Thành phố hòa bình

[Giangtvx]

        Anh cảm thấy nóng bừng, lòng vui vui tự hào khi thấy mình là người chỉ huy cao nhất của đoàn người, xe pháo và các phương tiện quân sự hiện đại, đang tiến ra mặt trận ; và rất hài lòng vì, cuộc hành quân đêm hôm nay chính là cuộc kiểm tra, với ý nghĩa rõ ràng nhất của nó, việc huấn luyện chiến đấu vừa qua.

        — Không thể khác được, họ phải đến địa điểm trước lúc trời sáng, — Ma-scốp nói.

        Cũng như sư đoàn trưởng, anh hồi hộp, xúc động: các trung đoàn đang tiến ra tiền tuyến và sắp đến lúc mà mọi cố gắng của bao nhiêu con người đã tạo nên sức mạnh quân sự, những con người được tôi luyện như chất thép tinh khiết nhất, đã tạo nên những chiếc xe đang gầm rú này, đã tạo nên hàng ngàn vạn viên dạn có sức mạnh kinh hồn này, nay mai sẽ đồng loạt lao vào quân thù.

        — Rét quá nhỉ ? Khung cảnh thật phấn chấn... — Anh hài lòng nói.

        Thúc ngựa bước lên, chính ủy đứng ngay cạnh sư trưởng; những làn hơi thở tỏa ra như khói thuốc vương trên mặt anh.

        — Hôm nay ở trung đoàn pháo binh có nhiều người nộp đơn xin vào Đảng, — anh nói, — Các chiến sĩ đã viết đại để như thế này: «Nếu tôi ngã xuống trên chiến trường, yêu cầu coi tôi như người đảng viên cộng sản ». Các hội nghị đảng ở sư đoàn đều đã tiến hành rất tốt.

        — Anh em trong các trung đoàn không phải là người tồi, —  Bốt-đa-nốp nhận xét ngắn gọn và hơi cụt ngủn.

        — Anh em thật tuyệt vời! — Chính ủy tiếp lời, tin tưởng.

        Bóng đoàn quân mờ mờ, đông đúc vân rì rầm chuyền qua trước mặt họ; hình dáng quen thuộc của các khẩu pháo, của ô tô in trong bóng đêm mờ ảo và có cảm giác như những người khống lồ đang tiếp bước nhau trong cuộc diễu hành, phô trương sức mạnh sắt thép của mình.

        Đứng thêm một lúc, Bốt-đa-nốp và Ma-scốp nhập vào cuối đoàn quân, trao đổi, chuyện trò với trung đoàn trưởng pháo binh và sau đấy rẽ sang đi theo con đường bên cạnh.

        Họ đi trong rừng một lúc — bóng đêm dày dặc hơn ở xung quanh, cành cây vương quất vào người và hai con ngựa hí lên, nhún mình phi nước đại. Thiếu úy Đu-ép, sĩ quan tùy tùng của sư trướng rút khẩu súng ngắn trong bao ra và đút vào túi áo bông Thật ra, động tác này là không cần thiết vì quân địch còn ở khá xa. Nhưng sĩ quan tùy tùng còn rất trẻ và do đó, cuộc hành quân đêm nay làm cho anh phấn chấn, hăng hái. Cố giữ đúng khoảng cách với ngựa của sư đoàn trưởng — đúng một thân ngựa ở phía sau — Đu-ép chăm chú nhìn vào bóng đêm trong rừng và, anh có vẻ bằng lòng với sự cảnh giác của mình sẵn sàng dối phó với mọi sự bất ngờ...

        Sau rừng lại một cánh đồng rộng nữa; một đoàn xe cánh quạt trượt tuyết đang trườn nhanh trên cánh đồng trắng toát — cả một đoàn thuyền trắng tựa như đang giập giờn trên sóng đại dương băng tuyết. Những ánh lửa tím thẫm, rung rung chiếu sáng trước mỗi chiếc thuyền, trông như những ngôi sao đang chập chờn bay trong không trung — đó là những chiếc chong chóng đang quay nhanh và do vậy không trông thấy nó được.

        Khi đoàn bộ binh đi qua cánh đồng về phía Tây, như Bốt-đa- nốp dự đoán, anh đã gặp ở đây một trung đoàn bộ binh nữa vừa trong làng đi ra. Phóng ngựa đến chỗ đoàn quân mới, sư đoàn trưởng ra lệnh cho sĩ quan tùy tùng gọi một người nào đó trong số cán bộ chỉ huy đến gặp anh... Một vài phút sau, anh đã thấy một bóng người cao lớn, mặc chiếc ca pốt dài, đeo khẩu tiểu liên ngang trước ngực, xuất hiện trong ánh tuyết mờ mờ ngay trước mặt mình.

        — Báo cáo, tôi, trung úy Gô-bu-nốp, đại đội trưởng đại đội hai, tiểu đoàn hai, trung đoàn mười hai, có mặt, — người sĩ quan mới tới, vừa thở vừa đưa tay lên chào và báo cáo.

        — Đại đội xuất phát bao giờ? — Bốt-đa-nốp vẫn ngồi trên yên ngựa, không cúi xuống, cất tiếng hỏi lớn. — Có ai bị tụt lại không?... Trước khi xuất phát có được ăn tốt không?... Đạn được cung cấp đầy đủ không?...

        Và, bị những câu hỏi hơi có vẻ hách địch dồn dập, trung úy hơi cuống, trả lời vội vã, lẫn lộn, vội thanh mình.

        Để ngựa đi bước một, Bốt-đa-nốp, sóng hàng cùng các chiến sĩ, quan sát quần áo, súng ống của họ ra sao, và một thứ mùi vị quen thuộc ấm áp làm anh vui vui — mùi bánh mì khô, mồ hôi, mỡ súng —  mùi thuốc lá cuộn — từ trong đoàn quân toát ra. Những đôi ủng kêu nhè nhẹ, rất nhiều tiếng ủng, tuyết bắn lên, thỉnh thoảng có tiếng cà mèn chạm nhau, nhưng không trông rõ mặt các chiến sĩ nhòa trong bóng đêm... Sau lưng Bốt-đa-nốp vang lên tiếng hô :

        — Nhìn bên phải, chào! — Gô-bu-nốp hô cho chiến sĩ đại đội chào, đúng như điều lệnh.

        Đại tá Bốt-đa-nốp kìm ngựa, đứng thẳng dậy trên bàn đạp yên.

        — Chào các đồng chí chiến sĩ đại đội hai! — Anh cất tiếng chào vang vang.

        — Kính chào đồng chí... sư... đoàn... trưởng... — Một chiến sĩ nào đó, cất tiếng. Lập tức nhiều giọng cùng vang lên một lúc:

        — Kính chào...

        Nhưng nói chung lời chào không đều — có lẽ, vì sự xuất hiện của người chỉ huy cao cấp như vậy là quá bất ngờ với họ. Bốt-đa- nốp liếc nhìn đại đội trưởng.

        — Đồng chí trung úy vào bộ đội lâu chưa? — Anh ghìm cương ngựa, nghiêm giọng hỏi.

[Giangtvx]

        Gô-bu-nốp đưa tay kéo lại áo ca pốt một cách máy móc, chờ đợi một câu chỉnh khác.

        — Báo cáo đại tá, từ năm một nghìn chín trăm bốn mươi, —  không hiểu sao anh lại đáp với một giọng đượm vẻ lo âu, băn khoăn.

        — Đã phục vụ ở đâu ?

        — Đã ở vùng biên giới... Ở ngay đại đội này. Và cùng đại đội vừa chiến đấu vừa về đến đây... — Gô-bu-nốp lại ấp a ấp úng.

        — Đại đội còn nhiều cựu binh không ? — Bốt-đa-nốp lại hỏi tiếp.

        — Báo cáo đại tá, có các đồng chí như trung sĩ Ru-mi-an-xép, các binh nhì Đvôi-e-gla-dốp, Cô-trê-lốp... Trung úy nêu rõ tên họ các chiến sĩ.

        Đại đội vẫn tiếp tục tiếp bước; các chiến sĩ đều cố tìm cách nhìn sư đoàn trưỏng của mình một cách chăm chú, tò mò, xét nét, kính trọng hoặc có vẻ chờn chợn nữa. Chính con người này, con người với dáng dấp bên ngoài còn khá trẻ này, trong chiếc mũ bông bịt tai bám đây bụi băng đang ngồi trên yên con ngựa cao lợn sẽ dẫn dắt toàn bộ sư đoàn của họ vàọ cuộc chiến đấu nay mai. Và những con người đã trải qua khói lửa thì nghĩ rằng, thắng lợi chung và số phận riêng của họ sẽ phụ thuộc, sẽ do kiến thức quân sự, nhiệt tình, nghị lực, tài năng chỉ huy của con người này quyết định; còn những người mới bắt đầu bước vào cuộc thử lửa sắp tới thí lại nhìn thấy trong con người kỵ sĩ có dáng thấp nhỏ cưỡi trên con ngựa to cao toàn thân đang bốc hơi này lại có vẻ nghiêm khắc nhưng đượm vẻ dũng cảm. Sự xuất hiện bất ngờ của sư trưởng của họ trên đường hành quân này hình như có một mối liên quan trực tiếp tới một cái gì đó cực kỳ khó khăn, hiểm nghèo trong tương lai gần đây.

        Các chiến sĩ không nghe rõ câu chuyện giữa trung úy của họ với vị sư trưởng, nhưng qua những tiếng thoảng tới, thì có vẻ sư đoàn trưởng đang nổi giận và trung úy đang thanh mình. Những chiến sĩ đã từng cùng đại đội trưởng trải qua những cuộc chiến đấu và hành quân, chịu đựng nhiều nỗi vất vả, gian lao giống nhau trên con đường dài từ biên giới tới Mát-xcơ-va thì lại bắt đầu lo lắng cho Gô-bu-nốp.

        Được bất ngờ gặp sư đoàn trưởng — người chỉ huy lớn — như họ vẫn thường hay nói vậy — quả thực, họ cảm thấy xúc động và nghèn nghẹn ở cổ khi thấy hình như đại đội trưởng của họ đang bị sư đoàn trưởng chỉnh mắng... Hàng quân bị dồn lại trên quãng đường ngập tuyết, nhanh chóng chỉnh đốn lại và tiếp tục rảo bước tiến lên. Bỗng nhiên, trong hàng ngũ đó vang lên tiếng hát, trầm nhưng mạnh;

                               Này, đồng chí ơi, chiến tranh đã tới,
                               Xếp mọi việc riêng tư, hãy lẽn đường chiến đấu !

        Qua tiếng hát đó, Gô-bu-nốp nhận ra ngay giọng của Ru-mi-an- xép, một trong những chiến sĩ kỳ cựu của đại đội và, anh thầm vui sướng cảm ơn người trung sĩ thông mình này... Rõ ràng là trung sĩ muốn qua bài hát của mình, tỏ cho sư trưởng biết rằng, trong hàng quân của đại đội hai, tiểu đoàn hai này là những chiến sĩ thực sự từng trải có thể hoàn toàn tin cậy được.

                              Chúng ta ra chiến trường, đầy lòng dũng cảm
                              Chiến đấu quên mình, vì
                              Chính quyền Xô-viết quang vinh.

        một vài giọng ồm ồm, rè rè khác hòa theo điệp khúc. Trung úy cảm thấy dạt dào xúc động — các cựu chiến sĩ của đại đội đã cố gắng, với những gì mình có thể, để giúp đỡ đại đội trưởng thoát khỏi tình trạng khó khăn.

                                  ... Mọi người chủng ta, đồng lòng chiến đấu
                                       Dù phải hy sinh vì sự nghiệp quang vinh!

        Toàn đại đội đồng thanh hòa theo và trong đó, nổi lên giọng nam cao, trong, lanh lảnh. Giọng đó ngân vang những lời cuối cùng, hòa theo nhịp đi hùng dũng. Có thể khẳng định đây là giọng của chiến sĩ mới bổ sung, một tân binh, có lẽ đang cố nén sự hồi hộp của mình trước những sự kiện diễn ra.

                                Đại bác rền vang, đại liên dõng dạc...

        Ru-mi-an-xép bắt đầu đoạn hai. Và, mặc dầu giọng anh rè rè vì bị cảm lạnh dưới làn mưa thu, hay khàn khàn vì nắng hè tháng sáu, trong mưa tuyết mùa dông và không có sức truyền cảm, nhưng Bốt- đa-nốp và Gô-bu-nốp vẫn thích hơn các giọng khác vì — trong đó nổi lên sức chịu đựng kiên trì của người lính.

                                  ... Nhưng, chủng ta, chiẽn sĩ Hồng quân
                                        Vẫn không hề run sợ !

        lập tức cái giọng nam cao, thanh, lanh lảnh của anh lính mới nổi lên tiếp lời.

        Bót-đa-nổp rút găng tay, cúi xuống.

        — Chúc mừng trung úy đạt nhiều thành tích trong chiến đấu! —  Anh vừa nói nghiêm túc, vừa đưa tay ra bắt.

        Tim Gô-bu-nốp nhẹ nhõm vui sướng — chắc là đại tá rất hài lòng trước tinh thần của các chiến sĩ đại đội.

        — Xin cảm ơn đại tá ! — Anh vội tháo chiếc găng tay len, bắt tay và thốt lên lời cảm ơn, mặc dù điều lệnh không quy định.

        — Hy vọng rằng, chẳng bao lâu nữa chúng ta sẽ tiến về hướng ngược lại, về biên giới Tổ quốc, — Bốt-đa-nốp nói.

        — Đúng như vậy thưa đồng chí đại tá, — trung úy sung sướng như reo lên. — Tất cả chúng ta đều ước mong như vậy.

[Giangtvx]

        Anh giơ tay chào và đuổi theo các chiến sĩ của mình. Bốt-đa-nốp còn đứng lại một lát, đưa mắt nhìn theo đại đội vừa đi khỏi: lời hát xa và nhỏ dần — bóng đêm hình như đã cản nó lại... Tiếp đó lại vang lên tiếng hàng trăm bước chân liên tục khá to, lạo xạo đều đều một nhịp trong tuyết. Trong bầu trời đêm đen thẫm, hằng hà sa số những ngôi sao lấp láy, lấp láy: những chấm to, chấm nhỏ tựa như đang hạ thấp xuống trong không gian vô tận. Chòm Đại hùng tinh sáng lấp lánh, chòm Tiểu hùng tinh long lanh nhay nháy và ngôi Bắc đầu một mình đơn độc ánh trắng lạnh lùng. Rải khắp nửa bầu trời là dải Ngân hà với hàng triệu triệu chấm sáng li ti không thể nào tính xuề, đang mờ mờ tỏa như trong bóng mây rất mỏng. Các đại đội khác lần lượt đi qua, xa dần và tiếng hát cũng tắt hẳn, nhưng đoàn bộ binh vẫn tiếp tục dồn lên.

        Vào quá nửa đêm, Bốt-đa-nốp và Ma-scốp tạt rẽ vào ngôi nhà gỗ bất chợt gặp trên đường đề sưởi ấm. Trong khi Đu-ép đang loay hoay với ấm chè, đại tá cởi áo bông, ngồi bên chiếc bàn chỉ cắm có một ngọn nến tù mừ. Trong ngôi nhà gỗ chật chội, ám khói, giấc ngủ đang say nồng, góc nhà mờ mờ tối; bà chủ nhà đã thức dậy, mang ấm pha chè, bước đi nặng nề lê đôi dép loạt soạt, cạnh bếp lò vọng lại tiếng thở đều đều, bình tĩnh say sưa. Ở đây thật ấm áp, thậm chí hơi ngột ngạt, thoảng mùi bột chua chua nhào từ chiều, quện với mùi thịt cừu nướng khói...

        — Chúng mình có phần nào làm phiền mọi người, — Ma-scốp nói nhỏ.

        — Đúng đấy, hơi bất tiện, — Bốt-đa-nốp gật đầu đồng tình.

        — Vê-xnin có lẽ đang sốt ruột chờ chúng ta, — im lặng một lúc, chính ủy lại khẽ nói. — Cậu ấy đã vượt các đơn vị lên trước.

        Bốt-đa-nốp vẻ tư lự, không trả lời... Anh có cảm giác hình như, có lúc nào đó, đã từ lâu lắm rồi anh cũng đã ở trong một ngôi nhà gỗ như thế này, đã im lặng lắng nghe tiếng dép loạt soạt, ngắm nhìn chiếc trần nhà thấp, ám khói như thế này... Lát sau anh nhớ lại —  là tiếng dép lẹp kẹp của mẹ anh — thường dậy trước lúc trời hửng để chuẩn bị bữa điểm tâm cho cả nhà. Còn anh, chú bed học sinh lớp một Côn-sa Bốt-đa-nốp, thức giấc cạnh bếp lò, nằm im lắng nghe, quan sát sự bận bịu của mẹ, nghe tiếng kêu lách cách của chiếc cửa sắt bếp lò, tiếng nước sôi trong nồi gang và chần chừ xem có nên ngủ rốn một lát nữa hay dậy chuẩn bị đi học. Có cái gì cựa quậy gần chân chú bé, và trong bóng đêm nóng ấm ánh lên hai chấm sáng xanh bí hiểm — con mèo đã ngồi dậy, đang liếm chân rửa mặt. Sau cửa sổ đã hửng sáng — bà mẹ đi vào, xoa xoa đôi tay mềm mại.

        — Cô-len-ca, con muộn mất, — bà cưng nựng xoa xoa đầu đứa con trai. — Dậy đi, con bồ câu nhỏ của mẹ.

        Và cậu bé, lầu bầu vẻ ngái ngủ.

        — Còn sớm mẹ ạ... Sao mẹ dậy sớm thế?

        «Chà, sao giống không khí lúc ấy thế? » Bốt-đa-nốp ngạc nhiên, thầm hỏi mình.

        Anh bất giác thầm nghĩ rằng, trong mỗi làng, mỗi mái nhà mà anh cũng đã sống trong những ngày chiến tranh : những làng xóm, những căn nhà gỗ nơi anh đã ở, đã chỉ huy, đã bố trí các chiến sĩ của mình ấy có một cái gì đó gợi cho anh nhớ lại làng quê căn nhà thân yêu năm gian của gia đình mình Khi phải rút lui để lại chúng trong tay quân thù ở Min-xcơ, ở Xmô-len-xcơ, ở Mê-dư-nhia anh đều cảm thấy như phải từ biệt chính ngôi nhà thời niên thiếu.

        Bà chủ nhà kéo cửa lò và vất cây móc sắt sang bên cạnh. Bỗng nhiên trên bếp lò, ngay dưới vòm trần ám khói trong bóng tối cũng ánh lên hai đốm sáng xanh xanh .— hai ánh mắt xanh biếc của con mèo xuất hiện trong bóng tối hệt như ký ức thời niên thiếu... Bốt-đa- nốp vươn vai và nhìn quanh — hình như anh được đột ngột ghé về ngôi nhà thân yêu, thăm mẹ trong chốc lát. Cái cảm giác đó thật mãnh liệt khiến tim anh rộn lẻn một cách xốn xang và đầm ấm.

        — Các đơn vị bạn thân cận nhất hôm nay cũng lên đường, ghé sát tai anh, Ma-scốp khẽ nói. — Hình như cùng một hướng với chúng ta.

        — Thế à... Có thể là như vậy... — Bốt-đa-nốp đáp lại

        « Các đơn vị bạn gần gũi nhất » đấy là các đơn vị xe tăng cùng làm lực lượng dự bị như sư đoàn anh...

        Chắc chắn là đến nay diễn ra cuộc chuyển quân lớn của các đơn vị, có thể, toàn bộ tập đoàn quân đang thực hiện một nhiệm vụ cực kỳ quan trọng — các đơn vị dự bị chiến lược của phương diện quân đang tiến lên chiếm lĩnh tuyến trước. Điều này có nghĩa là, các đơn vị mới, rất mạnh, khoảng nay mai thôi, sẽ được tung vào trận đánh lớn ở vùng ngoài Mát-xcơ-va.

        — Còn phải chờ thêm những tin tức chính thức, — Ma-scốp nói.

        — Sẽ có tin tức mới, — Bốt-đa-nốp khẳng định.

        « Sắp tới lúc rồi, hoàn toàn sắp tới rồi»...— Anh thầm nói tiếp đầy ý nghĩa, không phải với Ma-scốp, mà là với bà mẹ mình ở quê. — Mọi việc sẳp được quyết định... Mẹ sẽ nghe thấy, mẹ sẽ biết rõ... ».

[Giangtvx]

        ... Tới gần sáng, các trung đoàn đã đến đúng địa điểm quy định và ngay sáng hôm ấy cả Bốt-đa-nốp và Ma-scốp được triệu tập lên Bộ tham mưu họp với tư lệnh tập đoàn quân. Từ đấy họ trở về đơn vị với mệnh lệnh : toàn tập đoàn quân chuyển sang chế độ chiến đấu; sư đoàn của họ đã chuẩn bị sẵn sàng tiến công đẩy lùi và đập tan quân địch. Chỉ còn một điều là chưa có chỉ thị cụ thể — ngày, giờ mở đầu chiến dịch... Và sau đó là mấy ngày liền hoàn thành công tác chuẩn bị khẩn trương, công khai và phức tạp liên quan trực tiếp tới cuộc tiến công sắp tới của một số lượng khổng lồ chiến sĩ, bắt đầu từ việc nghiên cứu từng chi tiết chiến thuật, xác định các hình thức phối hợp tác chiến, điều chỉnh kế hoạch cho tới nhiệm vụ cụ thể của từng trung đội, từng chiến sĩ.

        Trong những ngày này Bốt-đa-nốp bề ngoài vẫn giữ vẻ bình tĩnh, mặc dầu hầu như anh hoàn toàn không được ngủ... Khi quan sát mọi người xung quanh, anh nhận thấy chiến sĩ cần vụ của mình mấy hôm nay cũng không ngủ. Trong ánh mắt của họ, từ chiến sĩ diện thoại, văn thư, liên lạc đều ánh lên vẻ chờ đợi. Khi nhìn vào những bộ mặt mệt mỏi, căng thẳng của các chiến sĩ bình thường Bốt-đa-nốp đã hiểu được phần nào tâm trạng họ cũng rất giống với nỗi lòng mình.

        Theo đề nghị của chính ủy, tại tất cả các đơn vị của sư đoàn đều tổ chức lễ tuyên thệ. Hàng ngàn con người được vũ trang đầy đủ, được biên chế theo từng đại đội, tiểu đoàn một, đã nghiêm chỉnh quỳ một chân trước quân kỳ, nhắc lại lời thể theo các chính ủy và chính trị viên.

        — Tôi, công dân Liên bang Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Xô-viết, trong lễ tuyên thệ trọng thể này, xin thể... trung thành đến hơi thở cuối cùng trước nhân dân, trước Tổ quốc Xô-viết và Chính phủ Liên Xô.

        Trong những khu rừng và trên các bãi sân trong làng, trên những cánh đồng khoai tây phủ tuyết và ven các bìa rừng, hàng ngàn con người cùng một loạt cất vang lời thề.

        — Tôi sẵn sàng... chiến đấu bảo vệ Tổ quốc thân yêu và, là chiến sĩ của các lực lượng vũ trang, tôi xin thề, sẽ bảo vệ Tổ quốc một cách dũng cảm với tất cả lương tâm và danh dự, sẽ không tiếc máu và cả cuộc sống của mình để chiến đấu với quân thù, giành thắng lợi hoàn toàn cho Tổ quốc.

        Những hạt tuyết mỏng bay phủ trên đầu, trên vai các chiến sĩ trong hàng quân. Hàng ngàn âm giọng khác nhau đồng loạt vang lên một cách nghiêm trang.

        — Nếu tôi vi phạm lời thề thiêng liêng, tôi sẽ bị trừng phạt nghiêm khắc nhất theo luật pháp Xô-viết, sẽ chịu sự lên án và căm thù của nhân dân.

        Sau đấy, chỉ huy các đơn vị lần lượt hôn quân kỳ đỏ thắm viền dây dù vàng óng ánh, còn lỗ chỗ vết đạn cháy sém. Hôn xong, họ đứng dậy, nhìn thẳng vào cờ, cất vang lời thề hoàn thành nhiệm vụ chỉ huy của mình trong chiến đấu.

        Rồi, mấy ngày nữa trôi qua, nhưng mệnh lệnh chiến đấu vẫn chưa tới...

[Giangtvx]

   
*

        Cùng với việc lựa chọn hướng cho quả đấm sắp tới, một trong những nhiệm vụ quan trọng nhất của lãnh đạo chiên lược là tìm và chỉ ra cho được thời cơ tốt nhất để giáng quả đấm đó, tức là thời cơ thuận lợi nhất đối với so sánh lực lượng ta và địch. Xác định được thời cơ cực kỳ thuận lợi, trong quá trình đấu tranh, trong tình hình không ngừng biến động, khi chỉ một vài ngày đêm, hoặc thậm chí, một vài giờ sớm hơn cũng có thể có ý nghĩa không thể đảo ngược được, khi mà sự vội vàng cũng nguy hiềm như là sự chậm trễ — đó là nhiệm vụ cực kỳ khó khăn. Còn trận phản công lớn ở Mát-xcơ-va thì Bộ tổng tư lệnh tối cao đã quyết định sẽ diễn ra vào lúc mà tiếng gầm của nó có thể nghe được ở sát vùng ngoại ô của thủ đô. Và tính chính xác đáng kinh ngạc của quyết định này — một quyết định không vội vàng nôn nóng và được cân nhắc toàn diện, — đến tận ngày nay không những chỉ là một ví dụ điển hình của nghệ thuật lãnh đạo quân sự mà còn được coi là chiến công vĩ đại của loài người.

        Cuối tháng Mười một và mấy ngày đầu tháng chạp năm 1941, quân đội phát xít Đức đã tiến công liên tục với tất cả sự tàn bạo cùng cực mà chúng ta vẫn nhớ được. Nhưng, đồng thời, cũng chính trong những ngày này, chúng ta đã phát hiện được những triệu chứng mệt mỏi của địch. Bọn Đức vẫn ngoan cố tiến công, còn có thể tiến lên ở một vài nơi nào đó nhưng đã thấy nhiều trường hợp nói lên sự hao mòn tinh thần và thiếu thốn vật chất của quân đội Đức.

        Về sau này, tướng Ca-tu-cốp, lữ đoàn trưởng lữ đoàn xe tăng cận vệ, hoạt động một trong những hướng quan trọng nhất, đã viết: « Ngày mùng hai và mùng ba tháng Mười hai, trong một trận đánh nhỏ ở khu vực Ba-kê-ê-vô đã phái hiện một tình huống thoạt nhìn cỏ vẻ không có ý nghĩa gì lắm: ba xe tăng của ta xông ra phản kích và bỗng thấy quân Đức hoảng hốt bỏ chạy .. Chúng tôi đã phân tích tình huống này. CÓ thể có ba khả năng: quân Đức khiêu khích để đưa ta vào bẫy, hoặc là đơn vị quân Đức ở đây không dũng cảm hoặc, cuối cùng là, quân chúng đã bắt đầu suy yếu. Chúng tôi lại tung vào điểm V một đội tám xe tăng dưới sự chi huy của chiến sĩ xe tăng nổi tiếng dũng mãnh Xa-mô-khin — bọn Đức chống trả rời rạc và rõ ràng chúng đã phạm phải những sai lầm chiến thuật. Cuối cùng, chúng tôi đã xác định rằng, hàng ngũ quân địch, do những chiến dịch kéo dài, nặng nề, đã xuất hiện sự rối loạn ».

        Những tình huống mà tướng Ca-tu-cốp đã nêu ra, giờ đây cũng đã thấy xuất hiện trển một vài điểm của mặt trận ngoại ô Mát-xcơ-va. Và trong những lời khai của tù binh trong các lá thư bọn lính Đức gửi về nhà ngày càng thây rõ sự hoang man, lo ngại, nghi ngờ và sự sợ hãi — sợ mùa đông Nga khác nghiệt, sợ sự kiên cường của người lính Nga, sợ sự chính xác của pháo binh Liên Xô và sự báo thù của du kích Nga, và nhất là nỗi lo sợ trước thủ đô Mát-xcơ-va của nước Nga!

        Trong bốn tháng đầu của chiến tranh, quân Đức đã bị giết, bị thương và bị bắt một số lượng khổng lồ không tính nổi. Và, mặc dù những con dường rút lui của chúng ta trong các tháng hè thu vừa qua có đau xót buồn thảm đi chăng nữa thì, chính trong những trận đánh nặng nề của thời kỳ đầu chiến tranh này, cũng đã tạo nên những tiền đề quan trọng cho thắng lợi của chúng ta sau này. Trong những trận đánh ở vùng biên giới và sau đó, ở Xmô-len-xcơ, ở Ki-ép, ở En-nhia Bri-en-xcơ và, sâu hơn nữa ở ngoại ô Mát-xcơ-va, quân địch cũng đã bị những tổn thất không thể bù đắp được. Và tuy Mát-xcơ-va đã ở không xa ngay trước mặt, nhưng chúng vẫn chưa sờ tới được. Mát- xcơ-va, nơi bọn Đức dự định nghỉ ngơi, nhưng hàng trăm ngàn tên đã vĩnh viễn nằm xuống trên những nẻo dường dẫn tới nó; và giờ đây đang gieo vào lòng chúng nỗi lo sợ ghê gớm

        Về phương diện chiến dịch, thì, tình hình ở mặt trận ngoại ô Mát-xcơ-va trong những ngày đầu tháng Mười hai được ghi nhận là, quân địch ngày càng co vào phòng ngự, trong lúc đó, bộ chỉ huy ta ngày càng nắm thế chủ động trong tay. Ở khu vực Ca-si-rơ và phía Nam Mát-xcơ-va, một trong những binh đoàn dự bị của ta được tung vào trận đánh, như đã nói ở trên, lữ đoàn kỵ binh cận vệ của tướng Bê-lốp, đã được tăng thêm sức chiến đấu cùng với một sư bộ binh và xe tăng. Bọn bộ binh cơ giới Đức ngày 28 tháng Mười một được tung đến Ca-si-rơ, bị các chiến sĩ kỵ binh cận vệ tiến công từ hai cánh, đã vội vã rút chạy về Mô-rơ-véc, vất bỏ cả vũ khí đạn dược. Để chặn đội kỵ binh lại, quân địch đã ném vào đây một sư đoàn bộ binh cơ giới khác nhưng cũng không giành lại được kết quả nào đáng kể. Và trong báo cáo của Bộ tham mưu quân đoàn Đức số bốn mươi ba lên cấp trên đã phải thú nhận như sau; « Do những đòn tiến công mạnh của địch (tức là của kỵ binh Xô-viết) — từ Ca-si-rơ ra hai hướng Nam và hướng Tây, các đơn vị xe tăng của ta buộc phải ngừng tiến công và... chuyển sang phòng ngự. Tinh hình trên giờ đây không cho phép chúng tôi liên lạc được với các lực lượng xe tăng ».

        Đồng thời bộ đội Xô-viết cũng đã đánh tan các đơn vị tiền tiêu của địch, đã tràn được sang bờ phía Đông của sông đào Mát-xcơ-va ở vùng Ia-khơ-ra-ma Ọuả đấm của các đơn vị dự bị mới, rđt sung sức của tướng Cu-dơ-nhe-xốp khá mạnh đến nỗi làm cho quân địch phải từ bỏ ý đồ vượt sang chiếm lại con đường sông quan trọng này...

        Và như vậy là, đầu tháng Mười hai, cụm tập đoàn quân « Trung tâm» của Hít-le đã bị kìm chân ở nhiều khu vực quan trọng và các đơn vị quân đội Xô-viết đã bắt chúng phải đánh theo ý mình. Ở các trục phía Nam thủ đô, tập đoàn quân xe tăng số hai của tướng Gu-đê- rin buộc phải rải ra trên một diện tích rộng; cái điểm tựa của nó nằm sâu trong vùng ta đã bị đập vỡ. Và, phần lớn các đơn vị của nó, sau khi dừng tại chỗ đã vội vã vùi đầu vào các điểm tựa vững chắc. Các trận đánh ở khu vực Cô-trô-vô và ga Rê-vi-an Ki-mô, nơi các đơn vị bộ binh, xe tăng Đức dự định liên lạc với nhau, đã diễn ra rất ác liệt trên các hướng ngược lại... Nhưng với tất cả sự nghiêm chỉnh mà xét, thì những tình hình được tạo nên trước ngày mùng năm tháng Mười hai cũng chỉ có tính chất quan trọng khu vực mà thôi. Điều cơ bản là quân Đức phát xít, sau khi đã không đạt được một mục tiêu chiến lược nào, nên trước các ngày bốn và năm tháng Mười hai đã phải chuyền sang phòng ngự hầu như trên toàn mặt trận Xô — Đức.

        Và trong tình huống yếu kém nhất này của quân địch, các đơn vị Xô-viết, được tăng cường mạnh hơn, kịp thời tập trung lực lượng dự bị, đã giáng cho quân thù những cú đấm quyết định, nặng nề nhất.

        Sáng ngày mùng sáu tháng Mười hai, bộ đội phương diện quân miền Tây do đại tướng Giu-cốp chi huy và bộ đội cánh phải Tây Nam của nguyên soái Ti-mô-sen-cô đã chuyển sang phản công quyết định theo mệnh lệnh của Tồng tư lệnh tối cao Xta-ỉin. Đến trưa, các đơn vị phương diện quân Ca-li-nin (của tướng Cô-nhép) cũng bắt đầu các trận đánh ở Ca-li-mn.

        Thanh kiếm, từ lâu treo trên đầu quân đội phát xít Đức, đã chém xuống.

[Giangtvx]

       

2

        Chỉ một ngày sau khi đánh tan quân chiếm đóng Đức ở A-rxê- nhi-ép (đúng vào tối ngày sáu tháng Mười hai), đội trượt tuyết trở về T., đường về gặp nhiều khó khăn hơn. Bộ chỉ huy Đức vô cùng hoảng sợ đã báo động tất cả các đơn vị chiếm đóng gần đấy; các đơn vị SS và cảnh sát bao vây chặn đường rút của đội, máy bay lùng sục lượn suốt từ sáng sớm đến chiều tối trên các khu rừng lân cận. Còn các chiến sĩ trượt tuyết, vừa mang theo thương binh và cả một số lớn những người vừa được giải thoát, đã phải tiếp chiến liền hai trận để phá vòng vây quân địch...

        Vô-lô-đi-a Ti-khô-nốp không hề hay biết gì những việc diễn ra cũng như không hay biết gì hơn về Lê-na đang bám sát theo các chiến sĩ tải thương, không rời chiếc cáng của cậu ra nửa bước; không biết gì về Vi-chi-a cũng đang đi bên cậu, thỉnh thoảng lại cúi nhìn đề cố tìm xem có dấu hiệu nào chứng tỏ cậu hơi tỉnh chưa. Sự sống chỉ còn thoi thóp trong con người Vô-lô-đi-a, — đang nằm bất tỉnh câm lặng, mê man. — mặt cậu trắng bệch một cách đáng sợ, và chỉ qua những nhịp thở thoi thóp, rất yếu ớt trên ngực mới có thể đoán biết được là thân thể bị đạn xé của cậu đang cố chống lại cái chết.

        — Điều cốt yếu bây giờ là làm sao chóng tới được thành phố. Ở đấy, Vô-lô-đi-a sẽ chóng được cấp cứu, — Vi-chi-a khẳng định với Lê-na và, cũng để an ủi ngay chính mình : đôi môi sưng húp của cậu vẫn còn đau và cậu phải thều thào từng tiếng một. — Các bác sĩ ở đấy là những người giỏi, thạo công việc... Cậu có nhớ có lần Vô-lốt- ca đã nói là, con người có thể sẽ sống tới một trăm năm mươi tuổi —  Và, không biết đã bao lần rồi — Vi-chi-a lại nói tới điều đang làm cậu xúc động. — Mình đã nói rồi mà, Vô-lốt-ca nhất định sẽ có cách, thế mà cậu vẫn không tin... Còn, cậu ấy, bạn thấy không, đã xuất hiện với cả một tiểu đoàn... Cả các chú du kích nữa cũng đến... Mình đã biết là Vô-Iốt-ca không bao giờ bỏ rơi bạn đâu, cậu ấy không phải là loại người như vậy đâu!

        — Mình vẫn tin — nhưng mình chỉ sợ là cậu ấy cũng bị bắt, —  Lê-na thanh minh.

        Cũng như Vi-chi-a, cô gái đã khẳng định rằng, họ đã mang ơn Vô-lô-đi-a trong việc giải thoát này. Thật là một điều bất công đến tàn nhẫn, không làm sao chịu nổi là trong khi họ và nhiều người khác được trở về với cuộc sống thì anh ấy, có lẽ, đang rời bỏ họ... Chác là anh ấy rất yêu cô, yêu Lê-na vì không có cách gì có thể giải thích khác được đối với những sự chăm sóc vô tư, ân cần của anh ấy đối với cô, với tất cả sự dịu dàng và biết bao nỗi cực nhọc anh ấy đã cố chịu dựng. Và ngạc nhiên trước sự mù quáng, trước sự vô tâm của mình, Lê-na thấy kinh hãi trước ý nghĩ là sự hối hận của cô đã quá muộn. Tựa như có bức tường vô hình, không rõ rệt đã ngăn cách cô với anh — một bức tường mà cả những loạt đạn súng máy lẫn lời thì thào thú nhận cũng không thể nào xuyên thủng được... Mấy sợi tóc mảnh mai, đen sẫm vương trên khuôn mặt trắng bệch của Vô-lô-đi-a ; có cảm giác như cậu đã già hơn sau những thử thách phải chịu đựng. Vẫn không rời khỏi con người đang bất tỉnh, dập dềnh trên chiếc cáng, Lê-na thầm hứa với mình sẽ đối xử với anh thật thắm thiết, dịu dàng, — miễn là anh được sống lại. Cô sẽ phải làm một điều gì thật lớn lao, thật đặc biệt, thật dứt khoát, để có thể trong chừng mực nào đó làm nhẹ bớt đi nỗi day dứt của mình. Và cô đã quyết định với chinh mình là, ngay từ giờ, sẽ yêu Vô-lô-đi-a cho đến lúc mãn chiều xế bóng — miễn là anh ấy sống!

        Suốt nửa ngày, đội trượt tuyết phải len lỏi chậm chạp qua những khu rừng rậm, hẻo lánh rồi sau đấy, họ dừng lại nghỉ chờ trời tối mới đi tiếp. Tuyết vẫn nhẹ rơi, phủ trên người Vô-lô-đi-a như một tấm chăn mỏng; Lê-na ngồi bên cạnh, đưa những ngón tay thon thả, đỏ ửng phủi những bụi tuyết bám vào tóc, vào mặt anh. Còn Vi-chi-a thì chạy hết tổ này đến đội khác, cố tìm hiểu xem bao giờ thì đi tiếp. Thỉnh thoảng lại có một vài người trong số những người đã cùng bị giam với cô trong nhà tù, đến ngồi bên cô tìm lời an ủi.. Còn người lính thủy bị gãy chân ở cáng gần đấy, cố ngồi nhỏm dậy — thân hình anh thật to lớn như thể lực sĩ điền kinh — và gọi cô:

        — Em gái ơi! Này, bao giờ đến thành phố, em phải đòi bằng được người ta tiếp máu cho cậu ấy. Em phải gặp cho được bác sĩ trưởng ấy, phải, nói rõ mối lo lắng cho ông ấy... các anh sẽ nói thêm cho...

[Giangtvx]

        Cuối cùng, gần sáng hôm sau, những người bị thương cũng được đưa, vượt qua trận tuyến, vào khu vực quân ta kiểm soát. Những người khiêng cáng rảo bước nhanh hơn trên khu đất trống ngay dưới bầu trời quang đãng ngoằn ngoèo vết đạn, còn các chiến sĩ trượt tuyết dồn lại sau, nổ súng bắn cản quân địch đang truy đuổi.

        — Nào, giờ thì Vô-lốt-ca nhất định sẽ sống tới một trăm năm mươi tuổi. Không còn phải nghi ngờ gì nữa, — Vi-chi-a nói, giọng đã vui hơn khi chiếc xe cứu thương đưa những người bị thương vào bệnh viện.

        Tuy nhiên, tại viện quân y, tình trạng Vô-Iô-đi-a cũng không tốt hơn mặc dầu đã trải qua một ca mổ đầy khó khăn suốt ba giờ liền.

        Sau khi Vô-lô-đi-a được đưa ra khỏi phòng mổ, người bác sĩ, vừa mổ cho anh, đã nói với y tá phụ mổ:

        — Chỉ có thể sống được năm, bảy giờ nữa thôi, có thể là mười giờ... — Ồng dùng nắm gạc bông lau vầng trán vàng vàng, đẫm mồ hôi. —  Cô nhìn gì tôi thế, không nên nhìn như vậy!

        Cô y tá nhìn sang nơi khác, im lặng, không nói gì.

        — Sao cô lại im lặng? — Nhà phẫu thuật đột nhiên cáu gắt.— Điều đáng ngạc nhiên là cậu ấy có thể chịu đựng được suốt ca mổ...

        Cô y tá vẫn im lặng và. bác sĩ vung tay vẻ bắt lực.

        — Những trường hợp như thế này là rất hiếm. Thường là chúng ta không thể mổ những trường hợp bị thương tương tự như thế này.

        — Xin lỗi đồng chí Na-tan Ma-rơ-cô-vích, nhưng, tôi không thể đồng ý với ý kiến đồng chí được, — cô y tá nói, giọng ngân lên. —  Tôi thương cậu ấy quá...

        — Đôi khi chúng ta cũng có những điều không thống nhất với nhau, — bác sĩ xẵng giọng — Chuẩn bị người tiếp theo.

        Nhưng dầu sao đi nữa, một lát sau ông lại bước vào phòng, nghe mạch chàng trai và ghi ghi điều gì đó vào phiếu điều trị...

        ... Quá trưa, mẹ Vô-lô-đi-a, chị Ôn-ga I-li-chi-na tới viện quân y. Vi-chi-a đã tự nhận cái việc hết sức gay go là báo tin cho chị biết và giờ đây đang rất lúng túng. Có lẽ thím Ôn-ga đã đoán biết mọi việc ngay khi thấy Vi-chi-a đến nhà. Không để cậu ta kịp nói một lời nào. chị dồn hỏi ngay: « Còn sống chứ? Vô-lô-đi-a còn sống chứ?». Và không cần nghe hết những lời ấp a ấp úng của cậu ta, chị cuống cuồng giục.

        Trên đường tới bệnh viện, chị chỉ hỏi đi hỏi lại có mỗi một câu ngắn gọn: «Còn sống chứ? Nói thật đi, Vô-lô-đi-a còn sống chứ?», và lại chạy ào lên nhưng, chỉ được mấy bước chị đứng sững lại, như bị nghẹt thở.

        Mãi tới tận bốn giờ chiều người ta mới cho chị vào phòng Vô- lô-đi-a nhưng nửa giờ, rồi một giờ trôi qua, người y tá trực ban khống làm sao bảo chị đi ra được. Ngay giây phút đầu tiên thấy con, Ôn-ga có vẻ như vui sướng — môi chị bỗng nở nụ cười kinh ngạc. Ngồi xuống cạnh giường con, cúi nhìn nó, chị thì thầm nói gì đó và đôi mắt chị ánh lên không ra đau đớn, không ra thất vọng, nhưng rất thiết tha... Sau đấy, chị khẽ ngồi xuống ghế, nhấp nhổm, lúc nhìn con, lúc quay đi... Trời về chiều, trong căn phòng nhỏ, đủ kê hai chiếc giường, tối dần và một lát sau chị y tá thắp đèn lên nhưng Ôn-ga vẫn ngồi như vậy cạnh Vô-lô-đi-a, miệng lẩm bẩm không rõ đang nói, đang hỏi Vô-lô-đi-a những điều gì.   

        Buổi tối lại thêm mấy người láng giềng của Ôn-ga Ti-khô-nô-va đến thăm — bà nhân viên chấm công, bà lao công và bà kế toán A-glai-a Ti-mô-phê-ép-na... Họ không được lên phòng nên phải đứng ở phòng chờ dưới nhà; Lê-na và Vi-chi-a cũng đang ngồi dựa lưng vào tường ở đây. Được phép nghỉ ba ngày, họ liền chạy tới thăm Vô-lô- đi-a và ở lại không rời bệnh viện nữa.

        — Tôi mang ít táo khô cho nó... có lẽ Vô-lô-đi-a ăn được cả mứt táo nữa đấy... — Bà nhân viên chấm công lẩm bẩm nói và thở dài. — Chà, nói thật liều lĩnh, thiếu thận trọng, chả thương gì cả mẹ lẫn bản thân mình nữa!...

        — Sao lại liều lĩnh ở đây ? — Vi-chi-a cau có thốt lên. — Nếu bác không biết gì thì đừng nói như vậy. Vô-lô-đi-a đã dập tắt được một hỏa điểm.

        — Anh ấy là người anh hùng, bác hiểu không ? Không thể có người anh hùng nàó lại liều lĩnh cả. — Lê-na tiếp lời theo.

        — Đúng, thật là anh hùng, — bà chấm công vội tán thành. — Tôi đã trông thấy nó lớn dần lên ngay trước mắt chúng tôi, tôi thường ngắm nó và nghĩ thầm: « Giống hệt như I-van — tính tình thẳng thắn, mặt mũi sáng sủa, và trái tim trong sáng». Những người như vậy thì việc gì cũng tiến lên hàng đầu cả,

        Họ im lặng lo lắng, luôn luôn nhìn về chiếc cầu thang dẫn lên tầng hai, lên căn phòng lắng nghe, đưa mắt dõi theo những người mặc áo choàng trắng, từ trên ấy đi xuống,

        — Này có nghe các bác sĩ nói gì không, có tí hy vọng nào không? — Bà A-glai-a hỏi trống không và cũng chẳng ai có thể trả lời bà được.

        Cũng trong lúc ấy, các bác sĩ đang tập trung quanh giường Vô- lô-đi-a. Họ lắng nghe mạch, nét mặt chăm chú, căng thẳng, cố giấu sự bất lực của mình, — đôi môi hé mở của người bệnh tím đen một cách đáng sợ, — và họ đi ra cố tránh không nhìn thẳng vào người phụ nữ gầy gò với đôi mắt cầu khẩn, van lơn đang ngồi ở góc phòng.

        — Mạch chính hầu như không cảm thấy được, — khi ra đến hành lang một bác sĩ nhận xét trước. — Cậu ta bao nhiêu tuổi, mười bảy, mười tám chứ ?

[Giangtvx]

        Người bác sĩ đã mổ cho Vô-lô-đi-a, nhún vai.

        — Đồng chí y tá Xcơ-vô-rơ-xô-va, còn ngồi chờ gì dấy ? — Ông bỗng xẵng giọng. — Chườm ngay nước nóng vào chân. Và chuẩn bị tiếp máu lần nữa.

        Một lát sau, Vô-lô-đi-a được đưa vào phòng mổ, rồi lại đưa về phòng nằm. Trời đã khuya nhưng Ôn-ga vẫn ngồi nguyên bên giường, miệng luôn lẩm bẩm gì đó với con trai. Quên đi tất cả, chị lại nói to hơn... Bất cứ ai, nếu nghe được những lời nói vô nghĩa, rời rạc này có lẽ sẽ rất ngạc nhiên, không hiểu nổi.

        — Con ơi, Vô-lô-đi-a của mẹ, không sao đâu, con cố chịu đựng nhé... Sắp rồi... Sắp tới rồi, con trai bé bỏng... Chịu đau và con sẽ khỏi, sẽ sống... — Chị như đang an ủi mình.— Chịu đựng rồi sẽ nhẹ bớt... Khi bị sốt phát ban, con cũng mê sảng, cũng lăn lộn trên gối, cũng đòi uống liên hồi... Con đã bị sốt phát ban rất nặng... Sau khi khỏi bệnh, mẹ và bố đã đưa con đi chơi đấy... Và con đã ăn, ăn rất ngon miệng đấy...

        Thinh thoảng Ôn-ga lại cầm rất nhẹ tay Vô-lô-đi-a buông dọc theo mép chăn và xoa xoa trong lòng bàn tay mình.

        —... Con hãy chịu đau một chút, rồi sẽ nhẹ hơn... Khi nào khỏe mạnh con lại đi học tiếp. Chiến tranh kết thúc, con sẽ lại cầm sách... — Chị cứ rì rầm như thế nhử cậu con trai trở về với cuộc sống. — Mọi việc rồi sẽ tốt đẹp... Con sẽ thành kỹ sư, hay là công trình sư, tùy con thích... Không sao, không sao, Vô-lô-.đi-a của mẹ, việc này nhất định sẽ đến... Sẽ đến thôi...

        Cứ như vậy, chị lặp đi, lặp lại không chán với Vô-lô-đi-a ràng sự đau đớn của cậu sẽ chấm dứt, cầu khẩn cậu cố chịu đựng. Sau những lời này, trong chị chỉ có một ước vọng — giúp cho đứa con trai mình trong cuộc đấu tranh kinh khủng với cái chết; chỉ có một điều cầu khàn. — Con hãy sống lại, hãy sống, đừng chết; hãy sống lâu, sống mãi, đừng chết! Ôn-ga chỉ có ước vọng khuyên nhủ Vô-lô-đi-a rằng, cậu có thể, cậu cần phải chịu đựng sự đau đớn. Toàn bộ sức lực, sự tồn tại của mình giờ đây chỉ dành cho cuộc đấu tranh không thể hiểu nổi, đấu tranh với những gì đang diễn ra âm thầm trong thân thể đứa con trai yêu quý và chị như cảm thấy sự đau đớn đó, như nỗi đau của chính mình, như giằng xé đầy thất vọng của trái tim mình, của các mạch máu, của bắp thịt, của thần kinh... Ước mong làm giảm bớt, làm nhẹ bớt đi nỗi đau trên thân thể mà Vô-lô-đi-a đang phải chịu đựng, chị cúi xuống, rồi lại ngẩng lên như một cái máy.

        Người thương binh bó băng hai tay và kín cả ngực trên chiếc giường bên cạnh, rên rỉ trong giấc ngủ li bì và lại im lặng. Thỉnh thoảng có người đi dọc theo hành lang và trên kính cửa lờ mờ nhấp nhô hiện rõ những bóng người lay động...

        Một giờ nữa trôi qua và hình như thể trạng Vô-lô-đi-a có điều gì đó biến đổi: nước da mặt tái xanh bỗng toát mồ hôi, hơi thở gấp và dồn dập hơn.

        Người nữ y tá vừa bước vào phòng nhìn thấy như vậy liền vội vàng đi ra báo ngay cho bác sĩ triệu chứng không bình thường này. Cánh cửa sau lưng cô vừa khép lại thì Vô-lô-đi-a chợt tỉnh — mi mắt hơi hé mở, hai con người xanh biếc lờ đờ động động.

        — Con yêu... — Ôn-ga thì thầm gọi, cúi nhìn thấp hơn.

        Hình như Vô-lô-đi-a nhận ra chị.

        — Nắm, nắm lấy tay con, tay phải, — cậu thì thào đòi hỏi.

        Ôn-ga vội đưa cả hai tay ôm chăm lấy bàn tay lạnh ngắt của con; chị chờ, chờ xem con trai còn nói gì nữa nhưng cậu vẫn im lặng, chăm chắm nhìn chị một cách khó hiểu.

        Mỗi lúc ở phía dưới, phòng chờ càng đông người hơn: hai cậu bạn cùng đơn vị và Vi-chi-a đến xem tình hình Vô-lô-đi-a ra sao; một lát sau lại thêm mấy bà phụ nữ cùng làm việc ở nhà máy với Ôn-ga — họ mang tới cho con trai chị bánh mì trắng và đường... Lát sau họ đều biết là tình trạng sức khỏe của Vô-lô-đi-a xấu hơn, hầu như không cảm thấy mạch máu chính hoạt động nữa.

        Bà nhân viên chấm công khóc thút thít khi nghe điều đó, còn Lê-na thì vội nắm tay áo ca pốt Vi-chi-a khẽ giật giật, giọng thôn thức, ngât quãng:

        — Vi-chi-a, làm gì bây giờ? Tôi không chịu được nữa... Cần phải làm gì bây giờ đây...

        — Chờ đấy, mình sẽ tới gặp bác sĩ ngay.— Vi-chi-a Vê-rép-kin nói kiên quyết và buồn rầu. — Cậu cứ yên tâm, cứ bình tĩnh. Tôi sẽ nói thẳng với họ là: nhà nước đào tạo các chú, tiêu hao nhiều tiền cho các chú. Cậu cứ chờ đấy... Cậu đứng bật dậy, sửa lại áo ca pốt và mũ trùm tai có ngôi sao Hồng quân rồi chạy rất nhanh lên thang gác. Cậu dừng lại trên phòng chờ tầng hai, phân vân vì bên phải và bên trái đều cổ hai dãy hành lang chạy dài, với những cửa phòng giống nhau đều một loạt kính mờ ở phần trên: bóng người nào đó trong áo khoác màu sẫm đi đi lại lai phía cuối hành lang .. Vi-chi-a bỗng cảm thấy mình hoàn toàn bất lực, bé bỏng và chẳng nghĩa lý gì cả... Những chiếc xe đầy nhỏ với những thùng sắt đặt đứng một dãy cạnh cửa dọc theo tường, một chiếc máng kỳ lạ nào đó, có công tắc và máy đo đặt giữa phòng chờ. Ở đây, tất cả đều có vẻ khó hiểu.

[Giangtvx]

        Nhưng nén sợ, Vi-chi-a mạnh dạn bước qua ngưỡng cửa vào hành lang. Mọi ý nghĩ tập trung vào việc làm sao cứu chữa được cho Vô-ỉô-đi-a đà làm cậu thêm mạnh dạn.

        Một thương binh mặc chiếc áo choàng, chóng nạng, khuôn mặt trẻ gầy gò, nhưng cố dôi lông mày rất rậm từ phía trước đi tới.

        — Chú ơi! — Vi-chi-a khẽ gọi. — Chú có biết bác sĩ trưởng ở đâu không ạ ?

        Thương binh đó là trung úy Gra-trép — im lặng, nghiêm khắc nhìn từ đâu đến chân chú bé gầy gầy trong bộ quân phục Hồng quân này.

        — Cháu tìm bác sĩ trưởng à? Cháu cần gặp để làm gì ? — Anh hỏi lại.

        Giọng nói của anh có vẻ như không cho phép, tranh cãi và không được chần chừ câu trả lời.

        — Muốn hỏi về trường hợp một đồng chí của cháu, — Vi-chi-a khẩn khoản nói. — Bạn ấy đang điều trị ở đây.

        Gra-trép cau mày tựa như cáu giận.

        — Muốn hỏi về bạn à? — Anh ta im lặng giây lát. — Cháu cũng phục vụ trong quân đội đấy chứ? Cháu có lẽ chưa đến tuổi, —anh ta nói.

        — Chúng cháu chưa đến tuổi, đúng đấy... Thế mà Vô-lô-đi-a đã dập tắt được một ổ súng máy... Còn đối với chú thì — chúng cháu chưa xứng tuổi... Còn giờ đây, nghe nói, bạn ấy đang sắp chết.

        Miệng Vi-chi-a run run, giọng nghẹn lại, cảm giác xúc phạm không thể dung thứ được đối với Vô-lô-đi-a làm cậu uất ức.

        — Cháu sao thế? — Gra-trép nói. — Không nên thế, không tốt đâu...

        Nhưng đồng thời, anh lại đặt tay lên vai cậu bé, với vẻ rất thông cảm.

        — Bạn cháu thế nào, bị thương ở đâu, bao giờ? — Anh ta hỏi. — Nào ra phòng chờ, ở đấy có ghé ngồi.

        Không nghe hết câu, Vi-chi-a vội đi theo người thương binh có vẻ không bình thường, đang phải đi chống nạng nhưng lại nói chuyện với cậu tựa như trong bệnh viện này anh ta là người có quyền lực gì đặc biệt.

        — Nói đi nào ! — Anh ngồi xuống ghế và ra lệnh.

        — Chúng tôi đi trinh sát, và bọn Đức bắt được tôi và Lê-na —  trong đội chúng tôi có cả các bạn gái nữa — rồi tống vào nhà giam. —  Vi-chi-a nói vội vàng, lắp bâp.

        Nhưng khi cậu chuyển sang kể về trận chiến đấu sống mái của Vô-lô-đi-a với tên bắn súng máy Đức thì bản thân cậu sôi nổi hẳn lên và người nghe chuyện cũng hồi hộp.

        — Bạn cháu xông vào súng máy à ? — Gra-trép hỏi lại.

        — A hà... Bạn ấy đã cứu chúng cháu cũng như nhiều người khác tay không vũ khí, — Vi-chi-a giải thích.

        — Lao vào súng máy, với lựu đạn chứ?

        — A hà... Nó bắn như vãi đạn, còn Vô-lô-đi-a vẫn tiến lên... Xung quanh mọi người đều nằm xuống nhưng cậu ấy vẫn tiến lên, vẫn cứ đi lên!

        — Khá lắm! —Trung úy khẽ kêu lên.

        Khuôn mặt gây gò, trắng màu bệnh viện của anh hiện rõ vẻ tự hào; đôi lông mày gãy góc rướn lên.

        — Và sau đó — tất nó nổ bùng lên, như động đất — Vi-chi-a không nén được, hét to lên. — Một đống quần áo rách bay tung lên! Cậu ấy đã ném quả lựu đạn đúng ngay vào khẩu súng máy!

        — Khá lắm! Cừ thật. — Gra-trép cũng thốt lên. — Cậu ấy đã cứu các cháu...

        — Đúng thế! Vi-chi-a thốt lên vui sướng. — Thế mà chú lại bảo « chúng cháu chưa đến tuổi »...

        — Thể có cứu thoát được nhiều người bi giam không ? — Gra- trép hỏi tiếp.

        Nghe Vi-chi-a xong, trung úy liền nói kiên quyết:

        — Phải cứu Vô-lô-đi-a của cháu! Họ cậu ấy là gì ?

        — Ti-khô-nốp, — Vi-chi-a vội đáp.

        Cậu tin rằng người nói chuyện sẽ có thể dành cho cậu sự giúp đỡ quan trọng và cả hai người, tựa như đã đồng ý với nhau, không cần tranh cãi một điều, việc chữa khỏi bệnh cho mọi người là do, hay nhất thiết phải phụ thuộc trực tiếp vào tinh thần phục vụ chiến đấu của họ.

        Gra-trép im lặng, cúi đâu. Có lẽ, đang suy nghĩ kế hoạch hành động.

        — Thế chú thì sao? Cũng là thương binh à? — Vi-chi-a hỏi vẻ quan tâm.

        — Sắp ra viện rồi... Đang tập đi. Cả sáng lẫn chiều, mỗi buổi hai giờ, — trung úy nói.

        — Như vậy là rất tốt! —Vi-chi-a nhiệt tình khen ngợi. — Ngay cả việc trượt tuyết hay cưỡi ngựa, nếu không tập cũng chẳng đi được nữa là...

        Trung úy thú nhận với cậu, vẻ tin cậy và nhũn nhặn như đối với đồng chí lớn tuổi.

        — Xấu hổ lắm, cháu có hiểu không... Bị loại ngay từ trận đầu tiên... Nói chung, như vậy thật không hay ho gì...

        Anh chống nạng lên, dỡ một chân dậy, đặt xuống sàn và thận trọng đặt chân thứ hai lên.

        — Như vậy đó, đồng chí chiến sĩ Hồng quân ạ. — Anh nói.

        — Họ cháu là Vê-rép-kin, — Vi-chi-a cũng đứng lên.

        — Thế này nhé, đồng chí Vê-rép-kin, hãy xuống dưới nhà và chờ tôi ở đấy. — Gra-trép lại nghiêm giọng theo kiểu chi huy. — Tôi sẽ nói chuyện với bác sĩ, và có thể, công việc sẽ không đến nỗi xấu thế đâu. Ti-khô-nốp nắm ở phòng nào? Không biết à? Tôi sẽ hỏi cho. Nếu cần tôi sẽ báo cáo chính ủy viện... Thôi, thế nhé. Đừng nản lòng, — anh sửa lại nạng cho thuận chân. — Hãy nhớ là, người lính không bao giờ được nản lòng. Người linh bao giờ cũng phải tiến lên trước, khắc phục, vượt mọi khó khăn.

        Trung úy lại lộc côc quay lại hành lang; chiếc áo khoác vải bông trùm trên vai đung đưa theo bước chân.

[Giangtvx]

        Đi xuống phòng chờ bên dưới, Vi-chi-a trông thấy một sĩ quan nữa đang đứng nói chuvện voi bà A-giai-a Ti-mô-phê-ép-na và mấy bà khác: cậu được biết đấy là sĩ quan trợ lý của chính tư lệnh thành phố. Lê-na hết sức bỏi rõi, xúc động báo một tin dặc biệt: Bộ tham mưu phân khu đã biết về chiến công của Vô-lô-đi-a và cậu được đề nghị  tặng thưởng huân chương Cờ đỏ.

        — Thế mà Vô-lô-đi-a lại không được biết việc này... Cậu thử tưởng tượng xem... Tất cả chúng ta đều được biết, thế mà không thể nói cho anh ấy được... — Cò gái thì thầm, đau khổ.

        Sĩ quan trợ lý đội chiếc mũ lệch, sụp xuống tận lông mày, thắt chiếc thắt lưng mới, có vẻ không hài lòng :

        — Mấy ông thầy thuốc, — anh buông thõng, bực bội trả lời câu hỏi gì đấy của bà A-gai-a, — tôi báo cáo với chỉ huy bệnh viện là cần gặp cậu ấy để chuyển lời cảm ơn của tư lệnh tới chiến sĩ trinh sát Ti-khô-nốp. Thế mà ông ấy xua tay: «Trong lúc này, điều đó hoàn toàn vô nghĩa», ông ta nói thế đấy.

        Nhưng Vi-chi-a lại cảm thấy như có một làn gió hy vọng lớn. Quả thật là vô nghĩa, không thể chấp nhận được, không thể hình dung được là Vô-lô-đi-a sẽ chết mà không kịp nhận phần thưởng; vá chính vì phần thưởng tuyệt vời này, chính niềm vinh quang lớn lao đã tạo nên phần thưởng này buộc phải làm mọi cách để cậu ấy sống lại... Mỗi lúc một đông thêm những người mới đến — bạn bè và đồng chí của Vô-lô-đi-a ở đơn vị; bạn bè ở khu nhà ở; các bà bạn láng giềng của mẹ; những người tù được giải thoát khỏi nhà tù phát xít; một người chỉ huy bị thương đi nạng; chỉ huy bệnh viện và cả thiếu tướng tư lệnh nữa — tất cả mọi người đang phấn đấu, đang làm mọi cách đề cứu sống Vô-lô-đi-a, để đánh lùi cái chết. Tựa như một lời kêu gọi khẩn thiết vang lên, truyền nhanh trong thành phố: Vô-lô-đi-a — người chiến sĩ quang vinh, người bạn trung thành, người trinh sát tuyệt vời anh dũng đang lâm nguy! — Thậm chí cả những người không quen biết cũng vội đến cứu cậu. — Trước lòng yêu mến và quan tâm lớn đang bao trùm lên Vô-lô-đi-a như vậy thì không thể nhẫn tâm, mù quáng và kinh tởm có thể cho phép bó tay trước cái điều đang đe dọa cậu.

        — Lê-na, ở Vư-xen-lốc mình đã nói với cậu là Vô-lô-đi-a, cậu ấy... — Vi-chi-a lại thốt lên, giọng đầy xúc động. — Cậu ấy không phải là con người như vậy đâu... Và đấy, cậu thấy chưa. Tất cả chúng ta, cả đồng chí tư lệnh nữa cũng... Len-ca, phải hiểu đúng lời mình.

        Cô gái đã hiểu Vi-chi-a muốn nói gì và cô nói tựa như chả có gì liên quan tới điều đó.

        — Vi-chi-a, mình không biết làm gì được để cứu anh ấy, — cô nói. — Nếu cần nhảy vào lửa thi có lẽ mình cũng nhảy...

        Đôi mắt sưng húp đầy nước mắt của cô mở to, — ngơ nhác.

        Chị Ôn-ga I-li-nhi-na vẫn ngồi canh Vô-lô-đi-a, hai tay nắm chặt lấy tay đứa con trai. Vô-Iô-đi-a lại hôn mê, bất tỉnh và lời đề nghị duy nhất của cậu như vẫn còn văng vẳng bên tai chị: « Hãy nắm lấy tay con, tay phải... » Ôn-ga có cảm giác là chừng nào chị còn nắm lấy tay con thế này thì nỏ sẽ không bị cô dộc. Và chị càng ôm chặt lấy bàn tay lạnh ngắt của con, tựa như sợ Vô-lô-đi-a rụt lại mất. Thỉnh thoảng chị cảm thấy hình như cậu có đáp lại sự vỗ về ôm ấp này của chị, hỉnh như ngón tay cậu cố cựa quậy và, vừa nhìn vào khuôn mặt nhợt nhạt, xanh xao của con, chị cứ day dứt, ngẫm nghĩ xem còn có thể làm được gì nữa... trong người chị mọi thứ như đang sôi lên, hai thái dương máu như ứ lại; chị nghe rõ tiếng tim đập thảng thốt khô khan nhưng không thể nói được đấy là nhịp đập của tim mình hay là của con trai. Vì giờ đây, chị không còn tồn tại cách biệt khỏi nó được nữa. Cúi xuống sát hơn, gần hơn, má chạm má, Ôn-ga như muốn chia sẻ với con mọi đau đớn, lo ftu của nó.

        Nhưng kìa, bác sĩ phẫu thuật cùng y tá bỗng vào phòng và lập tức một công việc lặng lẽ khẩn trương đang diễn ra quanh Vô-lô- đi-a. Bác sĩ khẽ bảo, y tá vội đưa cho ông một ống tiêm đầy thuốc trong vắt. Ông tiêm thẳng vào tĩnh mạch và On-ga, lúc ấy đã đứng lùi lại sát tường, lo sợ chăm chăm nhìn vào cánh tay trần xanh xao của Vô-lô-đi-a đang tiếp nhận tia nước trong suổt kia.

        Từ lúc ấy đến hửng sáng, cô y tá không rời khỏi Vô-lô-đi-a nửa bước. Vừa sáng, bác sĩ phẵu thuật lại vào phòng — mặt hốc hác, có vẻ cau có vì cũng không ngủ. Nhưng hình như. biện pháp xử lý của ông đã có tác dụng —Vô-lô-đi-a đang ngủ, nhịp thở đều và sâu hơn, da mặt da ửng hồng hơn.

        Bác sĩ ngồi xuống giường, rút chiếc đồng hồ quả quýt trong túi áo ra và lắng nghe nhịp mạch một hồi lâu; vừa nghe vừa thầm đếm: « Một, hai, ba, bốn, năm...». Khi đếm, nét mặt lo âu của ông dần thay đồi. Cất đồng hồ vào túi, ông kéo lại chăn đắp cho Vô-lô-đi-a hết sức nhẹ nhàng trìu mến — chàng trai do họ cứu chữa giờ đây đối với ông thật vô cùng thân thiết, quý giá còn hơn cả lúc tiến hành ca mổ nữa.

        — Thế nào, đồng chí Xcơ-vô-rơ-xô-va ?... — Ông lên tiếng, hỏi cô y tá...

        Bàu trời ửng sáng sau cửa sổ, và, vừa đi lại cửa sổ, bác sĩ bất chợt nói to lên:

        — « Phương đông ửng hồng, lại một ngày mới...». Thế nào, đồng chí Xcơ-vô-rơ-xô-va, — ông quay nhìn cô y tá. — Chúng ta xem người tiếp theo nào...

        Khi Ôn-ga rời khỏi phòng thì trời đã sáng hẳn. Ở phòng chở phía dưới chỉ còn có Lê-na và Vi-chi-a đang thiếp đi trên ghế băng. Bà nhân viên chấm công, đêm qua về nhà, giờ lại vừa mới tới... Ôn-ga chậm chạp, thận trọng bước từng bậc thang, đi xuống, chống vào tay vịn — chị thấy mệt mỏi, choáng váng và sợ bị ngã. Trong đôi mắt sưng húp của chị dù mệt mỏi nhưng đã có vẻ yên tâm và vui sướng hơn. Thấy vậy, bà nhân viên chấm công vui sướng la lên:

        — Ôi, I-li-nhi-na, trông cô như mới sinh ra Vô-lô-đi-a lần thứ hai đấy! Cũng cái dáng yếu đuối, mệt mỏi giống như lúc chị ở nhà hộ sinh về ấy.