Mùa xuân trên sông Ô-đe

[Giangtvx]

        Pi-tru-ghin lầm lì bỏ đi. Nụ cười biếu mất. Những câu nói của Xli-ven-cô tác động đến anh nhiều hơn anh tưởng. Anh phân vân, đằng hắng, lẩm bẩm một mình.

        — Mình đi nói với anh ấy thật là lầm... Đâm ra lại khó nghĩ.

        Có tiếng đại úy gọi anh ngoài sân. Pi-tra-ghin sợ tái mặt. Nhưng không, đại úy không biết gì cả, chỉ hỏi :

        — Tại sao cậu không lau súng? Súng bẩn, chưa bôi mỡ.

        Trô-khốp ngừng lại rồi nói luôn một hồi, cố dằn từng tiếng :

        — Một chiến sĩ xô-viết đi đâu cũng phải gương mẫu về kỷ luật, bởi vì mình là đại diện một đội quân giải phóng. Pi-tru-ghin, đi lau ngay đi.

        Pi-tru-ghin thở dài yên trí đi lau súng.

        Từ trên cửa sổ, Trô-khốp trông thấy Mác-ga-rta. Cô ta đứng giữa một số chiến sĩ, đang hăng hái giải thích một vấn đề gì đó, nặng về cử chỉ và những nụ cười sung sướng. Nhìn thấy Trô-khốp, cô cũng mỉm cười với anh.

        Anh khẽ gật đầu vội một cái rồi quay vào.

        Trô-khốp hết sức giữ ý đối với Mác-ga-rta và điều đó làm cho cô ta ngạc nhiên. Các chiến sĩ thì mất tự nhiên vì có mặt chồng cô (Gô-gô-bê-rít-dê vẫn gọi giễu ông này là "miếng pho mát Hà Lan”). Nhưng đại úy thì biết là cô chưa có chồng.

        Đối với cô gái đã lang bạt khắp châu Âu trong thời kỳ chiến tranh này, mấy năm ròng rã đã quay cuồng như hạt bụi trong cơn gió lốc của cảnh chiếm đóng, chiến tranh, cảnh sống trong các trại giam và đã quen nhìn đời bằng con mắt dạn dày, thái độ giữ kẽ của người sĩ quan Nga thật là khó hiểu.

        Người con gái Pháp cùng tên với cô, Mác-gô, ba mươi ba tuồi, đã bảo cô :

        —  Đấy chỉ là tại mày quên mất sự tôn trọng con người rồi, có thế thôi, ông đại úy rất tốt ấy quí mày đấy. Lính ở đâu chả vậy, nhưng mày xem, ở đây lính họ tôn trọng bọn mình đến thế, kể cũng lạ ! — Chi ta mỉm cười ý nhị : — Có khi tôn trọng quá đáng nữa kia đấy.

        Dù sao thì cuộc đời Mác-ga-rta giờ đây đã tràn ngập ánh sáng và ý nghĩa. Mặc dầu đại đội đã bắt đầu chuẩn bị lên đường, nhưng trong thâm tầm, cô thiếu nữ vẫn hy vọng rằng mình sẽ cùng đi với người sĩ quan Nga. Rằng anh sẽ dẫn cô đến xứ sở kỳ diệu của anh. Mọi người khác bàn cãi khá nhiều về câu chuyện đường về Tồ quốc, nhưng cô, cô vẫn cảm thấy mình sẽ trở về quê hương sau những người khác nhiều. Anh thanh niên Tiệp Ma-réc dạy cô học tiếng Nga ; cô đã biết được chừng hai chục tiếng và định bụng có dịp sẽ làm cho đại úy phải ngạc nhiên.

        Còn gì hạnh phúc hơn là được tự do đi lại không chút gì bó buộc trong những khu vực mà nửa tháng trước đây, người ta còn phải bước rón rén chậm chạp để tránh những cái lườm nguýt của dân Đức ! Kể cũng thú vị khi thấy thái độ khúm núm của những phụ nữ tỉnh thành tản cư từ Béc-lin về đây khá nhiều ; bọn này trước kia nhìn người nước ngoài với con mắt khinh khỉnh coi như những lớp người thuộc một chủng tộc hèn kém.

        Trời đã dịu rét. Gió đầu xuân đã thổi qua các đường phố trong làng. Người, ngựa nhộn nhịp, tiếng ồn ào trên đường cái, những lá cờ trắng trên mái nhà, tất cả giống như quang cảnh một ngày hội của tất cả mọi người. Ai nấy đều như say sưa, vui mừng đến cảm động và dạt dào những ý nghĩ tốt đẹp.

        Chiều đến, mưa rơi lúc đầu lác đác rồi chuyền thành mưa rào. Mác-ga-rta cùng các bạn gái đang bận khâu và kéo nhau ùa ra đường. Những giọt mưa xuân nặng hạt, ấm áp tạt vào mặt cô.

        Lần đầu tiên từ mấy năm nay cô mới thấy mình sống lại đúng tuồi trẻ của mình. Cô nhảy nhót tung tăng, nhẩm lại thật to những tiếng Nga vừa học được.

        Cô đứng nói chuyện với các chiến sĩ trong sân, nhí nhảnh liếc đồng chí chiến sĩ nước da trắng mịn đang nhìn cô bằng đôi mắt nồng cháy rồi cô lên phòng đại úy của cô .

[Giangtvx]

        Cô gặp đại úy trong buồng làm việc của tên con trai mụ bá tước — tên này đã bỏ trốn. Đại úy ngồi quay lưng ra cửa đang mở một tập tài liệu mỏng. Mác-ga-rta đứng im một lúc rồi khẽ dặng hắng kín đáo. Đại úy quay lại đứng dậy.

        Một ngọn đèn to rực sáng đặt trên bàn. Gian phòng tĩnh mịch, thật là dễ chịu.

        Cô mỉm cười. Đại úy cũng cười mỉm. Mạnh dạn hơn, cô bước sát lại bên anh và bất thần — không còn hiểu sư việc diễn ra thế nào — anh nhận được một cái hôn, cái hôn chớp nhoáng, đầy hương vị mưa xuân mát dịu.

        Chuông điện thoại réo trong gian bên. Trô-khốp tỉnh cơn mê, nhẹ nhàng du cô gái ra và quay đi.

        Có lệnh của Ve-xen-tra-cốp cho đại đội xuất phát. Phải lên đường ngay và cho một xe đi lĩnh đạn.

        Trô-khốp bỏ máy quay về buồng. Mác-ga-rta bình thản ngồi trên bực cửa sổ. Anh đi qua trước mặt cô, sang phòng khách, qua mấy gian buồng vắng vẻ tối tăm, tới gian nhà kho của đồng chí quản lý đại đội, đặt trong một căn buồng của phụ nữ đã bỏ từ lâu không dùng nữa. Anh hạ lệnh cho Gô-đu-nốp.

        Mác-ga-rta ngồi đợi bên cửa sổ, tóc đẫm nước mưa, lòng tràn trề sung sướng, mắt nhìn mưa rơi, nhìn bóng tối mỗi lúc một dày đặc.

        Các chiến sĩ tới giá súng lấy súng, nhanh chóng kiểm tra rồi ra sân tập họp. Lúc đó anh em thoáng nghe thấy đại bác nồ ì ầm xa xa từ phương bắc vọng lại.

        Chiến tranh vẫn tiếp diễn. Pi-tru-ghin bận rộn dưới một gốc cây, sửa lại quai ba lô. Xê-mi-gláp đóng ngựa cho đại úy. Thuốc lá cháy đỏ lốm đốm trong bóng tối. Các chiến sĩ nhìn thấy một bóng trắng lờ mờ trong khung cửa sổ nhà bếp.

        Đó chính là mụ chủ nhà. Mụ ta đứng đấy, nghền dài cái cổ béo, phủ một lớp da nhẽo nhợt, lắng nghe tiếng đại bác phía xa. Thấy có người để ý, mụ già vội lùi lại biến mất.

        Đồng chí gác mở cồng. Hai cánh cồng rít lên buồn tẻ. Chiếc xe đi lĩnh đạn chìm vào bóng đêm dày đặc.

        Anh chị em người làm cũ trong trại kéo nhau vào sân. Họ lo sợ khi nghe thấy tiếng đại bác cũng như khi thấy các chiến sĩ Nga lặng lẽ tập họp, rõ ràng là chuẩn bị xuất phát.

        Gô-đu-nốp hét to :

        — Nghiêm !

        Trô-khốp từ trong nhà bước ra. Anh mặc một chiếc áo ca-pốt, mang theo tất cả trang bị chiến đấu. Xê-mi-gláp dắt ngưa lại. Gô-đu-uốp đứng nghiêm:

        — Báo cáo đồng chí đại úy, đại đội theo lệnh báo động đã tập họp xong, không ai ốm. Theo lệnh đồng chí, trung sĩ Gô-gô-bê-rít-dê đi lĩnh đạn.

        Trô-khốp thong thả đi trước hàng quân. Tiếng đại bác lại nồ rền phía xa xa.

        Trô-khốp hạ lệnh :

        — Nghỉ. — Rồi quay lại với số người nước ngoài đang đứng gần cổng, anh nói: — Anh chị em cần giám sát mụ địa chủ mới được. Tôi cho phép anh chị em, nếu cần, thì cứ thủ tiêu. — Rồi anh nói thêm : — Anh chị em không còn gì phải sợ nữa, anh chị em hoàn toàn làm chủ ở đây.

        Anh thanh niên Tiệp hốt hoảng hỏi xem có thể đi theo bộ đội Nga được không và xin phát súng.

        Trô-klỉốp trả lời gọn :

        — Không.

        Chuẩn úy Gô-đu-nốp hố :

        — Pi-tru-ghin, ra đóng ngưa vào xe tứ mã.

        Trô-khốp nói buông thõng :

        — Thôi, không cần. Bỏ lại đấy.

        Gô-đu-nốp nói thật to đề giấu nỗi ngạc nhiên :

        — Xin rõ !

        Lúc này, Mác-ga-rta bước ra cửa. Cô lẳng lặng tiến đến cạnh Trô-khốp. Tối quá nên anh không nhìn rõ mặt cô nhưng thấy rõ trong tất cả bóng dáng con người, trong tà áo bay trước gió, trong mái tóc xõa rối, hiện lên cả một tâm trạng xúc động tê tái.

        Trô-khốp nói giọng hơi run run :

        — Cô đừng lo. Chúng tôi sẽ trở lại.

        Anh thanh niên Tiệp thì thầm dịch ngay. Nhưng cô gái như không nghe thấy. Cô chìa tay bắt tay đại úy.

        Bối rối, đại úy hô :

        — Đi đều ! Bước !

        Đoàn người kéo ra cồng. Mưa rơi lộp bộp trên sân gạch. Đồng chí chuẳn úy đứng cầm cương ngựa. Và bỗng nhiên, mặc dầu có mặt mọi người, có mặt các hạn cô, Mác- ga-rta ôm chăm lấy Trô-khốp, hôn anh, cố hết sức nhớ lại mấy tiếng mới học, rồi nói :

        — La, loubou tiébia¹

        Đại úy bối rối không nói gì, vội nhảy lên ngựa. Bóng đêm trùm lấy Trô-khốp, nhưng tiếng vó ngựa còn vang lại mãi trong cảnh im lặng đang lắng xuống.

----------------
         1. Em yêu anh.   

[Giangtvx]

     

XII

        Đêm khuya, thiếu tướng Xê-rê-đa ra đoạn đường các đơn vị phải hành quan qua để được tự mình nhìn tận mặt anh em trước giờ chiến đấu. Đó là thói quen của đồng chí mỗi lần sư đoàn hành quân. Thiếu tướng cảm thấy một niềm vui dào dạt, khi trông thấy các chiến sĩ sư đoàn mình không phải qua những vòng tròn đỏ hay những mũi tên tượng trưng trên bản đồ mà là thấy những con người thực, đang vừa đi vừa trò chuyện, miệng phì phèo mẩu thuốc lá nặng. Đồng chí cho rằng việc đó rất bổ ích cho bản thân mình và cho cả anh em. Trật tự hành quân, vấn đề chế độ nước uống, tư thế của các chiến sĩ và ngay cả đến nét mặt của họ, tất cả đều rất quan trọng đối với nhà lão tướng này. Qua nhịp đi của cuộc hành quân, đồng chí nắm được nhịp điệu của trận đánh sắp tới, biết được sư đoàn đã sẵn sàng tới mức nào.

        Ngược lại, về phía các chiến sĩ, họ cũng quen gặp mặt thiếu tướng trên đoạn đường nào đó. Thiếu tướng chen vào hàng quân, pha trò một câu, hay đôi khi nghiêm khắc chỉ trích. Anh em yêu mến tác phong giản dị, dáng người cao cao chắc nịch và giọng nói thân mật như cha với con của thiếu tướng. Họ cảm thấy được sự chăm sóc, thương yêu của thiếu tướng. Cũng có thể sau khi qua trước mặt đồng chí, họ lại sẽ quên ngay mất đồng chí. Nhưng một điều chắc chắn là thiếu tướng đã chiếm một vị trí xứng đáng trong trái tim mỗi người. Họ tin tưởng vào kinh nghiệm chỉ huy của thiếu tướng.

        Trong cái đêm tối đen, mưa rơi ấy, các chiến sĩ không ngờ lại gặp thiếu tướng. Quả vậy, lúc đầu, đồng chí cũng không định đi, nhất là người lại không được khỏe.

        Nhưng đến phút cuối cùng thiếu tướng đã đổi ý kiến.

        Đồng chí lo lắng nghĩ tới những trận đánh ác liệt sắp tói. Đồng chí cho rằng các sĩ quan, các chiến sĩ lâu nay có chủ quan cho là địch nhất định thất bại; đã lâu họ chưa tham dự những trận đánh lớn và cũng vì vậy trong phút đầu nổ súng có thể sẽ hoang mang.

        Thiếu tướng lắc đầu trầm ngầm suy nghĩ:

        — Đối với bọn tướng tá Mỹ, chỉ có đối với bọn đó thì chiến tranh mới thật không phải là chiến tranh mà là một ngày hội! Trên mặt trận Tây Âu, bọn Đức có đánh chác gì đâu, chúng kéo nhau ra hàng từng sư đoàn một, mở cửa nộp các thành phố... Rõ ràng là Hít-le khiếp sợ phía nào hơn! Thôi được, cần gì, chính nghĩa ở phía chúng ta. Còn như vẫn phải đánh, thì ta cứ đánh !

        Không phải thiếu tướng không biết là nay mai sẽ diễn ra một trận chiến đấu gay go. Mặc dầu đồng chí chỉ nắm có một sư đoàn và không hiểu hết tình hình toàn mặt trận, đồng chí cũng thấy được quân Đức đang có lợi thế tiến công từ bắc xuống nam, đánh vào đường vận chuyền của quân đội xô-viết lúc này đã kéo dài ra quá xa rồi. Sư đoàn của đồng chí cũng như nhiều sư đoàn khác rõ ràng là có nhiệm vụ đánh tan nguy cơ đó.

        Trong sư đoàn bộ có ý kiến phàn nàn về việc sư đoàn bị chuyển lên hướng bắc chứ không phải về hướng Béc-lin. Là một lão tướng, thiếu tướng làm ra vẻ không quan tâm đến điều đó: vấn đề là phải tác chiến, còn như tác chiến ở đâu, điều đó cấp trên thừa hiểu hơn mình.

        Cùng với trung tá Xi-dức, đúng 11 giờ đêm, thiếu tướng lên đường.

        Nửa giờ sau, Plốt-nhi-cốp đuổi kịp. Đồng chí đã phân phối các sĩ quan phòng chính trị xuống các trung đoàn để động viên chiến đấu — đồng chí biết rõ nỗi lo âu của thiếu tướng và chính đồng chí cũng thấy không yên tâm.

        Sư đoàn trưởng và chủ nhiệm chính trị cho dừng xe dưới gốc một cây cổ thụ trên ngã ba đường. Kề từ ngày chiến tranh bùng nổ, hai ngươi đứng bên nhau có tới nghìn lần.

        Các đơn vị kéo đi từng đoàn dài, đen sẫm, trên con đường nhựa ướt nước mưa. Nhìn thấy bóng thủ trưởng, các sĩ quan đi ngựa hay đi chân, dẫn đầu đơn vi đều quay lại lo lắng, truyền lại sau những câu dặn .

        —Các cậu, chỉnh đốn hàng ngũ đi, thiếu tướng đang đứng đón chúng mình kia kìa.

        Rồi, tay giơ lên vành mũ ca lô, họ vừa đi vừa báo cáo:

        —Đại đội 5 theo đường hành quân. Báo cáo do...

        — Đại đội 2 súng máy theo đường đã định. Báo cáo do...

        — Đại đội chống tăng theo đường... Báo cáo...

        Cấp bậc và tên người cứ tan dần trong đêm tối, trong mưa rơi, trong tiếng động cơ xe, trong tiếng chân người, ngựa hỗn độn.

        Các trung đoàn trưởng xuống ngựa, tới gần thiếu tướng và sau khi báo cáo xong, đứng cạnh thiếu tướng chờ cho đơn vị mình qua hết. Bầy ngựa do các đồng chí cần vụ giữ, lắc hàm thiếc kêu lắc cắc trong bóng tối. Khi đơn vị mình đã qua hết, trung đoàn trưởng lên ngựa, biến vào bóng tối, vượt lên đầu trung đoàn.

[Giangtvx]

        Thiếu tướng cao giọng vui vẻ hỏi các sĩ quan đi qua :

        — Thế nào, công việc của đồng chí thế nào ? Khá chứ ?

        Đồng chí đi bên các chiến sĩ hỏi han :

        — Chân đồng chí không bị phồng chứ? Tiểu liên của đồng chí thế nào? Nổ đều chứ? Tại sao đồng chí không cho súng máy vào bao thế? Kìa, kìa quân phục đồng chí thế nào kia? Không phải là đi dạo mát mà là đi chiến đấu đấy nhé.

        Thấy mưa gió, đêm tối đè nặng lên các chiến sĩ, thiếu tướng bèn hỏi :   

        — Ồ, tại sao các đồng chí không hút thuốc lá ? Các đồng chí cứ làm như còn ở thời kỳ 1941, khi mà chúng ta còn sợ bọn Đức ấy. Thời thế khác rồi...

        Thế là các chiến sĩ giở thuốc ra hút say sưa, và đoàn quân chuyền đi lập lòe ánh lửa đỏ.

        Sư đoàn kéo qua dần, nét mặt thiếu tướng bớt lo âu.

        Thiếu tướng vừa đi lại phía lề đường cái, chỗ Plốt- nhi-cốp và Xi-dức vừa nói :

        — Thật là những chiến sĩ lão luyện. Một đội quân vĩ đại ! Đồng chí Plốt-nhi-cốp này, đồng chí có thể đóng cửa phòng chính trị của đồng chí lại được rồi đấy!... Anh em họ biết cả rồi. Họ đi vào việc như những người thợ lành nghề. Bộ đội của Xta-lin như thế đó, đồng chí ạ !

        Cuối cùng, trung đoàn pháo ầm ầm kéo qua. An-tô- nhi-úc đi một chiếc xe ô tô dính đầy bùn tới. Anh vừa lên các sư đoàn thê đội một để lấy tình hình địch. Thiếu tướng bảo anh đi theo mình rồi tìm tới chỗ đóng quân của sư đoàn bộ.

        Mấy chiếc xe ô tô nhanh chóng đuổi kịp sư đoàn. Trước mắt thiếu tướng và Plốt-nhi-cốp, trong bóng tối lại hiện ra hoặc một khuôn mặt quen thuộc, hoặc một khuôn mặt khác, hoặc bộ ria đen của một chiến sĩ công binh mà đồng chí còn nhớ mặt; có lúc là chiếc nòng khẩu súng máy đặt chênh chếch, có lúc là con ngựa trắng của một tiểu đoàn trưởng hay chiếc mũ lông của Trét-vê-ri-cốp.

        Plốt-nhi-cốp ở lại cùng đi với một trung đoàn, còn thiếu tướng thì cho xe vượt nhanh lên trước sư đoàn.

        Lát sau, xe rẽ sang một con đường ngang, chạy vào làng. Cũng như các làng khác, làng này rợp những lá cờ trắng ủ rũ dưới trời mưa.

        Dọc đường, đội tiền trạm đã cắm những mũi tên ghi ký hiệu thống nhất trước: Chữ ” X ” (chữ đầu tiên của tên sư đoàn trưởng). Một chiến sĩ đứng gác trước ngôi nhà dành cho thiếu tướng. Đội điện thoại đang chăng dây ; những đôi ủng lớn dưới chân họ bì bõm trên lớp đất nhão nhoét.

        Trong gian nhà, trung úy Nhi-côn-xki cùng với hai chiến sĩ đang mắc máy nói trên bàn. Đồng chí hiệu thính viên đang điều chỉnh làn sóng điện.

        Thiếu tướng bảo An-tô-nhi-úc :

        — Đồng chí báo cáo đi.

        Rồi quên cả bỏ mũ, đồng chí ngồi xuống bàn và lo lắng nghe tiếng đại bác nổ ì ầm.

        Trong lúc An-tô-nhi-úc giở bản đồ, thiếu tướng hỏi Nhi-côn-xki :

        — Đã liên lạc được với những đâu rồi ?

        Nhi-côn-xki giơ tay lên mũ ca lô nói :

        — Báo cáo, vói các trung đoàn thì chưa mắc được dây nói vì các trung đoàn còn đang trên đường hành quân.

        — Tôi biết rồi, — thiếu tướng mỉm cười hóm hỉnh. —  Thế thì mắc được dây nói với ai rồi ?

        — Báo cáo, với quân đoàn bộ, bộ tham mưu hậu cần và tiểu đoàn quân y.

        Đồng chí hiệu thính viên vừa điều chỉnh được đài xong, nói vọng ra :

        — Báo cáo, các trung đoàn đang đợi ở máy vô tuyến điện.

        An-tô-nhi-úc báo cáo rằng trong khu vực Nô-ga, Stác- ga, Ma-đuy-xi, quân Đức đã tập trung sư đoàn hải quân lục chiến thứ nhất, cụm pháo binh Sư đoàn ” Đơ-néc ”, các sư đoàn s.s. " Lan-gơ-mac ” và " Noóc-lan ”, cùng mội Số đơn vị thiết giáp chưa rõ phiên hiệu. Địch đang dùng bộ binh và xe tăng tiến công mạnh.

        Thiếu tướng ghi tất cả tài liệu lên bản đồ và cho gọi đơn vị trưởng các đội chống tăng và trung đoàn pháo tự hành vừa được phối thuộc. Thiếu tướng chưa bắt đầu khai hội vì còn đợi Plốt-nhi-cốp ; đồng chí này có nhiều chỉ thị phổ biến cho các đơn vị trưởng. Mãi vẫn chưa thấy Plốt-nhi-cốp đến, tuy rằng đáng lẽ phải đến đã lâu rồi.

        Cuối cùng thiếu tướng quyết định cứ họp. Đồng chí chỉ thị cho các cán bộ pháo về trận địa bắn và dặn phải tổ chức một cuộc trinh sát vào buổi sáng. Trong thời gian này, máy vô tuyến điện tiếp tục nhận các báo cáo về tình hình hành quân. Một trung đoàn đã chiếm lĩnh trận địa ; các đơn vị khác vừa mới tới nơi.

        Các đơn vị trưởng chào, ra về.

        Đêm đã khuya Plốt-nhi-cốp mới tới, nét mặt tái nhợt, mệt nhọc như có điều gì xúc cảm mạnh. Đồng chí bảo tất cả mọi người ra ngoài kể cả đồng chí hiệu thính viên và đồng chí cần vụ. Giọng nói đồng chí gay gắt khác thường.

        Còn lại một mình với sư đoàn trưởng, đồng chí nói :

        — Anh Xê-rê-đa, anh mặc áo vào. Đi mà xem quân ta đã làm những trò gì ! Thật là phen này chết cả nút !

        Vốn hiểu rõ tính tình Plốt-nhi-cốp, thiếu tướng tin ngay là một vấn đề nghiêm trọng. Không hỏi thêm câu nào, thiếu tướng mặc áo ca-pốt. Hai người ra đi.

[Giangtvx]

        Tới một làng cách sư đoàn bộ chừng một chục ki-lô- mét, Plốt-nhi-cốp bảo dừng xe lại. Làng này rất lớn, giữa làng có một cái ao. Một Số người đứng bên bờ ao hút thuốc lá.

        Thấy xe ô tô tới, cả bọn vất mẩu thuốc lá xuống nước, đi lại phía thiếu tướng. Đó là các sĩ quan cơ quan bảo vệ của sư đoàn.

        Thiếu tướng lẳng lặng đi theo họ.

        Trong một ngôi nhà một tầng, trước cửa cắm lá cờ trắng, mấy xác người Đức nằm ngồn ngang. Cả một gia đình, sáu mạng người bị sát hại một cách hết sức dã man. Cạnh đó, một chiếc mũ ca lô Hồng quân còn nằm giữa vũng máu.

        Các sĩ quan bảo vệ báo cáo như sau :

        — Buổi chiều, ba chiến sĩ xô-viết tìm vào ngôi nhà này của người nông dân Han Cru-gie. cả ba say rượu bí tỉ, chửi rủa ầm ỹ.

        Thiếu tướng hỏi :

        — Trong làng lúc ấy không có chiến sĩ nào khác à ?

        — Báo cáo có, một tiểu đội điện thoại lúc ấy đóng ở nhà bên. Chính mắt đồng chí tiểu đội trưởng, trung sĩ Vla-đi-kin trông thấy ba chiến sĩ đó. Công phẫn trước tư cách bọn họ, đồng chí đó có chạy sang bảo họ thôi.

        Sau đó, tiểu đội điện thoại cử người gác rồi đi ngủ. Chiến sĩ I-bra-ghi-mốp phụ trách gác, nửa đêm nghe thấy tiếng kêu thất thanh và tiếng súng nổ trong ngôi nhà bên. Đồng chí vào gọi trung sĩ Vla-đi-kin. Lúc mọi người chạy sang thì bọn kia đã trốn mất, còn lại mấy xác chết này.

        Đang đi tìm thủ phạm. Tất cả các đơn vị đã được thông tri. Một cuộc điều tra tỉ mỉ đang tiến hành.

        Plốt-nhi-cốp nói:

        — Thật không thể tưởng tượng được! Chiến sĩ của chúng ta mà lại đi sát hại thiếu nhi!... — Đồng chí lắc đầu nhắc đi nhắc lại: — Thật không thể tưởng tượng được!...

        Thiếu tướng im lặng, dáng điệu rất ủ rũ. Trên đường về sư đoàn bộ, hai người không nói với nhau một lời.

        Sáng sớm hôm sau, khi các trung đoàn đã bắt đầu nổ súng, trước lúc lên đài quan sát, thiếu tướng nhận được một bức điện mật ký tên Xi-dô-crư-lốp.

        Thiếu tướng đưa mắt nhìn Plốt-nhi-cốp, tay không khỏi run run cầm lấy bức điện.

        Trước nỗi ngạc nhiên của cả hai người, không có chuyện thi hành kỷ luật gì cả. Nói chung, nội dung bức điện cũng hơi kỳ dị: sau khi báo tin vụ sát hại một gia đình người Đức, bức điện yêu cầu tất cả các sư đoàn trưởng hết sức tăng cường công tác bảo vệ tuyến sau, nhớ rằng có thể có nhiều tội phạm chiến tranh và nhiều phần tử nguy hiểm trà trộn trong đám dân chúng đang lũ lượt đi trên các ngả đường ở hậu phương quân ta.

        Phải thú thực rằng thiếu tướng Xê-rê-đa chưa nắm ngay được mối liên hệ giữa vụ sát hại một gia đình người Đức và bản chỉ thị đó.

        Nhưng, mối liên hệ đó có thực. Chính ở một trong những toán người mà trung tướng Xi-dô-crư-lốp vừa nhắc nhở các cơ quan bảo vệ và các sư đoàn trương phải chú ý, có mặt tên Vin-ken.

        Trong đám người ấy, có những gia đình dân Đức trước kia đã nhận phần ruộng đất, nhà cửa của những người Ba Lan bị bọn phát xít dồn đi nơi khác. Ho là dân xứ Pô-mê-ra-ni và, một lần nửa lại phải nhổ trại kéo nhau đi, theo lệnh các nhà cầm quyền phát xít.

        Họ chậm chạp bước đi như những chiếc lá vàng cuốn theo chiều gió. Không biết dừng chân lại nơi đâu và làm việc gì, họ cứ kéo đi như những con người máy, trút tất cả sức lực còn lại vào đôi chân. Lúc này bước đi hầu như trở thành công việc độc nhất, chủ yếu trong cuộc đời của họ.

        Một số kéo nhau về miền tây vì ở đó cồn họ hàng, quen thuộc. Một số khác kéo đi để thoát sự trả thù của những người Ba Lan lức này đang trở về quê cha đất tổ. Một số nữa kéo đi vì bạn đường của mình đã bỏ đi hết, họ không dám ở lại một mình. Sau hết một số kéo nhau đi vì không có ai bảo họ ở lại.

        Cũng có những toán dân Đức đi ngược trở lại về phương đông. Đó là những người trước kia đã rút đi theo lệnh Hít-le nhưng đã bị quân Nga tiến vượt lên và bây giờ họ quay trở về nhà họ. Kẻ đi người về như một dòng nước xoáy bi thảm, cuốn theo những số mệnh khác nhau, những hy vọng tan vỡ, những hối hận muộn mằn.

        Giữa đám các gia đình, các ông bà già, các trẻ em mất cha mẹ, các cha mẹ mất con cái, trà trộn nhiều binh lính cải trang thành thường dân. Bọn này kéo nhau đi không phải với ý định trở lại đội ngũ, cầm lại vũ khí mà họ đã sẵn sàng vất đi từ trước. Không, bọn họ chỉ muốn trở về gần quê quán ho hơn khi chiến tranh kết thúc mà thôi.

[Giangtvx]

        Tất cả bọn người này kéo nhau từng tốp nhỏ, phần lớn là đi đêm, họ cố tránh gặp các đơn vị quân Nga và các đoàn người vừa được giải thoát khỏi ách phát xít Đức và chậm chạp lê chân về phía tây. Một đôi lần, chạm trán nhau trong đêm tối, họ sợ sệt dừng lại và qua vẻ sợ sệt ấy mà nhận ra người cùng cảnh. Những lúc ấy, họ đến bên nhau, thì thầm trao đổi hỏi han :

        — Các bác ở đâu đến ?

        — Các bác đi đâu ?

        — Đường cái không việc gì chứ?

        — Có tin gì mới không?

        — Toán các bác có ai là thầy thuốc không ?

        — Để làm gì ?

        — Có đứa bé con ốm !

        — Ở Von-đen-béc có một nhà thương Nga... Các bác đến đấy mà tìm !

        — Đến nhà thương Nga à ?

        — Phải... Tôi vừa đưa cháu đến đấy...

        — Họ thế nào ?

        — Phải... Họ cho thuốc.

        — Người Nga ấy à ?

        — Phải.

        Mỗi toán lại kéo đi theo đường của mình. Đoàn người bước đi, lòng nặng trĩu ; họ chỉ nói những chuyện gì cần thiết nhất — chuyện đường đi, chuyện giày dép, cơm nước. Riêng một ông cụ già chốc chốc lại to tiếng than thở :

        — Đây là một hình phạt của Chúa đây ! Chúa phạt cái bệnh tự kiêu của ta !... Phạt vì món nợ máu !

        Vin-ken đang đi Lan-xbéc đến cơ sở thứ hai do tên Bôm cho biết. Cơ sở thứ nhất ở Snây-đơ-mun nhưng thành phố này đã bị quân đội xô-viết bao vây.

        Hắn đến Lan-xbéc không phải vì nóng lòng trở lại nghề gián điệp. Mà chỉ vì hắn muốn ít nhất cũng tìm được lấy một người quen để hỏi thăm tin tức. Và có lẽ cũng chỉ vì con người ta không thể sống không mục đích, mà cơ sở ở Lan-xbéc dù sao cũng là một mục đích.

        Đại tá Bôm cho biết những địa chỉ cơ sở chưa đầy một tháng nay ; thế mà Vin-ken cảm thấy như đã qua hàng chục năm, hàng thế kỷ. Cũng vẫn tên Vin-ken, ngày hôm ấy đứng nghiêm trong hầm nhận lệnh của thượng cấp, hôm nav đã biến đổi hẳn. Giờ đây hắn tìm đến Lan-xbéc, trong lòng lo thầm người ta lại giao cho mình một nhiệm vụ nào đó.

        Hắn không muốn hoạt động cho bọn chúng nữa. Nói cho cùng, hắn đâu có phải là người Đức chính tông; hắn là công dân thành phố tự do Đăng-dích, một thành phố có hiến pháp riêng và có quy chế quốc tế. Lúc này Vin- ken không công nhận việc Hăng-dích sát nhập vào nước Đức nữa.

        Trước ngày bọn Quốc xã lên cầm quyền, cuộc sống trong thành phố quê hương hắn mới thái bình, sung túc làm sao! Vin-ken là viên chức sở Hải quan trong thương cảng. Thời kỳ ấy, hắn không lấy gì làm mãn nguyện với nghề nghiệp; trái lại giờ đây, sao mà hắn thấy trìu mến nhớ lại những chiếc tem vàng dán lên các kiện hàng đến thế.

        Giờ đây, tay đeo chiếc băng trắng, một dấu hiệu tỏ ý muốn hòa bình, hắn đi lẫn giữa đám dân Đức tay cũng đeo băng trắng.

        Thường thường cả bọn kéo đi suốt đêm. Tảng sáng thì phân tán. Mỗi gia đình tản ra mỗi phía chiếm lấy một gốc cây, loay hoay nấu nướng, ăn uống, thầm thì bàn tán. Bọn trẻ con kéo nhau vào một làng gần đó và thường mang về một ít bánh, mỡ, đồ hộp : các chiến sĩ Nga không hẹp bụng, họ sẵn sàng cho trẻ em thức ăn.

        Các cụ già cũng tìm đến chỗ quân Nga xin thuốc lá rồi về ho sù sụ nhưng say sưa hút những điếu thuốc lá nặng.

        Thanh niên, và chủ gia đình tản vào rừng tìm " hươu nai”. "Hươu nai” là tên họ gọi những con cừu, con bò hoang thường gặp trong rừng. Ho bắt lấy, lột da rồi sả thịt đem nướng chả, làm cho những ai không có cái may mắn vớ được phải ghen tị. Theo sau bọn "đi săn”, các cụ già, bày trẻ con xúm xít xâu xé chỗ thừa, không từ một mẩu xương con, rồi ồn ào hỗn độn nhóm lửa nấu ăn.

        Họ cùng đi với nhau nhưng mọi việc đều riêng rẽ. Miếng ăn chẳng ai chia cho ai. Ai cũng chỉ lo cho bữa mai của chính mình. Trong cảnh khổ chung ấy, chẳng ai lo cho người bên cạnh cả.

        Chiều đến, lại tụ tập nhau bàn tán đường đi và kéo nhau đi. Một tên cựu binh nhất, quê ở Lan-xbéc thuộc đường vùng này dẫn đầu cả bọn.

        Cũng như đêm qua, họ xuyên rừng mà đi vì trên đường cái đầy quân Nga và nhất là đầy những đoàn người nước ngoài. Dân tản cư Đức sợ những người này gấp mấy lần sợ quân Nga.

        Mảnh trăng soi nhợt nhạt. Chân bước nhẹ trên lớp lá thông nhọn nát nhũn, ẩm ướt. Đi dọc theo những xưởng nấu hắc ín, xưởng máy cưa bỏ hoang, những lều săn. Chẳng bao lâu đến một cái hồ lớn. Đến tảng sáng là hết rừng. Trước mặt đoàn tản cư hiện ra một làng lớn, có mấy chiếc ống khói nhà máy ở đầu phía nam.

        Họ dừng lại ngắm mãi qua khe lá làng xóm hoang vắng. Họ ngồi xuống dưới các gốc thông, tản vào rừng, ăn uống, ngủ nghê, thở dài, và lại săn " hươu nai ”. Buổi chiều lại lên đường.

        Lúc băng qua con đường cái phía nam làng Vun-gác- ten, đám tản cư nghe thấy tiếng cười nói ầm ỹ. Bên lề đường, một toán người dừng lại nghỉ đêm dưới rặng cây như một đoàn người cầu bơ cầu bất.

[Giangtvx]

        Một giọng phụ nữ vui vẽ hỏi đoàn dân Đức bằng tiếng Pháp:

        — Người xứ nào kéo qua đấy ?

        Không thấy tiếng trả lời, cô gái Pháp đứng tựa lưng dưới gốc cây, mồm ngậm điếu thuốc lá chăm chú nhìn bóng người lờ mờ rồi đột nhiên nhổ toẹt mầu thuốc lá đi, nói bằng tiếng Đức với một giọng kinh tởm :

        — Ô-hô !... Das dritte Reich¹!...

        Và một lát sau cô hô to :

        — Heil Schicklgruber².

        Nhiều tiếng huýt sáo vang lên. Toán người Đức vội vã vượt con đường cái, băng qua một cánh ruộng cày, rảo cẳng chui vào một khu miếu nhỏ. Sau lưng họ có tiếng ai nói với một giọng nghiêm trang nghe khá khôi hài:

        — Also entrann Zaratustra³.

        Ông cụ già đi bên Vin-ken lại lẳm bầm :

        — Đây là một hình phạt của Chúa!

        Đến Lan-xbéc, Vin-ken lùi lại sau đi tìm cơ sở.

        Mãi hắn mới tìm thấy ngôi nhà ba tầng. Trước nhà có một tấm vải dải giường trắng buộc vào một cây sào dài. Ngôi nhà chìm đắm trong bóng đêm tĩnh mịch...

        Vin-ken đẩy cổng, nghe ngóng. Hắn trèo lên gác. Trong nhà tối như mực. Hắn quẹt diêm và nhìn ngay thấy một tấm biển trắng : NHA SĨ CÁC VÉC-NE

        Vin-ken bấm chuông điện. Chuông hỏng. Hắn gõ cửa. Không thấy ai trả lời. Hắn đẩy cửa. Cửa bỏ ngỏ không khóa. Hắn bước vào, quẹt một cây diêm nữa. Quang cảnh gian nhà hỗn độn. Đồ đạc, quần áo, đĩa bát vỡ ngổn ngang dưới đất. Chiếc ghế chữa răng mạ kền sáng loáng.

        Vin-ken hé cánh cửa thông sang phòng bên và hốt hoảng nhảy lùi lại. Trong buồng có vật gì to tướng cựa quậy. Sau một phút im lặng căng thẳng, hắn quyết định ngó lại một lần nữa, Hai tay run lật bật, hắn quẹt một que diêm khác.

        Một con chó to, giống chó Xanh Béc-na, nằm ở cuối phòng. Nó còn cựa quậy nhưng không đứng dậy, miệng thở khò khè. Con chó già đang ngắc ngoải.

        Vin-keu vội quay ra, đẩy cánh cửa bước xuống hành lang, hắn đang định chuồn thì nghe thấy có tiếng phụ nữ từ trong bóng tối hỏi vọng ra :

        — Có phải ông gõ cửa tìm ông Véc-ne đấy không ?

        — Phải, — Vin-ken đáp lại.

        — Ông có họ với ông ta à ?

        — Không, tôi có họ với bà ta.

        — Có phải tên ông là Các Vi-ét-ne không?

        — Không.

        — Ông không phải là người vùng Xi-lê-di à ?

        — Không.

        Hỏi xong, người đàn bà quẹt diêm nhìn Vin-ken khá lâu cho tới khi que diêm cháy hết rồi bảo:

        — Mời ông vào.

        Vin-ken bước vào gian phòng đối diện với phòng của Véc-ne. Một bà cụ tóc bạc để trần, kéo ghế cho hắn ngồi rồi quay vào sau tấm bình phong lúi húi nấu ăn dưới ánh sáng ngọn đèn dầu. Bà ta hỏi:

        — Thế nào, ông có họ với bà Véc-na à ? — Và không đợi trả lời, bà nói tiếp luôn: — Nếu ông có gặp bà ta, thì ông nói hộ là tôi, Clây-néc-đinh, có lời hỏi thăm bà ta nhé. Bà ấy biết tôi đấy, hàng xóm với nhau mà. Và ông nói hộ là ông Véc-ne đi từ thứ sáu trước, lúc quân Nga sắp kéo đến... Ông ta đi lúc nửa đêm. Ông bảo bà ấy là ông Véc-ne định gửi tôi coi nhà hộ nhưng tôi không nhận vì tôi lo phận tôi còn chưa xong nữa là. Ông nhớ nói là tôi không nhận, ông nhé. Sau này bà ta về có thấy một phần đồ đạc của mình ở nhà bà Muy-le hay bà Sen-vít ở tầng dưới hay thấy bà Len ở tầng trên đi bít tất của mình thì cũng chớ có đổ tại tôi đấy... Thời buổi này, tội gì mà tôi lại phải đi giữ của cho người khác. Đấy, tôi chỉ cần nhắn bà Véc-ne có thế thôi. Theo tôi biết thì bà ta tản cư về Stét-tin rồi...

        Bà cụ cầm ngọn đèn dầu đi ra đặt lên bàn, bắt đầu lau bát đĩa và hỏi:

        — Bầy giờ ông định đi đâu ?

        — Tôi cũng chưa biết.

        Bà cụ đặt mạnh bát đĩa, bỗng nhiên nỗi nóng:

        — Chưa biết à ? Đầu tiên các ông đã làm cho cả thế giới chống lại chúng tôi, các ông đã phá hoại tất cả, đến bây giờ thì lại kêu "chưa biết”... Trời ơi, không biết còn tội ác nào mà bọn họ không nhúng tay! Thanh niên thì đi chết trận, thành phố thì đổ nát!... Nếu một đứa nào trong bọn cầm đầu các ông mà rơi vào tay tôi thì tôi cứ là nộp ngay cho quân Nga!... Không chút thương xót dù cho hắn van xin mấy cũng mặc — Bà cụ đưa mắt nhìn thẳng vào Vin-ken.

        Vin-ken lắp bắp:

        — Tôi không phải là đảng viên Quốc xã.

        Bà cụ nhăn mặt mỉa mai:

        — Phải, bây giờ thì ai còn nhận là Quốc xã nữa! Ông Véc-ne kia kìa, trước khi chuồn, có lại gặp tôi, — vẫn là về vấn đề nhà của ông ta — và ông ta cũng nói: "Tôi không phải là Quốc xã”... Quân Nga chưa vào thành phố mà ông ta đã thôi không nhận là Quốc xã nữa rồi.

        Ông ta bảo với tôi: "Họ bắt buộc tôi”. Lúc ấy quân Nga chưa đến. Ông ta lại còn định gửi tôi cả con chó nữa, ừ, ít ra con chó cũng không phải là Quốc xã... Nhưng tôi lấy gì mà nuôi nó được.

        Trời sáng. Ánh bình minh rọi qua bức màn phòng ngủ làm bằng giấy đen. Bà cụ thổi tắt đèn, cuốn màn lên. Ánh sáng ảm đạm của một buổi mai mưa phùn ùa vào gian phòng.

-----------------
        1. Đệ tam cộng hòa đấy

        2. Hít-le muôn năm. Schicklgruber là tên thật của Hít-le.

        3. Zaratustra bỏ chạy như thế này đây ! Zaratustra: tên một nhà cải cách đạo Ba Tư cũ, sinh khoảng năm 660, chết khoảng năm 583 trước công nguyên.

[Giangtvx]

        Vin-ken hỏi:

        — Bà Clây-néc-đinh này, tôi có thể ngủ nhờ bà ở đây cho đến tối được không? Tối, tôi sẽ đi...

        — Ngủ, ngủ! — Giọng bà cụ lầm bằm có vẻ cay nghiệt — Chà, ước gì tôi ngủ được giấc ngủ ngàn thu để khỏi phải nhìn thấy tất cả cái cảnh này !...

        Bà cụ ẩy mạnh cánh cửa trông sang gian phòng bên kia và bảo:

        — Ông có thể nằm ở kia mà ngủ kìa. Nhưng xin lỗi ông, xin ông chớ có nằm lên giường... Chắc chắn là suốt từ Xta-Iin-grát đến đây ông cũng chưa tắm rửa lần nào!...

        Vin-ken nằm xuống sàn, tuy rất mệt nhưng mãi mới ngủ được. Hẳn tưởng như lúc này bà cụ già đang chạy tới chỗ chỉ huy quân Nga để tố cáo nó. Buổi chiều, Vin-ken rời nhà bà Clây-néc-đinh, bước ra đường. Quân Nga kéo qua thành phố. Trời mưa nhưng mát mẻ, cảm thấy hương xuân. Vin-ken men theo dãy tường, chậm chạp bước đi.

        Chẳng bao lâu, hắn ra tới ngoại ô. Đâu đó, bên phải, bên trái, trên những nẻo đường gần đây nghe thấy tiếng động cơ giòn giã, tiếng chân người lộn xộn.

        Vin-ken rảo cẳng cố chui mau vào khu rừng trước mặt. Tới gần ven rừng, hắn bước chậm lại. Hắn nghe thấy có tiếng thì thầm dưới một cái rãnh sâu. Thì thầm như thế đúng là dân Đức. Quả vậy, một toán đàn ông, đàn bà Đức đang dừng chân nghĩ lại đấy. Nghe thấy tiếng chân Vin-ken, cả bọn im bặt. Nhưng, nhìn thấy tấm băng tay trắng cũng như dáng điệu sợ sệt của con người luôn luôn nghe ngóng, họ hiểu ngay hắn cũng là người Đức.

        Khi được biết Vin-ken vừa ở Lan-xbéc tới, người ta bèn hỏi hắn tình hình ở đó ra thế nào; đi đường có gặp những toán người nước ngoài hay không, thành phố có bị tàn phá nhiều hay không ?

        Trả lời xong, Vin-ken bèn hỏi xem trong bọn họ có ai về Kê-ních-béc in Nơ-mác không? Chẳng có ai. Chỉ có người về Son-đin và Bát — Son-phli-ét cùng một đường đi Kê-ních-béc. Hắn hỏi thăm:

        — Từ đây đến Kê-ních-béc có xa không?

        — Bảy chục cây.

        — Quân Nga đánh đến đấy rồi hay là...

        — Quân Nga ấy à, đâu cũng có cả rồi...

        — Thế bọn ta cách đây xa lắm à?

        — Bọn ta nào ?

        — Quân đội ấy à?

        — Ừ, bọn ta. Quân đội.

        — Xa...

        — Xa lắm...

        Vin-ken nhập bọn với toán người cùng đi một hướng vói hắn.

        Suốt đọc đường, một thiếu phụ chỉ khóc. Chị ta lẽo đẽo theo sau, tỉ tê than thở.

        Như mọi hôm, cả bọn kéo đi suốt đêm. Tảng sáng lại tản ra, ăn uống, ngủ nghê.

        Vin-ken ngồi xuống một gốc cây, rút trong túi ra một mẩu bánh và nhấm nháp dần. Khí trời ẩm ướt nhưng dễ chịu. Dưới gốc cây bên cạnh, một người Đức khác cũng ngồi nhấm nháp bánh. Trời sáng dần. Vin-ken thiếp đi, tỉnh lại mấy lần.

        Ông bạn láng giềng cũng đang ngủ.

        Vin-ken đưa đôi mắt vô định nhìn khu rừng, nhìn những khoảng trống thẳng tắp giữa đám cành lá, nhìn hàng cây nồng tỏa mùi nhựa thông. Cuối cùng, hẳn đưa mắt nhìn người bạn láng giềng đang ngủ. Khuôn mặt dài, chẳng có lấy một sợi lông mày và lốm đốm tàn hương này, hắn trông quen quen.

        Người bạn mặc một chiếc áo khoác cũ cáu ghét, tay nắm chạt chiếc ba toong cán ngà. Chân anh ta xỏ đôi giày há mõm. Một tay anh ta ôm chặt chiếc túi dết.

        Nhận ra người bạn cũ, Vin-ken reo lên nửa mừng nửa ngạc nhiên: "Hau-xơ!”.

        Hắn trườn lại nhìn tận mặt người kia rồi yên trí gọi:

        — Hau-xơ ơi !

        Người kia tĩnh dậy, sợ sệt nhìn hắn nhưng không nhận ra hắn. Lần đầu tiên suốt năm tuần nay, Vin-ken mỉm cười. Hắn vội nói:

        — Hau-xơ, Hau-xơ, tao đây mà. Hau-xơ, Vin-ken đây.

        Hau-xơ sửng sốt kêu "a” lên một tiếng. Hai đứa ôm lấy nhau rồi lại ngồi bên nhau. Vin-ken bèn kề lại hành trình gian nan của hắn. Hắn kể thành thật, thành thật lắm, không phải như lần gặp tên Han. Cuối cùng hắn nói:

        — Rõ quá rồi. Mọi việc đi đời nhà ma. Lần này thì thật hết. Liệu mà lo lấy thân mình.

        Hau-xơ nhìn lại phía sau:

        — Suỵt! Nói nhỏ chứ !...

        Vin-ken cãi :

 
        — Việc gì mà sợ ? Mặc mẹ nó !

        Nhưng hắn cũng hạ thấp giọng. Hau-xơ nhắc lại:

        — Suỵt! Im mồm. — Hắn ngồi sát vào Vin-ken. —  Những cái ấy đừng có mà nói với ai nhé. Nếu không... Mày ở đâu đến đấy ?

        — Ở Lan-xbéc đến. Tao có qua nhà lão Véc-ne.

        — Lão ta cuốn gói đi lâu rồi.

        — Họ cũng bảo tao thế. Còn mày?

        Hau-xơ cười mỉm :

        — Tao tiếp tục phụng sự Tổ quốc... Ở đây bọn ta lại có một thủ lĩnh mới. Có lẽ mày biết rồi chứ? —  Hau-xơ lại hạ thấp bớt giọng. — Ông Buyếe. Một thủ lĩnh s.s. đấy nhé ! — Im lặng một lát, hắn thuật lại bước đường phiêu lưu một tháng vừa qua. — Tao chỉ ở lại Ni-ét-nô có hai ngày. Cũng may mà thoát được đấy. Một thằng láng giềng — một người Đức, mày ạ — đã tố cáo tao với Ban chỉ huy xô-viết. Dọc đường tao phải nói là người Tiệp Khắc, quê ở vùng Xuy-đét... Tao còn nhập bọn cả vào một toán người Tiệp, định theo họ đi nhưng tao trót uống say quá nói lung tung. Suýt nữa thì tao bị tụi nó giết chết. Đến Brây-ten-xten tao được lão Buyếc này thu nạp. Bây giờ tao chạy hết nơi này đến nơi khác như chó dái suốt ngày và tao dò xét tin chuyển vận của quân Nga mang về cho thủ lĩnh... Công việc như vậy đấy !... — Hắn nhìn quanh rồi ghé vào tai Vin-ken : — Lão Buyếc này khiếp lắm mày ạ!... Giết người không ghê tay. Liệu hồn, đừng có mà hé răng nói chuyện lúc nãy với lão ta đấy!...

[Giangtvx]

        Vin-ken rủ:

        — Thôi, bỏ đi mày ạ. Tụi mình là sĩ quan quân đội Đức chứ có phải là bọn hiến binh đâu.

        Hau-xư lắc đầu :

        — Mày phải biết, lão Buyếc, lão ta cho rằng chỉ mấy hôm nữa bọn ta sẽ ký hòa ước với Anh — Mỹ và sẽ đem toàn lực ra đấu với quân Nga... Ở Béc-lin người ta hy vọng nhiều lắm về điểm này.

        Hai thằng ngồi im. Sau Vin-ken hỏi:

        — Thế thằng Cráp đâu rồi ?

        — Cráp ấy à ? — Hau-xơ xua tay chán chường. —  Hắn tự tử ở Pô-dơ-nan rồi.

        Lại ngồi im. Hau-xơ hỏi:

        — Mày không có thuốc lá à?

        — Không.

        — Nó làm thế mà phải đấy. — Hau-xơ nghĩ đến Cráp. — Chính tao cũng có ý định như nó nhưng rồi không đủ gan làm.

        Hau-xơ chầm chú nhìn Vin-ken :

        — Không nhận được ra mày nữa. Mày khác trước nhiều lắm. Bây giờ mày định làm gì ?

        — Tao chưa biết.

        — Mày đi đâu ?

        — Về tìm một cơ sở ở Kê-ních-béc in Nơ-mác.

        — Các cơ sở cũ bị phá hết rồi. Cơ quan phản gián Nga bắt được nhiều thằng trong bọn mình lắm rồi.

        — Thế mày bảo tao làm gì bây giờ ?

        — Có đi với tao về Son-đin không ?

        — Về chỗ lão Buyếc ấy à ?

        — Không thì mày bảo còn đi đâu ?

        Buổi chiều toán người Đức lại tụ họp lại và lên đường. Vin-ken ngoan ngoãn đi theo Hau-xơ. Tảng sáng hai tên tới Son-đin. Hau-xơ dẫn Vin-ken đi tắt qua những sân sau, nhảy qua những hàng rào thấp tới cuối thành phố về phía tây. Cuối cùng hai thằng hước vào một ngõ vắng nhà cửa đổ nát.

        Nhìn quanh một lượt, Hau-xơ chui vào một cửa sổ tầng hầm. Vin-ken lẳng lặng chui theo. Đi qua hai cửa nhỏ, lát sau hai thằng tới một hành lang dài ẩm thấp sặc mùi hôi thối, chuột bọ.

        Hai đứa đi khá lâu. Cuối cùng chúng tới một gian hầm vuông nồng nặc mùi rượu nho, bốn bề chất đầy thùng tô nô. Trên một thùng rượu một ngọn đèn dầu leo lét cháy. Có hai người nằm ngáy trên đống rơm rải dưới đất. Một người thứ ba vừa gạt bấc đèn vừa thầm thì mấy câu với Hau-xơ. Hau-xơ nói một giọng chắc chắn:

        — Vâng, vâng...

        Hai đứa lại đi, qua một hành lang dài ẩm thấp nữa, đẩy một cánh cửa sắt lớn, bước vào một gian hầm cũng ngổn ngang những thùng tô nô. Ớ đây sáng hơn. Một ngọn đèn điện nhỏ bắc từ trên một chiếc thùng rượu lớn rủ xuống, sợi dây thòng lòng rải lên dãy thùng tô nô. Ánh đèn rọi sáng mấy chiếc đầu người ngồi quanh bàn.

        Để Vin-ken đứng chờ ngoài cửa, Hau-xơ tiến lại cạnh bàn. Trên bàn có mấy chiếc chén tống. Hau-xơ ghé vào tai một người trong bọn, thì thầm. Ngươi này nhỏ bé, gầy gò, mồm nhọn như mỏm cáo. Hắn goi to:

        — Vin-ken, vào đây!

        Vin-ken tiến lại. Tên thứ hai khoanh tay trên bàn gục đầu ngủ. Chiếc đầu to, bù xù, hói trắng, nổi lên giữa mấy chiếc chén tống.

        Tên mõm cáo bảo Vin-ken :

        — Anh ngồi xuống.

        Vin-ken ngồi. Đột nhiên, chiếc đầu hói mở mồm:

        — Lại một sĩ quan Wehrrnacht¹ nữa à ?

        — Vâng. — Tên mõm cáo đáp.

        Vin-ken tự giới thiệu:

        — Tôi là trung úy Vin-ken.

        Chiếc đầu gục trên bàn một lát nữa rồi ngửng lên. Hai con mắt sắc sảo nhìn chòng chọc vào Vin-ken. Hai chiếc vai u ôm lấy chiếc đầu. Hầu như không thấy cổ đâu cả.

        Nhìn Vin-ken một lúc, tên kia phá lên cười.

        — Hì, hì, hì... Này Mắc, anh nhìn hắn mà xem! Trông hay chửa! Mày kiếm đâu ra cái khăn ấy đấy ? Nếu tao không nhầm thì đúng là khăn lụa có phải không ? Hệt như là một mụ đàn bà! Hà, hà, hà! Bà Vin-ken, ngồi xuống đây! Đớp đi, nốc rượu đi, rồi ta đánh một giấc, hà, hà, hà!...

        Giọng nói vui vẻ vừa nổ ra ấy cắt đứt cũng đột ngột như lúc bắt đầu.

        — Ngồi xuống. — Lão ta buồn bã nói với Vin-ken tuy Vin-ken đã ngồi xuống từ nãy rồi — Thế nào ? Hỏng cả rồi phải không ? Hỏng rồi. — Hắn tự trả lời, im một lát rồi lại tiếp. — Ta tự giới thiệu với nhau một tí. Tao là Buyếc. Mày đã nghe tên tao bao giờ chưa ? Còn anh bạn này là Mắc Đi-ê-rinh, trợ thủ của tao. Nếu không bị quân Nga cản trở thì anh ta sẽ còn "làm to” hà, hà, hà!... Thế nào Vin-ken, bây giờ mày định làm gì ?

        Vin-ken lúng búng trả lời mấy câu không rõ. Hắn nói phải về báo cáo với cấp trên.

        — Cấp trên à! — Buyếc nhếch mép cười. — Cấp trên nào? Bây giờ mày thuộc quyền tao... Hay là mày là sĩ quan Wehrmacht (quân đội) nên không muốn ở dưới quyền bọn s.s. (hiến binh) chúng tao. Bọn ta đều đã cộng tác với nhau rồi, có phải không ? Thế chúng mày định ăn ốc để bọn tao phải đồ vỏ à? Nhưng mày chớ có quên là đôi tay này — hắn đặt hai bàn tay chuối mắn, đỏ ửng, đầy lông lá, ngón tay đầy những nhẫn vàng, lên mặt bàn — đôi tay này đã từng phỗng tay trên Muýt-sô-li-ni trước mặt quân Anh đấy nhé. Hiểu chứa! Đấy, mày xem, lão Buyếc này như thế đấy! Dưới thời tướng Xtuýn-pơ-na-ghen ở Pa-ri tao chuyên môn chọc tiết; ở Nga thì dưới thời tướng Cốc, tao còn làm việc với các tướng Xtơ-rát-xe và Rôm, mày có nhớ những tướng ấy không? Uống đi, tại sao lại cứ ngồi đực ra thế ? Rượu nho thì còn đủ đùng cho đến ngày chiến thắng!

        Vin-ken uống một ca, đầu choáng váng. Sợ quá, hắn liếc trộm tên hiến binh. Tên này lại rót rượu. Vin-ken lại tu. Hắn muốn uống say một bữa.

---------------
        1. Wehrmacht: quân đội Đức.

[Giangtvx]

        Im lặng một lát, Buyếc lại nói:

        —  Mày cứ yên trí, ở với ta thì chẳng sợ đếch gì cả. Bà thầy bói Ri-gu nổi tiếng ở Pa-ri xem cho tao đã nói là tao phải lên cấp tướng rồi mới chết. Bây giờ tao còn lâu mới lên cấp tướng vì vậy tao chưa chết được... Tao đến đây để quấy rối hậu phương quân Nga kia mà! Hậu phương Nga mà lại ở trên đất Đức ! Thật không ngờ! Tao đã thấy những gì ? Chỉ thấy dân Đức sợ vãi cứt ra quần, có thế thôi!... Không biết những lực lượng lành mạnh của dân tộc biến đi đâu mất rồi? Chẳng thấy một tí gì cả... Bọn ta cứ như sống trên đất nước ngoài vậy. Lúc nào cũng lo nơm nớp bị một thằng Đức nào đó đi tố cáo... — Đôi mắt hắn bỗng long lên căm tức. Hắn tiếp: — Giữa cái thời buổi như thế này mà người ta phái tao vào hậu phương quân Nga!... Thưa ông Buyếc, bây giờ cần tiến hành một vụ chọc tiết!... Ông Buyếc, chúng tôi tin ở ông !... Ông Buyếc, đây là ngón sở trường của ông !... Được, thế thì tao làm ! Buyếc này chỉ là một anh thừa hành tầm thường của chủ nghĩa Quốc xã. Buyếc không phải là một anh chàng mềm yếu, không phải là một nhà ngoại giao, cũng không phải là một nhà hùng biện, mà là một tay thợ. Tao sẽ giết hết!... Cả mày nữa Vin-ken ạ, tao cũng sẽ giết! — Hắn kết luận đột ngột — Tao không phải là thuộc bọn sĩ quan Wehrmacht diện ngất giời! Tao sẽ chặt tay mày, lắp bao diêm vào, hiểu chưa ?... Này, bỏ cái khăn vuông kia ra, đồ mặt chó! Cạo râu nhanh lên rồi nhồi đầy tư tương Quốc xã vào óc đi!... Uống đi, Vin-ken !

        Vin-ken vội tụt khăn, nốc thêm một ca rượu nữa, say bí tỉ. Hắn thấy ngày càng thích Buyếc.

        — Đây mới thật là một người — Hắn líu lưỡi giọng lè nhè gần như khóc — Đú...ng r...ồi! th...ật đú...ng! —  Hắn nhìn đôi mắt xám như chì của tên hiến binh tỏ một vẻ phục tùng nô lệ.

        Mọi vật xung quanh hắn lúc này như phủ một 1ớp sương mù. Đi-ê-rinh đi ra rồi quay vào đến cạnh Buyếc ghé tai thì thầm câu gì. Buyếc đứng dậy, lảo đảo đi ra cửa hầm. Hau-xơ thủ thỉ với Vin-ken:

        — Đấy, lão ta như thế đấy !

        — Lão ta t...ố...t, — Vin-ken lắp bắp — phi...i thường!... Lão ta sẽ giết hết!
Bỗng nhiên, hắn thấy một quang cảnh khủng khiếp: một chiến sĩ Nga từ cửa hầm hé mở, chậm chạp đi lại phía hắn. Vin-ken nhảy lùi lại, lắc lắc đầu nhưng không xua đuổi được hình ảnh ấy! Hắn nhảy lùi lại phía dãy thùng tô nô. Người mặc quân phục Nga liếc mắt nhìn hẳn, bước lại bàn, nốc một hơi hết ca rượu và nói bằng tiếng Đức chính cống:

        — Thưa "sếp”, tôi đi ngủ đây. Đến giờ ngủ rồi.

        Hắn biến nhanh vào sau cánh cửa khuất trong dãy thùng tô nô mà lúc trước Vin-ken không để ý.

        — Thế là thế nào ? — Vin-ken lẩm bẩm.

        — Im! — Buyếc khẽ đáp lại. — Cho thằng khát rượu này đi ngủ đi!

        Lúc này Vin-ken không đứng vững nổi nữa; chật vật mãi Hau-xơ mới dìu được hắn và cho nằm xuống đống rơm trong góc hầm.

        Vin-ken ú ớ:

        — H...ừ, đấy mới thật là một người !