Thành phố hòa bình

[Giangtvx]

        Ông lại cười khà khà thoải mái, người nào đó cũng cười theo và mọi người lục tục đứng dậy khỏi bàn. Sép-kin kéo sụp mũ xuống trán và nói là khoảng sáng mai vũ khí của trung đoàn sẽ sửa chữa xong và Pa-ven cứ việc nghỉ ngơi, đừng lo lắng gì cả. A-lếc-xây Grô-móp cũng đứng lên. Cửa xuống bếp mở toang và từ đấy ló ra khuôn mặt đỏ như gấc, béo mập của bà cấp dưỡng ; sau lưng bà, một người cũng đang ló đầu nhìn. Ca-da-cốp bỗng nhiên đứng lên và chạy ra giữa phòng, cúi cái đầu hói của mình xuống chào mọi người và cất giọng hát khe khẽ:

                                     Như ánh mặt trời sáng chói,
                                     Ánh mặt trời long lanh đỏ thẫm !
                                     Mái tóc xoăn, vàng sẫm
                                     Mái tóc xoăn từ lúc bẩm sinh
                                     Ôi, Pa-ven, chàng trai tóc xoăn vàng sẫm,
                                     Ôi Na-ta-sa, cô gái hiền lành
                                     Đã yêu nhau như thuở lọt lòng.

        Ồng vỗ tay đánh nhịp. Các bàn bên cạnh, mọi người cũng vỗ tay theo. Tất cả những người có mặt đều nhìn Pa-ven và Na-ta-sa trìu mến, thiện cảm, tuy nhiên vẫn không giấu được vẻ tò mò, háo hức như thường xảy rá trong các cuộc tiễn đưa đôi vợ chồng mới sau bữa tiệc cưới. Pa-ven nhìn vợ — chị đang cười ngỡ ngàng, mặt đỏ bừng, thậm chí tai cũng đỏ, mái tóc vàng rực dưới ánh đèn, đôi bím tóc tết hất ra trước.

        Ca-da-cốp giậm giậm đôi chân, nện vang đôi ủng, lắc lắc đôi vai và bắt đầu nhảy:

        — Hấp! Hấp! Ù hây! — Ông hét vang. — Hấp ! Hấp ! Ù hây !

        Pa-ven bất giác đứng dậy đi ra cửa, anh lắc đầu, tay gia cao... Nhưng xung quanh tiếng cười đùa vui vẻ vẫn không ngớt. Có lẽ mọi người đã bàn trước với nhau, tổ chức cuộc vui, đón chuyến về thăm nhà ngắn ngủi của Pa-ven. Pa-ven thấy tức ngực, có cái gì đó nghẹn nghẹn ở cổ. Lòng biết ơn lẫn nỗi buồn, sự xúc động và thẹn thùng đang hòa vào nhau làm anh bối rối, ngượng nghịu. Nhưng rồi những cảm giác đó vụt biến mất, nó hòa với tình cảm chung mãnh liệt, hòa với sự gần gũi thân thương đối với những con người rộng lượng và thoải mái, hòa với mối quan hệ vĩnh viễn của anh và tinh thần sẵn sàng phục vụ họ.

        — Hãy nhìn con chim le le này, Pa-sca! — Ca-da-cốp vẫn chưa chịu buông tha. — Hây! Hây! A, nhảy theo vòng vào.

        Pa-ven bị quây giữa vòng người sôi nổi, giữa tình cảm nồng thắm của mọi người. Anh cúi đầu, nhắm mắt lại...,

        ... Khi cùng chồng về phòng. Na-ta-sa thấy căn phòng chị đang ở cùng Cu-dơ-nhe-xô-va (một trong những căn phòng bỏ trống của văn phòng nhà máy) đã được dọn dẹp cẩn thận. Sàn nhà lau bóng, chiếc tủ sát nhỏ kê ở góc phòng đã biến thành chiếc bàn con, có giải chiếc khàn hình tròn sạch sẽ; chiếc bếp lò đã cháy đỏ rực. «Tất cả do cô bạn đáng yêu Pra-xcô-vi-a Nhi-ki-tri-na sắp đặt đây mà ». Na-ta-sa chỉ thoáng nghĩ được như vậy... Chị đã nghe thấy tiếng chân bước của Pa-ven ở ngay sau lưng chị, chị không thể nghĩ gì hơn được, trong cái phút giây này khi anh đang bước đến sau chị.

        Pa-ven khép cánh cửa ra vào, Na-ta-sa quay lại và họ đa đứng trước mặt nhau. Cuối cùng, sau bao nỗi lo lắng và những điều không may, sau thời gian xa cách dài dằng dặc, giờ đây họ hoàn toàn tự do bên nhau. Nhưng có lẽ chính vì họ phải tìm nhau lâu như thế, thường xuyên nghĩ đến cuộc gặp gỡ này, đã chờ đợi biết bao lâu, nên lúc này, họ thấy có vẻ ngượng ngùng, kỳ lạ như vậy. Nhưng đáng lẽ Na- ta-sa phải lao đến ôm chầm lấy chồng, nhưng chị vẫn hình dung hàng nghìn lần trước đây thì giờ đây, chị lại thấy thèn thẹn và vẫn đứng im, buông tay xuống. Pa-ven hình như cũng chỉ mỉm cười gượng gạo.

        — Hóa ra em lại ở đây... — Anh nói thì thào, hồi hộp, — Đây trước là phòng của chủ tịch công đoàn Ô-xi-pốp.

        — Bác Ô-xi-pốp à? Vâng... Chả lẽ thế chăng?... — Na-ta-sa nói.

        — Ở đây tốt quá chứ... — Anh nói. — Phòng rộng có thể sống đàng hoàng được.

        Họ lại im lặng... Na-ta-sa đến bên lò sưởi mở cửa. Nhưng hình như chị lại không biết làm việc đó để làm gì. Pa-ven đến bên chị và họ im lặng sung sướng đứng cạnh nhau bên lò sưởi. Lửa đã sắp tàn. Những ánh lửa xanh nhấp nháy tỏa ánh sáng lên mấy mảng tường quanh phòng. Pa-ven ngồi xuống, cúi người bẻ tiếp vài cành bạch dương bỏ vào lò. Khói lại bốc lên, ngoằn ngoèo thoát ra khỏi ống thông hơi và tiếng củi nổ lách tách, lửa cháy bừng và căn phòng ấm áp hẳn.

        — Trước bữa tối, em đã gọi điện cho cô An-na Va-xi-lép-na ở nhà máy, —  Na-ta-sa nói khẽ. — Nhưng cô không có ở đấy và người ta hứa với em nhất định sẽ báo cho cô biết...

        — Em đa gọi rồi à ?... Người ta hứa sẽ báo lại cho cô à ?... —  Pa-ven hỏi lại.

        Anh không lạ gì điều này ở Na-ta-sa cả, chị không bao giờ quên nghĩa vụ của mình đối với mọi người. Thậm chí chị nhớ cả ngày sinh của từng người thân thích, ngày đáng ghi nhớ của gia đình như ngày cưới, ngày tang và những ngày kỷ niệm khác. Trong việc làm đáng yêu và cách cư xử dịu dàng này của chị, anh thấy ít có ở những người bình thường khác.

        — Cám ơn em lắm! Nếu không có em, có lẽ anh đã quên hết rồi. — Pa-ven thành thật thú nhận với vợ.

[Giangtvx]

        Anh đứng bật dậy, quàng tay ôm ngang vai Na-ta-sa, còn cô ngước lên, nhìn xoáy vào khuôn mặt nghiêm nghị, hơi tái với đôi mắt đen, mệt mỏi của chồng.

        ... Pa-ven mở mất, lắng nghe và tinh hẳn giấc ngủ. Những tiếng nổ liên hồi ầm ĩ, nặng nề vọng vào căn phòng tối đen và anh biết ngay có trận đánh lớn đang diễn ra ở nơi nào đó trước thành phố. Pa-ven nằm nán một phút để đoán xem tiếng đại bác từ vừng nào vọng tới. Nhưng trong bóng đêm dày đặc của căn phòng, anh không thể nhớ được đâu là cửa sổ, đâu là cửa ra vào... Lò sưởi có lẽ đã tắt từ lâu rồi. Pa-ven co người, rút tay ra khỏi chăn. Anh sờ soạng tìm bao diêm trên bàn, rồi ngồi dậy, có thật nhẹ nhàng để vợ khỏi thức giẩc và đánh diêm, Ánh diêm yếu ớt lóe lên soi bím tóc xoăn dày của Na-ta-sa xõa trên gối, khuôn mặt nắm nghiêng, đôi môi hé mở, chiếc trán cao cao của chị. Diêm tắt, Pa-ven vừa mò mẫm mặc quần áo, vừa run lên vì rét và vội. Trong tiếng ầm ầm của trận đánh, anh nghe rõ cả tiếng súng máy và đoán chắc mặt trận cách đây không xa.

        Cố nhón đôi ủng có cá sắt nặng trịch thật nhẹ nhàng, anh đi lại cửa sổ, kéo chiếc mành lên. Ngoài sân, bóng đêm dày đặc màu tím sẫm, đã đến giờ phút mặt đất lẫn bâu trời hòa vào nhau thành một màu mờ mờ trước lúc rạng đông. Và ở những đám máy thấp lơ lửng trên thành phố, những làn ánh sáng yếu ớt nhấp nháy như ánh chớp hoặc lửa đạn. Tuy vậy, khó mà xác định được trận đánh này đang diễn ra ở khu vực nào của mặt trận và Pa-ven thấy hình như tiếng súng có ở khắp mọi nơi...

        — Anh đã dậy rồi ư... Páp-lích! —Tiếng nói vang lên trong góc phòng. — Hãy còn sớm lắm...

        — Em cứ ngủ đi, ngủ đi. — Anh nói và vội vã thắt chặt dây lưng. — Không có gì đáng ngại đâu...

        — Em cũng dậy đây, chờ em một tí... Để em chuẩn bị bữa ăn điểm tâm cho anh, — Na-ta-sa nói, giọng vẫn còn ngái ngủ. — Em dậy ngay đây... Chả lẽ anh phải đi sớm thế.

        — Nằm xuống, em ngủ đi. — Pa-ven nhắc lại, — Có thể chỉ là trận pháo kích bình thường thôi.

        Kéo lại bao súng trên thắt lưng để rút khâu súng ngắn mười hai viên vừa được tặng chiều qua cho thuận tiện hơn, anh đi về phía Na-ta-sa, cúi xuống hôn cô và anh cảm thấy hơi ấm thơm dịu từ cô tỏa ra.

        — Nhưng anh chưa ăn sáng... Em dậy bây giờ đây, anh chờ em một tí thôi. — Na-ta-sa nằn nì.

        — Em ngủ đi, ngủ đi. Không có việc gì đặc biệt đâu... Chi là trận pháo kích thôi. — Anh khẳng định, ôm hôn cô, lúc ghì đâu cô vào lòng, lúc lại đẩy ra.

        — Anh còn trở lại nữa không ? — Na-ta-sa nhìn theo anh hỏi lại. — Anh đi đâu mà vội thế... Chả lẽ không ăn sáng...

        — Được rồi, được rồi, anh sẽ quay lại. — Pa-ven nói. — Nhất djnh, nhất định sẽ quay lại.

        Tiếng sắt thép xoang xoảng vang lên ở noi nào đó ngay sau bức tường... Từ biệt Na-ta-sa, Pa-ven đi ra cửa, giơ tay về phía trước sờ soạng để không động phải đồ vật trong căn phòng vẫn còn tối đen.

[Giangtvx]

       

2

        Đầu tháng mười một, mặt trận ở ngoại ô Mát-xcơ-va tạm thời yên tĩnh, ở các vùng lẻ tẻ, những trận đánh ác liệt vẫn diễn ra. Nhưng nhìn chung, như các giới quân sự thường nói, đây chỉ là sự yên tĩnh ngắn ngủi tạm thời giữa hai đợt của những trận đánh lớn.

        Mùa thu ở ngoại ô Mát-xcơ-va sắp tàn, ban đêm trời khá rét, những bông tuyết đầu mùa đã rơi trên mặt đất cứng nham nhở, những đường hào ngang dọc, những trận gió tuyết đầu tiên đã trải ra trên các cánh đồng gài đầy mìn, phủ lên những hàng rào dây thép gai, và ở các bờ sông mà từ lâu biến thành tuyến phòng thủ vững chắc, đã thấy xuất hiện những tảng băng đầu tiên. Để cố đạt được thắng lợi quyết định trước khi mùa đông đến, Hít-le và các tướng lĩnh của y đã hết sức vội vã chấm dứt thời gian nghỉ bắt buộc trong cuộc tiến công của chúng. Bộ chỉ huy cụm tập đoàn quân «Trung tâm » vội vã tập trung chấn chỉnh, bổ sung thêm quân số cho những đơn vị đã bị tổn thất hoặc kiệt sức. Vào giữa tháng mười một, chúng đã tập trung được tới năm mươi mốt sư đoàn chỉ để chống lại một phương diện quân miền Tây của ta. Một lần nữa, bọn tướng tá Hít- le lại vạch kế hoạch « Can-nơ » tức là kế hoạch vây hãm và tiêu diệt hoàn toàn các đơn vị đối phương... Nhiệm vụ tiến công chính lần này được giao cho các cụm tập đoàn quân xe tăng mạnh, bố trí ở hai cảnh: cánh trái do tập đoàn quân ba và bốn của tướng Gô-ốt và Khíp- nhét đảm nhiệm, còn tập đoàn quân xe tăng số hai của tướng Hu-đê- ri-an ở cánh phải. Kế hoạch của bộ chỉ huy Đức dự tính với hai mũi tăng thọc sâu này, sau khi đã chia cắt các đơn vị quân đội Xô-viết ra, sẽ gặp nhau ở đăng sau Mát-xcơ-va và như vậy là hoàn thành việc bao vây thành phố này. Còn cụm tập đoàn quân bộ binh chính gồm các quân đoàn chín, hai mươi, mười hai, mười ba phải làm tê liệt các đơn vị ta, giáng đòn quyết định vào các hướng ngoại vi Phô-nin và Xe-ru-pu-khốp. Nhưng tư tưởng chiến lược của kế hoạch «Can-nơ» không làm cho bọn tướng lĩnh Hít-le yên tâm.

        Và các đơn vị kỵ binh mạnh ở hai sườn mặt trận trước đây đã quyết định sự tiến triển của những trận đánh ở «Can-nơ», thì hiện giờ, hai nghìn năm sau, được thay thế bằng các đơn vị xe tăng cơ động...

        Kế hoạch « Tổng tiến công » lần thứ hai vào Mát-xcơ-va lặp lại những nét chủ yếu về ý đồ chiến dịch của cuộc tiến công ngày một tháng mười; xét về toàn bộ nó cũng không kém gì (và cũng không hơn gì) những kế hoạch khác do những học trò cần mẫn của Sli-phen và Liu-ghen-dơ-pha soạn thảo ra. Cũng cần phải nhớ ràng, nó vẫn dựa vào lý luận quân sự mà trước mùa đông năm 1941 vẫn được các nhà chiến lược khác ở châu Âu và bên kia đại dương đánh giá cao. Những thắng lợi chớp nhoáng trước đây của quân đội Đức ở Hà Lan, Pháp, Ba Lan cũng là do sự phối hợp của các chiến thuật dùng tăng thọc sâu và vu hồi tạo nên. Còn bây giờ, lực lượng và phương tiện được bộ chỉ huy Hít-le sử dụng trên mặt trận ngoại ô Mát-xcơ-va là hàng trăm nghìn binh lính tập trung cách Mát-xcơ-va từ bảy mươi đến tám mươi ki-lô-mét, hàng chục nghìn xe cơ giới chỉ chờ lệnh là sẵn sàng xuất phát — những lực lượng và phương tiện đó vượt xa rất nhiều so với lực lượng đã được sử dụng tiến công vào Pa-ri, Đu- két, đồng bằng sông Vít-la, vùng bờ biển Bắc. Thế nhưng, ngay trên đất Xô-viết, trên các ngả đường dẫn đến thủ đô Xô-viết, lý luận quân sự của bọn phát xít Đức đã bị phá sản nặng nề.

        Đến giữa tháng mười một, quân địch đã chuẩn bị xong cuộc tiến công mới vào Mát-xcơ-va và ngày mười lăm, các xe tăng Đức đa mở cuộc tiến công ở vùng ngoại vi phía tây Mát-xcơ-va. Ngày hôm sau, cuộc tiến công lan xuống phía nam và hướng tiến đã thọc sâu vào vòng cung Clin-xcơ — Vô-lô-cô-lam-xcơ. Khi bình mình vừa rạng, một số lượng rất lớn xe tăng và máy bay đã cùng một lúc xuất hiện trên mặt đất và bầu trời, hướng vào trận địa của quân đội Xô-viết.

        Nhưng một màn lưới lửa, cả ở dưới đất lẫn trên trời đã chờ đón chúng...

[Giangtvx]

        Bộ tổng Tư lệnh tối cao quân đội Xô-viết đã dự đoán kịp thời kế hoạch tác chiến của quân địch. Khoảng giữa tháng mười một, các đơn vị đóng ở những vị trí xung yếu ở ngoại vi Mát-xcơ-va được bổ sung thêm quân số và các phương tiện kỹ thuật... Gần nửa triệu người Mát-xcơ-va, chủ yếu là phụ nữ, vì đàn ông phần lớn đã vào quân đội, tay xẻng, tay cuốc đi ra vùng ngoại ô, biến những nơi thanh bình trước đây thành tuyến phòng thủ vững chắc. Những tuyến phòng thủ dài, sâu, hiểm trở được xây dựng trong một thời gian rất ngắn đã ngăn cản bước tiến của các sư đoàn xe tăng Đức... Chúng ta cũng đã biết rằng, những đòn giáng trả của quân đội Xô-viết vào tháng mười một năm 1941 ở Ti-khơ-vin và Rô-xtốp trên sông Đông không chỉ phá vỡ kế hoạch của các nhà chiến lược Đức đối với Lê-nin-grát và Cáp-ca-dơ, mà còn ngăn cản không cho chúng đưa các đơn vị quân Đức ở vùng này đến Mát-xcơ-va. Đồng thời, từ hậu phương xa xôi của Tổ quốc, từ miền Xi-bia, Da-cáp-ca-dơ, từ Trung Á đến Pô-bôn- gia, trong cả tháng mười một có tới hàng nghìn chuyến xe lửa chở người, vũ khí tới Mát-xcơ-va, cách nhau một giờ, rồi nửa giờ và càng về sau càng nhiều hơn. Ít người biết hàng hóa được bốc dỡ ở ga nào; hàng chục sư đoàn được thành lập ở vùng U-ran, Von-ga đã biến mất hút ở đâu và khối lượng lớn vũ khí, phương tiện kỹ thuật quân sự như: xe tăng, pháo, máy bay được chuyền đến nơi nào. Các khu rừng ở Đi-mi-tơ-róp và Ri-a-la hình như đã nuốt chửng mất tất cả; và cũng chỉ đến bây giờ, tất cả chúng ta mới biết rõ, chính ở đây, các lực lượng dự trữ rất lớn đã tập trung hết sức bí mật, ngoài phạm vi vòng vây xe tăng của bọn Đức. Kế hoạch tiêu diệt kẻ thù ở ngoại vi Mát-xcơ-va được coi như là sự chuyển tiếp bất ngờ từ phòng thủ sang phản công trên một phạm vi chiến lược rộng lớn, trong một chiến dịch khó khăn nhất, đạt tới đỉnh cao nghệ thuật quân sự. Chiến lược đòi hỏi tập trung một số lượng nhân lực chưa từng thấy, gồm hàng triệu người trong quân đội và ở hậu phương để thực hiện kế hoạch của Bộ Tổng tư lệnh tối cao. Lòng dũng cảm, sự nhất trí, sự hy sinh và tính kiên trì của họ đã được thể hiện bằng chiến thắng giành được ở ngoại vi Mát-xcơ-va.

        Các chiến sĩ bộ binh của tướng Pan-phi-lốp, kỵ binh của tướng Đô-ba-tốp, các chiến sĩ xe tăng của tướng Cu-tu-dốp, sau khi đã chiếm lĩnh các khu vực hỗn hợp, là những người đầu tiên đón những đòn phủ đầu kinh khủng nhất của quân thù trên hướng Vô-lô-cô-lam- xcơ. Những thử thách nặng nề nhất đặt trước số phận của các chiến sĩ trong cuộc chiến đấu một chọi bốn này. Và «khi bọn Hít-le lợi dụng ưu thế lực lượng của mình chọc thủng phòng tuyến, tiến lên trước, thì điều thường thấy là rất ít các chiến sĩ trong số những người bảo vệ phòng tuyến còn sống sót. Không thể lùi được nữa vì, như chính trị viên Cla-cốp — một trong hai mươi tám chiến sĩ còn lại của tướng Pan-phi-lốp, chiến đấu ở tuyến Đô-bô-xê-cốp đã nói với các chiến sĩ của mình vào chiều mười sáu tháng mười một, ngày tiến công của bọn Đức là:

        — « ... Nước Nga vĩ đại, bao la, nhưng không thể lùi được nữa rồi... Đàng sau là Mát-xcơ-va».

        Những lời nói giản dị và đầy sức mạnh của Cla-cốp trong cuộc chiến đấu không cân sức trước khi hy sinh, mà ngày nay chúng ta được nghe, đã nhanh chóng lan đến các đại đội bộ binh, kỵ binh, pháo binh và các phi đội không quân bảo vệ thủ đô.

        Vào những ngày hai mươi của tháng mười một, các cuộc chiến đấu  ở ngoại ô Mát-xcơ-va diễn ra hết sức căng thẳng, đặc biệt ác liệt nhất là ở vùng Clin và hồ chứa nước I-xtrin-ki. Những mảnh sắt vụn cháy, những xác người mặc quần áo xanh lá cây bẩn thỉu, áo choàng phụ nữ chất đầy trên những đống tuyết đổng băng, trên những con đường dẫn đến Mát-xcơ-va; mùi cao su khét lẹt bốc ra từ những chiếc tăng bị phá hủy, cứ ngưng đọng mãi trong bầu không khí lạnh lẽo, ẩm ướt... Bọn Đức vẫn cứ tiến, dù rất chậm vì bị tổn thất nặng nề. Vào cuối tháng mười một, khi các xe tăng địch chỉ còn cách thủ đô khoảng hai mươi nhăm ki-lô-mét, ở Khim-ca đã nghe thấy rổ tiếng súng máy quân thù. Nhưng trong những ngày này, những ngày khó khăn và nặng nề nhất này, Bộ Tổng tư lệnh tối cao vẫn chưa vội tung vào trận đánh những lực lượng dự bị chiến lược mới của mình. Việc tập trung các đơn vị này vừa thực hiện xong. Các cánh rừng ở Đi- mi-tơ-rốp và Khim-ca lúc này trở nên chật hẹp bởi quá đông người mặc những bộ quần áo mới nửa quân sự, bởi vô số xe tải cắm đầy cành ngụy trang...

        Chính sự kiên cường và lòng quả cảm, anh hùng của người lính biểu hiện trong những đơn vị này đã làm cả loài người biết ơn và kính trọng...

        Hầu như cùng lúc với cuộc tiến công vào phía Tây Bắc thủ đô, bọn Đức cũng mở đợt tiến công vào phía nam thành phố. Trong tay viên tướng tư lệnh quân đoàn xe tăng số hai, Gie-đê-xi-an có gần 600 xe tăng. 1.000 pháo lớn, 80.000 tay lê và 300 máy bay. Cuộc chiến đấu bắt đầu trên một mặt trận tương đối chật hẹp. Các đơn vị củả ta đã giữ vững được trận địa, chống lại lực lượng ưu thế của địch trong suốt ba ngày đêm và đến ngày thứ tư — bọn chúng phải rút lui.

[Giangtvx]

*

        Tướng Đi-a-cốp được gọi lên báo cáo gấp với tư lệnh quân đoàn. Bộ tham mưu quân đoàn vẫn đóng ở chỗ cũ cách T. năm ki-lô-mét, trong một làng nhỏ. Nhưng Đi-a-cốp không thể đi xe đến ngay đấy được. Máy bay Đức vừa mới oanh tạc ở đường lớn, phía trước, một xe tải ba tấn bị trúng bom, lật nghiêng, hai cái khác nằm sa lầy dưới rãnh, hàng đoàn xe đằng sau đang bị ùn lại, do đó thiếu tướng phải bước ra khỏi xe. Tập hợp một số lái xe, ra lệnh cho một nhóm bộ binh đang đi vào thành phố dựng lại, thiếu tướng chỉ huy họ dọn sạch con đường... Đến khi các xe chuẩn bị đi tiếp thì trên trời nhợt nhạt và quang mây lại xuất hiện máy bay Đức. Tất cả các chiến sĩ khoảng hai mươi lăm người nhanh chóng ẩn nấp vào các khe rãnh hai bên đường và cánh đồng.

        — Tránh đi, đồng chí thiếu tướng! — Một chiến sĩ râu xồm, mặc chiếc áo lông cộc tay, sau vai lủng lẳng khẩu súng trường chạy về phía Đi-a-cốp, và lăn xuống rãnh, co người lại, nhìn lên trên.

        — Nhanh lên, nhanh lên, đồng chí thiếu tướng! — Anh thét gọi, vẫy vẫy tay.

        Đi-a-cốp nhìn xung quanh và hình như không tìm thấy chỗ mà ông, — một vị tướng — có thể nằm ẩn được, ông vẫn đứng nguyên. Người cao lớn, đẫy đà, bước chậm chậm, áo ca pốt xanh phanh ra để lộ bộ ngực nở nang... Ba chiếc máy bay từ sau cánh rừng xa vòng ra bay dọc theo đường cái, rồi nhanh chóng mở rộng vòng lượn.

        Đi-a-cốp xác định rõ chúng là loại khu trục Mét-xê-mít. Ông nhìn lại lân nữa cánh đồng phụ đầy tuyết, hoàn toàn trống trải, những chiếc xe im lìm đứng nối nhau trên đường, những bóng người thấp thoáng ẩn hiện trên tuyết.

        — Hãy chuẩn bị bắn vào những con chim ăn xác thối! — Ông hét lên với tất cả giọng âm vang của mình. — Lên đạn!

        Tháo chiếc găng ở cánh tay phải, ông rút súng ngắn ra khỏi bao. Lập tức ở một vài chỗ sau thùng xe, dưới các rãnh nghe thấy tiếng lách cách lên đạn. Tuy dáng người đẫy đà, ông bước lên trước vài bước rất nhẹ nhàng — lòng căm giận bọn Đức đã thu hút ông đến nỗi ông quyết định đối đầu với chúng.

        — Ngắm chiếc thứ ba, hướng vào đầu. — Ồng ra lệnh, giọng sôi lên, — Bắn! Năm loạt!

        Tiếng rú của động cơ biến thành tiếng gầm gừ điên cuồng, ba chiếc máy bay đang lao xuống. Đi-a-cốp đứng thẳng người lên, giơ khẩu súng ngang tầm mắt, bắn. Trong khoảnh khắc, ông cảm thấy không phải những chiếc Mét-xê-mít đang lao thẳng xuống ông mà chính ông đang lao thẳng vào nó.

        Một người lính mặc áo bông chẽn, nhìn thiếu tướng như bị thôi miên, khi hồi tâm lại, anh hất súng khỏi vai và bắn vào chiếc máy bay dẫn dầu... Bỗng nhỉên trên bầu trời vang lên những tiếng nổ dữ dội, từ máy bay địch, những loạt đại liên cũng bắt đầu nhả dạn. Những con quái vật khổng lồ hạ thấp xuống, lấp lánh ánh lửa, đôi cánh đen ngòm của nó phủ kín khoảng đất trống trải và người lính bỗng cảm thấy như trời tối sập xuống. Nhưng để chống trả lại một cách tuyệt vọng, anh vẫn liên tiếp bắn hàng loạt đạn vào cái bóng tối đó và tiếp theo anh, hàng loạt đạn của các đồng chí quanh anh cũng đồng thời vang lên. Sau đó, đột nhiên trời lại bừng sáng, tiếng súng cũng im bặt, những con quái vật bằng sắt đã cút hẳn...

        Giơ tay che ánh mặt trời, Đi-a-cốp nhìn xung quanh — khuôn mặt to, đỏ hồng của ông vẫn còn những nét giận dữ, nhưng rồi dịu lại, ông thoáng nở nụ cười. Máy bay không vòng lại nữa... Người linh râu xồm, ngồi trong chiếc rãnh cách ông không xa đang vội vã kéo khóa nòng, cố gắng một cách vô ích để làm bật đạn ra...

        — Anh đang làm gì đấy? — Ông hỏi to. — Anh đang làm trò gì đấy hả ?

        — Nó bị hóc... Tôi đang cố gắng đẩy nó ra! — Anh lính làu bàu nói, mắt sợ hãi nhìn xuống rồi lại nhìn lên.

        — Khi đạn hóc phải làm gì ? Quên hết cả cách tháo đạn hóc rồi phải không? — Đi-a-cốp nói. — Đưa tôi xem nào...

        Bước lại gần người lính, ông cầm lấy khẩu súng, mở khóa nòng, dùng ngón tay đẩy viên đạn và nhẹ nhàng cho vào bầu nòng.

        — Súng đề lâu không lau. — Đi-a-cốp nói. — Chửi rủa nó làm gì. Vũ khí phải giữ cẩn thận chứ. Tay anh sao run thế? Anh mới được bổ sung đến đây phải không ?

        — Tôi ở trong đoàn vận tải... — Anh lính trả lời lí nhí.

        Đi-a-cốp lại ngàng đầu lên — máy bay đã khuất hẳn sau đám mây xám nhạt.

        — Chúng cút rồi, — ông nói và quay lại nhìn người lính. —  Này, anh thấy không, bọn Đức nó sợ anh đấy, đồng chí lái xe ạ...

        Ông cúi xuống, bốc nắm tuyết xoa xoa vào kẽ ngón tay, rồi chậm rãi bước những bước chắc nịch về xe của mình. Người lính râu xồm ngượng nghịu nhìn theo tầm lưng to bè của ông... Các chiến sĩ gọi nhau í ới, bò ra khỏi rãnh. Người lái xe chạy đến chỗ Đi-a-cốp.

        — Đồng chí thiếu tướng! Đồng chí thiếu tướng! — Anh gọi vẻ trách móc hờn dỗi.

        Một chiến sĩ bộ binh bị thương nặng, Đi-a-cốp ra lệnh đưa anh vào xe của mình. Sau đó ông cảm ơn các chiến sĩ đã bắn hiệp đồng tốt và tạm biệt họ... Lên xe, Đi-a-cốp rút thuốc lá đưa cho chiến sĩ bị thương, rồi châm lửa hút và trầm ngâm suy nghĩ. — đôi mắt nhỏ nheo lại, tựa như biến đi trong nếp nhăn. Mắt ông nhìn thấy những đoàn ô tô nặng nề, chờ đầy hàng quân nhu không đi về phía mặt trận mà ngược trở lại, lên phía Bắc, về Mát-xcơ-va. Qua đó có thể thấy được rằng, hậu phương đã lui lại đằng sau...

[Giangtvx]

           
        ... Sĩ quan liên lạc vừa từ tuyến trước về đang đứng trước tư lệnh quân đoàn, trung tướng Vôn-ghin. Trung tướng ló nửa người ra cửa sổ, phía ánh sáng để đọc báo cáo. Ông mời Đi-a-cốp ngồi chờ ông ở ghế...

        Trong ngôi nhà mọi người vẫn im lặng đợi chờ; hai sĩ quan tham mưu làm việc bên chiếc bàn gỗ mộc, trải đầy bản đồ, vừa chăm chú vừa thỉnh thoảng ngước nhìn Vô-ghin, còn viên sĩ quan liên lạc vừa mang báo cáo tới văn không rời mắt khỏi tư lệnh quân đoàn...

        Ông từ từ quay lại, lưng che kín cả cửa sổ, trong phòng tối hẳn.

        — Trung tá Bê-rê-cốp báo cáo là bọn địch đã chiếm được Mô- lô-cô-vô. — Giọng khàn khàn, ông thông báo cho các sĩ quan của mình. — Bê-rê-cóp đã phản kích hồi bảy giờ mười lăm.

        Viên sĩ quan liên lạc thỉnh thoảng lại đổi chân, chiếc áo choàng của anh có tuyết đóng băng lạnh cứng, phủ kín ở dưới kêu lạo xạo.

        — Đúng như vậy... thưa đồng chí trung tướng. — Anh nói ngắc ngứ, đôi môi mấp máy khó nhọc, — Khi tôi đến đây, quân ta đã đánh bật được... bọn địch... rồi. Mọi người đều tham gia tiến công, cả văn thư lẫn những người bị thương nhẹ.

        Anh không nói thêm được nữa, cựa quậy đôi vai và rùng mình, bộ quần áo đóng băng kêu lạo xạo.

        — Sao anh đi lâu thế? — Vôn-ghin hỏi.

        — Tôi ở lại đó không lâu Ở đó là đầm lầy... Tôi bị sa xuống bùn... — Và vẫn giọng nói khó nhọc, trầm vang, tựa như lãnh đạm, anh tiếp. — Trong một đêm, trung đoàn đã đánh lui hai mươi đợt tiến công... Đại đội bốn vẫn giữ vững trận tuyến.

        Tư lệnh quân đoàn không nói gì, ông đứng quay lưng về phía ánh sáng, do đó, không thể thấy được những thay đổi trên nét mặt khuất bóng của ông. Một trong hai người sĩ quan tham mưu đứng dậy vẻ lo lắng về những tin tức này, và người thứ hai cũng đứng lên theo...

        — Tôi đã ở trung đoàn này... Ở đây phần lớn là người A-khan- ghen, — cuối cùng trung tướng lên tiếng, giọng bực dọc. — Họ là thợ rừng, và ngư dân, những người đáng tin cậy.

        — Đúng như vậy, thưa đồng chí trung tướng, — người sĩ quan liên lạc khẳng định. — Đại đội Bốn đã cầm cự đến người cuối cùng.

        Đi-a-cốp bất giác cũng đứng dậy vì bị kích động, và mọi người trong phòng cũng đều đứng dậy, tựa như tưởng niệm đến đại đội anh hùng.

        Tư lệnh quân đoàn cúi xuống bàn lấy bút chì gạch vài nét lên báo cáo... Trông dáng dấp bên ngoài, trông thân hình vạm vỡ, trông những nếp nhăn hằn sâu trên khuôn mặt kiên nghị và mái tóc cắt ngẩn của Vôn-ghin, có một nét gì đó gợi nhớ đến những người lính già năm xưa, đến một thượng sĩ nghiêm khắc của đại đội. Qua vẻ hết sức tự tin của ông, ta thấy toát lên sự kiên nhẫn, tính bền bỉ của người lính...

        — Xin máy điện thoại tư lệnh sư đoàn Một trăm mười hai, —  ông nói với sĩ quan trợ lý. — Cho biết ngay tình hình ở khu vực lữ đoàn Xa-phô-nốp. Còn anh, —ông quay sang sĩ quan liên lạc, — hãy chuẩn bị trở lại ngay địa điểm cũ, mang theo mệnh lệnh.

        — Xin tuân lệnh, thưa đồng chí trung tướng!

        Anh thắt lại áo bạt thật chặt, đi lại đôi ủng da và bước ra cửa.

        Sau khi ra lệnh gọi tham mưu trưởng đến, ông ngồi xuống tiếp Đi-a-cóp.

        — Anh đến không bị rủi ro chứ gì? — Ông hỏi, — Từ sáng, bọn Đức bay quần ở đường cái rồi. — Và không đợi trả lời, ông đi ngay vào công việc. — Thế này nhé, tôi đề nghị phải có những biện pháp đề phòng trường hợp khu vực T. có thể bị bao vây. Tôi cho rằng điều đó không thể xảy ra được, nhưng phải dự kiến trước đến cả những tình huống xấu nhất.

        Ồng nhìn thẳng vào Đi-a-cốp.

        — Chúng tôi không để phí thời gian đâu, thưa đồng chí trung tướng. — Đi-a-cốp nói.

        — Tôi cho rằng không thể có việc bao vây hoàn toàn được, — Vòn-ghin nhắc lại. — Nhưng vẫn phải chuẩn bị đến trường hợp xấu,

        Đi-a-cốp đứng dậy, điểm tĩnh, tự tin, hiên ngang quả cảm, chờ thêm lời giải thích.

        — Bọn địch đã ném một số lượng kỹ thuật rất lớn để chống lại chúng ta. — Tư lệnh nói tiếp. — Chịu những thất bại trong cuộc tiến công vỗ mặt bọn Đức sẽ cố gắng trong thời gian ngắn, bao vây thành phố từ hướng Đông. Tiếp theo, nếu như thực hiện được điều đó, chúng sẽ cắt hoặc thẳng lên Ca-sưa và Mát-xcơ-va, hoặc tùy thuộc vào hoàn cảnh sẽ quay về phía Tây... Trong trường hợp sau, chúng sẽ ở phía sau lưng các anh, và chiếm các tuyến giao thông quan trọng nhất. Chúng dự định quây thành phố vào giữa vòng tròn và bóp nghẹt nó trong vòng vây.

        — Tôi không dám yêu cầu nhiều, thưa trung tướng, — Đi-a-cốp nói, ho sặc sụa.

        — Bây giờ đồng chí hãy báo cáo đi! Nhưng tôi nói trước, chỉ tính chủ yếu vào lực lượng của mình thôi. Anh đang có các đơn vị bộ binh, mô tô, pháo chống tăng, pháo cao xạ...

        Vôn-ghin im lặng, tựa như một ý nghĩ mới thoáng qua làm ông quên lãng .

        — Trung đoàn Bê-rê-cốp thật xuất sắc, — ông bỗng trầm ngâm, lẩm bẩm nói. — Một trung đoàn vững chắc.

        Ông với tay lấy chiếc túi thuốc lá trên bàn, vấn một điếu, những ngón tay nhăn nheo, đen đen của ông giống như bàn tay của những người lao động nhiều ở ngoài trời — như nông dân, thủy thủ, bộ đội — cuốn điếu thuốc một cách thành thạo.

        — Đồng chí thiếu tướng ạ, lực lượng của anh thế là đủ rồi đấy, — ông nói sau một lúc im lặng. — Tôi muốn biết xem các vùng phía Đông và Bắc của các anh đã được củng cố như thế nào rồi ? Nếu cần xây dựng thêm thì phải nhanh chóng đặt vấn đề này với ủy ban bảo vệ thành phố. Tôi đã nói việc này với đồng chí La-tô-skin rồi... Tiếp theo, tôi muốn biết các anh đã đảm bảo dự trữ đạn dược, lương thực, thuốc men, và các thứ khác đến đâu? Tình hình điện, nước trong thành phố như thế nào ?

        Chuông điện thoại vang lên, tư lệnh cầm ống nghe. Nhìn nét mặt thay đổi của ông và những câu ngắn ngủi: « Đúng, đúng .. cứ tiếp tục... Hãy nói    to hơn một chút!», khó có thể đoán được lúc này người ta báo cho ông những tin tức tốt lành hay rủi ro. Nhưng thấy ông tập trung lắng nghe, Đi-a-cốp bất giác hơi nghẹn thở... « Đến chỗ tôi ngay lập tức, đồng chí đại tá ạ! Nửa giờ nữa tôi sẽ xuống đơn vị Xa-phô-nốp ». Ông kết thúc cuộc nói chuyện bằng giọng khô khan của mình.

        Đặt   ống nghe xuống, trung tướng im lặng hút thuốc, tất cả sự suy nghĩ của   ông giờ đây đặt cả vào nơi mà quận đoàn ông đang chiến đấu suốt ba ngày đêm nay với một kẻ thù có số quân và kỹ thuật hơn hẳn.

        — Tôi nghe anh đây, thiếu tướng! — Cuối cùng ông nói.

[Giangtvx]

       

*

        Sau khi báo cáo với tư lệnh quân đoàn và họp cùng tham mưu trưởng, Đi-a-cốp tạm biệt họ, nhìn thiếu tướng có thể thấy rằng ông biết rõ là không có hy vọng gì lớn lao cả.

        Bước dọc theo đường làng đến chỗ xe đỗ sau cổng, Đi-a-cốp cười hiền hậu chào những người ông gặp: một chiến sĩ đang vội vã thúc cương ngựa, người lính gác ở cổng vườn luôn nghển cồ theo dõi bầu trời, cô con gái có bộ áo gi lê lông thú, chân đi ủng vừa chạy vụt qua đường, người liên lạc đang tháo dây điện khỏi cột. Và với cảm giác hài lòng, ông bước đi chậm rãi, giơ tay, chào đáp lại các binh lính... Căn cứ theo nhiều dấu hiệu xung quanh có thể đoán nhận thấy một không khí lo lắng — mội vài phòng ban của Bộ tham mưu quân đoàn đã chuẩn bị rời khỏi đây. Nhưng hình như chính điều đó lại khích lệ Đi-a-cốp, nhìn vẻ ông như muốn nói: «Tôi chưa thấy một cơ sở nào đáng phải lo lắng cả — hãy noi gương tôi đây này. Cuộc chiến đấu ở T. đã bước sang giai đoạn quyết định và điều này xác định rõ ràng với tự lệnh quân khu T. là ý đồ của bọn địch đã lộ rõ. Thậm chí Đi-a-cốp còn cảm thấy dễ chịu vì thời gian chờ đợi trận chiến đấu quyết định đã chấm dứt.

        Máy bay Đức lại lượn vòng trên đường cái... Bước ra khỏi rìa làng, thiếu tướng thấy một tốp năm chiếc đang lao vào mục tiêu bị khuất sau đoạn đường vòng. Năm tiếng nổ lớn lần lượt vang lên phía ấy và trong đám khói lẫn bụi tuyết trắng bốc lên, năm chấm đen lại tiếp tục bay vòng xa dần, khuất sau cánh rừng thưa ven đường cái.

        — Cần phải đợi một lát, đồng chí thiếu tướng ạ, — người lái xe nói với Đi-a-cốp.

        Họ đứng trong vườn cây của nông trường, giấu xe dưới những cây táo to, cành lá nghiêng ngả. Tuyết bay loạn xạ trong không trung lên các cành cây, phả vào họ.

        — Nên sưởi nóng động cơ một chút... Nó có bị đóng băng không ? — Đi-a-cốp hỏi.

        Đường vắng ngắt. Chỉ có một con ngựa màu hung sáng, điểm vệt trắng trên trán đang rướn cổ kéo chiếc xe phóng qua chỗ họ đứng, càng xe cứ nảy lên, đánh vào mông, vào chân, nhưng nó vẫn cố lao nhanh về phía trước.

        Đột nhiên từ sau đường rẽ, một người mặc quần áo bộ đội xuất hiện. Anh ta đi sát vệ đường, thong thả bước những bước đều dặn của người lính bộ binh đã quen đi không ít đường trường, lưng hơi còng xuống dưới chiếc ba lô nặng trĩu. Khi anh đến gần cổng làng, lũ máy bay sau khi bỏ bom xuống vẫn bay dọc theo đường như đuổi theo người lính. Nhưng anh ta thậm chí cũng không thèm quay lên nhìn bọn chúng.

        — Thật là coi thường cuộc sống... — Người lái xe của Đi-a-cốp bực bội nói. — Cần phải lên án sự coi thường này...

        — Một kiểu anh hùng rơm, — thiếu tướng đồng tình.

        Khi thấy cái nhìn dò hỏi của người lái xe, ông lắc đầu, nhăn mặt.

        — Này người anh em ạ, khoan đã, đừng nhìn tôi như thế... Thực ra, một thiếu tướng mà phải nấp dưới rãnh thật không tiện chút nào. Hơn nữa, lúc nào mọi người cũng đang nhìn vào ông ta — ông khoát khoát tay như đành phải bàng lòng trước điều tất yếu này... — Thôi, thôi...

        Lũ máy bay lượn lên cao rồi quay ngược lại, biến vào một đám mây nhẹ phía chân trời.

        Người lính đơn độc đó cung đã bước gần đến chỗ Đi-a-cốp, ông bèn gọi to.

        — Đồng chí chiến sĩ Hồng quân, lại gặp tôi!

        Ảnh lính dừng lại. Tuy nhìn thấy ngay thiếu tướng đang từ dưới rặng cây đi ra, nhưng hình như anh do dự, suy nghĩ có nên chấp hành mệnh lệnh hay không... Đi-a-cốp thú vị ngắm người lính Hồng quân mặc áo sĩ quan không gắn quân hàm, đi ủng và đội mũ vải bộ đội. Người chiến sĩ ăn mặc lạ lùng này lưỡng lự, e ngại bước tới chỗ thiếu tướng. Và Đi-a-cốp sửng sốt ngạc nhiên khi nhận ra đó chính là Xe-li-vê-xtốp — đại tá, mới đây còn là sư đoàn trưởng.

        — A ha... Hóa ra chứng ta có biết nhau. Chúng ta đã gặp nhau, hả ? — Đi-a-cốp lịch thiệp nói.

        Khuôn mặt Xe-li-vê-xtốp dài, trắng nhợt vì lạnh, cằm sệ xuống tỏ vẻ bực bội. Anh ta xấu hổ trước thiếu tướng, người mà anh khi còn là sĩ quan đã từng gặp, và như muốn trút hết nỗi xấu hổ, giận dữ vào ông ta. Đây chính là vị sư trưởng không may mắn như Đi-a-cốp đã được nghe. Anh ta đã bị cách chức vì một hành động nghiêm trọng gì đó và sau đấy phải ra tòa, giờ đây có lẽ anh ta đã lãnh án của tòa án quân sự.

        — Chúc đồng chí mạnh khỏe... — Xe-li-vê-xtốp khô khan nói, cố ghìm sự bực dọc và đưa tay lên mũ.

        — Chào đồng chí... Chà, chà... như thế đấy... — Đi-a-cốp nói kéo dài từng chữ, vẻ ngập ngừng.

        Ông thầm nhận xét Xe-Ii-vê-xtốp, tuy gặp điều không may, nhưng anh ta vẫn giữ được vẻ đàng hoàng, chững chạc, râu cạo nhẵn nhụi, quần áo chỉnh tề, chỉ có chiếc mũ là làm mất đi ấn tượng chung. Nó xờn rách, dùng đã lâu, đội sụp đến tận lông mày, có lẽ nó quá rộng đối với người chủ mới.

        — Nếu không phải là bí mật quân sự thì anh có thể cho biết, anh từ đâu đến và định đi đâu bây giờ? — Đi-a-cốp hỏi.

        — Từ trạm chuyển tiếp đến đơn vị mới được phân công. — Xe-li-vê-xtốp báo cáo.   

        — Với cương vị gì ?

        — Lính trơn, thưa thiếu tướng !

[Giangtvx]

        Rõ ràng là cuộc nói chuyện rất nặng nề đối với người đại tá bị giáng chức này và anh ta đã phải nóng lòng chịu đựng không biết bao giờ người ta buông tha anh. Nhưng Đi-a-cốp vẫn lịch thiệp, thậm chí rất thân tình hỏi tiếp:

        — Họ điều anh đến đơn vị nào đấy?

        — Trung đoàn mô tô bộ binh hai trăm mười hai.

        — À, như vậy là thuộc đơn vị tôi đấy... Tôi có thể chở anh đi vào thành phố được, — Đi-a-cốp nói tiếp.

        — Xin cảm ơn... Tôi không dám phiền đồng chí.

        — Sao anh lại làm phiền tôi hả? Thôi lại đây, lên xe đi.

        Thiếu tướng bước trước vào xe, ngồi ở ghế sau, và khi thấy anh bạn dường vẫn còn đứng im liền ra lệnh:

        — Lên xe đi! Khẩn trương nào!

        Xe-li-vê-xtốp cúi đầu, chậm chạp bước lên, miễn cưỡng tháo ba lô xuống.

        — Ngồi đây, ngồi vào đây.,. — Thiếu tướng nói và chỉ vào chỗ cạnh mình.

        Ngồi trong xe, Đí-a-cốp liếc nhìn anh bạn đường của mình nhưng anh ta cố quay mặt đi, nhìn ra nơi khác.

        — Bọn Đức ném bom cái gì trên đường cái đấy ? — Đi-a-cốp hỏi.

        — Chúng bắn đoàn xe ngựa trượt tuyết chở các văn công đi biểu diễn — Xe-li-vê-xtốp trả lời ngắn gọn.

        — Anh cứ ra vẻ hiên ngang dưới bom đạn làm gì cơ chứ, hả? — Đi-a-cốp cao giọng hỏi — Hay anh định đi tìm cái chết đấy? Điều đó hoàn toàn xấu đấy nhé...

        Xe-li-vê-xtốp quay hẳn sang, đôi mắt lúc ấy đang long lên giận dữ, vội dịu lại dưới hàng lông mày hơi cụp xuống, kiềm chế mình, anh chỉ nói:

        — Không phải như vậy!

        — Tốt! Vậy anh hãy nói sự thật xem, chuyện gì đã xảy ra với anh ở đấy, báo cáo đi! — Đi-a-cốp dịu dàng hỏi.

        — Thưa thiếu tướng, xin lỗi đồng chí... Nhưng nếu như đồng chí cho phép tôi muốn được...

        — Không, tôi không đồng ý... — Đi-a-cốp cắt ngang. — Anh sẽ phục vụ một trong những đơn vị của tôi, tôi cần phải biết...

        Chiếc ô tô của họ vượt qua con ngựa màu hung đang phóng nhanh trên đường... Con ngựa phi nước đại hốt hoảng hất cao chiếc càng xe bóng nhẫy vì mồ hôi thấm ra từ bộ lông đen sì. Nghe tiếng máy ô tô đằng sau, con ngựa giạt sang vệ dường, ngẩng đầu lên, để lộ hàng lợi mềm mại màu hồng, nó hí vang, dường như để than vãn và cầu xin sự giúp đỡ; tửng đám bọt sùi ra ở mõm. Rồi nó nhảy qua cái rãnh, chạy lồng lên trên bãi đất hoang, đôi càng xe bên sườn nó như tung ra, đập, quất vào đầu gối, khuỷu chân nó liên hồi.

        — Tôi cần phải biết, con bồ câu ạ. — Đi-a-cốp nhắc lại. — Anh đừng bực bội làm gì.

        — Trong hoàn cảnh này, tôi không được bàn cãi nữa, — Xe-li- vê-xtốp nói.

        Anh rút trong túi áo ngực ra một tờ giấy gập bốn, mở ra và đưa cho thiếu tướng.

        — Xin mời đồng chí đọc... Trong này đã ghi tất cả mọi điều, —  Xe-li-vê-xtốp nói thêm, giọng khô lạnh, thậm chí có vẻ kiêu hãnh.

        Hai tay giữ nhẹ lấy tờ giấy để khỏi bay, Đi-a-cốp đọc lướt qua bản sao cách chức người cựu sư đoàn trưởng, đến câu cuối cùng, ông lại đọc lại từ đầu và nhìn kỹ chữ ký, dấu đóng.

        — Tất cả những điều viết ở đây đều đúng chứ? — Đi-a-cốp hỏi nhỏ.

        — Tất nhiên là không đầy đủ. Nhưng nói chung... — Xe-li-vê-xtốp không nhìn ông. Anh gặp may đấy, — thiếu tướng nói, trả lại tờ giấy cho anh. — Tiếc cho anh đã bị xử phạt không xứng đáng. Anh lại gặp tôi, nằm trong tay... — Ông không nói hết.

        Và mặc dù nụ cười lơ đãng chưa tẳt hẳn trên môi, nhưng rõ ràng có thể biết được ông định nói gì...

        Xe-li-vê-xtốp nhún vai, nhưng anh ta không ngờ lại có câu kết luận đáng tiếc thế, có lẽ, chính anh cũng đang sợ bản thân mình. Đút tờ giấy vào túi, anh lấy chiếc khăn mùi soa, vò nhàu, nắm tròn trong tay — chiếc khăn lau mặt đã bị bẩn.

        — Tôi chỉ huy sư đoàn lao vào cuộc chiến đấu, đồng chí thiếu tướng ạ !... — Xe-li-vê-xtốp nói đứt quãng, nét mặt giận dữ, bực bội. —  Tôi không biết được những người do tôi chỉ huy và họ cũng không biết rõ tôi. Nhưng sự việc không phải ở chỗ đó... Ở bộ tham mưu quân đoàn, họ đã để tôi rơi vào một hoàn cảnh là khi tôi đến nhận đơn vị thì người láng giềng bên cánh phải của tôi đã biến mất. Một khung cảnh quen thuộc nhưng dầu sao chúng tôi đều đứng vững. Điều đó cao hơn sức mạnh con người... Chúng tôi giữ vững trận địa đến tối... Bọn chúng ném bom xuống chúng tôi không ngớt, liên lạc với các đơn vị bị đứt... — Vành mũ sụp xuống dưới lông mày, anh đẩy nó ra đằng sau. — Còn điều chủ yếu, điều chủ yếu là không thể có một mảy may hy vọng đẩy lùi được đợt tiến công ồ ạt đỏ.

        Lúc này Đi-a-cốp lắng nghe với cảm giác hình như Xe-li-vê- xtốp đang nói với một ngôn ngữ xa lạ của người khác. Lẽ dĩ nhiên thiếu tướng nắm được ý nghĩa của mỗi lời nói rời rạc, nhưng cảm giác này không lâu... Xe-li-vê-xtốp, như trong bản án đã ghi, không hoàn thành mệnh lệnh chiến đấu: chưa nhận được lệnh rút lui, anh đã tự động cho các đơn vị rời khỏi vị trí chiến đấu để bọn Đức chiếm được một vài trận địa quan trọng... Và bây giờ, dù người sư trưởng yếu đuối, hèn nhát bị kẻ địch đánh bại này có cố nói điều gì trong những lời thanh minh của mình, dù cho anh ta vin cớ, viện lẽ gì đi nữa cũng không làm cho Đi-a-cốp động lòng. Những hoàn cảnh mà chính ông đã gặp không dễ gì hơn những hoàn cảnh mà Xe-Ii-vê- xtốp phải chiến đấu, và giờ đây lại còn khó khăn, ác liệt hơn nhiều.

[Giangtvx]

        Sự yếu đuối xa lạ đối với Đi-a-cốp, khống chi đơn giản là điều xót thương mà còn là cái gì đó khó hiểu.

        — Xe tăng và bọn bộ binh cơ giới Đức ùn ùn kéo lên hết lớp này đến lớp kia; với số lượng nhiều như thế; — Xe-li-vê-xtốp tiếp tục thanh minh. — ở các đơn vị, số người hy sinh tăng lên rất nhanh. Ngay giờ đầu tiên, hai tiểu đoàn của tôi đã bị loại khỏi vòng chiến. Tôi nhìn thấy rất rõ. Tôi không thể giữ vững được trận địa với một lực lượng mỏng như tôi đã có... Đài quan sát của tôi rơi vào tâm hỏa lực của súng máy, chính ủy sư đoàn bị thương nặng — Bỗng nhiên anh ta mỉm cười ngạc nhiên, châm biếm, — Còn tôi vẫn lành lặn, không mội viên đạn nào của địch chạm vào tôi cả.

        Nhưng hình như thấy đã có khoảng cách giữa mình và Đi-a-cốp, nên Xe-li-vê-xtốp liền chấm dứt ngay những lời nói văn hoa sáo rỗng. Thiếu tướng không nói gì, ông nhăn mặt nhìn người ngồi cạnh mình như từ một nơi rất xa xôi nào đến.

        — Tôi có lỗi cho bộ đội rút lui khi chưa có lệnh — vì cảm thấy khoảng cách giữa anh và Đi-a-cốp tăng lên, anh ta có nói to, mạch lạc. — Nhưng trong đời tôi, tôi đã học được điều gi đó rồi, và không phải lần đâu tiên tôi biết mùi chiến tranh. Chống trả lại xe tăng mà chi có một loạt mệnh lệnh thì chưa đủ, cần phải có phương tiện, những phương tiện cần thiết... và số quân lớn... Chả lẽ đồng chí không biết được điều này, thưa đồng chí thiếu tướng !... Bọn quỷ đó đã đánh tan chúng tôi! — Xe-li-vê-xtốp thất vọng nói và bực bội đưa mắt nhìn người nói chuyện với mình. Dù anh có thanh minh, dù anh có biện bạch, kết quả vẫn là một thôi...

        — Tôi cũng đã nghe tất cả những điều đó khi hỏi những kẻ đào ngũ, — Đi-a-cốp bình thản nói.

        Xe-li-vê-xtốp hoang mang, im lặng, trên khuôn mặt không còn trẻ trung hơi tái của anh ta thoáng đỏ ửng, thể hiện sự bất lực. Anh ta lại như cái máy, kéo sụp chiếc mũ của mình xuống.

        Một lát sau, chiếc xe đã chạy qua tuyến phòng thủ ở ngoại ô thành phố, đã thấy hiện ra những đường hào, những cọc sắt thép chống tăng cắm nghiêng nghiêng ở các vị trí cố thủ kiên cố khác nhau đang nhô lên trên mặt tuyết... Ở đây, vùng ngoại ô này, các trận chiến đấu chưa xảy ra, nhưng thành phố nổi bật lên ở phía trước, nằm trải dài trên một phạm vi lớn, ống khói nhiều nhà máy nhô lên trông giống các nòng súng cao xạ khổng lồ đang vươn cao lên trời, im lìm, đen sẫm như đang bị phủ dưới làn khói một con tàu lớn, thành phố cũng đã chuẩn bị sẵn sàng chiến đấu chống cuộc bao vây. Tiếp theo là những đường phố dài bị cắt bởi các chướng ngại vật. Đường phố vắng người, ngập tuyết, các hầm trú ẩn đã xới tung bề mặt quảng trường, các sân nhà đã thành những ụ pháo phòng không.

        Ô tô đỗ cạnh tòa nhà Bộ tham mưu quân khu.

        — Anh đã biết trung đoàn bộ binh mô tô ở đâu chưa? — Đi-a-cốp hỏi. — Anh hãy đến phố Người Vô sản... Cách đây không xa lắm đâu...

        — Cám ơn đồng chí thiếu tướng, tôi sẽ tìm được... — Xe-li-vê- xtốp nói, chui ra khỏi xe và xốc ba lô lên vai.

        — Dừng lại chút nào.. — Đi-a-cốp nói chậm rãi. trong lòng ông cảm thấy một sự thương xót không rõ rệt. — Tôi có thể giữ anh lại ở Bộ tham mưu... Anh có muốn làm sĩ quan trợ lý không?

        — Không, không... không bao giờ... — Xe-li-vê-xtốp hình như hơi sợ hãi. — Xin đồng chí thứ lỗi, thưa đồng chí thiếu tướng... Tôi chỉ huy tồi lắm. Tôi sẽ cầm súng trường thôi... — Anh giơ tay lên mũ chào. — Xin phép đồng chí tôi đi...

        — Được, anh đi đi... — Thiếu tướng nghiêm trang nói. — Hãy cố gắng sửa chữa khuyết điểm, khuyết điểm trầm trọng nhất của anh là thiếu lòng tin vào chiến thắng. Anh có khả năng nhiều, hãy biết dùng nó cho đúng... Anh là người có uy tín... Thôi, anh đi đi.

        Xe-li-vê-xtốp quay người như một cái máy và bước đi, chiếc ba lô người lính như đè trĩu lưng anh. « Một con người đã bị thương tổn, anh ta không nghe thấy gì lời tiễn biệt của mình cả... Đi-a-cốp vừa bước lên cầu thang vừa suy nghĩ. Xe-li-vê-xtốp đã để lại trong ông một ấn tượng tốt sau khi anh ta từ chối không ở lại Bộ tham mưu. « Như thế là đầu sao anh ta cũng còn có một ý thức về mình, và sẽ tốt đẹp hơn nếu vẫn sống, nếu không cố tình đề cho một viên đạn nào đó cướp đi».

[Giangtvx]

       

3

        Những ngày hai mươi của tháng mười một, các trận đánh xung quanh T. vẫn không giảm mức ác liệt. Ở phía Bắc Mát-xcơ-va, bọn Đức định phá vỡ tuyến phòng thủ và cùng một lúc bất ngờ thọc vào thành phố T. từ hướng Đông Bắc, nhưng chúng đã bị đày lùi. Sau đó một lân nữa, chúng lại dùng một lực lượng lớn tiến công từ hướng Đông Nam và lần này các đơn vị SS đã được tung vào trận đánh... Vào những ngày này, hàng loạt đạn đại bác không ngừng rền vang trong thành phố. Trên những đường phố ngập tuyết vì lâu không được quét dọn, nham nhở những hố đạn đại bác tầm xa của Đức. Chỉ khoảng quá nửa đêm thỉnh thoảng những người bảo vệ T. mới được nghỉ ngơi chốc lát.

        Trời gần tối, ánh hoàng hôn nhập nhoạng, những chiếc máy bay lao xuống ném bom vào trận địa trung đoàn công nhân rồi vội vã tăng tốc, vọt lên, khuất sau bầu trời mờ hơi sương. Pa-ven Grô-mốp đang lê từng bước dọc theo chiến hào, anh bị vấp luôn vì phải bế Bô-cốp đang rũ ra trên tay anh. Đến hầm trú ẩn của các chiến sĩ súng máy, anh đặt Bô-cốp nằm ngay trên mặt tuyết và thấy Bô-cốp đã hơi mở mắt ra như tỉnh lại.

        — Va-nhi-a! Cậu làm sao thế!... — Pa-ven thét lên.— Cậu tỉnh chưa?... Ôi thật là quỷ tha ma bắt cậu đi!

        Anh tựa lưng vào thành hào, đầu vẫn quay cuồng nặng trịch vì trận bom vừa rồi, anh cảm thấy miệng vẫn còn lợm lợm, buồn nôn. Nhưng khuôn mặt đẫm mồ hôi của anh đã thoáng cười rạng rỡ. Mười lăm phút trước, Pa-ven nhìn thấy Bô-cốp đang luồn lách qua đường hào thông tin, bỗng nhiên anh ta nảy người lên rồi ngã nhào xuống sau một tiếng nổ bất ngờ, đất tung tóe trùm lên người anh; hình như anh đã bị giết và bị chôn vùi ngay tại chỗ.

        Bế anh lên, Pa-ven sợ hãi tưởng như đang nâng một xác chết. Nhưng những diễn biến vừa rồi làm Pa-ven cảm thấy bạn anh lúc này đang dần dần tỉnh lại.

        Nằm trên tuyết, chân Bô-cốp động đậy, tay anh nhấc lên, rồi nghền cò nhìn Pa-ven như muốn hỏi: «Tôi bị làm sao thế này? ».

        — Chúng mình sẽ đưa cậu đến trạm cẩp cứu ngay bây giờ đây. — Pa-ven nói.

        — Tôi không nhìn thấy gì ở đằng ấy cả, — bất ngờ, Bô-cốp nói to như đang nói chuyện với người điếc và nhổ nước bọt, miệng anh còn dầy đất. — Xung quanh bị bao vây...

        — Thế đó, quỷ bắt cậu đi! — Pa-ven sung sướng nhắc lại.

        Bô-cốp dường như hơi ngạc nhiên.

        — Cậu nhìn kia, như chưa có việc gì xảy ra cả, — anh ta lại nói. — Mà mọi việc đang diễn ra ác liệt.

        Tì vào bờ đất, anh đứng dậy và thận trọng ưỡn thẳng người lên. Pa-ven tụt khẩu súng trường thiện xạ ra khỏi vai mình và đưa cho Bô-cốp.

        — Cầm lấy... Cậu còn bắn được đấy, anh bạn tóc xoăn ạ.

        — A hà — Bô-cốp reo lên. — Thật tuyệt vời là vẫn còn khẩu súng.

        Họ im lặng một lát. Trên khuôn mặt tái xám vì lạnh của Bô-cốp thoáng vẻ trầm tư.

        — Cậu lại làm sao thế ? — Pa-ven hỏi.

        — Không, không sao đâu... Mình đang nghĩ đến Ma-ri-a, cô ta rất hài lòng khi biết chúng mình ở cùng đại đội .. Thôi được... Đi đi, Pa-sa, chúng mình đi đi. Bây giờ thì để mình tự đi.

        Pa-ven đứng lên và nhìn qua khe quan sát. Sườn đồi dốc đứng mở ra trước mắt anh đã phủ đầy đất đen và còn sót lại đây đó một vài chiếc cọc trơ trọi của hàng rào chướng ngại vật. Chỉ có ở đỉnh đồi mới lộ màu đất xám đen đang bốc hơi phơi mình trong bầu không khí ẩm ướt và bãi chiến trường vẫn đang âm ỉ bốc khối. Tiếng âm thanh nương nhẹ như bật ra từ đây đàn nốt cao làm Pa-ven chú ý; anh dưa mắt tim mãi mới nhận ra đó là tiếng xào xạc của một nhành liễu mọc gần bên hầm, đang đung đưa phát ra những tiếng rền rĩ buồn bã trong gió. Không nghe thấy tiếng gì hơn nữa... Lúc này trong tâm trí Pa-ven chỉ hoàn toàn biết rõ là tiếng súng đã ngừng, thêm một ngày đã trôi qua và đại đội anh một lần nữa vẫn giữ vững đươc trận địa — hai dãy hào đã bị bom đào nát, cắt làm đôi, khói vẫn bốc âm ỉ trên ngọn đồi bên bờ sông nhỏ có tên gọi rất dịu dàng «Ru-sa-lô- sca»... Ạnh thầm đoán hơn là nhìn thấy trong bìa rừng tối sẫm, cứ dọc theo chiến hào hết khu rừng này là đến vị trí phòng thủ tiền tiêu của bọn Đức. Nhìn lại đằng sau, khó mà nhận ra được bên bờ đối diện là những công trình của nhà ga; cũng không nhìn rõ ngoại ô thành phố cách đây không xa — bóng tối tím sẫm đã che mất nó... Pa-ven rất muốn ngồi ngay xuống nơi anh đang đứng, chỉ nửa tiếng hoặc mười phút thôi, ngồi thoải mái và không phải lo lắng băn khoăn điều gì. Nhưng anh đã ghìm mình lại — còn phải gửi báo cáo lên tiểu đoàn, lo cho thương binh, chú ý sửa chữa lại những đoạn hào, công sự bị sụt lở và nhiều việc khác nữa...

        — Dù sao chăng nữa anh bạn cũng phải đi đến trạm quân y, tóc xoăn ạ, — anh nói với Bô-cốp.