Mùa xuân trên sông Ô-đe

[Giangtvx]

         
        Cơn sốt lại hành hạ Lu-ben-xốp dữ dội. Anh có cảm giác như chân bị thương, co vào rồi duỗi ra vô cùng đau đớn. Nhưng anh không đếm xĩa đến chuyện ấy nữa. Anh đã có những sức mạnh khác nhiều uy lực hơn. Anh không bị cô độc giữa phòng tuyến địch nữa! Anh cảm thấy tâm hồn rộn lên nhiều phấn khởi, kiêu hãnh, tự hào về dân tộc mình, về lãnh tụ mình và về sức mạnh vô địch mà lãnh tụ đã rèn luyện xây dựng nên. Giữa cơn sốt mê man, anh tưởng như mình không phải nằm trên mái một ngôi nhà Đức sụp đổ, mà là đang đứng trên ngọn đồi xa xăm trong làng Vô-lô-trai-ép-ca và chính mình là người cầm lá cờ mãi mãi vươn cao.

        Các chiến sĩ xô-viết đang đẩy pháo, tíu tít chuyển pháo vào sát những ngôi nhà khu nhà máy. Từ trên cao nhìn xuống, tưởng như anh em đều có phép tránh đạn và bất tử. Đạn súng máy và đạn pháo của địch ngày một dày đặc. Và kìa, các chiến sĩ ta cứ ngã xuống rồi lại vùng dậy ngay. Không phải là tất cả đều vùng dậy được, nhưng đứng trên cao Lu-ben-xốp không nhìn thấy. Mà chỉ thấy anh em như những chấm đen, lúc xuất hiện chỗ này, lúc xuất hiện chỗ khác vọt tiến, bò toài một cách bền bĩ, kiên quyết tiến lên, biến mất rồi lại hiện ra từ những hố đạn pháo sau những đống gạch vụn, thụt vào trong các nhà rồi lại nhô ra ờ nhưng chỗ và vào những lúc không ngờ nhất.

        Mấy cái cột đèn có người bị treo cổ, pháo đã bắn đổ sập.

        Trong tất cả những âm thanh của cuộc chiến đấu —  tiếng đạn nổ, tiếng ba-dô-ca, tiếng tường đổ ầm ầm, tiếng ho của súng cối — tiếng rền-rĩ mạnh nhất, gần nhất là tiếng khạc của một khẩu đại liên kêu oàng oạc. Khẩu đại liên mà Lu-ben-xốp đã để ý hôm qua, được bố trí trong một gian hầm chỗ ngã tư, cách Lu-ben-xốp chừng hai trăm mét.

        Lu-ben-xốp theo con đường cũ tụt xuống. Bên trong gian nhà còn tối om. Có cảm tưởng như chui xuống dưới hằm chiếc tàu thủy giữa cơn bão táp cuồn cuộn bốn bề.

        Lu-ben-xốp cuộn mũ ca lô bỏ vào túi, mặc chiếc áo Đức cài khuy cẳn thận. Anh chống cái ô, bước xuống thang gác đi ra sân.

        Một thiếu nữ, vai vác một cái bọc chạy qua trước mặt anh. Cô ta nói với anh câu gì nhưng anh cứ đi! Cô gái biến mất.

        Anh nghiến răng khập khễnh bước đi, nhẫy qua một hàng rào và tới một cái sân có một đám dân Đức phần lớn là ông bà già đang tụ tệp. Anh đi qua trước mặt họ. Lại có một người trong bọn nói là anh đi khập khễnh quá, hỏi anh một câu bâng quơ. Anh lẳng lặng đi qua trước mặt họ, và thong thả chống ô vượt qua một bức tường thấp, răng nghiến chặt. Đến đúng cái sân có khẳu đại liên.

        Một,hàng rào mở ra phố, dọc phố là một hào giao thông lộ thiên. Từ đó một đường hào khác chạy vào sân rồi thẳng ra phía trái và mất hút ra sau vườn. Hai tên lính Đức đứng trong hào. Chúng kéo lê một hòm chắc là đầy đạn và đang đứng lại để thở, vẻ mặt người đàn ông tập tễnh kia, với chiếc áo cài khuy chặt, đầu không mũ, tóc hung bù xù, có điều gì đã làm cho chúng phải chú ý. Hai thằng chăm chú nhìn. Người này đi thẳng qua, và khi cảm thấy hai tên lính vẫn nhìn theo, "người đó mới nhớ ra là chỗ xễ dưới của chiếc áo Đức để lộ ra chiếc quần binh phục Liên Xô. Anh cố ý đi chậm lại.

        Anh thong thả đi qua sân, mặt đờ ra và thấy hơi lành lạnh gáy dưới con mắt của hai tên lính Đức. Không, chúng không ngờ gì cả và không gọi anh lại.

        May sao đạn pháo bắt đầu nổ. Tất cả mạnh ai nấy chạy nấp. Bọn lính Đức cũng vội vã chạy: rõ ràng là quân Nga đã tới sát rồi. Riêng có người đầu trần, tóc hung ấy, vẫn thong thả đi qua sân tiến vào chiếc cửa cầu thang sau.

        Vừa đi vào đến trong nhà, Lu-ben-xốp nhìn thấy ngay trước mắt, một đoạn cầu thang đi lên gác và một đoạn khác về phía trái dẫn xuống gian hầm. Dưới đó, một khẩu đại liên đang lồng lộn điên cuồng. Vữa gạch từ trên trằn rơi xuống như mưa.

        Lu-ben-xốp mở tung cánh cửa, tựa lưng vào khung cửa để thở và để đỡ đau chân. Rồi anh nhìn kỹ vào bóng tối. Bóng hai tên lính Đức cúi mình trên khẩu đại liên, in rõ trên nền khung cửa sổ gian hầm. Lu-ben-xốp men theo tường sang phía tay phải, dưa lưng vào đó, dừng lại, rút chốt một quả lựu đạn. Khẩu đại liên đang gầm thét. Gian hằm rung hẳn lên.

        Lu-ben-xốp ném quả lựu đạn rồi nằm vội xuống đất. Tiếng nổ rung chuyền cả ngôi nhà, văng Lu-ben-xốp ra một bên và làm anh ù tai. Một khắc sau, trấn tĩnh lại, anh rút chốt quả thứ hai, bò lại cạnh cửa sỗ. Trên ngã tư, bọn lính Đức cuống cuồng chạy ngược chạy xuôi. Anh ném một quả, tiếp luôn một quả nữa và sau giây phút suy nghĩ, rút luôn trong túi ra quả cuối cùng, quả có dấu và ném nốt ra ngoài phố, vào giữa đám lính Đức đang chạy hỗn loạn...

*

*       *

        Đại úy Trô-khốp, dẫn đầu đại đội mình qua các sân tiến vào phố Béc-íin, nhìn thấy ánh lửa lựu đạn nổ, trong bụng ghen thầm : " Thằng cha nào đã tìm cách vào đây trước cả mình rồi”. Lợi dụng sự yểm hộ bất ngừ ấy, Trô-khốp băng lên phía trước. Đại đội chiếm ngã tư, rồi tiến xa nữa vào đường phố rẽ ngang.

        Các chiến sĩ đã tìm thấy trong gian nhà hầm, đồng chí chủ nhiệm trinh sát, thiếu tá cận vệ Lu-ben-xốp mất tích từ ba hôm nay. Đồng chí bị thương, mệt lả. Ngay cạnh đó xác hai tên lính Đức và một khẩu đại liên gãy vụn.

        Cáng thương mang lại.

        Trô-khốp từ biệt thiếu tá:

        — Chúc đồng chí mau lành. Rất sung sướng thấy đồng chí còn sống.

        Trận đánh chiếm nốt toàn bộ thành phố còn kéo dài haỉ ngày nữa. Buổi chiều ngày thứ hai, tiếng súng tắt hẳn. Một đoàn máy bay vận tải Đức thả một lô bơ’ và phó mát xuống làm cho các chiến sĩ ta rất khoái.

        Buổi chiều nay êm dịu lạ thường. Tới quảng trường Hin-đen-bua, sư đoàn này gặp sư đoàn bạn tiến công từ phía nam vào.

        Trong đám chiến sĩ cua sư đoàn bạn đang tiến ra, từ sau nhà thờ đồ sọ, Trô-khốp, nhìn ra đồng chí người Xi-bê-ri có bộ ria nâu, anh bạn đường trên cỗ xe tứ mã. Đồng chí kia cũng nhận ra đại úy, giơ tay chào. Trô- khốp hỏi:

        — Thế nào, vẫn sống à ?

        Đồng chí kia mỉm cười, đưa tay quệt ngang trán :

        — Nhất định sống chứ. Bây giờ chết thì muộn quá. Ta phải tiến vào Béc-lin chứ đồng chí ?

        — Béc-lin ấy à, hãy khoan. Làm cho xong Snây-đơ- mun đã.

        — Snây-đơ-mun à ? Tôi tưỏng Snầy-đơ-mun như thế là xong rồi còn gì...

        Rồi, chạy theo đơn vị, anh mất hút sau những đống gạch đất tan hoang của thành phố.

[Giangtvx]

      

TẬP II

NHỮNG LÁ CỜ TRẮNG

I

        Nhân dân các thành phố và thị xã, yên tâm kéo cờ hàng, đón chào các chiến sĩ Nga. Những lá cờ trắng run rầy trên các cửa sổ, hiên gác, bờ tường, rũ rượi dưới tuyết phủ mưa bay, lấp loáng như những bóng ma trong đêm tối. Nước Đức chưa chịu đầu hàng, nhưng từng nhà thì đã tự mình kéo cờ hàng như muốn tránh bàn tay trừng phạt mà nói lên : "Đối với bọn Quốc xã các ngài muốn trừng trị thế nào tùy ý, nhưng xin khoan thứ cho tôi ”.
   
        — Trời ơi! Sướng quá, sướng quá ! May ra cha tôi cũng có ở đây chăng ?

        Cô chạy dọc suốt đoàn xe, nhìn sát tận mặt các pháo thủ, các chiến sĩ bộ binh, vừa hỏi:

        — Các anh ơi, thầy em có đây không các anh ?

        — Này cô, cô có cần tìm một người chồng không ? — Một giọng nói trẻ trung từ một chiếc cam nhông vọng xuống và từ dưới tấm vải bạt ló ra một khuôn mặt đỏ gay, tươi cười với chiếc mũi mốc meo lốm đốm tàn hương, chiếc mũi đến buồn cười của một anh chàng vừa dễ tính vừa tinh nghịch.

        Đường giao thông ứ lại.

        Lúc này, một chiếc xe ô tô có xe vận tải bọc sắt theo sau hộ tống tiến vào ngã tư. Một vị tướng bước xuống. Đồng chí rẽ đám đông, đến gần cô trật tự viên, nghiêm khắc nói :

        — Đồng chí không được quên nhiệm vụ của đồng chí.

        Càng tiến về phía tây, đường sá càng tấp nập.

        Trên đường hành quân, các đơn vị bộ đội xô-viết gặp những đoàn người đủ các thành phần dân tộc : Ba Lan, Ý, Na Uy, Pháp, Bun-ga-ri, Hà Lan, Bỉ, Tiệp Khắc, Ru-ma-ni, Đan Mạch, Hy Lạp, Nam Tư v.v. lũ lượt đi ngược về phía đông.

        Già trẻ, trai gái, người dắt xe đạp, kẻ đầy xe ba gác, tay xách nách mang, nào va li nào hòm siểng, ba lô, túi dết. Đủ mọi kiều quần áo : quân phục các màu sắc nhưng không "lon”, áo dài, áo ngắn, áo mưa, áo choàng rộng, mang dấu hiệu đủ mọi quốc tịch. Mọi người ca hát, la ó, trò chuyện, thôi thì bằng đủ các thứ tiếng, chân bước đi theo nhiều đường hướng khác nhau nhưng đều thống nhất một mục đích: trở về nhà mình.

        Ngay từ đằng xa, thấy Hồng quân sắp tiến đến, nghe tiếng động cơ của đoàn xe tăng mang dấu hiệu sao đỏ, đoàn Tiệp Khắc đã vội vã kêu to : "Chúng tôi là người Tiệp!” Đoàn Pháp thì kêu : "Pháp đây ! Pháp đây !”. Và tất cả các đoàn khác, bằng tiếng nói của dân tộc mình, đều tự giới thiệu quốc tịch, coi như đó là một dấu hiệu của tình hữu nghị, đồng thời là một cái bùa che chở cho mình.

        Ngay cả những người Ý, người Hung-ga-ri, người Ru-ma-ni, những người vừa mới đây còn là đồng minh của Hít-le, cũng sượng sùng xưng quốc tịch, thái độ không lấy gì làm hoan hỉ cho lắm, tuy nhiên cũng tỏ rõ vẻ sốt sắng. Cả châu Âu vui mừng hớn hở được trở lại sống tự do và mỗi người đều thấy tự hào khi nghĩ rằng, để giải phóng cho họ, các sư đoàn Hồng quân đã ầm ầm kéo tới, như một dòng thác đổ, không sức gì ngăn nổi, trên các nẻo đường nước Đức.

        Nhưng kìa, một đoàn người với lá cờ đỏ dẫn đầu đang từ sau quãng đường vòng kéo ra.

        Họ là đoàn người Nga. Có những người nguyên là tù binh đi còn phải chống nạng, có những đàn bà, trẻ con, có những thanh niên các thành phố Xmô-len-xcơ,- Khác, cốp, Crát-nô-đa, có những thiếu nữ đầu bịt khăn mùi soa trắng chít dưới cằm.

        Mọi người đứng dừng lại. Anh em bộ đội xúm quanh đồng bào. Thế là ôm chầm lấy nhau, hôn nhau, nước mắt tràn trề. Cô trật tự viên trẻ tuổi buông thõng lá cờ hiệu, đứng ngây người ra, hai má đẫm lệ.   

        Tiếng hỏi nhau tíu tít: Ai người thành Xmô-len-xcơ nào ? Ai ở Pôn-ta-va nào ? Ai là dân vùng sông Đông nào ? Thế nào mà trong bọn chẳng có những người đồng hương, những bà con thân thích, những anh em họ dù là " xa đến hàng chục ki-lô-mét ”. Đồng bào ta, bao lâu nay xa cách đất nước, giờ đây sờ nắn những chiếc quân hàm trên vai các cán bộ, chiến sĩ, không khỏi có chút lạ lùng bỡ ngỡ. Các trẻ nhỏ trìu mến vuốt ve nòng súng tiểu liên vô-viết; các thiếu nữ thì má cứ đỏ ửng lên vì thẹn thò trước những con mắt trầm trồ của các "lính” ta.

        Trên đời này thật có biết bao chuyện kỳ lạ ! Một đồng chí trung sĩ đã đứng tuổi vừa nhảy từ trên một chiểc xe kéo pháo xuống thì một thiếu nữ xinh xắn, tóc vàng hoe cũng nhảy xổ tới. Hình như từ lâu cô chỉ chờ đợi giây phút đó. Toàn trung đoàn pháo binh như sửng sốt dừng lại. Hai cha con ôm chầm lấy nhau giữa tiếng hoan hô vang lừng.

        Một thiếu nữ khác, xinh xắn, nước da trắng mịn, chiếc khăn vuông trắng tụt xuống cổ, quanh quần quay đi quay lại, luôn miệng nói bằng tiếng U-cren.

[Giangtvx]

        Nhiều sĩ quan nhận ra vị tướng. Đó là đồng chí đại diện Hội đồng quân sự. Mọi người im lặng. Xi-dô-crư-lốp quay lại nói với đám đông đồng bào vừa được giải phóng:

        — Các đồng chí, xin để cho anh em bộ đội tiếp tục hành quân. Anh em còn rất nhiều việc. Các đơn vị trưởng lại gặp tôi !

        Các chỉ huy trưởng pháo binh, bộ binh vây quanh trung tướng. Trung tướng nghiêm khắc chỉ trích tình trạng mất trật tự rồi hỏi:

        — Đồng chí trung đoàn trưởng pháo binh đâu ?

        Có người chạy đi tìm. Trung tướng đứng tách riêng ra một chỗ để cho cấc sĩ quan ổn định lại trật tự.

        Khẩu lệnh vang lên :

        — Tập họp !

        — Lên xe !

        Tất cả từ từ chuyền động. Chỉ còn hai cha con đồng chí pháo thủ đứng lại giữa đường. Đồng chí trìu mến ẩy con ra mặc dù lòng không muốn, miệng còn thủ thỉ dặn thêm con vài lời, trong khi mắt vẫn lo lắng nhìn trộm trung tướng.

        — Tại sao trung đoàn dừng lại ? — Xi-dô-crư-lốp hỏi đại tá pháo binh vừa chạy tới.

        — Báo cáo trung tướng, xin đồng chí tha lỗi.

        — Tôi biết trước thế nào đồng chí cũng xin lỗi —  Giọng nói của đồng chí đại diện Hội đồng quân sự lành lạnh — Đơn vị đồng chí đã chậm trễ, lại còn bịt kín cả đường chuyển quân. Cán bộ chỉ huy như thế thật không đáng giá một xu !

        Các tướng tá chỉ huy đơn vị cũng đang hành quân trên đưừng này tiếp tục đi xe tới. Gặp đồng chí đại diện Hội đồng quân sự, các đồng chí định đến báo cáo nhưng đều bị gạt đi. Xi-dô-crư-lốp tiến lại phía đồng chí trung sĩ đứng tuổi đang đứng cạnh cô con gái và bảo :

        — Đối với một quân nhân, như thế là may mắn lắm đấy ! Nhưng, dù sao, chúng ta vẫn phải nghĩ đến việc kết thúc chiến tranh.

        Đồng chí trung sĩ vội giơ tay lên mũ chào, nhìn con gái lần cuối cùng, rồi trèo lên xe. Lúc này, chiếc mũi tinh nghịch cũng thụt vào sau tấm vải bạt.

        Cũng may, ngã tư vừa quang hẳn thì trên không, máy bay phóng pháo Đức đã xuất hiện. Nhưng, thực ra chúng cũng chỉ kịp ném vội hai quả bom, máy bay khu trục xô-viết đã lập tức đuổi chúng chạy dài.

        Đồng chí đại diện Hội đồng quân sự chỉ thị cho các tướng tá và các sĩ quan phụ trách công tác chính trị:

        — Lúc này, thời gian là vấn đề quan trọng bậc nhất. Các đồng chí cố nhiệm vụ nghiêm ngặt chấp hành kế hoạch hành quân. Nhân dân hồi hương phải đi ra hai bên vệ  đường, không được làm trở ngại việc tiến quân. Cơ quan chính trị các cấp chịu trách nhiệm làm công tác dân vận, tổ chức mít tinh giải thích. Nhưng tuyệt đối không được làm ảnh hưởng tới việc hành quân của các đơn vị đến sông Ô-đe.

        Lúc đồng chí đạỉ diện Hội đồng quân sự đi khỏi rồi, các tướng tá còn đứng lại một lát trao đổi ý kiến và không tránh khỏi lắc đầu có ý nói: " Chà, nghiêm quá ! Con người sắt đá thật!

        Tới Lăng-xbéc, trung tướng Xi-dô-crư-lốp cho điện gọi đồng chí đại tá phụ trách phòng hồi hương. Đại tá lập tức đáp máy bay tới. Đại tá không bước mà chạy như lao vào phòng làm việc của trung tướng. Nét mặt hớn hở của đại tá biểu lộ rõ niềm tự hào và sung sướng thấy mình được ủy nhiệm một công việc có ý nghĩa lịch sử đến thế: tổ chức hồi hương cho số đồng bào vừa được giải phóng.

        Đồng chí đại diện Hội đồng quân sự nói ngay:

        — Tôi có hỏi đồng bào hồi hương xem họ định đi đâu. Đáng tiếc là tất cả đều chưa biết địa điểm tập trung của họ ở đâu cả. Một số còn không nhận được khẩu phần ăn cung cấp cho họ nữa. Mà nào có phải đồng chí thiếu cán bộ, phương tiện vận tải hay kinh phí đâu ?

        Nhìn đại tá với đôi chút khinh khi, Xi-dô-crư-lốp cao giọng tiếp tục nói:

        — Đồng chí đại tá, các sĩ quan của đồng chí đã để cho tình cảm chi phối nhiều quá. Đồng chí đừng giận. Tôi có thể nói là họ đã bị tình cảm chỉ phối đến độ ngu xuẩn nữa kia. Trong những trường hợp như vậy, anh em chiến sĩ rất có thể được phép bộc lộ tình cảm. Niềm sung sướng của những người xô-viết thấy mình được hoàn thành sứ mạng lich sử, là một điều tất nhiên. Nhưng những người lãnh đạo bôn-sê-vích thì không được phép để tình cảm ủy mị lấn áp mà phải đảm bảo hoàn thành công tác của Đảng giao phó. Đồng chí hãy tổ chức thế nào cho những người vừa thoát khỏi các trại tập trung được ăn no, mặc ấm, đầy đủ và biết chắc chắn chẳng bao lâu nữa họ sẽ về tới quê nhà. Nhưng, mặt khác, không được để cho họ làm trở ngại đến nhiệm vụ tác chiến của quân đội, nhân tố quyết định việc nhanh chóng xóa bỏ những hậu qua của chiến tranh.

        "Thật không phải là một con người mà là một tảng đá! Đại tá bực mình thầm nghĩ trong lúc đứng nghiêm trước mặt trung tướng.

        Xi-dô-crư-lốp lại lên đường. Nhìn bộ đội hành quân và những đoàn người được giải phóng, đồng chí cố hướng mọi suy nghĩ của mình vào rất nhiều vấn đề khác nhau, cốt để nén chặt làn sóng thương mến và say sưa đang trào lên trong tâm hồn. Thú thực rằng cố gắng đó lúc này không phải có kết quả mãi mãi nữa.

[Giangtvx]

        Xi-dô-crư-lốp, con người mà toàn thể cuộc đời gắn liền với sự nghiệp của Đảng, sung sướng tự nhủ rằng Quân đội xô-viết, dưới sự lãnh đạo của những người cộng sản, đã giải phóng thế giới thoát khỏi ách phát xít. Đối với đồng chí, sư kiện đó kể ra là một điều tất nhiên, cũng như vấn đề những người cộng sản đang lãnh đạo phong trào du kích trên thế giới. Chủ nghĩa cộng sản là sức mạnh giải phóng nhân loại. Những người xô-viết cần phải nêu một tấm gương sáng cho mọi người về ý thức hoàn thành nhiệm vụ và về phẩm chất trong sạch, là những đức tính mà cuộc sống trên một đất nước tự do đã tạo nên cho họ.

        Tình yêu nhân loại ư ? Đúng, nhưng phải là một tình yêu có sức hành động, nhằm đạt tới một mục đích. Đấu tranh tiêu diệt nhưng cái xấu ư ? Đúng, nhưng phải là cuộc đấu tranh theo đường lối, phương pháp của Nhà nước, dưới sự lãnh đạo của một chính đảng vững mạnh; bởi vì rằng, về điểm này, kinh nghiệm lịch sử đã chứng minh rõ: không phải là những lời cầu khẩn, chúc tụng đã có thể cải tạo được xã hội, mà phải có một tổ chức quân sự và chính trị gang thép.

        Trung tướng chưa từng nghe thấy những dư luận nói về mình, về những chỉ thị, mệnh lệnh, những lời cảnh cáo nghiêm khắc của mình, nhưng đồng chí cũng biết là không tránh khỏi và cũng thấy đôi chút tự ái. Không, đồng chí không hề dửng dưng với những nhận xét về mình của đồng chí trung sĩ vừa tìm thấy con, cũng như của các sĩ quan, tướng tá khác mà đồng chí thường va chạm trong công tác. Nhưng, đồng chí không thể chạy theo những ý kiến đó được. Họ không biết, và cũng không thể nào biết được tất cả những điều mà đồng chí biết.

        Lúc này tình hình mặt trận như sau: nhiệm vụ mà Bộ thống soái giao phó cho mặt trận này đã hoàn thành: các binh đoàn thiết giáp đã chọc thẳng tới sông Ô-đe, vượt qua sông rồi và đã phối hợp với các đơn vị tiền vệ của bộ binh cận vệ chiếm được một số vị trí đầu cầu trên bờ sông phía tây. Quân Đức liên tục tiến công bằng sức mạnh vào các đơn vị quần ta trên bờ sông phía tây. Nhiệm vụ trung tâm trước mắt là giữ vững và mở rộng đầu cầu. Vì vậy điều động binh lực mau chóng lúc này là vấn đề quyết định hết thảy.

        Tối hôm qua, Xi-dô-crư-lốp có tới chỗ đồng chí Tư lệnh mặt trận. Đồng chí này vừa nhận được những báo cáo đầu tiên về chiến sự trên sông ô-đe. Vì báo cáo còn lẻ tẻ chưa rõ ràng, hai người im lặng ngồi đợi thêm những tin tức mới soi rõ tình hình. Cả gian phòng rộng lớn của bộ tham mưu im phăng phắc. Cuối cùng có tiếng kẹt cửa và kèm theo mấy tiếng bồi có vẻ lo lắng phá tan cảnh im lặng.

        — Đồng chí tư lệnh đâu?

        — Vào đây! — Đồng chí tư lệnh vừa đáp lại, vừa mở toang cánh cửa.

        Đồng chí tham mưu trường bước vào theo sau là một sĩ quan phòng tác chiến vừa đáp máy bay khu trục loại bay nhanh từ mặt trận sông Ô-đe về. Đồng chí này đưa trình một bức bản đồ quý giá, độc nhất vô song trong lúc này, trên đó ghi vội vị trí các đơn vị.

        Đầu cầu đã có rồi. Nó còn mỏng manh, khúc khuỷu, dính sát sông Ô-đe như một đường viền mẫnh dẻ, nhưng dù sao cũng đã có rồi.

        Như thường lệ trong những trường hợp này, tin tức bắt đầu về ngày càng nhiều: các sĩ quan liên lạc, máy vô tuyến điện, điện thoại, điện tín, liên tục cung cấp những chi tiết mỗi lúc một mới thêm.

        Đồng chí Xta-lỉn gọi điện thoại nói chuyện đồng chỉ Tư lệnh mặt trận.

        Sau khi nghe báo cáo, đồng chí Tổng tư lệnh hạ lệnh mở rộng trận địa, bảo vệ trận địa chu đáo bằng không quân và triệt để củng cố các công sự phòng ngự. Căn cứ vào mệnh lệnh trên đây thì, khi chưa có công tác chuẩn bị chu đáo, chưa thể tiến đánh Béc-lin. Cần chú ý nhất đến phía sườn phải bị hở ở phía đó rõ ràng là địch có một số thuận lợi. Đồng chí Tổng tư lệnh nhấn mạnh rất nhiều đến điểm cuối cùng này.

        Ngoài ra, đồng chí Xta-lin còn hỏi thêm trận bao vây thành Snây-đơ-mun đến đâu rồi. Đồng chí Tư lệnh mặt trận báo cao trong hai hay ba ngày nữa sẽ giải quyết xong.

        Tình hình chung mặt trận là như thế.

        Sớm hôm sau, Xi-dô-crư-lốp lên đường đi về phía sông Ô-đe.

[Giangtvx]

       

II

           Trước mắt liên tiếp diễu qua những thị trấn mang những tên gọi bắt đầu hay kết thúc bằng những tiếng nào Alt, Neu, Klein và Gross, nào Ober và Nieder-berg, Dorf, Stadt, Wald, Hausen, Pof và Au¹. Những thành phố nhỏ với những mái nhà lựp ngói, cố nhiên nhan nhản có những pho tượng vua Phrê-đê-rích đệ nhị, vua Ghi-ôm đệ nhất, Bít-xmác, hay hoàng tử xứ Bran-đbua² — những nhân vật mà tên thường kèm theo những tiếng "đại", "hùng”, "vô địch" Hầu hết các thành phố nhỏ này đều có những đài kỷ niệm trận vong tướng sĩ Đức của những năm 1813 —1866, 1870 —1871 hay 1914 —1918³ do "Tổ quốc ghi công” hoặc do những công dân "tỏ lòng biết ơn” dựng lên.

        Những đài kỷ niệm ấy tuy cũng chỉ mới xây lên thôi, nhưng bên trên người ta đã chất đống đủ các loại vũ khí thời trung cổ nói trong tiểu thuyết: thanh kiếm gĩ, tấm mộc sắt, bộ áo giáp. Những con đại bàng bằng đồng đen vươn cánh lượn trên những chiếc trụ đá.

        Tuyệt nhiên không có lấy một bức tượng kỷ niệm một thi sĩ hay nhạc sĩ nào. Đối với thế giới bên ngoài, nước Đức trước kia là Tổ quốc của Gớt, Bét-tô-ven và Đuy-re⁴ nhưng ở trong nước lại ngự trị những Phrê-đê- rích, Ghi-ôm, Bít-xmác và Môn-cơ. Những kẻ bại trận trên sông Mác-nơ cũng tự tạc tượng kỷ niệm đầu kết cành nguyệt quế, và tư phong ngầm là "kẻ chiến thắng”. Trung tướng Xi-dô-crư-lốp hết sức chăm chú quan sát cảnh vật xung quanh đồng thời suy nghĩ miên man về số phận nước Đức.

                Thực ra, trên cơ sở những cảm tưởng thoáng qua cũng khó mà có được một ý niệm rõ rệt, Trung tướng luôn luôn đi, thỉnh thoảng mới dừng lại vì công tác cần thiết, hoặc ở đơn vị này hoặc ở đơn vị khác; cũng có khi ở những sân bay. Hơn nữa, trung tướng biết rằng trung tâm "tinh thần” của nước Đức không phải ở đây mà ở xa hơn nữa, phía bên kia sông Ô-đe, trên bờ sông En-bơ và sông Ranh. Nước Đức của giai cấp địa chủ quý tộc, chạy dọc theo sông Ô-đe từ phía đông, xưa nay vẫn chỉ cung cấp cho "Vaterland”⁵, thịt lợn và binh lính.

        Tuy vậy một điều rất rõ là: nhân dân địa phương này, chủ nhân những ngôi nhà bỏ hoang, những người có ảnh dán trong những tập "an-bom” gia đình dày cộp —  những con người cần cù, trọng kỷ luật, hơi có vẻ cồ hủ —  đã trở thành một công cụ kinh khủng trong bàn tay bè lũ Hít-le tham tàn và man rợ.

        Vì sao cái đất nước to lớn này đã rơi vào tình trạng ấy ? Dòng lịch sử của nó đã xoáy thành một trận gió lốc kinh khủng, trong đó dĩ nhiên không phải không có ảnh hưởng của những trận "mưa vàng vay của bọn Anh —Mỹ.

        Bị lừa bịp bởi những danh từ, những câu hò hét cuồng loạn, những chính sách mị dân, những lời hứa hão đao to búa lớn, nhân dân Đức đã không nhìn thấy một sự thực hiển nhiên là Hít-le không hề cứu nước Đức thoát khỏi cái "diktat versaillais”⁶ mà chính là nó đã cứu giai cấp tư sản và bọn quý tộc Đức thoát khỏi bàn tay dân cày và thợ thuyền. Họ chưa thấy được vấn đề đó chính vì bọn cầm đầu thối nát của Đảng xã hội dân chủ đã ru ngủ được tinh thần cảnh giác của họ bằng những lời hứa hão và bằng cách phỉnh nịnh, trong bao nhiêu năm trời, những ý thức tư hữu xấu xa nhất.

        Kết quả là Hít-le, sau khi đàn áp được phong trào công nhân, đã thành công trong việc hướng sức mạnh của nhân dân Đức vào một con đường khác; con đường gây chiến với các dân tộc châu Âu.

        Lẽ tất nhiên Xi-dô-crư-lốp vẫn còn nhớ những con người quang vinh của nước Đức đã bị ném vào các nhà tù, các trại tập trung; nhưng đồng chí rất khó chịu khi nghĩ rằng giai cấp công nhân Đức nói chung như thế là đã thất bại trong cơn thử thách gian nan này. Ý nghĩ đó giày vò tâm tư đồng chí, và còn có phần làm tồn thương lòng kiêu hãnh của người lão chiến sĩ bôn-sê-vích. Đồng chí yêu quý giai cấp công nhân, hết lòng tin tưởng ở tiền đồ vĩ đại của họ. Cũng như mọi chiến sĩ cộng sản, đồng chí đã được Lê-nin và Xta-lin giáo dục rèn luyện theo tinh thẫn triệt để tôn trọng nhân dân lao động mọi dân tộc. Tuy vậy, ở đây, cần phải nhìn thẳng vào sự thực. Và lại cần phải nghĩ tới tương lai nữa.

-----------------
        1. Alt: cũ, Neu: mới, Klein: nhỏ, Gross: lớn, Ober: trên đầu dòng,   Nieder-berg : dưới dòng, Dorf :  làng, Stadt thị trấn, wald : rừng, Hausen :dãy nhà, Pof :trong, Au : ngoài —N.D.

        2. Những vua chúa, chính khách nồi tiếng về chiến trận thời trước của nước Đức —N D.

        3. Những năm nước Đức có chiến tranh với các nước láng giềng trước đây —N.D.

        4. Những văn nghệ sĩ nổi tiếng của nước Đức trước đây—N.D.

        5 Vaterland: tiếng Đức nghĩa là Tổ quốc —N.D.

        6 Diktat versaiUais: hòa ước Véc-xay, theo hòa ước này nước Đức phải chịu những gánh nặng bồi thưởng sau chiến tranh thế giới 1914 —1918 —N.D.

[Giangtvx]

        Thất bại của nước Đức phải dẫn tới thắng lợi của giai cấp công nhân Đức, dẫn tới sự chiến thắng đè bẹp những quan điểm phản động và những quyền lợi tối ích kỷ.

        Theo một thói quen cũ, Xi-dô-crư-lốp thường hay thồ lộ tất cả cảm tưởng của mình với vợ và con trai. Nhưng nay con trai không còn nữa. Nói tóm lại là nó cũng đã hy sinh trong khi đấu tranh cho chính cái lý tưởng mà Éc-nét Ten-lơ-man, người công nhân thành Hăm-bua, đã hiến cả đời mình. Anh em công nhân Đức có hiểu hay rồi sẽ hiểu được điều đó không? Nhất định họ sẽ hiểu và tất nhiên họ phải hiểu.

        Trung tướng cũng không thể biên thư cho vợ mình. Đồng chí cũng thấy phải báo cho vợ biết tin con trai hy sinh nhưng vẫn lần lữa ngày này qua ngày khác, chỉ vì đồng chí lo ngại. Không hiểu mẹ nó có sống nổi với nỗi đau đớn ấy không? Đồng chí cố gắng tự an ủi rằng rất nhiều bà mẹ đã chịu đau khổ mà vẫn sống được. Nhưng ý nghĩ: " Không, mẹ nó chắc sẽ không sống nổi ” vẫn day dứt đồng chí.

        Lát sau, một sĩ quan do đồng chí Tư lệnh mặt trận đặc biệt phái tới, báo cho đồng chí biết những tin tức quan trọng, nhờ đó mới xua đuổi được các ý nghĩ kia.

        Quả vậy, lời căn dặn của đồng chí Xta-Iin rất xác đáng và đúng lúc. Trên dải đất rộng mà quân ta chưa chiếm lĩnh được dọc theo bờ biển Ban-tích về phía đông sông Ô-đe, nơi quân Đức đang rút vội về các thành phố Svin-nơ-mun-đơ và Stét-tin, hiển nhiên là đang diễn ra nhiều biến chuyển lớn. Quân Đức đang tập trung ở đó.

        Đội trinh sát vô tuyến đã dò được chừng ba chục bộ tham mưu mới của địch trong khu vưc Stác-ga — Stét-tin.

        Không quân cũng báo tin có sự điều động gấp bội xe tăng và bộ binh của địch từ Béc-lin lên phía đông bắc. Một tiểu đoàn xe tăng phái tới trinh sát trong vùng lân cận thành phố Pi-e-rít đã bị một đơn vị xe tăng Đức chưa rõ số hiệu tiến công.

        Hơn nữa: Mát-xcơ-va báo tin cho biết ngay cả cơ quan tình báo hải quân Anh cũng nhắc đi nhắc lại và còn nhắc với một giọng hốt hoảng, mối nguy cơ đang đe dọa từ phía bắc. Và người ta còn đưa ra một con số khống lồ: quân Đức đã tập trung đến 1.500 xe tăng dọc miền duyên hải.

        Xi-dô-crư-lốp không khỏi ngạc nhiêu trước tấm lòng tốt đột ngột và không đúng lúc của phe Đồng minh, nhưng chẳng mấy chốc đồng chí đã hiểu: mối lo ngại của họ chính là đầu cầu của bộ đội xô-viết trên bờ phía tây sông Ô-đe. Chắc hẳn họ tính nước cờ là trước mối đe dọa trên phía bắc, Bộ chỉ huy quân đội xô viết sẽ rút quân về bên này sông Ô-đe và như vậy không thể mau chóng tiến đánh Béc-lin được. Không phải vì vấn đề uy tín mà vì những lý do khác sâu xa hơn nhiều, Anh — Mỹ hết sức thèm muốn tự mình được chiếm lĩnh thủ đô nước Đức. Sau đó đồng chí Tư lệnh mặt trận cho biết đồng chí đã hạ lệnh điều quân lên phía bắc mở rộng và củng cố đầu cầu trên sông Ô-đe, đồng thời tiến lên đánh chiếm những pháo đài Cút-xtơ-rin và Phrăng-pho trên bờ Ô-đe.

        Xi-dô-crơ-lốp quyết định vẫn cứ đi về phía sông Ô-đe, nơi quyết định số phận trận tiến công vào Béc-lin sắp tới.

        Trước khi lên đường, đồng chí cho triệu tập các sĩ quan Cục bảo vệ tới, và báo cho họ biết rằng trong khi đi ở tuyến sau, đồng chí có thấy nhiều toán dân chúng Đức, cứ mấy gia đình một, gồng gánh đồ dạc, lang thang trên các nẻo đường làng. Hiện tượng đó cũng là tự nhiên trong hoàn cảnh này. Nhưng đáng chú ý là trong bọn họ có nhiều thanh niên Đức ăn mặc thường phục, mà ngay dù những người không biết gì về quân sự cũng có thể dễ nhận ra điệu bộ quân nhân của họ.

        — Trong đám người này — trung tướng nói—có thể có những tên tội phạm chiến tranh hay ngay những tên gián điệp. Lúc này cơ quan chỉ huy quân Đức chưa bị tiêu diệt và không có lý do gì cho phép ta nghĩ rằng chúng chiu bó tay không hành động gì.

        Các sĩ quan Cục bảo vệ báo cáo những biện pháp đã dược áp dụng. Quả nhiên, ta đã bắt được nhiều sĩ quan Đức cải trang thường dân ở Svê-rin, Lăng-xbéc, Kê-ních- xvan, và Kê-ních-béc-in Nơ-mác (một thành phố nhỏ gọi như thế để phân biệt với thành phố Kê-ních-béc ở đất Pruýt-xơ). Thêm nữa, hai tên gián điệp Đức bị bắt trong một ngôi nhà ở thôn quê đã cung khai nhiều tài liệu quý giá. Ta còn tóm được một tên đại tư bản trốn từ Xi-lê-di về, một trong bọn cầm đầu chi nhánh địa phương của công ty "Héc-man Gơ-rinh”, và nhiều tên khác, những tên nguyên là tư lệnh, phó tư lệnh: những thủ lĩnh địa phương. Bọn này đều định chạy sang với quân đội Mỹ đang tiến công ở phía tây.

[Giangtvx]

        Đại tá phụ trách Cục bảo vệ phát biểu: "Chúng nó tin chắc rằng quân Mỹ, đồng minh của chúng ta, sẽ đối xử tử tế với chúng đấy! ”.

        Trung tướng nhìn đại tá, hất đầu một cách ý nhị, rồi trầm ngâm đáp: "Đáng tiếc rằng chúng tin như vậy cũng có đầy đủ lý do cả".

        Sau buổi nói chuyện với các sĩ quan Cục bảo vệ, trung tướng đến thăm trại tù binh phi công đồng minh vừa được bộ đội ta giải phóng. Trại tù binh nằm trong một khu phố công nhân với dãy nhà gạch nhỏ bé hai tầng. Gần tới nơi, trung tướng nghe thấy những tiếng ồn ào, kêu hát hỗn loạn. Một không khí hoan hỉ, có phần hơi quá trớn bao trùm cả trại. Bọn phi công Anh, Mỹ ôm nhau dạo chơi ngoài đường phố, gọi nhau ý ới, ba hoa ầm ỹ.

        Niềm vui đó rất tự nhiên. Quân Đức đã chuẩn bị dồn họ lên xe để chuyển đi xa hơn về phía tây thì đúng lúc một xe tăng Hồng quần đột nhập vào trại. Lúc đầu, chính họ cũng không biết là xe tăng Nga. Thấy xe tăng tiến lại, tù binh Mỹ vội bỏ chạy, tưởng là quân Đức, trước lúc rút lui, cho xe tăng đến nghiến chết họ.

        Chiếc xe tăng đứng im một lát, nghển cao chiếc nòng đại bác dài như muốn đánh hơi, rồi xông thẳng vào chỗ bọn lính áp tải Đức tập trung đông nhất. Sau đó, nó lùi lại một đoạn, gầm lên, bắn thẳng vào ngôi nhà mà bọn Hitler hốt hoảng chạy vào ẩn nấp, phá toang ngôi nhà y như người dùng quả đấm "thôi sơn” đánh dập quai hàm địch thủ, rồi xoay mình lại, nã hai phát đại bác vào dãy xe vận tải đang đỗ đợi chở tù bỉnh, xong bỏ đi.

        Tù binh Anh và Mỹ chạy theo mãi, gửi với theo những lời cảm ơn và tỏ ý muốn lôi ra khỏi khối thép khổng lồ ấy những chàng trai trẻ dũng cảm đã trả lại tự do cho hai trăm tù binh phi công một cách bất ngờ, bình tĩnh và mau lẹ đến thế. Nhưng vô hiệu quả. Vì những chàng trai dũng cảm ấy rõ ràng còn bận vào nhiều công việc khác. Họ nghiến nát dưới vòng xích một khẩu cao xạ pháo Đức rồi biến mất sau quãng đường vòng.

        Khi các đơn vi Hồng quân kéo tới, gặp sĩ quan Nga nào vào trại, phi công Anh, Mỹ cũng khẩn khoản yêu cầu sĩ quan đó cố tìm cách cho biết tên những chàng lái xe tăng dũng cảm kia.

        Chuyện kể cũng đáng tức cười thật, chắc hẳn họ cho rằng việc cứu thoát hai trăm tù binh Anh, Mỹ gần như là chiến công lớn nhất trong cuộc chiến tranh này !

        Các sĩ quan Hồng quân gạt đi :

        — Ồ, có gì đâu ! Biết tên họ làm gì chứ ?

        Người ta đến báo cho toán phi công biết rằng có nhiều rnáy bay kiểu Đu-gla đang đợi họ và lát nữa họ sẽ được đưa ra sân bay.

        Nhìn thấy xe trung tướng tới, tù binh Anh, Mỹ xếp thành hàng ngang và mỗi người đón chào trung tướng theo kiểu riêng của mình : bọn Mỹ bàn tay phải nhẹ giơ cao trước trán, còn bọn Anh thì bàn tay thẳng cứng đưa ngang vành mũ, lòng bàn tay hơi ngửa ra.

        Đồng chí Xi-dô-crư-lốp xuống xe, bắt tay các sĩ quan đồng minh đứng hàng trên, và qua phiên dịch, hỏi xem họ có điều gì cần đề nghị không?

        Viên đại tá không quân Anh hoàng, Xơ¹ Ri-gi-nan Tăng-gli đáp lời trung tướng.

        Họ không có gì cần đề nghị và xin cảm ơn sự săn sóc chu đáo, sự đối đãi thực sư thân ái của Bộ chỉ huy xô-viết. Thực ra họ cũng có một điều yêu cầu là nếu có thể được, đánh điện về báo tin cho gia đình họ biết là họ còn sống. Trung tướng đồng ý, bảo họ trao danh sách, cấp bậc của, mọi người có mặt cho đồng chí sĩ quan tùy tùng. Sau đó tất cả được điện gửi về Mát-xcơ-va, chuyển cho các đại diện quân sự Anh, Mỹ.

        Một thiếu tá Mỹ đeo kính trắng để nghi một vấn đề khác : có thể tạm thời để cho anh ta ở lại đây được- không ? Bởi vì, ai lại nghĩ đến chuyện bỏ đi giữa lúc này! Nếu trung tướng không thấy gì trở ngại, anh ta rất mong muốn được phục vụ — tạm thời — trong không quân xô-viết để rồi sẽ được gặp quân Mỹ trên sông Ô-đe và quay về với những người cũ của mình.

        — Gặp trên sông Ô-đe à? — Trung tướng hỏi lại — Trên sông Ô-đe không có quân đội Mỹ. Quân Đức, thì có đấy, còn quân đội Mỹ, chắc là chúng tôi sẽ gặp trên sông En-bư.

        Một thiếu tá khác, người Anh, hỏi :

        — Vậy, chính các ông sẽ tiến chiếm Béc-lin ư ?

        Trung tướng nhìn thẳng vào mặt anh ta, trả lời gọn một tiếng :

        — Đúng.

        Câu chuyện đang tiếp tục một cách tao nhã, bình tĩnh, thì bỗng dưng hàng ngũ các sĩ quan đồng minh trở nên lộn xộn. Một số trung sĩ, trung úy ngà ngà say, đang chen chúc đằng sau các đại tá, thiếu tá, đột nhiên xấn lên, rẽ hàng các thượng cấp ra, vây lấy trung tướng và thi nhau bắt tay trung tướng cùng các sĩ quan Hồng quân có mặt. Cuộc gặp gỡ, do đó, phút chốc mất hẳn tính chất nghi lễ — không khí vang dội những tiếng hoan hô vui vẻ:

        — Thanks, buddies !(Cảm ơn bạn)

        — Long live Russia I...(Nước Nga muôn năm !)

---------------------
        1. Xơ (sir) :danh từ để các nhà quí tộc loại trung sơ cấp ở Anh — N.D.

[Giangtvx]

        Đại tá không quân Anh hoàng, Xơ Rê-gi-nan Tăng- gli lắc đầu tỏ vẻ không hài lòng, nhưng miệng lại vội nở ngay một nụ cười xã giao, hơi có vẻ khoan nhượng, nụ cười tựa hồ như của người lớn trước một đứa trẻ tinh nghịch. Lúc anh ta cảm thấy trung tướng nhìn mình, nụ cười ấy lại càng nở rộng. Cuối cùng, khi thấy các chiến sĩ Hồng quân tiến qua trên đường cái, thân ái vẫy chào đoàn sĩ quan đồng minh vừa được giải phóng, thì bộ mặt của anh ta hớn hở hẳn lên. Nếu không vướng hai tai thì nụ cười của anh ta không biết còn nở rộng đến đâu !

        Trên đường cái, các chiến sĩ Nga cứ tiến lên thành một dòng người liên tục. Trên những nét mặt hồn nhiên thân mật, nói chung, Tăng-gli thoáng nhận thấy một cái gì mà người ta có thể mệnh danh là ý thức tự giác về sức mạnh của họ. Bước đi của họ rắn rỏi, vững vàng, không chút hấp tấp. Họ quan sát cảnh vật xung quanh với cặp mắt bình thản, có thêm đôi chút tinh quái. Những tấm vải bạt họ khoác trên vai bay theo chiều gió, phần phật như những cánh bướm.

        Tăng-gli nhớ lại nhiều ý kiến của các tướng tá cao cấp Anh trước đây cho rằng qua cuộc chiến tranh này, nước Nga sẽ kiệt sức. Giờ đây hắn nghĩ thầm : " Không có lẽ gì như vậy cả” và bỗng nhiên cảm thấy một nỗi lo ngại nhoi nhói trong lòng : "Dù sao thì họ cũng đã băng qua cả một đoạn đường dài ở châu Âu rồi ! ”.

        Thế là nụ cười của anh ta cứ héo dần.

        Lúc này, đến lượt trung tướng mỉm cười và người ta có thể nhận thấy khuôn mặt nghiêm nghị ấy có tài cười một cách mỉa mai, sâu sắc đến nỗi viên đại tá Anh phát ngượng.

        Vừa lúc ấy những xe ô tô buýt được phái đến đưa các sĩ quan đồng minh ra sân bay đã xịch đỗ. Xi-dô-crư- lốp lại tiếp tục lên đường.Trước những biến chuyển đang diễn ra trên phía bắc, các đơn vi tạm nghỉ ở Snây-đơ-mun sau khi chiếm xong thành phố, nhận được lệnh di chuyển.

        Tham mưu trưởng trung đoàn, thiếu tá Mi-gai-ép đang đêm từ trên sư đoàn về, cho triệu tập các tiểu đoàn trưởng, đại đội trưởng và khẩu đội trưởng để truyền đạt mệnh lệnh.

        Trong phòng tham mưu trung đoàn, đóng tại trụ sở ngân hàng thành phố, các sĩ quan ngồi đường hoàng trên những chiếc ghế bành da, ghi chép vào sổ tay cũng như đánh dấu lên bản đồ mọi điều cần thiết, và vốn đã quen tính phục tùng kỷ luật rồi nên cũng không hỏi han gì thêm. Đồng chí Mi-gai-ép truyền đạt mệnh lệnh hành quân, quen miệng, câu nào cũng nhấn mạnh thêm: "Vấn đề là như thế đấy”. Rồi đồng chí hỏi với một giọng hơi buồn:

        — Không có gì cần hỏi nữa chứ ?

        — Rõ rồi đấy — tiểu đoàn trưởng tiểu đoàn 2 trả lời thay cho mọi người.

        Giọng nói vừa lanh lảnh vừa nghiêm khắc của một đại úy mới, chỉ huy đại đội 2, từ một góc nhà vọng ra. Cũng chẳng phải một câu hỏi mà là một nhận xét chua chát:

        — Như thế nghĩa là không phải hướng Béc-lin.

        Mi-gai-ép hoạt bát hẳn lên. Câu vừa rồi thổ lộ đúng tâm sự chua xót của đồng chí. Đồng chí đáp lại:

        — Ừ, đúng đấy. Như vậy là không phải hướng Béc-lin. Vấn đề là như thế đấy !

        " Mọi việc cũng chỉ tại Snây-đơ-mun thôi! ” các sĩ quan lầm bầm nguyền rủa cái thành phố ấy.

        Sáng sớm, tiểu đoàn 1 từ quảng trường Hin-đen-bua, ở khu trung tâm thành phố, tiến ra. Các chiến sĩ cất tiếng hát một bài nhịp ngắt đoạn. Qua những khung cửa sổ và cửa ra vào, các trẻ em Đức trố mắt nhìn ra.

        Ve-xen-tra-cốp cưỡi ngựa dẫn đầu tiểu đoàn. Các đại đội trưởng cũng cưỡi ngựa đi đầu đơn vị của mình theo đội hình phân tán. Tiếp theo bộ binh là mấy khẩu đội súng cối của tiểu đoàn, nòng súng bóng loáng, bộ diện trong rất ư là hiền lành. Những khẩu súng máy dù cho đặt trên xe, nòng chĩa về phía sau, trông vẫn dữ tợn. Tiếp tới đoàn xe vận tải và trên chiếc xe sau cùng, là Gla-sa, khuôn mặt hồng hào, đang thân ái mĩm cười với toàn dân thiên hạ.

        Các chiến sĩ tuy trước đây có mong được nghĩ dài ngày, song vẫn phấn khởi trước lần xuất phát đột ngột nay. Thật ra ngay cả anh em cũng mang máng đoán được hướng hành quân; họ bắt đầu buồn bã: Hừ, thế là không phải hướng Béc-lin rồi! Họ say sưa ngắm nhìn các làng mạc và thị trấn, những mái nhà ngói, những hàng rào và những mảnh vườn, bên trên có những lá cờ trắng phần phật trước gió.

        Dọc đường đi, các chiến sĩ thung dung trao đổi với nhau những cảm tưởng về nước Đức.

        Chuẩn úy Gô-đu-nốp, nguyên đội trưởng sản xuất trong một nông trường, dòng dõi nhà nông, tất nhiên đặc biệt chú ý đến chuyện cày cấy. Anh mân mê bóp nát mẩu đất xám, đưa con mắt thành thạo xem xét những mảnh ruộng nhỏ xíu của nông dân bên cạnh những cánh đồng bát ngát của bọn đại địa chủ. Đến những chặng nghỉ trong làng, anh chăm chú quan sát những ngôi nhà chính và những căn nhà xép.

[Giangtvx]

        Vừa gãi cái gáy tóc cắt ngắn, anh vừa phát biểu: " Mỗi người sống một cách. Tên địa chủ ở đây chiếm đoạt đến hai ngàn công mẫu, còn bà con nông dân chỉ có tổng cộng chừng năm trăm mẫu! Chế độ quái quỷ gì mà lại hoàn toàn bất hình đẳng như vậy!”. Anh tiếp tục bước đi, không nói gì ca, chỉ mỉm một nụ cười khinh bĩ. Ai cũng thấy rõ là anh đang nghĩ đến nông trường của mình trong miền An-tai xa xôi, nông trường "Con đường của Lê-nin” mà anh đã nhiều lần nói chuyện với anh em. Họ mà đến chỗ mình thì nhất định họ sẽ giác ngộ”. Anh kiêu hãnh phát biểu. Và rồi chợt nhớ đến trách nhiệm trước mắt, anh cất giọng oang oang hạ lệnh:

        — Bám sát cự ly vào!.. Nhanh lên ! Pi-tru-ghin, đến bao giừ mới hết tụt hậu hả ?

        Trung thành với thói quen là hay tổng hợp mọi hiện tượng của cuộc sống, bí thư chi bộ Xli-ven-cô nhận xét:

        — Này, thế mà lúc nào họ cũng cứ kêu là thiếu ruộng, thiếu đất... Lại còn đi gây chiến với bọn mình để chiếm đất kia chứ!... Sao họ không chiến đấu ngay với bọn chúa đất để mà đòi ruộng có hơn không: làm thế đỡ tốn kém biết mấy và kết quả chắc là sẽ khác hẳn !

        Ngất ngưởng trên lưng một con ngựa to lớn, Trô- khốp vừa lơ đãng nghe anh em trò chuyện, vừa suy nghĩ về bản thân mình.

        Thiếu tá Mi-gai-ép phóng ngựa lên báo cho Trô-khốp biết là anh đã được để nghi tặng thưởng Huân chương Cờ đỏ trong trận đánh Snây-đơ-mun. Đồng chí đại úy đã dẫn đầu đại đội, đột nhập thành phố trước tiên, chiếm  được khu nhà chính của xưởng máy "Chim hải âu” và phố Ngang.   

        Lòng tự ái của,Trô-khốp bị kích thích nổi lên bừng bừng, nhưng anh không nói gì. Mi-gai-ép nheo mắt hỏi:

        — Ý kiến cậu thế nào ?

        — Không có ý kiến gì cả —Trô-khốp đáp lại.

        "Thôi đi, đồ tồi!” Mi-gai-ép nghĩ thầm. Anh rẩt mong Trô-khốp phát biểu vài lời. Anh thông cảm nỗi đau khổ của đại úy, nhất là anh đã hiểu rõ tiểu sử Trô-khốp qua bản lý lịch của anh. Trô-khốp lúc này lầm lì nhìn Mi-gai-ép chẳng nói nửa lời. Mi-gai-ép khó chịu bảo:

        — Thôi được, cậu về đại đội đi.

        — Rõ! — Trô-khốp đáp lại và giật cương ngựa đi.

        Đuổi kip đại đội, Trô-khốp sung sướng hình dung trong óc tấm huân chương đẹp đẽ vẻ vang với chiếc dải nửa trắng nửa đỏ, cấp trên mới đặt ra. Tuy nhiên, anh cũng lại tự trách ngay: " Thôi, đừng say sưa vội!

        " Vả lại —anh tự nhủ để cố nén bớt hồng bột — đại dội mình có chiếm được phố Ngang nhanh chóng như vậy, cũng là nhờ thiếu tá cận vệ Lu-ben-xốp. Đồng chí ẩy đã dùng lựu đạn đánh tập hậu bọn Đức... ”.

        Anh nghĩ đến Lu-ben-xốp với mối cảm tình nồng nàn nhất. Không hiểu đồng chí ấy bị thương có nặng không ? Liệu có còn quay về sư đoàn được không ?

        Anh em trong đại đội nhìn Trô-khốp với con mắt khâm phục. Ngay đến Xli-ven-cô, lúc đầu có chút giữ ý với Trô-khốp, bây giờ cũng xác nhận lại đại đội trưởng mới rất dũng cảm tuy có hơi kỳ quặc. Anh nhận xét về Trô-khốp: "Trình độ chính trị không khá lắm” và nhất là không tán thành cái việc cho đến bây giờ Trô-khốp vẫn lôi theo sau cỗ xe tứ mã khét tiếng của anh. Thật ra Trô- khốp cũng phải để cỗ xe đi ở tít phía sau trung đoàn, "càng xa thượng cấp chừng nào càng hay”.

        Trong trận đánh Snây-đơ-mun, đại úy đã chiếm được lòng cảm phục cua các chiến sĩ bằng một tinh thần quả cảm thật phi thường. Hầu như đạn không thể nào xuyên qua vào người Trô-khốp được. Tất cả hành động cử chỉ của anh làm cho người ta phải tương như lúc nhỏ, anh đã được nhúng vào một thứ nước thuốc thần như lời anh tuyên bố trong một chặng nghĩ. Chỉ riêng có gót chân — anh lầm lì giải thích cho các chiến sĩ —lúc ấy mẹ anh nắm lấy, nên không được nhúng qua thuốc thánh. Và chỉ độc nhất chỗ ấy là có thể bị trúng đạn.

        — Ồ, đồng chí nói sang chuyện khác rồi —Xê-mi- gláp cười, phát biểu — Đây là chuyện gót thần A-sin¹đấy chứ!

        Trô-khốp vặn lại:

        — Nếu thế còn hỏi làm gì nữa.

        Gió bấc thổi mạnh, các chiến sĩ tiến bước, người gập hẳn lại. Tà áo ca-pốt và góc vải bạt che mưa tung theo gió; tấm bạt mui xe phẫn phật bay. Tuyết rơi phủ nòng súng cối. Gió rít lên trong những rặng cây ven đường, lướt trên mặt ruộng, giật mạnh những mảnh vải trắng trên các hiên gác và các cửa sổ.

-------------------
        1. Achille :Một anh hùng trong thần thoại HY Lạp. Tiêu biểu cho tinh thần anh dũng vô địch. Được mẹ tắm nước thánh, chỉ có gót chân là có thể bị dao kiếm sát hại —N.D.

[Giangtvx]

        Đi được bốn ngày, đại đội dừng lại trong một cái ấp lớn. Sau bức tường đá trắng lốp, nhô lên mấy cành cây lớn trụi lá. Bên trong sừng sững một ngôi nhà xây đã lâu đời. Bốn phía tường của tòa nhà dây leo bám đầy, cuộn tò vò như những cụm tuyết bám trên kính cửa sồ trong mùa đông.

        Theo thói quen, chuẩn úy Gô-đu-nốp, sau khi thu xếp chỗ ở cho anh em, bèn đi quan sát khu nhà xép. Ồ này, chuồng ngựa, chuồng bò trong cũng " khá tươm ”, không kém gì hay gần bằng ở những nông trường tập thể vùng An-tai thân yêu của anh kia đấy. Chỉ có điều là ở đây mọi tài sản đó đều do một người chiếm đoạt, làm anh lại mỉm cười với đôi chút khinh bỉ.

        Anh nói vói đồng chí bí thứ chi bộ:

        — Thế mà người ta vẫn khoe dân tộc Đức là một dân tộc văn minh... Hừ, văn minh cái gì mà kẻ ăn không hết, người lần chẳng ra ?!

        Trong sân, nằm giữa khu nhà xép, có một chiếc xe ô tô du lịch kiều "Méc-xé-đét — Ben”: trên đầu máy chiếc xe, người ta đã lắp thêm một chiếc càng gỗ có thể buộc hai ngựa kéo. Gô-đu-nốp cho gọi tất cả anh em lại ngắm nghía chiếc xe kỳ lạ ấy.

        Mọi người phá lên cười, hết sức thú vi thấy ét xăng ở Hức đã gần cạn mà ngay đến bọn quý tộc điền chủ cũng phải ngồi xe chạy bằng "ét xăng ngựa”.

        Gô-đu-nốp xếp cỗ xe cồ kính thời vua Ghi-ôm bên cạnh chiếc xe "song mã” của thời đại Hít-le. Sau khi hạ lệnh chuẩn bị bữa ăn chiều, anh đi thăm những gia đình nông dân bên cạnh. Họ khá hoảng sợ, khúm núm tiếp đón anh, miệng luôn luôn cười nịnh. Vì chỉ biết có hai tiếng Đức "Halt”¹ và “Kaput”² nên anh thấy không thể nói chuyện dân vận được, đành phải đóng vai trò tham quan, đi thăm mấy căn nhà nông dân lụp xụp buồn tẻ, ngồn ngang phân bón. Anh rất thỏa mãn với cuộc đi thăm, lắc đầu, ồm ồm phát biều :

        — Rõ ràng lắm rồi!

        Về đến sân nhà địa chủ, thì nụ cười hài lòng của đồng chí chuẩn úy biến mất, vì anh thấy thiếu mặt một chiến sĩ, đồng chí Pi-tru-ghin. Ngay từ chặng nghỉ dài, Pi-tru-ghin đã kề cà ở lại thi trấn Xo-nơ-béc. Gô-đu-nốp lo ngại, buộc lòng phải báo cáo với đại úy. Trô-khốp hạ lệnh:

        — Phải cho người đi tìm.

        Gô-đu-nốp phái Xê-mi-gláp đến Xo-nơ-béc. Đêm khuya, lúc mọi ngưìri đã đi ngủ, Xê-mi-gláp mới dẫn Pi-tru-ghin về.

        — Cậu tạt vào đâu đấy ? —Gô-đu-nốp hỏi, bắt chước lối nói rạch ròi, vắn tắt của Trô-khốp.

        Pi-tru-ghin, quê vùng Ca-lu-ga, đã đứng tuổi, người ốm o, đang đứng nghiêm trước mặt chuẩn úy, đôi mắt xanh ti hí hấp háy.

        — Báo cáo chuẩn úy, tôi ngủ quên đi mất. Lúc tỉnh dậy thì không biết đi đường nào nữa. Tôi bèn ngồi đợi, hy vọng rằng các đồng chí se cho người quay lại đón.

        Trước mặt đại úy, Pi-tru-ghin cũng lại nói như thế và thêm :

        — Xin cảm ơn đồng chí đã cho người quay lại đón tôi!
Giọng anh ta có vẻ khép nép nhưng thiếu thành thật.

        Hiến nhiên là anh chàng đã hoàn toàn nói dối!

        Trô-khốp hảo:

        — May cho cậu đấy. Lần sau thì cứ là cho cậu phát đạn để gọi về!

        Nói xong anh bỏ đi, mặc cho Pi-tru-ghin suy nghĩ về lời đe dọa đó.

        Pi-tru-ghin đưa tay gãi gãi mái tóc thưa đỗ hoe và sự hãi thì thầm với Xê-mi-gláp:

        — Cậu thấy thế nào ? Anh ấy có thể bắn thật! Anh ấy là người như vậy đấy!...

        Trong cái khu nhà quan cách nguy nga này mọi vật lại chìm trong tĩnh mịch. Pi-tru-ghin đi quanh một vòng, quay vào nhà lần lượt nhìn sát tận mặt các anh em đang ngủ. Mọi người đang yên giấc. Riêng trong gian phòng lớn chung quanh xếp đầy những tủ sách, Xli-ven-cô đang ngả người trên chiếc ghế dài, mồm ngậm điếu thuốc lá cuốn to tướng; ánh lửa đỗ lòe trong bóng tối, soi sáng khuôn mặt mơ màng của đồng chí thượng sĩ.

        Pi-tru-ghin rón rén bước tới bên đồng chí bí thư, đứng im một lúc rồi nói:

        — Này, đồng chí thử xem qua cái này.

        Anh ta chạy ra rồi quay vào ngay, tay xách chiếc túi dết. Vừa tháo dây đeo, anh ta vừa mĩm cười tinh quái như có một âm mưu bí mật gì.

        — Xem đây này, đồng chí Xli-ven-cô. — Anh ta nói nho nhỏ, có vẻ không mạnh dạn lắm. — Đồng chí thử xem những thứ tôi mang về đây này.

        Trong túi có mấy tấm da "hốt can” cuộn tròn.

        — Định dùng làm gì thế ? — Xli-ven-cô lơ đãng hỏi, óc vẫn nghĩ đến chuyện khác.

        — Đồng chí nói đúng đấy, thứ này thì con nhà lính không cần nhưng với con nhà nông thì lai quý lắm đồng chí ạ. Đánh nhau sắp xong rồi. Đấy, đồng chí xem. Ở Ca- lu-ga quê tôi thứ này phải đến ba nghìn đồng. Bọn Đức nó cướp đi sạch, bà con chỉ đi toàn dép rơm như hồi trước cách mạng. Đồng chí thấy chưa ?

        Xli-ven-cô sốt ruột xua tay:

        — Thôi đừng nói giỡn với mình nữa!... Cậu định đóng giày cho cả làng bằng mấy tấm da này à?

        — Sao lại thế! —Pi-tru-ghin bực mình nói — Sao lại cho cả làng? Cốt đủ cho gia đình tôi thôi chứ. Nhà tôi có sáu người, đồng chí ạ !

        — Nhà cậu?

        Rồi Xli-ven-cô nhìn Pi-tru-ghin, lặng thinh không nói thêm nửa lời.

------------------
        1. Đứng lại —N.D.
        2. Đầu hàng —N.D.