhưng đã đổ nát cả. Trần nhà sụp xuống một nửa lơ lửng trên không, để lộ ra những rui, xà vặn vẹo. Một lỗ đen lộ ra trên sàn nhà, từ đó vọng ra nhiều tiếng người nói nhỏ.

        Anh lẳng lặng bò lại cạnh lỗ hồng nhìn xuống. Trong gian hăm le lói một ngon đèn dầu; nhiều người ngồi dưới đó. Trên chiếc ghế bành lắc lư một người đàn ông gầy, đầu hói nhẵn, mũi dài. Một người đàn bà Đức đeo kính trắng ngồi trên chiếc ghế dài. Mấy đứa trẻ nhỏ nằm ngủ trên đống gối bên cạnh.

        Lu-ben-xốp hết sức cẩn thận, lê đi để lục soát kỹ gian bếp này. Trong chiếc tủ nhỏ có mấy cái bình bên trong còn dính ít nước đường và mứt quả. Gần đấy anh thấy có một chiếc vòi nước. Nước không chảy nữa. Nhưng trong vòi và ống dẫn nước còn sót lại một ít nước đầy bụi cát và sặc mùi vôi vữa.

[Giangtvx]

        Anh lại trườn về gian phòng lúc nãy, nằm xuống đi văng. Rồi không hiểu vì sao anh hồi tưởng lại quê hương, làng Vô-lô-trai-ép-ca, nơi anh sinh trưởng. Anh nhớ lại ngọn đồi Cô-răng xinh đẹp đã ghi lại dấu vết cả thời thơ ấu của anh.

        Đứng trên đồi, nhìn thấy ngôi trường anh học và một bức tượng người cầm cờ bằng đá. Bức tượng ấy, từ khắp mọi nơi xa trong nhưng khu rừng thẳm, những cánh bãi lầy lội và trên những ngọn đồi cao đều trông rõ, đó là kỷ niệm trong sáng đầu tiên trong thời thơ ấu của anh.

        Lu-ben-xốp sống quá quen với người cầm cờ ấy, với dáng điệu lúc nào cũng vươn lên của người ấy, đến nỗi hầu như anh quên mất không để ý tới nữa. Hình ảnh bức tượng ấy hẳn đã khắc sâu vào tâm khảm anh, bức tượng kỷ niệm trận chiến thắng vẻ vang giải phóng miền Viễn đông. Cho nên không phải là tự nhiên vô cớ mà giờ đây cách xa quê hương hàng một vạn hai nghìn ki-lô-mét, và bị cả một phòng tuyến địch ngăn cách, anh lại nghĩ tới pho tượng ấy, tới người cầm cờ đứng trên ngọn đồi ở nơi xa xăm ấy.

        Đây là chiêm bao hay sự thực?

        Trong gian nhà gỗ đen, mẹ anh đang ngồi, mặt đầy những nếp nhăn, nếp nhăn hiền hậu quanh con mắt và nếp nhăn chua xót trên đôi môi. Bà bịt chiếc khăn vuông buộc nút dưới cằm. Cha anh đi giày mềm, nhẹ nhàng đi lại trong sân. ông là tổ trưởng chặt gỗ trong một lâm trường khai thác gỗ, một lão du kích và một tay săn nhà nghề. Ông thường hay dẫn đứa con trai út Xê-ri-ô-gia vào rừng, hai bố con cùng đi theo những con đường rừng rậm rạp, hai mái tóc bạc và nâu bên cạnh nhau cùng đặt bẫy chuột, cùng bắn gà rừng.

        Dòng họ Lu-ben-xốp cung cấp cho miền Viễn đông của Tổ quốc nhiều thợ đốn cây, thợ săn, thợ đãi vàng, nhiều tay chân sào chở bè gỗ, và sau Cách mạng còn cung cấp nhiều thuyền trưởng cho hạm đội sông A-mua, nhiều lính biên phòng, nhiều thợ máy. Trong họ còn có cả một ủy viên nhân dân. Chính vì cha anh đã chiến đấu chống quân Nhật Bản xâm lược bảo vệ miền Viễn đông xô-viết này, vì dòng họ Lu-ben-xốp rải rác có mặt ở khắp các thành phố, thị trấn trên đất nước mênh mông này và vì trong họ lại có người là ủy viên nhân dân ở Mát-xcơ-va, cho nên ngay từ khi còn nhỏ tâm hồn Lu-ben-xốp đã tràn ngập một mối tình gắn bó và quan tâm đến mọi người xung quanh.

        Một việc nhỏ xảy ra ở nhà trường, trong lâm trường, tại địa phương hay trên thế giới, anh đều quan tâm tới như chính việc của bản thân mình. Một hành động bất lương của một kẻ nào đó, chuyện lúa mì của nông trường bỏ ngoài mưa thu, những hành động dã man của bọn phát xít ở Đức và hành động treo cổ người da đen ở Mỹ đều là những chuyện làm cho anh tức giận sôi lên, làm cho anh đùng đùng muốn tìm cách khắc phục vấn đề ngay tức khắc, càng nhanh càng hay, trừng phạt bọn tội phạm và làm cho chính nghĩa thắng lợi.

        Đêm trôi qua chậm chạp quá chừng. Đầu óc quay cuồng, tai cứ o o một điệu dài, khó chiu. Chắc hẳn thiếu tướng cho rằng người chiến sĩ trinh sát của đồng chí đã chết. Không đâu, đồng chí Xê-rê-đa ơi, chúng nó giết được Lu-ben-xốp này đâu có phải dễ dàng!

        Những ý nghĩ ấy làm cho Lu-ben-xốp khẽ mĩm cười; không biết Me-séc-xki có nghe thấy mấy câu cuối cùng trong máy điện thoại hay không, câu "phải cùng một lúc tiến công trên khắp các khu vực”. Không biết cậu ta có hiểu được tầm quan trọng của vấn đề hay không?

        Trong tâm trí Lu-ben-xốp lại dần dần hiện ra những hình ảnh ban ngày, những khuôn mặt anh em trinh sát, hình ảnh các chiến sĩ bị thương, hai đồng chí điện thoại viên bị hy sinh và cuối cùng khuôn mặt của Tri-bi-rép, khuôn mặt "người” cuối cùng anh nhìn thấy trong ngày qua. Nhưng khuôn mặt không nhớ bằng tiếng kêu. Tiếng kêu cứ vọng mãi bên tai Lu-ben-xốp tựa như một đĩa hát đã cũ cứ nhắc đi nhắc lại mãi một câu.

        Pháo sáng vẫn không ngừng chiếu sáng yếu ớt vào trong phòng. Có tiếng chân ngươi lạo xạo trên hè phố. Có tiếng ai khóc ngay gần đó. Nhiều tiếng thét, giọng ồm ồm trong cổ, bằng tiếng Đức.

        Đến sáng, nghe tiếng đại bác nổ, Lu-ben-xốp quên bẵng đau đớn và khát nước. Đạn pháo nổ trước ngôi nhà chính, trong phố Trường đạo, làm một căn nhà đồ ầm xuống, phụt lên những tia lửa và những mảnh vụn.

        Trước mặt, bọn lính Đức đang lao lên theo hào giao thông, bóng chúng thường thấy xuất hiện ở lỗ hồng bức tường đá có hào luồn qua.

        Một sĩ quan địch hiện ra trong đường hào, hắn chạy ngược chạy xuôi. Mỗi lúc có tiếng nổ, bọn lính lại dừng lại, nằm rạp xuống đất.

        Rồi lại im lặng trong khoảnh khắc. Cái yên lặng mà Lu-ben-xốp chăm chú lắng tai nghe liền bị chấm dứt bởi tiếng pháo bắn : một tiếng nồ ầm ngắn, gọn, tiếng đạn rít trêu không, rồi tiếp theo tiếng nổ phía xa. Đó là pháo địch bẳn. Sau đó nghe tiếng động cơ sình sịch. Ngay cạnh ngôi nhà, sát ngay bên Lu-ben-xốp, một xe tăng Đức dừng lại, nhả hết loạt đạn này đến loạt đạn khác như vội vã lắm. Bức tranh khung màu đỏ thẫm có người đàn bà khỏa thân rung lên rồi lăn long lóc trên sàn nhà.

[Giangtvx]

        Hệ thống hỏa lực địch hiện ra rõ quá, không còn gì rõ hơn nữa. Ở ngã tư, cách chỗ Lu-ben-xốp độ hai ngôi nhà, một khẩu đại liên lồng lộn nhả đạn, chắc là bắn từ một gian nhà hầm. Một khẩu khác bắn từ căn nhà ở góc phố Trường đạo ra; xe tăng địch trong cuộc chiến đấu đường phố lại vận dụng chiến thuật lúc vừa rồi: nó bắn xong vài quả lại nấp kín sau ngôi nhà đổ phố Trường đạo.

        Lúc này đổi nửa đời người lấy một máy điện thoại hay một máy vô tuyến điện cũng đáng!

        Một toán lính Đức chừng sáu mươi tên xuất hiện trên đường phố. Đó là những người đã có tuổi, những thiếu niên, tay áo có mang băng nửa đỏ nửa đen¹ mặc thường phục nhưng đều mang súng. Súng thì đủ các kiều. Người cao, người thấp trông như một bức hàng rào so le lởm chởm; chúng hò hét, quay cuồng như đàn vịt con dưới ao.

        Tên sĩ quan đi đầu bỗng quay lại phía quân nó, lúng búng một câu gì trong miệng rỗi cả bọn cất tiếng hát. Hát loạc choạc, lẫn lộn tiếng trẻ con và người già, thật thảm hại; tiếng cao vút xen lẫn những giọng ồ ồ. Hát hỏng gì mà thế hở trời! Nghe rợn cả tóc gáy. Lời hát thì sặc mùi hiếu chiến. Đó là bài hát "Horst Wessel” sáng tác trong các quán rượu bia ở thành phố Muy-ních.

        Pháo ta lại nhả đạn. Thế là bọn Đức bất chấp cả chỉ huy, nhẫy ào xuống hào, xô đẩy nhau, đè lên nhau.

                Lu-ben-xốp nghe như có tiếng hô xung phong phía xa xa. Các súng máy địch lại lồng lộn điên cuồng. Có một khẩu lại sủa văng bên phố Béc-lin. Bọn Đức lại từ khắp các ngả hấp tấp theo đường hào chạy về phía ngôi nhà chính. Từ sau ngôi nhà đổ, ba chiếc xe tăng lại tiến ra, vô cùng vội vã, bắn liên hồi.

        Lại yên tĩnh. Lu-ben-xốp run lên. Một vầng mặt trời lạnh ngắt treo trên đầu.

        Một tốp sĩ quan hiện ra ở một góc phố. Đi đầu là một tên SS cao gầy, quân phục màu đen, mũ đen, đeo kính râm. Hắn đi đĩnh đạc lắm, bọn khác theo sau cách một quãng. Một tốp khác ở phía kia đi lại. Nhiều lính mang súng áp tải một đoàn người tay không.

        Tên SS đeo kính râm dừng lại trước tốp sau này, thét một tiếng. Một người trong đám tù đã đứng tuổi, không đội mũ, quỳ xuống lạy. Còn người thứ hai là một chú bé con dỏng cao, chỉ chừng mười lăm tuổi, òa lên khóc. Mặt chú be đầy vết máu.

        Bọn chúng dẫn họ ra ngã tư. Ở đó nhộn nhạo lên một lúc, rồi thấy mấy chiếc bàn, một cái thang hiện ra trước các cột đèn.

        Tên SS lấy tay ra hiệu và hai người tù bị rút treo lung lẳng lên cột đèn, hai chân giãy giụa. Một tên lính ngồi vào bàn để ngay dưới chỗ cậu bé, rút bút máy viết chữ gì vào một tờ giấy trắng. Tay hắn run lên. Một tên lính khác nặng nề trèo lên bàn ghim tờ giấy vào ngực cậu bé.

        Hồi hắn lại kéo chiếc bàn sang chiếc cột đèn thứ hai và ghim một mảnh giấy khác vào ngực người đứng tuổi. Sau đó cả bọn kéo đi. Lát sau nhiều người dân Đức cả đàn ông, đàn bà trong các hầm xô ra. Họ dừng lại một tí nhìn những xác người bị treo cổ và sau khi đọc mảnh giấy ghim trên ngực, lại yên lặng tản ra.

        Lại xế chiều. Lại sắp phải qua một đêm thức chờ đợi nữa. "Chẳng lẽ ngày mai nữa quân ta cũng chưa vào đến đây chăng?” Lần đầu tiên Lu-ben-xốp nghĩ rằng có lẽ —  cũng chẳng biết đâu được — anh không ra khỏi được Snây-đơ-mun. Nhưng anh trấn tĩnh lại ngay. Ngày mai nhất định quân ta sẽ tiến vào tới đây. Chắc là lúc này, Tư lệnh quân đoàn và Tư lệnh tập đoàn quân và cả nguyên soái Giu-cốp cũng đang giận dữ hỏi: "Các đồng chí còn định lằng nhằng với Snây-đơ-mun đến bao giờ?”.

        So với cả mặt trận rộng lớn thì Snây-đcr-mun này có thấm gì; tuy thế nhất định nó cũng có tên trên bản đồ của đồng chí Xta-lin đấy. Và rất có thể ngay chính đồng chí Tổng tư lệnh trong khi giải quyết những vấn đề khác còn quan trọng gấp mấy nghìn lần cũng đang hỏi đồng chí Tổng chỉ huy mặt trận và đồng chí ủy viên hội đồng quân sư:   

        — Bao vây Snây-đơ-mun đến đâu rồi ?

        Đêm đã qua, và trời lại sáng. Bốn bề thật là tĩnh mịch. Lu-ben-xốp lắng tai nghe mãi. Pháo ta vẫn im lặng. Hoạt động trong phố lại bắt đầu. Bọn Đức bước đi, ngửa mặt, giọng nói oang oang và làm như mọi việc kinh khủng đã qua hẳn rồi.

------------------
        1. Màu quốc kỳ Đức phát xít—N.D.

[Giangtvx]

XXV

        Tới buổi chiều, nhiều máy bay vận tải địch kiểu "JU52” lượn trên thành phố. Bọn Đức từ các hầm, các cổng sau nhảy ra phố, rút mùi soa vẫy chào. Từ những chiếc máy bay đang lượn, mấy chục chiếc dù trắng, đỏ rơi xuống. Dù ngày càng xuống thấp, phập phồng theo làn gió lạnh. Chắc hẳn dù tiếp đạn và lương thực cho thành phố.

        Mọi tiếng động lại ngừng hẳn, đến cả các súng máy cũng im hơi. Một ý nghĩ kỳ quặc lại đến trong tâm trí Lu-ben-xốp đang sốt run lên : " Ngộ như xẩm tối nay quân ta lại rứt đi thì sao ?”. Chính anh không hiểu làm sao anh lại liên tưởng đến khuôn mặt dài dài, xương xương đầy lông lá mới gặp hôm nào. Anh nhớ hình như hắn tên là Su-áp-bơ. Đúng rồi, Su-áp-bơ, một tên tù binh thuộc sư đoàn bộ binh 25 của địch. Chính tên này, lúc hỏi cung, đã nói bằng một giọng thì thầm khác thường :

        — Trong những khu hầm bí mật đang chế tạo một loại vũ khí mới sẽ cứu thoát nước Đức.

        Lu-ben-xốp nói to : " Chuyện tầm bậy! ”

        Và để tự trừng phạt giây phút yếu đuối ấy, anh quyết định đêm nay sẽ trèo lên một chỗ nào cao hơn nữa. Một chiến sĩ trinh sát không thể cứ nằm im trong một xó, không quan sát và không hiểu những diễn biến xung quanh mình.

        Anh đếm lại lựu đạn. Còn bốn quả. Trong khẩu súng ngắn còn bảy viên đạn. Được lắm. Một quả lựu đạn có thể dùng để tự kết liễu đời anh khi cần thiết. Anh dành riêng cho mình một quả. Nó có dấu, xưa kia cán gỗ của nó là một cành cây nhỏ. Bây giờ đã bào nhẵn nhưng còn những đường tròn nâu nâu, nhắc lại rằng cái món giết người này xưa là một cây gỗ xanh tốt. Anh để riêng quả lựu đạn ấy vào một bên túi.

        Trời vừa xẩm tối, Lu-ben-xốp rời đi văng, khoác chiếc áo ba đờ xuy Đức lên vai và bò đi. Ra đến hành lang anh với lấy chiếc ô làm gậy chống. Lắng tai nghe nhưng tiếng động nhỏ, anh vặn khóa, mở cửa ra vào. Yên lặng, tối tăm và ẩm ướt. Anh bò lên thang gác rất chậm chạp vì đau và yếu sức nhiều hơn vì sợ động.

        Lên đến tầng gác hai, Lu-ben-xốp thấy trời tối đen trên đầu : cả một nửa gian gác đã bị một quả đại bác phá tung. Cầu thang gác mất đi mấy bậc! Phía trên và xung quanh, nhiều xà sắt hình chữ T kép lủng lẳng trên không, còn dính cả những mảnh tường lớn. Anh gắng sức bám vào một chiếc xà vượt lên.

        Cả tầng gác ba rên rỉ, cọt kẹt. Trong những gian phòng mất hết tường còn lại vài ba thứ đồ đạc : một chiếc ghế bành, một cái xe trẻ con. Một quả pháo sáng soi rõ một con búp bê mắt xanh biếc, hai chiếc đuôi xam ngoắc vào mái hiên.

        Ngay cuối hành lang nhỏ có một cửa mở ra ngoài bao lơn. Lu-ben-xổp ra đó, nhìn thấy một cái thang chữa cháy. Muốn lên được mái nhà còn phải, leo những hai mét nữa. Lu-ben-xốp bám hai tay tê cóng vào thang sắt ướt bò lên. Mái nhà quãng này còn nguyên vẹn. Phía xa một lỗ hồng thông thống. Gió rít mạnh. Lu-ben-xốp đứng thẳng hẳn người lên gần ống khói lò sưởi, cố gắng quan sát, nghe ngóng. Nhưng bốn bề đều chìm trong im lặng. Không một viên đạn lửa, không một tiếng đại bác, không gì hết.
     
        Anh ngồi xuống chờ sáng. Mái nhà tôn nhè nhẹ oằn lên dưới chân anh làm anh nhớ lại hồi còn bé cũng thường thích trèo lên mái nhà làm cho mái nhà kêu rung rinh, tưởng tượng mình là du kích hay trinh sát nấp vào sau ống khói rồi thong thả tụt xuống...

        Lu-ben-xốp đợi cho trời sáng hẳn. Từng giây phút chậm chạp trôi qua. Mặt trăng ló ra khỏi mây rồi lại biến mất ngay. Tuyết nhớp nháp rơi. Một mảnh tường đổ sầm xuống đâu đây. Tiếng ầm ầm vọng qua những góc nhà chưa đổ, rồi tắt dần đằng xa. Lu-ben-xốp ngồi im, không nghĩ ngợi gì, đành lòng đợi. Khí trời mát dần. Phía dưới, có tiếng ho đau đớn. Da trời bắt đầu tái dần, bóng đêm xô nhau vào những góc tối, các nơi khác sáng dần ra và hình thù các vật càng nổi rõ nét hơn. Chân trời phía đông, bên kia khu rừng cây là nơi có Ta-nhi-a, một dải ánh sáng màu da cam hiện ra. Phía tây còn chìm trong bóng tối; phía đông dải mây màu da cam ngày càng lan rộng và sáng ra, những nét đen dần dần nhạt đi đổi thành màu vàng và trở nên ấm áp.

        Ánh mặt trời đùa giỡn trên nóc những ngôi nhà thờ Đức.

        Lu-ben-xốp vẫn ngồi im chờ cho cả phía tây cũng sáng ra. Cuối cùng chân trời phía tây rạng dần.

        Anh đứng đậy. Lần đầu tiên anh được nhìn thấy các vị trí quân ta từ một độ cao như thế này ở bên phòng tuyến địch. Chiến hào chạy theo sườn đồi, giữa những ngôi nhà phía đầu xưởng máy, nhiều bóng đen nhỏ đi lại trồng như kiến. Lu-ben-xốp không nhìn thấy mặt người, không thấy cả quân phục những anh hiểu ngay đó là quân ta. Anh nhìn thấy cái tháp chứa nước đã ít nhiều trúng đạn pháo của địch. Anh tưởng như nhìn thấy qua tia nắng sớm lấp lánh đôi mắt ống viễn kính.