Thành phố hòa bình

[Giangtvx]

        Chưa nghe hết câu, Lê-na đã nói vẻ không hài lòng:

        — Hừ, một đồng chí biết điều thật! Thế còn bạn học lớp mấy vậy?

        Cảm thấy bị xúc phạm, Vô-lô-đi-a im lặng. Ngồi im một lát trên đi văng, Lê-na lại bắt đầu nói, rõ ràng là cô đang sốt ruột nghĩ về làng Một tháng Năm của mình. Sau khi cho biết bố là hiệu trưởng trường trung học, hiện đang ở mặt trận, cô than vãn:

        — Thực tình tôi không biết nên viết gì cho bố cả!

        Và chắc là để nén nỗi lo lắng buồn phiền của mình, cô chuyển sang kể về trường học ở làng Một tháng Năm, về việc cô được lên lớp mười và học thêm ở nhóm nhạc. Sau đó cô đột ngột hỏi:

        — Các bạn giấu vũ khí của mình ở đâu ? Súng ngắn mà đại úy đưa cho mình, mình bỏ túi đề cho tiện tay.

        — Tốt hơn là nên giấu ở đâu đó kín hơn. — Vô-lô-đi-a nói. — Lúc cần vẫn kịp lôi ra cơ mà!

        Họ nói một hồi nữa về đoạn đường mà họ sẽ đi qua. Sau đó Lê-na nhún vai theo một kiểu đặc biệt, áp má vào người Vô-lô-đi-a, im lặng trầm ngâm suy nghĩ.

        Có tiếng gõ cửa, từ phòng bên cạnh, một chiến sĩ mặc áo bạt vội vàng đi vào, nên va phải chiếc ghế.

        — Via-xốp, tình hình của các cậu đó ra sao, im ắng chứ ? —  Người trung sĩ biên phòng đang mải mê với băng đạn gọi anh ta, nhưng người chiến sĩ chỉ lặng lẽ giơ tay chào, không dừng lại. Lúc thì chống tay lên chiếc gối dài, lúc thì duỗi thẳng người ra, Vô- lô-đi-a tò mò quan sát, cậu sẵn sàng nhỏm dậy trong bất cứ phút nào, cậu không ngồi ở một chỗ được. Đợi xem Lê-na có kể gì nữa không, Vô-Iô-đi-a an ủi cô:

        — Đừng lo lắng gì cả, lát nữa là bạn sẽ được gặp mẹ rồi.

        — Bạn không hình dung nổi là mẹ lo lắng cho mình như thế nào! — Cô gái thốt lên. — Thậm chí mình chẳng kịp nói với bà một điều gì nên hồn. Anh Tô-Ii-a, bí thư đoàn chỗ chúng mình, đang đêm chạy đến nhà mình và nói: « Đừng hoang mang Lê-na ạ, cần phải khẩn cấp báo về thành phố». Thế là mình chạy ngay đi lập tức.

        Từ phòng bên cạnh, anh chiến sĩ có tên Ịà Vla-xốp chạy xổ ra, vừa chạy vừa khoác súng trường lên vai, vội vàng tiến ra cửa phòng,

        — Đến bao giờ họ mới dẫn mình đi cơ chứ?— Cô gái hỏi to, có vẻ đã nổi nóng thực sự. — Có thể họ đã quên chúng mình đang ngồi đây.

        — Không, họ không thể quên được. Chắc là lát nữa thôi. — Vô- lô-đi-a lại an ủi cô.

        — Này, cậu học lớp mấv đấy? — Im lặng một lát, cô gái hỏi.

        — Minh ấy à, — cậu rất muốn trả lời lớp mười, nhưng nói thật. — Vừa lên lớp chín.

        — Mới chỉ lớp chín thôi à ? — Cô gái ngơ ngác hỏi lại và dường như mất hết mọi quan tâm đến cậu, cô quay sang hỏi Vê-rép-kin:

        Còn cậu, cậu bé ? Cậu học ở đâu ?

        Vi-chi-a bướng bỉnh nhìn sang hướng khác như thăm bảo rằng cậu ta không thích dính dáng vào câu chuyện này, thậm chí cậu còn không quay sang phía cô gái nữa.

        — Tại sao lúc nào cậu cũng im lặng ? Tên cậu là gì vậy? — Cô gái vẫn không chịu thua.

        — Tên là Vi-chi-a. — Cậu miễn cưỡng trả lời. Hỏi làm gì?

        — Không sao cả. Vích-to, tên hay dấy! Ở trong đoàn thanh niên của chúng mình cũng có hai cậu Vích-to.

        — Đoàn của cậu có đông không? —Vô-lô-đi-a tỏ vẻ quan tâm.

        — Đông. Nông trang chúng mình là nông trang tiên tiến, tốt nhất trong vùng. Cậu đã nghe nói gì về các vườn quả của chứng mình chưa? Còn câu lạc bộ thì như thế nào, cỏ biết không, như ở trong thành phố ấy!

        — Đến chủ nghĩa cộng sản thì hoàn toàn không có một sự khác biệt nào giữa thành thị và nông thôn nữa. — Vô-lô-đi-a nói.

        — Cô gái gật đầu, làm những sợi tóc sáng xõa xuống đầu gối của cô khẽ rung lên.

        — Ở chỗ chúng mình, cũng có hầu hết những gì ở thành phố có. — Cô nói. — Trường học mười năm này, trạm phát điện này, trạm truyền thanh .. — Cô im lặng và thở dài. — Nghĩa là đã có tất cả nhưng bây giờ thì...

        — Rồi sau này sẽ có lại. — Vô-lô-đi-a nói vẻ tin tưởng. — Điều này không cần phải nghi ngờ gì. Và ở chỗ bạn và ở mọi nơi...

        Cố làm cho cô gái khuây khỏa và cũng cảm thấy thích thú với chính đề tài câu chuyện, cậu lại tiếp tục:

        — Trong mỗi nông trang sẽ có điện, rạp chiếu bóng, cung văn hóa. Điều này quá rõ ràng! Và nông thôn sẽ giống thành thị.

        — Cậu phẫn nộ khi nghĩ rằng tai họa mà chiến tranh mang đến cho cả thành phố lẫn nông thôn của Tổ quốc cậu là không sao kể xiết. Song, phải chăng các đồng chí của cậu và cả cậu nữa lại không biết rằng chiến tranh là một thử thách, rồi sẽ qua đi... Và phải chăng trên thế giới này liệu có một cái gì đó có thể ngăn cản được thăng lợi cuối cùng của trí tuệ và lòng nhân dạo trước sự cuồng đại và bạo tàn, tuy giờ đây tạm thời chưa có sự thắng lợi này.

        — Còn trong các trung tâm công nghiệp sẽ có nhiều các loại cây xanh — Vô-lô-đi-a cao giọng.— Chả là chúng hút thán khí mà.

[Giangtvx]

        Bạn có biết kế hoạch làm xanh thành phố của chúng mình như thế nào không? Mùa xuân năm nay ở đấy sẽ phát động một đợt toàn dân trồng các loại cây phong, bạch dương, bồ đề. Sau chiến tranh thi bạn sẽ không nhận ra thành phố chúng mình đâu. Đến chủ nghĩa cộng sản thì nông thôn sẽ cơ giới hóa hoàn toàn. Về vấn đề này, ban chấp hành đoàn chúng mình đã làm một báo cáo đặc biệt. Và chúng ta sẽ phấn đấu sao cho tất cả công việc đồng áng được thực hiện bằng máy.

        — Chỉ cần được nhìn, dù là một mắt thôi, xem xã hội đến chủ nghĩa cộng sản thì như thế nào! — Lê-na khẽ nói.

        — Tất cả sẽ là như vậy. — Vô-lô-đi-a đứng phắt dậy, khuôn mặt xương xương với hàng lông tơ trên .môi, sáng lờ mờ dưới ngọn đèn Hoa Kỳ lộ vẻ quyết liệt cao độ. — Kỹ thuật mới, máy móc tự động sẽ nâng cao năng suất lao động lên rất nhiều. Ngày làm việc giảm xuống đến sáu giờ, sau đỏ đến năm... Điều này là rõ ràng! Mọi người sẽ được học, được đọc nhiều hơn! — Khuôn mặt Vô-lô-đi-a rạng rỡ nụ cười, cậu ta không thể kìm nỗi say sưa lớn lao của mình. — Hiện nay, những hủ tục cũ còn khá nặng ở một số người. Và thỉnh thoảng họ chỉ nghĩ về một mình mình thôi. Điều này sẽ được chôn vùi mãi mãi...

        Cánh tay phải đen nhẻm bôi dầu súng của Vô-lô-đi-a vung lên rồi hạ xuống sau mỗi câu nói.

        Tuy lúc này vẫn tiếp tục nhìn sang hướng khác, nhưng Vê-rép- kin đã chăm chú lắng nghe. Lúc đầu, Vê-rép-kin không tán thành với bạn mình, vì theo cậu, anh ta đang cố gây cho Lê-na một ấn tượng có lợi. Song những suy luận của Vô-]ô-đi-a về tương lai làm cậu thích thú và chính cậu cũng muốn chen vào câu chuyện.

        — Bệnh tật hiểm nghèo cũng sẽ không có nữa. — Vô-lô-đi-a say sưa. — Lúc đó chỉ trong một tuần, các bác sĩ sẽ chữa khỏi bệnh lao hay ung thư. Điều này cũng là rõ ràng! Còn sau đó các bác học Xô-viết sẽ tìm ra biện pháp kéo dài cuộc sống con người. Mình đã đọc một cuốn sách nói rằng năm mươi tuổi chưa phải là giới hạn cuộc sống con người — rồi cậu nhìn Lê-na và Vê-rép-kin như thể hỏi rằng họ có nghi ngờ là họ có thè sóng đến một trăm năm mươi tuổi không. — Các nhà vật lý và các nhà hóa học sẽ tìm ra những nguồn năng lượng mới.

        — Nếu muốn, ai cũng có thể có mô tô riêng của mình, — Vê- rép-kin bất ngờ thêm vào.

        — Mô tô... và tất cả những gì họ muốn. — Vô-Iô-đi-a lại vung tay lên, người trung sĩ với khuôn mặt rỗ cau có, tuy vẫn luôn tay lắp đạn nhưng đã ngẩng đầu lên nhìn các chiến sĩ trinh sát.

        — Chỉ có một điều mình không hiểu nổi. — Vi-chi-a nói với cái giọng khàn khàn của mình. — Thế nếu một người nào đó đòi hai hoặc ba xe thì sao ?

        Vô-lô-đi-a khoát tay, nhãn trán lại suy nghĩ liền mấy giây, cân cắn móng tay.

        — Nếu anh ta cần hai xe, anh ta sẽ nhận được hai xe, — cậu tin tường nói. — Có nghĩa là theo nhu cầu...

        — Nhưng cậu biết không... như vậy rất dễ dự tính sai — Vê- rép-kin tỏ vẻ hoài nghi.

        — Sao lại dự tính sai được cơ chứ?

        — Rất đơn giản, thế này này. Tất cả mọi người đều tức thời đổ xô vào mặt hàng nào đó, thế là nó không đủ cung cấp cho họ.

        — Ngớ ngẩn! — Lê-na nói to. — Vi-chi-a, cậu lôi ở đâu ra những ý nghĩ như vậy đấy?

        — Trong xã hội cộng sản chủ nghĩa thì không một ai lại đòi hỏi thứ gì mà người đó không cần, — Vô-lô-đi-a nói.

        — Nhưng bỗng nhiên có một người như vậy thì sao? — Vê- rép-kin vẵn bướng bỉnh vặn lại. — Không phải là kẻ đầu cơ thực sự, mà là gần như thế... Anh ta tham lam và lấy thừa ra để dự trữ. Tóm lại là phải nhìn người một cách kỹ hơn.

        Vô-lô-đi-a không trả lời ngay lập tức, dường như những ý kiến mà Vê-rẻp-kin nói ra làm cậu tác tị, nhưng lần này cậu ta cũng không cần phải suy nghĩ lâu.

        — Cậu kỳ quặc thật. Đây sẽ là những người giác ngộ trong sạch như thạch anh.— Vô-lô-đi-a trịnh trọng nói — Họ lấy thừa đề dự trữ làm gì cơ chứ? Đấy, kỳ quặc là ở chỗ ấy đấy! Vấn đề là ở chỗ, đây sẽ là những con người của xã hội cộng sản chủ nghĩa!

        Cánh cửa ở phòng bên cạnh mở ra, một làn không khí lạnh ùa vào gian nhà làm lung lay ngọn đèn dầu. Trong phòng sặc mùi thuốc lá cuộn, mùi hôi của quần áo bị ngấm nước mưa thu, tất cả các mùi của cuộc sống lưu động, không ồn định đầy ỉo âu. Sau cánh cửa, một người nào đó đang bực bội gào vào máy điện thoại:

        — Nhắc lại di, trông thấy xe tăng ở dâu? Tôi hỏi: xe tăng ở đâu và bao nhiêu chiếc? Cái gì, cái gì...?

        Hai người chỉ huy vừa cài cúc áo ca pốt vừa bước vội ra cửa. Từ phòng bên cạnh, một chiến sĩ đội mu trùm tai di ngược lại phía họ và ghé vào tai thì thầm điều gì đó với người trung sĩ biên phòng.

[Giangtvx]

        Vì quá bị lôi cuốn vào cuộc tranh luận, nên Vô-lô-đi-a không để ý đến xung quanh. Trong những phút này, tương lai huy hoàng vô cùng hấp dẫn do ba người vẽ nên có vẻ như thực hơn, và dù cho cuộc sống trước mặt ra sao đi nữa, thì lúc này ba người vẫn cảm thấy nó quan trọng hơn. Cái cảm giác thanh thản làm Vô-lô-đi-a quên di khung cảnh xung quanh này hoàn toàn không nói lên tính viển vông của cậu. Ngược lại, chính điều này cho thấy đầu óc thực dụng tuyệt vời của tuổi xuân. Dù cuộc sống hiện tại của cậu có lớn lao hay gian khổ đến mấy đi chăng nữa thì nó cũng chỉ là sự khởi đâu của ngày mai mà thôi. Và đồng thời, sự khởi dầu này hiển nhiên là ngắn ngủi, có giới hạn. Như vậy có nghĩa là nó không quan trọng lắm, và tương lai của cậu dường như là vô tận.

        — Thế nào, các bạn đã nói hết mọi điều rồi phải không ? —  Một giọng mới lạ đột ngột vang lên.

        Vô-lô-đi-a quay lại, người trung sĩ biên phòng đã đeo tiểu liên đứng ngay cạnh họ.

        — Nếu nói hết rồi thì chuẩn bị đi. Lát nữa sẽ có người dẫn các bạn đi đấy, — trung sĩ dịu dàng nói.

        Giờ đây, khi bước ra khỏi bóng ngọn đèn, khuôn mặt râu ria của ông đã mất di những đường nét dữ dội và trông cỏ vẻ hiền lành, dễ dãi hơn.   

        — Có thế chứ! — Lê-na thốt lên, nhảy phắt dậy khỏi đi văng và vội vàng quàng khăn ra sau gáy. — Nào nhanh lên! Vích-to, thắt chặt thắt lưng vào! Và cậu mặc như vậy để làm gì cơ chứ? —  Cô lo lắng nhìn dáng người thâm thấp của cậu ta trong chiếc áo da lông dài thượt, vai rộng thùng thình của người khác. — Cậu sẽ nặng đấy. Vô-lô-đi-a, minh đi đầu, Vi-chi-a đi sau rồi đến cậu — Cô phân công rành mạch. — Các cậu ạ, chúng ta không phải đi xa đâu. Độ một giờ rưỡi là sẽ tới địa điểm.

        Vê-rép-kin muốn trả lời cô gái một câu gì đỏ đại loại: « Chúng tôi không hỏi cô, nên mặc cái gì » nhưng đã kịp ghìm lại được. Vô- lô-đi-a cũng im lặng, chắc là chẳng cần đến tất cả những lời nói của cậu, cô gái vẫn tự cảm thấy mình là người lớn nhất ở đây và cậu đành phải cam chịu điều này. Ngoài ra cậu chẳng có lý do gì chính đáng để phản đối cô: khi đi trinh sát, người dẫn dường bao giờ cũng phải đi dầu.

        Cả ba người lần lượt theo thứ tự quy định của Lê-na đi ra cửa sau người lính dẫn đường đội mũ trùm tai.

        ... Chia tay với người hộ tống của mình và bỏ lại tuyến phòng thủ ở phía sau, các chiến sĩ trinh sát men theo lề đường cái vắng vẻ . Phía trước, những quả pháo sáng lóe lên và lạnh lẽo soi rọi làng Mới đã bị bọn Đức chiếm đóng. Như vậy, tuyến dường thẳng đã bị chặn lại và Lê-na rẽ sang trái, theo đường làng. Ở đây đi có khó hơn: chân cứ giẫm phải những vết xe đầv nước và các chiến sĩ trinh sát phải đi rất chậm, cố gắng không gây ra tiếng động. Khi một người nào đó vấp ngã trong bóng tối hoặc tiếng nện chân quá to thì cả ba đều dừng lại nghe ngóng.

        Trời ẩm thấp lạnh và nhiều gió, từ cánh đồng thoảng tới mùi hôi hôi của cỏ thối và đất ẩm. Song, cả Vô-Iô-đi-a lẫn hai người đồng hành của cậu vẫn chưa cảm thấy lạnh. Trong màn đêm dày đặc sâu thẳm bao quanh họ, có một điều gì đó khác thường và khủng khiếp đã diễn ra. Ở phương Nam, nơi họ sẽ đến, ánh lửa hồng của các đám cháy đang nghi ngút ở chân trời đen thẫm. Từ đâu đó ở phía Tây thinh thoảng lại vọng lại tiếng súng yếu ớt, xa xa và trên bầu trời đen thẫm có tiếng máy bay gầm gừ, nặng nề, đúng là tiếng gầm của máy bay ta. Và cách con đường khoảng một cây số ở - rìa làng Mới thỉnh thoảng lại lóe lên một thứ ánh sáng màu xanh lạnh lẽo. Những bức tường vôi trắng bao quanh các ngôi nhà, mặt đất trắng nhợt nhạt, vẻ chết chóc, những hàng rào thẳng như cắt từ giấy vụt hiện lên trong phút chốc rồi lại chìm sâu trong ‘bóng tối. Sau cái bóng đêm này, nghĩa là cách đây hoàn toàn không xa, kẻ thù đang ở đó và Vô-đô-đi-a nhìn quang cảnh lạnh lùng ghê rợn này tựa như không có sự sống với một vẻ tò mò nhức nhói. Trước đây, cậu đã nhiều lần đến làng Mới, biết rất rõ vùng xung quanh nó, thế mà giờ đây, thật là khó hiểu, khi đến đây cậu phải trốn tránh, ẩn nấp. Thậm chí, đôi lúc cậu thấy khó tin là kẻ thù đang ở gần ngay đây thôi. Song chính cuộc hành trình bí mật trong một đêm đầy những tiếng ồn ào, ầm ĩ của chiến tranh và những ngọn lửa hung dữ, đã gợi nên một tinh thần sôi nổi, một cảm giác tuy mệt mỏi nhưng nóng bỏng trong tim.

[Giangtvx]

        Đi vòng qua làng Mới một lượt, Lê-na lại rẽ về đường cái. Lúc này các chiến sĩ trinh sát đi thẳng theo cánh đồng. Trong bóng đêm sâu dày, tối đen thỉnh thoảng lại xuất hiện một bụi cây hoặc cột điện tín và thế là cả ba cứ lần lượt né sang một bên, đôi lúc lại trượt chân vì một con mương không nhìn thấy. Vê-rép-kin vấp ngã sóng soài xuống đất. Vô-lô-đi-a và Lê-na vội lao đến chỗ cậu... Cứ lùng nhùng trong chiếc áo da lông dài thượt, Vi-chi-a không thể dậy ngay được.

        — Mình đã nói mà. — Lê-na thì thào. — Mình đã biết mà.

        — Hừ, thì có cái gì mà đã nói, đã biết nào. Chả có nghĩa lý gì cả! — Vê-rép-kin càu nhàu, giọng khàn khàn và cuối cùng rồi cậu ta cũng đứng dậy được, đưa đôi tay bê bết đất chùi chiếc áo lông cừu.

        Bỗng nhiên Vô-lô-đi-a cảm thấy những điều đó diễn ra thật ngộ nghĩnh nên cậu ta bật cười, và cậu hiểu rất rõ rằng tiếng cười lúc này quả là không đúng lúc nhưng không sao kiềm chế nổi.

        Sau sự việc này, các chiến sĩ trinh sát đã mạnh dạn hơn, giục nhau rảo bước và chẳng bao lâu đã tới đường cái, bỏ lại làng Mới ở dằng sau họ. Họ không đi lên đường cái mà đi dọc cách khoảng mười mét, nhưng vừa đi được vài trăm mét, họ lại phải dừng lại vì thoáng nghe trong bóng đêm dày đặc. tiếng bước chân người đi ngược lại. Lê-na nhìn hai bạn, Vô-lô-đi-a lập tức chạy lại chỗ cô.

        — Hãy tránh đi, — không chần chừ suy nghĩ, cậu ra lệnh. —  theo tôi, lại đây...

        Chạy được mấy bước cậu ta va phải một bụi cây ven đường, cậu thì thào ra lệnh:

        — Nằm xuống, nhanh lên... — Khi các bạn đã nằm xuống, cậu nói thêm. — Không được gây ra tiếng động.

        Nhớ lời căn dặn của đại úy khi cử họ đi trinh sát, cậu thi hành chính xác tất cả những gì ông đã dặn phải làm. Trong trường hợp này cần phải xác định chính xác xem kẻ nào đi trên đường trong đêm khuya này để về còn báo cáo.

        Một phút, hai phút rồi ba phút trôi qua, tiếng bước chân rậm rịch, rời rạc vang lên và trên đường cái lờ mờ hiện ra một vết loang màu xám nhạt. Khi vết loang đó tới gần, Vô-lô-đi-a nhận ra, chính xác hơn là ước đoán một nhóm khoảng năm đến bảy người đang đi về làng Mới. Song, lúc này còn khó xác định chính xác những người này là ai, có thể là người mình. Những người chạy giặc hoặc bị bao vây. Quay sang trái, Vô-lô-đi-a thấy Lê-na đang chống tay nhỏm dậy nhìn, khuôn mặt trăng trắng.

        Tiếng bước chân hỗn độn mỗi lúc một to và dồn dập hơn. Một nhóm từ làng Một tháng Năm đi tới. Bỗng các chiến sĩ trinh sát nghe vọng lại tiếng nói xì xồ gì đó giọng nước ngoài và sau đó lại nghe một tiếng la rất to không phải tiếng Nga. Không còn nghi ngờ gì nữa: bọn Đức. Song thật kỳ lạ thay, trong giây phút này, Vô-lô-đi-a vẫn không hoàn toàn ý thức được rằng kẻ thù, những kẻ mà cậu rất căm thù và đang tìm cách tiêu diệt lại đang ở ngay trước mặt mình. Mãi một lúc sau, cậu mới hết sức ngạc nhiên hiểu rằng bọn Đức đang ở đây, ngay trước mặt cậu và cậu đang nhìn thấy chúng bước đi, nghe rõ tiếng chúng nói...

        Anh đèn pin lóe sáng ở giữa toán người rồi quét đi quét lại vũng bùn lầy lội, soi vào cái lưng gù của tên lính đi trước và cái đầu đội mũ sắt giống như cái bô dựng ngược của nó. Sau đó qua dải ánh sáng lờ mờ hiện ra cả một chuỗi dài hình quái gở y như vậy sùm sụp trong những chiếc mũ sắt rất to và áo ca pốt, những lưỡi gươm lấp loáng trong màn đêm dày dặc. Đèn pin phụt tắt, trời trở nên tới hơn lúc trước.

        Vô-lô-đi-a cảm thấy tay Lê-na bíu chặt lấy chiếc blu dông của cậu: cô gái không tỏ vẻ yêu cầu gì ở cậu và cũng chẳng có vẻ muốn giữ cậu nằm im tại chỗ. Bỗng nhiên Vô-lô-đi-a thấy tim mình đập mạnh và người cậu rạo rực như muốn nhảy bật lên.

        «À, chúng nó đây, chúng nó như vậy đấy! ». Một tiểng nói vang lên trong đầu cậu. Và, không hề sợ hãi mà trong lòng như sôi lên bởi một sự ghê tởm bất thần, Vô-lô-đi-a nghĩ rằng không những có thể đếm được mà còn có thể quăng lựu đạn vào chúng nữa. Lựu đạn đè ở dưới ngực cậu và suốt chặng đường lúc nào cậu cũng cảm thấy sức nặng của nó trên ngực, trong túi quần và cậu có thể tức thời xông vào trận đánh. Song ngay lúc đó, cậu nhớ tới mệnh lệnh nghiêm khắc của đại đội trưởng : cấm nổ súng khi không có sự căn thiết đặc biệt.

        Trong khi đó, những bóng người lúc ẩn lúc hiện trong màn đêm — không phải là những con người như cậu và các bạn của cậu mà là quân thù, những kẻ áp bức và xâm lược đang nện giày ủng xuống đường, bì bõm trong các vũng nước. Và sao mà cám dỗ đến thế, và thật là quá ư dễ dàng khi từ màn đêm này trút ngọn lửa sấm sét để trừng phạt đích đáng bọn chúng. Vô-lô-đi-a cảm thấy người nóng bừng, khó chịu, gò bó một cách khổ sở đến nỗi phủi cựa quậy luôn. Cậu đưa mắt nhìn sang bên phải, bóng hình Vi-chi-a nằm chếch bên vai cậu, mắt cậu bé hơi ánh lên. Đoán được những ý nghĩ đang giày vò Vi-chi-a và để chia sẻ nỗi khổ sở với bạn, Vô-lô-đi-a dặt tay lên vai cậu ta.

[Giangtvx]

        Trên đường cái, ánh đèn pin lại xuất hiện, lướt qua đầu những tốp lính đội mũ sắt sùm sụp đang chậm chạp bước đi trong màn sương mù xám ngắt. Ánh đèn lại tắt một cách bất ngờ y như khi nó lóe lên.

        « Cả một đại đội đã đi qua. — Vô-lô-đi-a khẽ nói. — Bây giờ đến đại đội thứ hai. Mong sao chúng đi nhanh nhanh lên ».

        Tiếng bánh xe lăn đã ầm ầm trên dường nhựa xen lẫn tiếng vó ngựa lộp cộp. Vô-lô-đi-a mấp máy môi, lặng lẽ thầm đếm những chiếc xe tải đi qua: « ba, bốn, năm... ». Những ngón tay Lê-na vẫn ấn chặt xuống vai cậu, song Vô-lô-đi-a vẫn không quay lại vì sợ bỏ lỡ một điều quan trọng nào đó có thể bất chợt xảy ra trong hàng quân kia. Và cậu chỉ hơi né vai cố thoát khỏi những ngón tay ấy.

        Khi chiếc xe tải cuối cùng đi qua và tiếng chân bước trên đường đã nhỏ dần, Vô-ỉô-đi-a mới thấy bàn tay nhỏ nhắn tự động đẩy cậu ra.

        Vê-rép-kin thở phào nhẹ nhõm. Lê-na chẳng nói một lời và như để phân trần trước cô, Vô-lô-đi-a nói:

        — Đại úy cấm chủng ta không được giao chiến trong lúc này, cô hiểu không ?

        — Chúng đi gần đến thế ! — Lê-na thì thào.

        ...Từ đây tới làng Một tháng Năm không xa nữa. Chỉ cần vượt qua một quãng đồi dốc thoai thoải và sau đó đi thẳng độ một cây số rưởi nữa là tới khu làng rộng lớn này. Các chiến sĩ trinh sát lặng lẽ lên đồi, đất dưới chân họ rất mềm và trơn như đất sét. Vô-lô-đi-a đi giữa và nghe rõ Vê-rép-kin thở phì phì sau lưng mình. Dường như không cảm thấy đang lên dốc, Lê-na bước nhanh như chạy. Qua đỉnh dốc, cô dừng lại. Phía trước, những ngọn lửa đỏ hồng ánh lên ở nhiều nơi trên cánh đồng chìm ngập trong bóng đêm.

        Vê-rép-kin đi sau, vội bước sánh ngang với Vô-lô-đi-a.

        — Đấy, làng Một tháng Năm đấy. Chả lẽ chúng nó thiêu hủy rồi hay sao ? — Cậu ta sững sờ nói.

        Lê-na, ngay trong giây phút đó, chẳng nói chẳng rằng, từ trên đồi lao nhanh xuống dưới. Hoảng sợ cho cô gái, Vô-lô-đi-a liền lao theo, đuổi kịp và nắm chặt lấy tay cô.

        — Buông ra! — Cô kêu lên và cố giằng tay ra.

        — Bạn đừng lo, đừng lo...—Vô-lô-đi-a vội nói.

        — Mẹ!... và Li-dơ-ca ở đấy... Thôi buông ra! — Lê-na lại cố hết sức định vùng ra. — Sao bạn cứ giữ tôi thế?

        — Khẽ thôi! Điên rồi à!... Có thể bọn Đức ở đó thì sao? Rõ chưa? — Vô-lô-đi-a thì thào, hổn hển.

        Tuy không nhìn rõ mặt cô gái, song giọng nói của cô vang lên vừa căm giận vừa cầu khẩn. Mặc, Vô-lô-đi-a văn không buông tay cô, cố dìu cô đi tránh theo con đường vòng vào làng Một tháng Năm.

        Vì phải đi nhanh nên người nào người nấy thở hổn hển và chẳng mấy chốc họ đã tới hàng rào một thửa vườn. Ở đây, Vô-Iô-đi-a không phải hoài nghi gì nữa là phần lớn làng này đã bị thiêu hủy: những ngôi nhà ở mạn Bắc và dọc theo cả dãy đã chìm ngập trong bãi tro tàn đầy khói lửa. Ba chiến sĩ trinh sát vượt hàng rào, chui qua vườn quả, qua hết đống tro này đến đống tro khác. Lê-na lúc thì vượt lên phía trước, lúc đi chậm lại, quay ngang quay dọc.

        — Đây này, ở đây là trụ sở Xô-viết làng, — hất hàm về đám khói trắng cuộn thành thớ giữa những cây táo, cô thốt lên. — Ôi cả phòng thí nghiệm cũng không còn nữa! Và cả nhà bác Cu-đi-nốp cũng cháy mất rồi! — Cô đau đớn thốt lên và chạy tiếp lên trước.

        Vê-rép-kin chạy lên ngang với Vô-lô-đi-a và nói nhỏ để cô bạn gái không nghe thấy :

        — Tất cả biến đi đâu hết rồi? Không thấy một bóng người nào cả.

        — Chắc là họ đã rút đi đâu rồi. — Vô-lô-đi-a cau có trả lời, vẻ lưỡng lự.

        Cứ thế, họ đi theo Lê-na tới ngôi trường học ở đầu làng nhưng vẫn không gặp một ai. Ở đây, tất cả cũng đều bị thiêu hủy: ngôi nhà hai tầng có cái mái hiên tỏa rộng bốn phía chỉ còn lại những bức tường đen ám khói. Những ngôi nhà phụ ở bên cạnh không còn nữa, chỉ có đống tro tàn và cột khói ngoằn ngoèo là gợi lại ờ những nơi này mới đây còn là những ngôi nhà to, rộng. Mùi hôi thối cũng khó chịu, nồng nặc hơn và những bông tuyết hình như cũng đen hơn đang lặng lẽ xoay tròn và rơi xuống trong bầu không khí ấm áp như những tảng mây dày.

        — Sao nhiều bồ hóng bay thế, — giọng mệt mỏi, — Lê-na bất ngờ lên tiếng.

        Cô buông tay đúng trước hai cậu bạn trai mặc cho chiếc khăn tuột ra khỏi đầu chỉ còn vương bờ trên vai. Vô-lô-đi-a không biết an ủi cô gái như thế nào chỉ còn biết nhìn quanh, thở dài khổ sở chưa thể nào biết được là dân chúng tự rời khỏi làng đây khói lửa này hay bị bọn Đức đuổi đi. Và ai có thể đoán được điều gì đang chở họ.

        Một tiếng rền to, ầm ầm vang lên, chắc là cái gì đó trong nhà sụp đổ tiếp, và từ các cửa sổ hửng sáng, những chùm ánh sáng vàng chói lọi lại lóe sáng cả ngoài sân. Ngay lúc đó, ba người trông thấy rõ dãy cây con trồng ở xung quanh trường hai năm về trước đã mọc cao ngang đầu người, giờ cũng đã bị cháy trụi thành than.

        — Ôi, cái gì kia? —Lê-na kêu lên và chạy tới tận ngôi nhà.

[Giangtvx]

        Kiễng chân lên, Lê-na cố nhìn vào cửa sổ nóng hừng hực, vội lùi lại và chiếc khăn rơi khỏi vai cô. Vô-lô-đi-a nhặt chiếc khăn lên, phủi sạch nhưng không kịp trả lại. Lê-na mê mải chạy dọc theo tường, dừng lại ở cửa sổ khác, cô nhìn xem cái gì đang cháy ở nhà cô. Vô-lô-đi-a và Vi-chi-a mệt nhoài chậm chạp theo cô.

        — Thật là bất hạnh... thật là bất hạnh!—Vi-chi-a nói, giọng hoàn toàn theo kiểu người lớn.

        Vô-lô-đi-a chỉ gật đầu: thật quả rất khó nói được điều gì lúc này.

        — Này có thể tạm thời để Lê-na sống với mẹ cậu được không ? —  Vê-rép-kin hỏi.

        — Tất nhiên rồi, — Vô-lô-đi-a trả lời ngay. Chưa bao giờ cậu cảm thấy mình bị xúc phạm đến như vậy, một nổi căm giận không cùng vằn lên trong dôi mắt cậu, và cậu không thể quên đi hoặc có xua đuổi nó được trong lúc này. Cậu cảm thấy bất lực trước nỗi bất hạnh ghê gớm của cô bạn gái và có thể cô đã bị mồ côi.

        Lê-na quay lại đợi hai bạn đi tới. vẻ ngạc nhiên trách móc hiện rõ trên khuôn mặt mịn màng một cách lạ thường với đôi mắt đẫm lệ vì lo lắng và nóng nực đang ánh lên trước ngọn lửa. Những mớ tóc rối bời rơi xuống đôi má ửng hồng thành những vong tròn.

        —Mẹ và Li-do-ca ở đâu rồi? — Cô hỏi nhỏ, Vô-lô-đi-a không biết trả lời ra sao, giả vờ dưa mắt nhìn sang nơi khác.

        — Hai người phải đợi tôi, — cô tiếp tục. — Nhưng bây giờ thì tôi không biết...

        — Thế này này,... bạn đừng lo...—Vô-lô-đi-a cố nói rồi im bặt.

        Một tiếng ầm âm chói tai từ xa rền lên như từ trên bầu trời đêm không sao cao tít vọng lại, nó giống như khi đoàn tàu hỏa mở hết tốc lực tới gần nhưng rời rạc và nặng nề hơn. Vô-lô-đi-a nhin quanh chăm chú lắng nghe và cậu thò tay vào chỗ ngực dưới áo blu dông sờ quả lựu đạn giấu ở đó.

        — Hai người ở đâu nhỉ ? — Lê-na hỏi to hơn như thể cố bắt cậu phải trả lời.

        — Hừ, tớ không biết nghĩ ra sao!

        Cô kéo chiếc tất tay ra và lau trán như một cái máy.

        — Chúng mình sẽ tìm thấy mẹ, bạn đừng sợ... chúng mình sẽ tìm ra! — Vô-lô-đi-a vội nói.

        Song lúc này không phải lúc họ đi tìm bà. Tiếng động ầm ầm khó hiểu mỗi lúc nghe một rõ hơn. Tựa như một khối đá lớn chảy nhanh trong bóng tối và trút xuống ống sắt được bịt chặt ở hai đâu.

        Vô-lô-đi-a lại nắm tay Lê-na và dìu cô từ sân trường vào trong bóng tối. Họ vội vàng len qua các bụi cây gì đó rồi chạy theo các hàng cây và men theo rãnh thoát nước. Tới một bụi liễu, Vô-lô-đi-a ra hiệu cho các bạn nằm xuống. Từ đây chỉ trông thấy một đoạn ngắn đường làng giữa trường học và lùm cây, nhưng vì vội vã nên Vô-lô-đi-a không tìm được điểm quan sát nào thuận tiện hơn. Lửa trong các cửa sổ trường học hầu như đã tắt, song ở phía đối diện hơi chếch với trường học, một dãy nhà dài vẫn đang le lói ánh lửa soi sáng cổng làng. Đám cháy đỏ hồng tỏa ra trên đường làng và thấy rõ các tay vịn của cây cột buộc ngựa cùng cột điện tín hiện ra qua màu xám lờ mờ.

        Lúc này tiếng rú chói tai và tiếng sắt thép ken két vang lên ngay đâu đó ở bên cạnh, nhưng Vô-lô-đi-a vẫn chưa đoán ra đấy là tiếng gì. Vi-chi-a rụt đâu vào cổ áo da và luôn luôn chớp mắt có vẻ như rất vất vả trong việc quan sát. Lê-na nằm sấp, áp mặt vào hai cánh tay, phủ kín dưới mái tóc vàng sáng xõa xuống.

        Bỗng nhiên từ khung trường học đen sẫm có một cái gi đó giống như chiếc bàn là khổng lồ to chưa từng thấy, nhảy xổ ra sừng sững ngay trước mắt họ.

        — Xe tăng!... Xe tăng! — Không kìm nổi, Vô-lô-đi-a khẽ thót lên, nhưng chính cậu cũng không nghe được tiếng mình. — Hai, ba, năm... — Chợt nhớ ra, cậu vội đếm.

        Đúng vậy, trong màn sương khói đỏ hồng, những chiếc xe tăng phát xít xuất hiện chạy dọc theo làng, dáng lắc lư tròng trành. Vói tóc độ lớn, chiếc nọ sau chiếc kia nối đuôi nhau theo hàng dọc, chạy phóng qua khoảng trống và biến mất sau các lùm cây. Một số lính tăng mở nắp tháp xe nhô hẳn đầu ra ngoài, những nòng súng lớn ngắn ngủi nhấp nhô đơn điệu.

        Vô-lô-đi-a đếm được mười rồi mười lăm, hai mươi lăm chiếc, nhưng đoàn xe vẫn ùn ùn kéo đi chưa hết.

        Xe tăng lao tới làng Mới có nghĩa là lao tới thành phố, cùng hướng với đoàn bộ binh mà khoảng một giờ trước đây các chiến sĩ trinh sát đã phát hiện thấy. Chỉ đến lúc này, khi theo dõi những chiếc tăng đang vùn vụt tiến trước mặt mình, Vô-lô-đi-a mới bắt đầu thấu hiểu được mối nguy cơ thực sự đang đe dọa thành phố của cậu. Những khối sắt khổng lồ xuất hiện trong bóng tối, rồi hầu như lại biến mất ngay, song chính trong sự chuyền động đơn điệu nhanh chóng của chúng có một cái gì đó thật nặng nề, một cái gì đó tuy không hiểu nổi nhưng vẫn làm cho Vô-lô-đi-a sợ hãi.

        Ép sát người xuống đất và với một hành động vô tình mà chính mình cũng không nhận thấy, Vô-lô-đi-a lùi lại một chút về phía các bạn mình. Cành liễu dài bung ra và rung rinh ngay trước mặt cậu, theo phân xạ tự nhiên, Vô-lô-đi-a lấy tay che mặt.

[Giangtvx]

         Còn xe tăng vẫn cứ kéo đến, vượt qua chỗ sáng rồi tiếp tục biến đi, và qua làn khói có thể thấy những chữ thập màu trắng trên thành xe. Từ ngôi nhà đang cháy bên đường, những tàn lửa bay lên theo chiều gió và bất ngờ cột điện tín rực sáng như một cây đuốc. Bỗng nhiên, Vô-lô-đi-a nghĩ rằng sẽ như thế nào nếu những cái bàn là khồng lồ tự động và kêu rú inh tai này xông đến những người bảo vệ thành phố quê hương của cậu. Trong giây phút này, Vô-lô đi-a tưởng tượng thành phố của mình không phải chỉ là một quần thể của những ngôi nhà, mà cậu còn biết rằng đấy là mọi sự tốt lành, là lý trí, là hạnh phúc và vẻ đẹp của đời cậu. Và, Vô-lô-đi-a cảm thấy rõ ràng sự khủng khiếp có thể xảy ra khi kẻ thù tiến vào được thành phó của cậu. Bởi vì, phải chăng con người sống và có cảm giác, yếu đuối đến vậy, không được che chở đến vậy, lại có thể chống chọi được với sức mạnh vô nhân đạo, lạnh lùng của sắt thép được liên kết bằng những đinh ri-vê này ư?!

        « Bốn hai, bốn ba, bốn tư...» — Vô-lô-đi-a cố tập trung hết nghị lực đề đếm đủ từng chiếc xe tăng Đức; chỉ đến chiếc thứ bốn bảy, đoàn xe mới đứt đoạn và cũng chẳng được bao lâu tiếng rú ầm ầm của khối sắt đã yếu đi trong một hai phút, lại bắt đầu rộ lên. Còn ở sau làng, trong bóng đêm, nơi có con đường bộ chạy qua những, làn ánh sáng màu trắng đục như đèn pha lấp loáng lóe lên rồi lại mất đi, chắc là những đơn vị quân Đức khác tập trung cho cuộc tiến công đang hành quân trên dường.

        Vô-lô-đi-a cảm thấy một người nào đó tì vào vai mình và tuy không quay lại, nhưng cậu cũng hiểu rằng Lê-na đang tìm sự che chở của cậu. Lúc này, cả ba người cùng nằm sát lại bên nhau như những đứa trẻ nhỏ. Song, chính việc Lê-na tì tay vào vai cậu, chính cái cử chỉ yêu cầu được che chở này đã làm cậu thêm vững tâm một cách lạ thường. Và lần đầu tiên trong đời, cậu cảm thấy một cách đầy đủ cảm giác khó khăn đến lạnh cả lòng, tựa như một sự kích thích về trách nhiệm của người nam giới, ý thức của người lính trước số phận của cô gái đang nằm bên cậu và người bạn ít tuổi hơn mình, cùng với số phận của họ là số phận chung của cả loài người.

        Lê-na rung rung và im lặng ngay, cố ghì chặt tay hơn vào vai Vô-lô-đi-a như thể phó thác vào lòng dũng cảm của cậu. Vô-lô-đi-a nhìn lại: cô đang khóc. Chẳng nức nở và chẳng mếu máo, nhưng đôi mắt đầm đìa nước của cô ánh lên, long lanh lạ thường, còn đôi má ướt mũm mĩm lấp lánh dưới ánh lửa làm khuôn mặt cô có vẻ yếu đuối hơn nhưng lại đẹp hơn. Một cảm giác nhức nhối, đau xót, thương cảm trào dâng trong lòng Vô-lô-đi-a, cậu khẽ cất tiếng nói ngập ngừng, nhưng hơi thô của người hơn tuổi:

        — Đừng khóc, nào... Tôi đã bảo, chúng ta sẽ tìm được mẹ.

        Trong tiếng ầm ầm của dòng sắt thép, giọng cậu hầu như không nghe thấy gì, song qua hàng nước mắt, Lê-na vẫn nhìn Vô-lô-đi-a với vẻ tin tưởng. Mãi đến lúc này cậu mới nhìn thấy chiếc khăn trong tay mình và liền trả cho cô gái:

        — À, đây này, quàng vào, — cậu ra lệnh. — Và chẳng việc gì phải khóc.

        Cô cầm lấy chiếc khăn và ngoan ngoãn trùm lên đầu. Vô-lô-đi-a quay lại và dán mắt vào những chiếc xe tăng Đức đang lao dọc đường làng trong màn đêm dày đặc, cái nọ nối cái kia, kéo dài theo hàng một.

        Đến tận khuya, các chiến sĩ trinh sát mới về tới thành phố và ngay lập tức được đưa lên xe chở tới bộ tham mưu khu vực chiến đấu . Sau khi nghe báo cáo xong, đại úy chỉ huy mặt đầy râu liền gọi ngay điện thoại yêu cầu được nói chuyện với thiếu tướng chỉ huy thành phổ đề báo cáo về những tin tức mới nhất của tổ trinh sát.

[Giangtvx]

5

        Đến đêm, Bốt-đa-nốp từ tuyến phòng thủ tiền tiêu trở về tỉnh ủy theo lệnh gọi của Đi-a-cốp Chiếc «Em-ca» của anh phải dừng lại luôn và bật đèn pha để lính gác kiểm tra giấy ra vào. Trong bóng tối, vang lên tiếng động cơ của các xe khác nổ giòn, văng vẳng tiếng người tuy không trông rõ ai, tiếng vũ khí va vào nhau; những chiếc xe tải cứ ầm ầm phóng qua và tuy đường phố tới mù mịt vẫn sôi động như ban ngày, dường như chẳng ai ngủ cả. Ngay Bốt-đa-nốp cũng vậy, tuy đã hai đêm nay không chợp mắt nhưng có lẽ không thể ngủ được. Trong trí tưởng lượng của Bốt-đa-nốp hiện lên một bức tranh rõ mồn một như ảnh nổi, luôn luôn ám ảnh anh: các tuyến phòng thủ ở ngoại ô thành phố nơi anh vừa ra đi, những quả đồi thấp nhẵng nhịt các hào giao thông, con đường lớn nơi các chiến sĩ diệt tăng mai phục, cánh rừng nhỏ nơi ẩn náu của lính súng máy cùng các loại pháo binh Bốt-đa-nốp cố nhớ lại những chỉ thị, những mệnh lệnh cùng những đề nghị của anh hôm nay và có cảm giác dù đã rất cố gắng, nỗ lực, song anh vẫn cảm thấy còn một việc quan trọng nào đó trong kế hoạch phòng thủ thành phố chưa được nhắc tới. Nói cụ thể ra thì tâm trạng này giống như tâm trạng của người chỉ huy nghiêm khắc trước trận đánh. Khi đó anh ta thường nhớ lại những mệnh lệnh, chỉ thị đã ban ra và một ý nghĩ nôn nóng muốn tìm ra những sai sót, mà trước đây chưa nhận thấy được. Nổi bật lên sau những suy nghĩ này là ý thức trách nhiệm lớn lao trước nhiệm vụ cần phải kiên tâm giải quyết, nhiệm vụ mà lúc này hiện ra với tất cả khó khăn to lớn của nó.

        Kẻ thù đang tiến tới T. với một sức mạnh ưu thế hơn các lực lượng bảo vệ thành phố cả về số lượng lẫn trang bị kỹ thuật, xe tăng, máy bay. Và nỗi lo lắng của Bốt-đa-nốp về kết quả trận đánh ngày mai thể hiện ra ở chính dạng này, đó là sự không hài lòng với bản thân mình và cảm giác đã bỏ lỡ một điều quan trọng nào đó chưa nhìn thấy. « Cần phải lo lắng điều gì nữa nhỉ ? Cần phải nhớ lại, tìm ra, chuẩn bị cái gì nữa nhỉ?». Những câu hỏi dai dẳng cứ ám ảnh tâm trí người trung tá trẻ tuổi như thể chính Bốt-đa-nốp thực sự đã quên mất một điều gì đó rất quan trọng. Cả ngày anh lăn lộn trong các công sự dưới làn gió lạnh hôi hám bị rét cóng, bị mệt đói, song những ỷ nghĩ ấy vẫn cứ luôn luôn thôi thúc trong anh. Bốt-đa-nốp lúc thì nhẩm tính lực lượng bảo vệ thành phố, lúc thì nghĩ về vấn đề chỉ đạo chiến thuật được áp dụng cách đây không lâu trong các trận đánh chớp nhoáng đẫm máu ở gần Min-xcơ mà anh trực tiếp tham gia hoặc trong trận chiến đấu gay go nhiều ngày ở Xmô-len-xcơ, hoặc trong những cuộc tiến công kiên quyết mà chính anh là người quyết định để vượt khỏi hậu phương quân thù. Trong đầu anh thoáng hiện ra tên bao làng mạc anh đã đi qua, những tấm bản đồ quân sự mà anh nghiền ngẫm, những chỗ ngoặt của bao con đường mà các chiến sĩ của anh bảo vệ, những cánh rừng bốc lửa cháy thành than, những sơ đồ vẽ vội, những thành công và sai lầm của mình, những thất bại và thắng lợi của những người chỉ huy khác...

        Xuống xe ngay cạnh tòa nhà tinh ủy, Bốt-da-nốp nhảy qua hai bậc thang, chạy vội lên tầng ba. Hội đồng quân sự đang họp và trung tá yêu cầu báo cho thiếu tướng biết mình đã đến. Cũng như hôm qua, trong phòng đợi, nơi anh ngồi chờ, chật ních người, mặc đủ các kiểu áo bành tô, ca pốt quân sự, đang thì thăm nói chuyện, hút thuốc...

        Thắt dây lưng chặt lại, Bát-đa-nốp thong thả đi từ góc này sang góc khác trong phòng đợi. Đôi má ửng đỏ trên khuôn mặt rám nắng lạnh cóng của anh, cái miệng hơi nghiêm mím chặt.

        Cánh cửa phòng họp chợt mở, và qua đó Bốt-đa-nốp nhìn thấy nhiều người đang ngồi bên bàn phủ dạ xanh. Khuôn mặt dầy dặn của Sa-rốp, chủ tịch ủy ban nhân dân tinh, thấp thoáng qua khe hở và vọng ra giọng nói của ông.

        — Chúng tôi sẽ ghi cho anh như thế này: « Một nghìn áo ca pốt và hai nghìn bộ quần áo ». Sáng mai các anh sẽ nhận dạ...

        Từ phòng họp, một phụ nữ mặc bộ com blê đen đi ra, im lặng một lát như nhớ xem mình ra đây đề làm gì, sau đó bà nói nhỏ:

        — Ai ở nhà máy chế tạo máy cái? Mời vào... Các đồng chí ở đường sắt cũng vào đi...

        Trông dáng bà mệt mỏi như đang ngái ngủ. Mọi người đứng dậy bước vào phòng họp và phòng đợi bỗng chốc vắng tanh; bà thư ký cũng trở vào phòng, đóng cửa lại. Bốt-đa-nốp có lẽ đã bị bỏ quên cũng đứng dậy định đi vào trong đó, song anh bỗng nghe thấy tiếng giày bước sau lưng liền quay lại.

        — Xe-li-vê-xtốp! — Anh ngạc nhiên gọi to. — Làm sao cậu cũng đến đây?

[Giangtvx]

     
        Từ cánh cừa mở ra đường hành lang tối, người đại tá mà anh mới chia tay ở bộ tham mưu phương diện quân hôm kia đang đi qua gian nhà đến chỗ anh. Vóc người to, cân đối trong chiếc ca pốt may rất hoàn hảo với những đây nẹp màu vàng, đầu đội chiếc mũ trùm tai bằng lông cừu non, Xe-li-vê-xtốp gợi cho anh cảm giác là ông ít thay đổi. Song, dường như có một lớp tro phủ lên khuôn mặt chưa cạo râu, giãn ra ở phía dưới của anh ta, đôi mắt đỏ lừ, còn trong khóe mắt có váng bọt trăng trắng.

        — Chào Bốt-đa-nốp! Thế là chúng mình lại gặp nhau... Như người ta nói, núi với núi không bao giờ gặp nhau... — Xe-li-vê-xtốp nói, vẻ gượng gạo không tự nhiên.

        Anh ta siết chặt tay Bốt-đa-nốp trong bàn tay lành lạnh của mình ; dường như khác hẳn khi ở bộ tham mưu phương diện quân, anh ta-cảm thấy rất sung sướng được gặp lại người đồng nghiệp cũ.

        Xe-li-vê-xtốp đến đây không phải có một mình, còn một đại úy má bụ bẫm, đội mũ sắt, mặc áo bạt, ngực đeo tiểu liên chiến lợi phẩm không hiểu sao không vào, đang đứng lại ở ngưỡng cửa phòng đợi.

        Bốt-đa-nốp sửng sốt hết nhìn người này lại nhìn người kia. Anh đã biết là Xe-li-vê-xtốp đã nhận sư đoàn ở vùng A-rxê-nhi-ép-xcơ và các đơn vị của ta ở đó đã bị bọn Đức vượt qua.

        Bốt-đa-nốp nghĩ rằng lúc này họ đang lao vào những trận đánh nặng nề, cho nên sự xuất hiện của người chỉ huy của họ ở đây là không giải thích nổi...

        — Ừ, gặp nhau. Mình ở trong bộ tham mưu khu vực chiến đấu. Hãy kề đi, chỗ các anh ra sao? Anh có biết bọn Đức đã ở làng Mới không? Chúng tiến công với lực lượng như thế nào? — Lập tức Bốt- đa-nốp hỏi han những gì mà lúc này anh quan tâm hơn cả.

        — Mình đi báo cáo với tư lệnh tập đoàn quân, — Xe-li-vê-xtốp trả lời. — Bô tham mưu còn có Đê-mi-dốp, cậu có biết không?

        — Sáng nay tôi vừa ở đấy... Nhưng chỗ các anh đã xảy ra chuyện gì vậy? — Bót-đa-nốp hỏi lại.

        — Điều gì ở chỗ chúng tôi ư? Nhũng điều đã từng phải chờ đợi... — Đại tá nói khá tươi tỉnh. — Cũng chính là những điều mà, anh bạn ạ, anh đang chuẩn bị đón chúng. — Anh nhún vai, trên khuôn mặt thoáng hiện vẻ bực bội như thể muốn nói : « Làm gì mà anh cứ tra hỏi tôi mãi thế? Hãy để tôi yên...». Và bỗng nhiên vẻ sôi nổi vờ vĩnh ban đâu của Xe-lí-vê-xtốp biến mất, nét mặt anh lại trở nên thiểu não chán chường...

        Thấy chiếc ghế bành ngay cạnh, anh mệt mỏi ngồi xuống và bỏ mũ lông ra khỏi đầu.

        — Đồng chí đại tá, chúng ta đang vội, người đại úy đội mũ sắt đứng bên ngưỡng cửa nói.

        — Vâng, cần phải đi... Bốt-đa-nốp, cậu có biết chỗ cậu có thể kiếm được ít xăng cho xe không ? — Xe-li-vê-xtốp hỏi với giọng khổ sở. — Xe chúng mình hết xăng rồi...

        — Được thôi, chúng tôi sẽ lo cho. Nhưng tại sao anh lại ở đây? — Không kìm nổi, Bốt-đa-nốp lại hỏi. — Anh thứ lỗi cho tôi, Ép-ghê-nhi Ghê-ra-xi-mô-vích ạ!

        Xe-li-vê-xtốp ngả lưng vào thành ghế bành. « Anh muốn cái gì ở tôi? Hãy để tôi... ».— Trong vẻ mệt mỏi của anh dường như đang nói ra điều này.

        — Cứ lặp đi lặp lại «Tại sao? Cái gì ? » — Anh bực bội mở đầu. — Mình nhận sư đoàn ngay trong chiến đấu, cậu cũng hiểu điều này rồi... Song đây không phải là tất cả, — anh khoát cánh tay to trắng của mình. — trong bộ tham mưu người ta phố biến tình huống cách khác, nhưng khi đến nhận thì đơn vị bạn ở bên phải đã rút đi từ bao giờ, một bức tranh quen thuộc... Trong lúc đó thì hàng trăm xe tăng Đức... Anh xòe bàn tay ra và vung vung ngay trước mặt mình, — hàng trăm xe tăng lao vào lỗ hổng...

        — Làm sao anh lại có thể ?... — Bốt-đa-nốp gào lên, nhưng ngay lúc đó kiềm chế được. — Làm sao anh lại có thể bỏ sư đoàn của mình được? — Anh hỏi nhẹ nhàng. — Và bây giờ nó ở đâu?

        Đôi mắt anh tối sầm lại nhưng vẫn giương to, tròn xoe, chằm chằm nhìn người nói chuyện với mình.

        — Ngày trong giờ đầu tiên của trận đánh, hai tiểu đoàn đã bị đè bẹp... chắc là trung đoàn số hai của tôi không nhận được lệnh rút lui... Và mình cũng không hiểu được hiện giờ nó ở đâu nữa... — Xe-li-vê-xtóp trả lời mệt mỏi. — Cậu không tưởng tượng nổi điều gì đã xảy ra... Xe tăng tràn lên hết đợt này đợt khác như sóng dồn. Chúng nó đồ đạn không ngớt vào bọn mình, đài quan sát của mình bị trúng đạn. Chính ủy sư đoàn bị tử thương... — Anh vừa nói vừa ưỡn thẳng người lên, tì hẳn người vào tay vịn ghế bành và trong giọng nói của anh có vẻ khẩn cầu. — Mình không phóng đại một tí gì đâu... Hãy tin mình. Mình thấy rõ là với một lực lượng như vậy thì làm sao có thể bảo vệ được tuyến phòng thủ.

        Bốt-đa-nốp nghe với một ấn tượng là Xe-li-vê-xtốp đang nói những chữ gì đó thật là xa lạ. Dĩ nhiên trung tá cố nắm được ý nghĩa của từng lời nói, song cảm giác này vẫn mỗi lúc một nặng nề hơn. Hình như giữa anh và Xe-li-vê-xtóp có một khoảng trống không thể che lấp nổi và trong đó có những câu nói tuy dễ hiểu nhưng không có tác dụng gì cả. Tựa như đây là lần đầu tiên Bốt-đa-nốp mới gặp người đàn ông bốn nhăm tuổi này với mái tóc rối bù trên đỉnh đầu, mặc ca pốt có những chiếc khuy đồng lấp lánh, đang ngồi trong chiếc ghế bành chật hẹp. Thân hình anh ta to lớn, rắn chắc. Và trong con người này, anh không hề nhận ra những nét gì của người đồng chí xa xưa của mình nữa. Nhìn đôi tay trắng trẻo đẹp đẽ đang tì vào tay vịn ghế bành, Bốt-đa-nốp cảm thấy đặc biệt ghê tởm con người 4iày.

        — Đồng chí đại tá! — Người đại úy đội mũ sắt lại nhắc Xe-li- vê-xtốp. — Xin lỗi là tôi lại phải nhắc đồng chí... Nhưng chúng ta có rất ít thời gian.

        — À, còn xăng thì giải quyết như thế nào ? Bốt-đa-nốp, cậu giúp mình chứ? — Đại tá hỏi.

        Bốt-đa-nốp không trả lời, như thể không nghe rồ câu hỏi.

        — Thế đấy, anh bạn ạ! Bây giờ mình bị ghép tội rút lui không có mệnh lệnh... Cấp trên cho gọi mình lên, — Xe-li-vê-xtốp nói tiếp. — Nhưng mình còn có thể làm được gì nữa cơ chứ! Chỉ trong mấy tiếng, sư đoàn đã tan rã, còn lại chẳng bao nhiêu...

        — Thế nhưng anh là người chỉ huy của nó lại đang và vẫn sống nguyên lành, — Bốt-đa-nốp bật nói.

[Giangtvx]

        Đại tá nhúc nhích trên chiếc ghế bành, như định đứng dậy.

        — Cậu nói gì vậy? Cậu nghĩ gì thế? — Anh vội nói. — Cậu nói cái gì vậy ? — Và vẫn không đứng dậy, anh ta chồm cả người về phía trước. — Nếu cái chết của tôi có thể giúp được việc gì đó thì tôi không do dự. Cậu cũng biết mình đấy...

        Tựa như một người lạ, Bốt-đa-nốp nhìn Xe-đi-vê-xtốp với vẻ căm giận mõi lúc một tăng.

        — Cậu không tin ? Đấy là việc của cậu... Nhưng giả sử mình có yếu đuối, mình có lỗi, — đại tá nói to hơn như cảm thấy rằng khoảng trống chia cách anh và Bốt-đa-nốp đang mở rộng hơn ra. —  Mình có lỗi là đã không dám cho một viên đạn vào trán mình... Phải chăng một cái gì đó có thể thay đổi sau việc làm này? Thêm một đại tá chết ngoẻo và chỉ... Phải chăng lỗi là ở mình ? Anh lại cao giọng, cố nói sao cho rõ ràng và dễ hiểu. — Chẳng lẽ cậu không thấy, chẳng lẽ cậu không thấy rằng chúng ta... rằng tất cả...

        Xe-li-vê-xtốp đang rộng bàn tay, xòe cả năm ngón tay về phía Bốt-đa-nóp như muốn túm lấy kéo anh vào lòng.

        «Giá chặt được cái tay của anh ta vất đi đâu được nhỉ!» — Bốt-đa-nốp kinh tởm thầm nghĩ. — Song ngay lúc đó, người ta gọi anh vào cuộc họp. Chẳng kịp chào Xe-li-vê-xtốp, anh chỉ nói ngắn gọn về việc lấy xăng cho xe, rồi vội bước vào phòng họp.

        « Đến đấy như đến chỗ chết, như một kẻ bị phán xét...». — Anh nhớ lại cuộc gặp mặt với Xe-li-vê-xtốp trong bộ tham mưu phương diện quân. — « Nhưng tại sao anh ta lại suy sụp tinh thần đến thế? — Anh tự hỏi.

        Song anh không có thời gian để phân tích kỹ câu hỏi này. Đi-a- cốp yêu cầu anh báo cáo tình hình các đơn vị trên tuyến phòng thủ. Sau khi nghe báo cáo ngắn gọn của anh, Đi-a-cốp bắt đầu phân tích.

        Qua tin tức của thiếu tướng, Bốt-đa-nốp biết được một vài điều mới mẻ. Theo số liệu của bộ tham mưu tập đoàn quân, mà lúc này Đi-a-cốp chịu sự chỉ đạo, có ít nhất ba sư đoàn thiết giáp, hai sư đoàn bộ binh và trung đoàn « Nước Đức vĩ đại» tiến công vào T. Sau khi đã vượt qua các đơn vị quân ta ở vùng A-rxê-nhi-ép-xcơ, Núi Trắng và dọc theo đường cái tiến tới thành phố, lúc này kẻ thù đang tập trung lực lượng ở làng Mới, ngay trước cửa ô phía Nam...

        — Chúng muốn chiếm thành phố chúng ta bằng một cuộc tiến công chớp nhoáng bất ngờ. — Đi-a-cốp nói.   

        Ông mở cặp lấy tấm bản đồ do các chiến sĩ trinh sát vừa lấy được của một tên sĩ quan Đức bị bắt, mở ra trước mặt mọi người. Vòng tròn đen trên bản đồ chi T. được vạch một cung tròn đậm nét màu đỏ từ phía Tây Nam, cạnh đó có ghi ngày « 30 — X ». Cao hơn là mũi tên cong tô đậm nét chĩa thẳng vào Mát-xcơ-va được khoanh một vòng to đậm hơn. Ở đó cũng có chữ số «7 — XI»: bọn Đức tính toán thời hạn chúng sẽ chiếm được thủ đô Xô-viết.

        — Chúng ghi tất cả đều chính xác! — Đi-a-cốp cười. — Những đồ đệ của Sli-phen... Đám người rất cẩn thận!

        Ông rút thuốc lá vê vê trong mấy ngón tay mập mạp rồi châm hút. Những đám khói quyện quanh đầu, ông nheo mắt lại nhìn mọi người đang ngồi bên bàn. Ngoài ông và Bốt-đa-nốp ra, trong phòng còn có La-tô-skin, Sa-rổp và Tê-rê-khốp, trong ban quân sự tỉnh ủy, một người béo đậm dưới năm mươi tuổi, đeo tấm huân chương Cờ Đỏ trên chiếc « nơ » lụa như người ta thường đeo trong những năm Nội chiến.

        — Chỉ là một trò hề ! — Nhìn tấm bản đồ, Tê-rê-khốp nói, nhưng không mỉm cười.

        Bốt-đa-nốp im lặng... Lúc này không còn nghi ngờ gì nữa là kẻ thù mưu toan bẻ gãy tuyến phòng thủ thành phố bằng một trận tiến công mãnh liệt vào tung thâm phòng tuyến của ta với lực lượng xe tăng, cái chiến thuật quen thuộc của bọn Đức vẫn không thay đổi. Và mặc dù trong mấy ngày qua đã làm được nhiều việc: hoàn thành tuyến phòng thủ, pháo binh trong đó có cao xạ đã chiếm lĩnh các hỏa điểm: nhiều con đường tiến tới thành phổ được gài mìn và Đi- a-cốp đã có lực lượng bộ binh dự trữ thành lập từ các đơn vị rút về T. — Song tất cả những điều này chẳng làm yên lòng được là bao. Thậm chí nếu các sư đoàn tiến công thành phố không đủ quân số đi chăng nữa thì như Đi-a-cốp đã chỉ rõ, dù tập đoàn quân số 2 của Đức đã bị đánh kiệt quệ, thì tương quan lực lượng vẫn còn chênh lệch rất lớn đến mức kỳ quặc, vẻ đăm chiêu suy nghĩ, La-tô-skin cầm chiếc đồng hồ bỏ túi ở trên bàn, nhìn mặt số và lên dây cót một cách hững hờ rồi lại đặt xuống chỗ cũ. Phòng họp im lặng... vài ba phút. Ánh sáng gay gắt chiếu từ trên trần xuống soi rõ tấm bản đồ nhàu nát treo ở góc phòng.

        — Thôi, thế này, chúng ta sẽ quyết chống trả lại trận đánh tung thâm của quân Đức bằng chiến thuật phòng ngự chiều sâu của chúng ta, — như trả lời cho những ý nghĩ của Bốt-đa-nốp, Đi-a-cốp lại bắt đầu nói. — Và xe tăng chúng nhất định sẽ bị sa lầy trong đó, phải sa lầy... Ba giờ trước đây, từ bộ tham mưu phương diện quân, tôi được biết là các đơn vị bộ binh và pháo chống tăng sẽ đến chi viện cho chúng ta. Chúng ta sẽ làm rối tung mọi ý đồ trong tờ lịch này của bọn Đức. — Đi-a-cốp chỉ tay vào tấm bản đồ. — Anh có nhận được tin gì của đại đội trưởng đại đội được điều đến Khlép- nhi-cốp không? — Quay sang Bốt-đa-nốp, ông hỏi.

        — Không không nhận được gì cả. Tôi chỉ biết là ở đấy đang đánh nhau. — Bốt-đa-nốp trả lời.

        — Vâng, trung đoàn công nhân đã bắt đầu vào trận, — La-tô- skin nói.

        Ông lại nhìn đồng hồ và đứng dậy, người xương xương, rất nghiêm nghị. Ông đưa tay khẽ sửa lại chiếc va rơi thắt dây da nhỏ của mình.

        — Mựời phút nữa, — ông nhỏ nhẹ bắt đầu. — tôi phải báo cáo với Hội đồng quân sự Nhà nước về tất cả những gì mà chúng ta đang làm để bảo vệ thành phố. Tôi nghĩ rằng tôi sẽ thể hiện được ý kiến chung của chúng ta, nếu tôi nói: «Ngày mai, ba mươi tháng Mười, bọn phát xít sẽ không vào được thành phố, ngày kia cũng vậy và sau này chúng cũng không khi nào vào được Mát-xcơ-va của chúng ta ! — La-tô-skin nói điều này một cách đơn giản và bình thản.

        Bốt-đa-nốp nín thở, ngẩng đầu... Trong giọng nói bình thản đó của La-tô-skin, anh cảm thấy một niềm tin không thể nào lay chuyển được.