Chiến thắng Hòa Bình thành công xuất sắc về chỉ đạo chiến lược của Đảng

[vnmilitaryhistory]

PHÁT HUY GIÁ TRỊ CHIẾN THẮNG HÒA BÌNH TRONG GIÁO DỤC TRUYỀN THỐNG YÊU NƯỚC, CÁCH MẠNG CHO THÊ HỆ TRẺ TỈNH HÒA BÌNH

Đồng chí QUÁCH THẾ NGỌC
Ủy viên Thường vụ, Trưởng ban Tuyên giáo Tỉnh ủy Hòa Bình

Cách đây 70 năm, Chiến dịch Hòa Bình đã nổ ra và giành thắng lợi vang dội. Đó là thắng lợi của sự lãnh đạo, chỉ đạo sáng suốt của Trung ương Đảng, Bộ Chính trị, đứng đầu là Chủ tịch Hồ Chí Minh, của Liên Khu ủy 3 và của cấp ủy địa phương, là sự chiến đấu dũng cảm, hy sinh của bộ đội chủ lực, lực lượng vũ trang địa phương và nhân dân trên địa bàn diễn ra chiến dịch cũng như trong các hoạt động phối hợp. Thắng lợi đó có giá trị và ý nghĩa to lớn, để lại nhiều bài học kinh nghiệm quý báu cho công tác lãnh đạo, chỉ đạo và phối hợp trong thực hiện các nhiệm vụ chính trị của đất nước và địa phương hiện nay, trong đó có công tác giáo dục truyền thống yêu nước, cách mạng cho thế hệ trẻ tỉnh Hòa Bình.


Khi Bộ Chính trị quyết định mở Chiến dịch Hoà Bình; Trung ương Đảng ra Chỉ thị "Nhiệm vụ phá cuộc tiến công Hoà Bình của địch Chủ tịch Hồ Chí Minh gửi thư động viên cán bộ, chiến sĩ chủ lực và dân quân du kích trong Chiến dịch Hoà Bình. Tháng 11 năm 1951, Ban Thường vụ Tỉnh ủy Hoà Bình đã họp và đề ra nhiệm vụ trọng tâm, đó là: Tận dụng mọi khả năng, mọi lực lượng tuyên truyền, phân tích âm mưu tái chiếm Hoà Bình của địch, triển vọng chiến thắng của ta, động viên nhân dân đóng góp sức người, sức của phục vụ nhiệm vụ chiến đấu. Đẩy mạnh công tác địch vận, coi đây là một trọng tâm công tác. Vạch rõ âm mưu "lấy chiến tranh nuôi chiến tranh, dùng người Việt đánh người Việt" thâm độc của giặc, nêu bật chính sách khoan hồng của Đảng, Chính phủ; bộ đội, du kích phải giữ nghiêm kỷ luật đối với tù, hàng binh, phải kết hợp chặt chẽ giữa tác chiến với địch ngụy vận nhưng tránh hữu khuynh.


Thực hiện sự chỉ đạo của Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Mặt trận Liên Việt các cấp trong tỉnh đã tổ chức hội nghị nhân dân bàn về công tác chống giặc. Ban Tuyên huấn Tỉnh ủy đã ban hành tài liệu "Tình hình mới, công việc mới" để tuyên truyền giải thích về tình hình, nhiệm vụ của Đảng bộ, quân dân địa phương trong Thu - Đông, quyết tâm đập tan âm mưu chiếm đóng Hoà Bình của địch. Đặc biệt là công tác giữ gìn bí mật được tuyên truyền sâu rộng. Nhờ vậy, đã có sức cổ vũ mạnh mẽ tinh thần của quân dân trong toàn Đảng bộ. Toàn dân hăng hái tham gia giúp đỡ bộ đội, phục vụ chiến trường. Một khí thế sôi động khẩn trương chuẩn bị cho chiến dịch diễn ra nhưng tuyệt đối bí mật.


Trong lúc quân và dân ta giành thắng lợi liên tiếp trong Chiến dịch Hoà Bình, từ tháng 1 năm 1952, Ban Thường vụ Tỉnh ủy Hoà Bình quyết định hằng tháng ra tờ Toàn Thắng, số lượng phát hành 2.000 tờ/kỳ. Tờ báo được giao cho Ban Tuyên huấn Tỉnh ủy biên tập, phát hành và hướng dẫn sử dụng làm tài liệu tuyên truyền trong Đảng bộ và nhân dân nhằm đẩy mạnh hơn nữa công tác tuyên truyền, động viên, giáo dục nhân dân đoàn kết đấu tranh chống giặc.


Đồng thời, các hoạt động địch vận được Tỉnh ủy Hoà Bình tăng cường lãnh đạo, chỉ đạo và triển khai thực hiện mạnh mẽ. Ban Địch vận các cấp đã phối hợp với các đoàn thể, các lực lượng thực hiện in và phát hành hàng nghìn bức thư kêu gọi của Bác Hồ, thông báo của ủy ban kháng chiến hành chính tỉnh về việc thi hành chính sách khoan hồng của Chính phủ, Bác Hồ đối với những ngụy binh lầm đường lạc lối theo giặc nay trở về với nhân dân. Cán bộ địch vận đến từng gia đình có con em đi lính cho giặc giải thích vận động, khuyên nhủ gia đình họ vận động, kêu gọi họ trở về quê hương làm ăn sinh sống... Nhờ đẩy mạnh công tác chính trị, tư tưởng, tuyên truyền, giáo dục, động viên, toàn Đảng bộ, quân dân trong tỉnh đã ra quân với tinh thần phấn khởi, khí thế khẩn trương, sôi động chưa từng có, thể hiện tinh thần không tiếc sức người, sức của để chiến thắng.


Trước những thất bại liên tiếp trên chiến trường chính Hoà Bình và các nơi khác ở vùng đồng bằng Bắc Bộ, thực dân Pháp buộc phải rút quân khỏi Hoà Bình. Tỉnh Hoà Bình được giải phóng lần thứ 2. Ngay sau đó, dưới sự lãnh đạo của Tỉnh ủy Hoà Bình, ngành Tuyên huấn đã tham gia tích cực giúp Tỉnh ủy chỉ đạo rút kinh nghiệm về công tác chiến đấu và phục vụ chiến đấu trong Chiến dịch Hoà Bình của các cấp ủy, các chi bộ, cơ quan. Đây là đợt sinh hoạt chính trị, tự phê bình và phê bình sâu sắc, kịp thời khen thưởng, động viên những tập thể, cá nhân có thành tích xuất sắc; đồng thời có biện pháp giáo dục, xử lý những tập thể, cá nhân còn thiếu sót, khuyết điểm. Đối với những tổ chức đảng bộc lộ sa sút, yếu kém tập trung chỉ đạo củng cố tổ chức, kiện toàn. Những biện pháp đó góp phần chỉnh đốn một bước tư tưởng, tinh thần để cán bộ, đảng viên và nhân dân tập trung lao động sản xuất, củng cố hậu phương.


Vận dụng những bài học kinh nghiệm từ Chiến dịch Hòa Bình, tỉnh Hòa Bình đã đề ra nhiều biện pháp linh hoạt, sáng tạo để giáo dục truyền thống yêu nước cách mạng cho thanh niên, đáp ứng với đòi hỏi của tình hình cách mạng đặt ra ở mỗi giai đoạn, thời kỳ khác nhau. Nhận thức của cấp ủy, chính quyền các cấp và cán bộ, đảng viên về phát huy vị trí, vai trò, tầm quan trọng của Chiến thắng Hòa Bình được nâng cao, đã ban hành nhiều văn bản lãnh đạo, chỉ đạo các cấp ủy Đảng, các phương tiện thông tin đại chúng, đội ngũ báo cáo viên, tuyên truyền viên tăng cường tuyên truyền, giáo dục ý nghĩa, giá trị của chiến thắng, qua đó phục vụ tốt cho công tác giáo dục chính trị, tư tưởng truyền thống cách mạng cho cán bộ, đảng viên, nhân dân và đặc biệt là thế hệ trẻ, góp phần quan trọng vào xây dựng, củng cố niềm tin, sự đoàn kết thống nhất trong Đảng, sự đồng thuận xã hội, giữ vững sự ổn định chính trị của địa phương.


Phát huy tinh thần quyết chiến, quyết thắng trong Chiến dịch Hoà Bình, Đảng bộ và nhân dân các dân tộc tỉnh Hòa Bình đã hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ mà Trung ương Đảng, Chính phủ giao trong việc phục vụ xây dựng công trình Thủy điện Hoà Bình trên sông Đà. Tại lễ Khánh thành Nhà máy Thủy điện Hoà Bình ngày 24 tháng 12 năm 1994, Thủ tướng Chính phủ Võ Văn Kiệt đã biểu dương sự đóng góp, hy sinh to lớn của Đảng bộ, chính quyền và nhân dân các dân tộc tỉnh Hoà Bình, đồng thời khẳng định: "Thủy điện Hòa Bình mãi mãi là niềm tự hào của đất nước", là bản hùng ca về tri tuệ con người, về tinh thần lao động sáng tạo, kiên cường, dũng cảm, bền bỉ vượt qua muôn vàn gian khổ, là nơi hội tụ và rực sáng tinh thần quốc tế vô sản. Sau khi công trình Thủy điện Hoà Bình hoàn thành, tỉnh tiếp tục hoàn thành nhiệm vụ thi công, bảo vệ an toàn đường dây tải điện 500kV, một công trình tải điện lớn cung cấp điện cho cả ba miền đất nước.

[vnmilitaryhistory]

Trong thời kỳ đổi mới, phát huy giá trị Chiến dịch Hòa Bình, tỉnh Hòa Bình đã tổ chức giáo dục truyền thống cách mạng, tuyên truyền giáo dục lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam, lịch sử Đảng bộ địa phương; hướng dẫn các hoạt động tuyên truyền kỷ niệm các ngày lễ lớn trong năm của đất nước, của địa phương. Trong các ngày lễ lớn của dân tộc, tổ chức Đoàn Thanh niên, Hội Liên hiệp Thanh niên các cấp và các cơ quan thông tin đại chúng, trong đó chủ lực là Báo Hoà Bình, Đài Phát thanh truyền hình tỉnh đã đẩy mạnh công tác tuyên truyền giáo dục, xây dựng các chuyên trang chuyên mục, các buổi tọa đàm. Trong đó, tập trung làm nổi bật ý nghĩa lịch sử, vai trò lãnh đạo đúng đắn của Đảng Cộng sản Việt Nam; những thành tựu to lớn mà Đảng và nhân dân ta đã đạt được trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa; những thành tựu to lớn của địa phương trong công cuộc đổi mới dưới sự lãnh đạo của Đảng trong đó có Chiến thắng Hòa Bình.


Tỉnh Hòa Bình đã đẩy mạnh tuyên truyền cổ vũ các phong trào thi đua yêu nước, xây dựng và phát triển đất nước, tạo không khí phấn khởi sự đồng thuận cao trong việc thực hiện các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội và các nhiệm vụ mà Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ XVI, Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIII đã đề ra. Kết quả và sức lan toả của việc học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh theo tinh thần Chỉ thị số 05-CT/TW của Bộ Chính trị đã góp phần đẩy mạnh các phong trào thi đua yêu nước, tạo thành động lực thúc đẩy việc thực hiện thắng lợi các nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội của địa phương. Tỉnh ủy lãnh đạo việc tăng cường triển khai thực hiện chính sách, pháp luật đối với thanh niên và công tác thanh niên trên địa bàn tỉnh; qua đó đã góp phần nâng cao nhận thức về vị trí, vai trò của thanh niên và công tác thanh niên trong sự nghiệp phát triển kinh tế - xã hội, xây dựng nông thôn mới của tỉnh, tạo sự chuyển biến mạnh mẽ trong việc rèn luyện phẩm chất đạo đức, lối sống và hành động của thanh niên trong tỉnh.


Tiếp tục phát huy giá trị Chiến thắng Hòa Bình trong giáo dục truyền thống yêu nước, cách mạng cho thế hệ trẻ, tỉnh Hòa Bình tăng cường chỉ đạo các cấp ủy, chính quyền tập trung đẩy mạnh một số giải pháp sau:

Thứ nhất, tiếp tục đẩy mạnh tuyên truyền lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam, Lịch sử Đảng bộ tỉnh Hoà Bình, trong đó tập trung tuyên truyền về truyền thống và các bài học kinh nghiệm lịch sử để thế hệ trẻ hiểu rõ về giá trị của các bài học kinh nghiệm lịch sử nói chung, giá trị của Chiến dịch Hoà Bình nói riêng, vận dụng, phát triển các bài học kinh nghiệm, nhất là bài học về sự kiên định đường lối lãnh đạo của Đảng, thực hiện thắng lợi mục tiêu cách mạng trong điều kiện mới.


Thứ hai, tiếp tục tuyên truyền giáo dục cho thế trẻ phát huy bài học về nghệ thuật tiến hành chiến tranh nhân dân vào công cuộc xây dựng nền quốc phòng toàn dân vững mạnh toàn diện, ngày càng hiện đại. Ngày nay, để bảo vệ vững chắc Tổ quốc, càn tiếp tục nghiên cứu, phát triển lý luận về chiến tranh nhân dân, vận dụng sáng tạo, phù hợp với thực tiễn xây dựng nền quốc phòng toàn dân trong điều kiện mới.


Thứ ba, tăng cường hiệu quả công tác giáo dục lý luận chính trị, truyền thống cách mạng, đạo đức, lối sống, ý thức tuân thủ pháp luật cho thanh niên theo tinh thần Chỉ thị số 42-CT/TW của Ban Bí thư Trung ương Đảng "về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác giáo dục lý tưởng cách mạng, đạo đức lối sống văn hoá cho thế hệ trẻ giai đoạn 2015 - 2030" Đây là biện pháp quan trọng có ý nghĩa hàng đầu nhằm nâng cao nhận thức cho đoàn viên, thanh, thiếu nhi về các chủ trương, biện pháp lãnh đạo, nhiệm vụ chính trị của đoàn thanh niên, trong rèn luyện đạo đức cách mạng. Các cấp bộ Đoàn phải tích cực, chủ động tham mưu cho cấp ủy Đảng, phối hợp với chính quyền tăng cường sự lãnh đạo và đầu tư nguồn lực cho công tác giáo dục thanh, thiếu niên; đồng thời xây dựng kế hoạch, giải pháp, chủ động phối hợp với các cấp, các ngành liên quan thực hiện hiệu quả Chỉ thị số 42-CT/TW của Ban Bí thư Trung ương Đảng.


Thứ tư, hình thành cho thanh, thiếu niên tinh thần tự giác, tích cực học tập, tu dưỡng với nhu cầu, động cơ phấn đấu, rèn luyện đúng đắn, có ý thức làm chủ, ham học hỏi, cầu tiến bộ, vươn lên lự khẳng định mình; đồng thời phải thường xuyên theo dõi, kiểm tra, đánh giá kết quả, định hướng phấn đấu cho thanh niên; quan tâm đáp ứng những nhu cầu chính đáng về vật chất, tinh thần; giao nhiệm vụ phù hợp với năng lực, nguyện vọng, sở trường, năng khiếu. Giúp thanh niên nâng cao nhận thức, xác định rõ trách nhiệm trước Tổ quốc và nhân dân; tự tin vào chính mình, giữ vững niềm tin trong cuộc sống, vượt qua mọi khó khăn gian khổ để từng bước khẳng định bản thân và đóng góp cho gia đình, xã hội, quê hương, đất nước theo gương các chiến sĩ đã hy sinh trong Chiến dịch Hòa Bình.


Thứ năm, tăng cường giáo dục cho cán bộ, đảng viên và nhân dân, nhất là thế hệ trẻ truyền thống yêu nước nồng nàn, tinh thần bất khuất, ý thức độc lập, tự cường của dân tộc và khát vọng phát triển của con người Việt Nam theo tinh thần Nghị quyết Đại hội XIII của Đảng. Quán triệt quan điểm của Đảng về giữ vững độc lập, tự chủ, tiếp tục nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động đối ngoại, hội nhập quốc tế; tăng cường tiềm lực quốc phòng, an ninh, kiên quyết, kiên trì bảo vệ vững chắc độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ, biển, đảo, vùng trời; giữ vững môi trường hoà bình, ổn định để phát triển đất nước. Xây dựng, phát triển nền công nghiệp quốc phòng, an ninh hiện đại, lưỡng dụng, vừa đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc vừa góp phần quan trọng phát triển kinh tế - xã hội; có cơ chế huy động nguồn lực từ địa phương và nguồn lực xã hội cho xây dựng tiềm lực quốc phòng, an ninh tại các khu vực phòng thủ. Chủ động chuẩn bị về mọi mặt, sẵn sàng các phương án bảo vệ vững chắc độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ và giữ vững an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội trong mọi tình huống.


Thứ sáu, tăng cường công tác giáo dục chủ nghĩa Mác - Lê nin, tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm, chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước về công tác đấu tranh chống "diễn biến hòa bình" trên lĩnh vực tư tưởng, văn hóa theo tinh thần Nghị quyết Trung ương 4 (khóa XII) về "Tăng cường xây dựng, chỉnh đốn Đảng; ngăn chặn, đẩy lùi sự suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, những biểu hiện "tự diễn biến", "tự chuyển hóa" trong nội bộ" gắn với đẩy mạnh việc học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh.


Thứ bảy, đẩy mạnh công tác học tập, nghiên cứu, quán triệt, tuyên truyền sâu rộng nội dung tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh, Chuyên đề toàn khoá đến cán bộ, đảng viên, đoàn viên, hội viên và nhân dân; lựa chọn hình thức tổ chức học tập, tuyên truyền, triển khai thực hiện sáng tạo, hiệu quả, phát huy được tiềm năng, lợi thế của địa phương, đơn vị, cá nhân. Khơi dậy mạnh mẽ tinh thần yêu nước, ý chí tự lực, tự cường và khát vọng phát triển đất nước phồn vinh, hạnh phúc, góp phần hiện thực hoá mục tiêu phát triển đã được xác định rõ trong Nghị quyết Đại hội XIII của Đảng.


Thứ tám, tăng cường công tác lãnh đạo của các cấp ủy Đảng, đẩy mạnh công tác phối hợp giữa các lực lượng; tập trung giải quyết xóa đói, giảm nghèo, nâng cao dân trí tại các xã vùng sâu, vùng xa của tỉnh, đẩy lùi các tệ nạn xã hội. Tiếp tục đẩy mạnh công tác tuyên truyền hướng về cơ sở đưa thông tin đến các vùng sâu, vùng xa, các xã khó khăn. Tăng cường cán bộ cho các xã kho khăn chậm phát triển.


70 năm đã trôi qua, nhưng thắng lợi vang dội và những bài học kinh nghiệm từ Chiến thắng Hòa Bình vẫn có giá trị lý luận và thực tiễn sâu sắc, cần được tiếp tục phát huy, vận dụng sáng tạo trong giáo dục truyền thống yêu nước, cách mạng cho thế hệ trẻ, vận dụng trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc ngày nay.

[vnmilitaryhistory]

BẢO TỒN VÀ PHÁT HUY GIÁ TRỊ MỘT SỐ DI TÍCH LỊCH SỬ
TRONG CHIẾN DỊCH HÒA BÌNH

Thượng tá, ThS LÊ VŨ HUY
Giám đốc Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam

Chiến thắng của quân và dân ta trong Chiến dịch Hòa Bình (10.12.1951 - 25.2.1952) mang ý nghĩa chiến lược về quân sự và chính trị trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, góp phần đánh tan phòng tuyến sông Đà, tiêu diệt sinh lực địch và tạo điều kiện phát triển chiến tranh du kích của ta ở đồng bằng Bắc Bộ. Với ý nghĩa và tầm vóc của sự kiện lịch sử này, việc bảo tồn và phát huy giá trị các di tích lịch sử trong Chiến dịch Hòa Bình là việc làm có ý nghĩa quan trọng, góp phần xây dựng niềm tin, lòng biết ơn đối với thế hệ đi trước, giáo dục cho các tầng lớp nhân dân, nhất là thế hệ trở về truyền thống cách mạng, tinh thần yêu nước, niềm tự hào dân tộc, đồng thời tuyên truyền đấu tranh với các tư tưởng xuyên tạc, phủ nhận lịch sử.


Để khẳng định tầm vóc của Chiến thắng Hòa Bình, chỉ ra thực trạng công tác bảo tồn và phát huy giá trị những di tích lịch sử của Chiến dịch Hòa Bình, đề xuất, gợi mở những giải pháp phù hợp với tình hình thực tiễn nhằm tiếp tục bảo tồn và phát huy hơn nữa giá trị các di tích lịch sử về Chiến dịch Hòa Bình.

1.Chiến thắng Hòa Bình và những chứng tích lịch sử

Sau thất bại ở biên giới Thu - Đông (1950), trên chiến trường Bắc Bộ, thực dân Pháp rơi vào thế bị động và chịu nhiều thiệt hại nặng nề. Để giành lại quyền chủ động trên chiến trường, quân Pháp mở cuộc tiến công ra Hòa Bình vào mùa Đông năm 1951, lập phòng tuyến sông Đà nổi liền với tuyến phòng thủ trung tâm nhằm nối lại "hành lang Đông - Tây" thực hiện khả năng phòng thủ đồng bằng Bắc Bộ, cắt đứt đường liên lạc giữa chiến khu Việt Bắc với Liên khu 3 và Liên khu 4. Ở Hòa Bình, địch thành lập các "Xứ Mường tự trị" để thực hiện "Da vàng hóa chiến tranh", dùng các lợi ích về kinh tế, chính trị để thuyết phục người dân tộc thiểu số đi lính cho Pháp.


Giữa tháng 11 năm 1951, quân Pháp đánh ra Chợ Bến rồi tiến chiếm Hòa Bình. Tuy nhiên, ngay khi mới tiến ra, quân Pháp đã bị ta tiêu diệt một phần sinh lực ờ Chợ Bến, Thu Cúc - Lai Đồng. Ngày 24 tháng 11 năm 1951, Ban Chấp hành Trung ương Đảng ta ra Chỉ thị "Nhiệm vụ phá cuộc tấn công Hòa Bình của địch". Theo đó, quân và dân ta mở Chiến dịch Hòa Bình nhằm tiêu diệt sinh lực địch ở chiến trường Hòa Bình, phá kế hoạch bình định của quân Pháp ở đồng bằng Bắc Bộ, đẩy mạnh phong trào chiến tranh du kích.


Chiến dịch Hòa Bình mở màn với chiến thắng Tu Vũ đã làm lay chuyển phòng tuyến sông Đà của địch. Tiếp đó, quân ta tiến công tiêu diệt địch ở Ba Vì, tiêu diệt đoàn tàu trên sông Đà, cắt đứt tuyến tiếp tế đường thủy của địch. Trong khi đó, chiến tranh du kích bắt đầu phát triển khá mạnh ở vùng hữu ngạn và tả ngạn sông Hồng. Tháng 2 năm 1952, trong khi địch sửa soạn rút phòng tuyến sông Đà và Hòa Bình, quân ta chuyển hướng tiến công Hòa Bình qua Đường số 6, quân Pháp chỉ kịp nít phòng tuyến sông Đà tiếp ứng cho Đường số 6 (đã bị ta cắt đứt) và thị xã Hòa Bình (vốn đã bị bao vây). Cùng với chiến trường chính, ta còn tiến công quân Pháp trên nhiều địa bàn khác như vùng đồng bằng sông Hồng và các tỉnh trung du phía Bắc (như Bắc Ninh, Bắc Giang)... tiêu diệt nhiều vị trí và quân tiếp viện của địch, mở ra nhiều căn cứ dukích, nhờ đó, cao trào du kích chiến tranh phát triển mạnh mẽ, đẩy quân địch vào thể bị cô lập trên chiến trường. Bị tổn thất liên tiếp và thiệt hại nặng nề trên các mặt trận, ngày 23 tháng 2 năm 1952 quân Pháp buộc phải rút khỏi Hòa Bình và Đường số 6. Ngày 25 tháng 2 năm 1952, Chiến dịch Hòa Bình kết thúc thắng lợi.


Thắng lợi của Chiến dịch Hòa Bình là thành công xuất sắc của Đảng ta trong chỉ đạo chiến lược, chiến dịch, trong đó có bước tiến mới về trình độ chiến thuật, kỹ thuật; về khả năng chiến đấu liên tục dài ngày trên hai mặt trận rộng lớn và phức tạp. Kết quả này tạo ra cơ hội cho các chiến trường khác đẩy mạnh chiến tranh du kích, liên tục tiến công, tiêu diệt sinh lực địch, phát triển lực lượng kháng chiến mở rộng thêm nhiều vùng căn cứ làm cho cục diện chiến trường thay đổi ngày càng có lợi cho ta.


Chiến dịch Hòa Bình gắn liền với những địa điểm quan trọng như: Di tích địa điểm chiến thắng Tu Vũ (thuộc xã Tu Vũ, huyện Thanh Thủy, tỉnh Phú Thọ) - nơi ghi dấu trận đánh mở màn, làm nên chiến thắng lớn nhất của Chiến dịch Hòa Bình; di tích này gồm: Khu C, sân bay, Sở Chỉ huy Trung đoàn, mộ các liệt sĩ hy sinh tại Tu Vũ; dốc Giang Mỗ (xã Bình Thanh, huyện Kỳ Sơn, tỉnh Hoà Bình) - nơi lưu dấu chiến công oanh liệt của Anh hùng Cù Chính Lan và các chiến sĩ Tiểu đoàn 353 Trung đoàn 66 đã diệt xe tăng Pháp, mở đầu phong trào đánh xe tăng địch bằng vũ khí thông thường. Những địa điểm này không chỉ là những chứng tích lịch sử mà còn là nguồn sử liệu có giá trị trực quan sinh động, góp phần giáo dục truyền thống cách mạng, tinh thần yêu nước, niềm tự hào về dân tộc.


2.Hoạt động bảo tồn và phát huy những di tích lịch sử trong Chiến thắng Hòa Bình hiện nay

Nhằm tôn vinh và tưởng nhớ công lao và sự hy sinh to lớn của cán bộ, chiến sĩ trong Chiến dịch Hòa Bình, những địa điểm tiêu biểu trong các đợt tiến công đã được công nhận là di tích lịchsử quốc gia. Cụ thể: Di tích địa điểm Chiến thắng Tu Vũ được xếp hạng Di tích lịch sử cấp quốc gia theo Quyết định số 3211-QĐ/BT ngày 12 tháng 12 năm 1994; dốc Giang Mỗ - nơi lưu dấu chiến công của Anh hùng Cù Chính Lan được xếp hạng Di tích lịch sử cấp quốc gia theo Quyết định số 43-VH/QĐ ngày 7 tháng 1 năm 1993. Trên cơ sở những di tích còn lưu lại cùng với sự xếp hạng của Nhà nước, chính quyền và nhân dân đã có nhiều hoạt động nhằm bảo tồn, tôn tạo và phát huy giá trị.


Năm 2017, công trình tượng đài Chiến thắng Tu Vũ là công trình văn hóa, nghệ thuật mang đậm giá trị lịch sử, nhân văn sâu sắc được tỉnh Phú Thọ phê duyệt và đầu tư xây dựng trên diện tích 5.213m², với tổng mức đầu tư trên 36 tỷ đồng. Cụm tượng đài Chiến thắng Tu Vũ được thiết kế với nhóm tượng ở tư thế bay, chiều cao hệ kết cấu tượng đài 19,2m, tổng khối lượng 28 tấn. Bức phù điêu đại cảnh mô tả diễn biến trận đánh Tu Vũ và quá trình xây dựng quê hương, đất nước, phía trên là hình tượng những chiến sĩ xung kích trong tư thế tiến công và chiến thắng.


Công trình thể hiện sự tri ân với những công lao, sự hy sinh của các thế hệ cha anh đi trước, góp phần quan trọng trong việc giáo dục truyền thống và khơi dậy niềm tự hào về truyền thống cách mạng. Công trình tượng đài Chiến thắng Tu Vũ còn là địa điểm để thu hút du khách trong và ngoài nước đến tham quan, nghiên cứu và tìm hiểu về lịch sử dân tộc thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp. Nhà trưng bày hiện vật Chiến thắng Tu Vũ cũng được khánh thành và đưa vào hoạt động, các hiện vật tiếp tục được sưu tầm, bổ sung thêm hiện vật tại Nhà trưng bày nhằm làm phong phú nội dung; địa phương có bố trí người quản lý, bảo vệ, cán bộ hướng dẫn, giới thiệu về di tích phục vụ tham quan, nghiên cứu nhằm phát huy giá trị của công trình phục vụ cho phát triển du lịch, góp phần thúc đẩy kinh tế - xã hội của địa phương.


Để ghi nhớ chiến công oanh liệt tại dốc Giang Mỗ của người Anh hùng Cù Chính Lan và các chiến sĩ Tiểu đoàn 353, Trung đoàn 66, năm 1994, tỉnh Hòa Bình đã khởi công xây dựng khu di tích, dựng Đài tường niệm Anh hùng diệt xe tăng tại dốc Giang Mỗ. Vì lý do di tích được xây dựng trong không gian, địa thế hẹp trải qua thời gian công trình đã xuống cấp, năm 2008, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch và tỉnh Hòa Bình đã thống nhất quyết định di dời Đài tưởng niệm về cơ sở mới khang trang hơn tại xóm Mỗ I, xã Bình Thanh. Công trình được xây dựng trên tổng diện tích 3.638m². Tượng và bệ tượng được chế tác từ nguồn nguyên liệu đá xanh Thanh Hóa có chiều cao 8,5m, tổng thể tích 160,4m³. Đài tưởng niệm là nơi giáo dục truyền thống cho thế hệ trẻ, phấn đấu, rèn luyện trở thành người chủ xây dựng quê hương, đất nước.


Hiện nay, công tác bảo tồn và phát huy giá trị các di tích lịch sử trong Chiến dịch Hòa Bình còn những hạn chế. Việc đầu tư bảo tồn và phát huy giá trị các di tích lịch sử quân sự Chiến thắng Hòa Bình chưa có sự đồng bộ. Các di tích lịch sử quân sự về Chiến thắng Hòa Bình đã không còn nguyên vẹn mà được xây dựng mới thành các cụm tượng đài mang tính tri ân, tưởng nhớ và giáo dục truyền thống. Chiến dịch Hòa Bình chưa có nhà trưng bày riêng. Khu vực di tích Chiến thắng Tu Vũ đã có nhà trưng bày song tổ chức và chất lượng hiện vật còn hạn chế. Khu vực trưng bày còn sơ sài, chưa kiểm kê được tổng số các hiện vật về chiến dịch, nhiều tài liệu, hiện vật sau thời gian dài đã xuống cấp nghiêm trọng. Khu vực di tích Anh hùng Cù Chính Lan mới chỉ xây dựng tượng đài. Bên cạnh đó, các hoạt động gắn kết di tích với các điểm văn hóa, du lịch trên địa bàn còn nhỏ lẻ, chưa tương xứng với tiềm năng. Các hoạt động tuyên truyền, giáo dục tại các di tích này còn hạn chế, làm cho các di tích chưa phát huy hết giá trị của mình.

[vnmilitaryhistory]

3.Một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác bào tồn và phát huy giá trị các di tích lịch sử trong Chiến thắng Hòa Bình

Nhằm nâng cao hiệu quả công tác bảo tồn và phát huy giá trị các di tích lịch sử của Chiến dịch Hòa Bình, Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam đề xuất một số giải pháp sau:

Một là, nghiên cứu xây dựng, nâng cấp, chỉnh lý nhà trưng bày phục vụ công tác tuyên truyền, giáo dục truyền thống tại chỗ song song với các cụm di tích

Trong xây dựng bảo tàng (nhà trưng bày) tại di tích lịch sử quân sự, cần lưu ý rằng, một di tích quy mô lớn đến đâu cũng không thể thay thế được bảo tàng (nhà trưng bày). Chỉ có bảo tàng (nhà trưng bày) mới có thể trưng bày một cách hệ thống và toàn diện quá trình lịch sử, xã hội, sự kiện... Nhiều di tích lịch sử quân sự khi tiến hành bảo tồn, tôn tạo thì đồng thời xây dựng bảo tàng (nhà trưng bày) như là một trường học giáo dục lịch sử đích thực. Vì vậy, trong thời gian tới, chính quyền địa phương có thể nghiên cứu xây dựng, nâng cấp, chỉnh lý nhà trưng bày phục vụ công tác tuyên truyền, giáo dục truyền thống tại chỗ song song với các cụm di tích theo cấu trúc 3 phần như sau:


Phần thứ nhất: Lịch sử hình thành, các đặc trưng về văn hóa - xã hội, truyền thống yêu nước của nhân dân địa phương. Khái quát các tư liệu, hiện vật lịch sử thể hiện bối cảnh của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp Trước khi diễn ra Chiến dịch Hòa Bình.

Phần thứ hai: Phần trọng tâm của nhà trưng bày, chiếm 60% diện tích; thể hiện chủ trương, diễn biến, kết quả của Chiến dịch Hòa Bình, trong đó có thể hiện sa bàn chiến dịch. Chú trọng giới thiệu các trận đánh tiêu biểu như trận Tu Vũ, trận tiêu diệt xe tăng địch của Anh hùng Cù Chính Lan. Khẳng định Chiến thắng Hòa Bình là bước ngoặt quan trọng về chính trị và quân sự trên chiến trường, tạo thời cơ để Trung ương Đảng và Bác Hồ quyết tâm mở Chiến dịch Điện Biên Phủ lịch sử.

Phần thứ ba: Trưng bày tài liệu, hiện vật thể hiện tinh thần phát huy truyền thống của nhân dân địa phương, kết quả phát triển kinh tế và các mặt đời sống văn hóa - xã hội.


Để có thêm nguồn tài liệu, hiện vật phục vụ trưng bày, địa phương cần tiếp tục kêu gọi xã hội hóa trong hoạt động sưu tầm tài liệu, hiện vật, bảo vệ và phát huy giá trị di tích nhằm khơi dậy trách nhiệm, ý thức của nhân dân địa phương đối với di sản của các thế hệ đi trước để lại. Bên cạnh đó, có thể phục chế các tư liệu, hiện vật về Chiến thắng Hòa Bình đang lưu giữ tại các bảo tàng như Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam (khoảng 40 hiện vật, tư liệu), Bảo tàng Hậu cần, Bảo tàng Quân khu 2, Bảo tàng tỉnh Hòa Bình... Thông qua đó, góp phần giáo dục, nâng cao nhận thức của cộng đồng trong bảo tồn các di tích liên quan tới Chiến thắng Hòa Bình, đồng thời thu hút sự tham gia đóng góp của các tổ chức, cá nhân để bảo vệ di sản của địa phương.


Hai là, liên kết các điểm di tích về Chiến thắng Hòa Bình với các di tích trên địa bàn hoặc khu vực có liên quan

Những di tích về Chiến thắng Hòa Bình trải dọc trên cửa ngõ vùng Tây Bắc ở các tỉnh Phú Thọ và Hòa Bình. Những nơi này có điều kiện thiên nhiên, lịch sử văn hoá và con người đã tạo nên tiềm năng du lích phong phú, hấp dẫn, gây được những ấn tượng sâu sắc với bạn bè trong nước và quốc tế. Vì vậy, việc liên kết các điểm di tích về Chiến thắng Hòa Bình với các di tích khác trên địa bàn nhằm thúc đẩy phát triển du lịch là điều cần thiết.


Di tích Chiến thắng Tu Vũ thuộc trên địa bàn huyện Thanh Thủy (tỉnh Phú Thọ) có ví trí thuận lợi, gần với các điểm du lịch danh lam thắng cảnh như suối khoáng nóng, Đảo Ngọc Xanh, Đền Lăng Xương... Di tích Anh hùng Cù Chính Lan thuộc địa bàn huyện Cao Phong (tỉnh Hòa Bình) có vị trí gần với các điểm du lịch văn hóa tâm linh như Đền Bồng Lai, Chùa Khánh, Núi Đầu Rồng, Đền Bà chúa Thác Bời Thung Nai, Bản Mường Giang Mỗ...


Với thuận lợi trên, các cụm di tích có thể liên kết, xây dựng thành tuyến tham quan mang ý nghĩa giáo dục truyền thống và thuận lợi cho hành trình khám phá thiên nhiên, văn hóa địa phương của khách tham quan.


Ba là, đẩy mạnh tuyên truyền về Chiến thắng Hòa Bình thông qua hoạt động báo chí, truyền hình, cổng thông tin điện từ địa phương

Trước hết, thường xuyên tuyên truyền các hoạt động trên các báo, đài từ Trung ương đến địa phương. Định kỳ hằng tháng, hằng quý, di tích phải thường xuyên cập nhật thông tin, hoạt động tiêu biểu tại di tích trên các phương tiện truyền thông đại chúng của địa phương như báo, truyền hình của tỉnh. Thường xuyên cập nhật thông tin di tích trên cổng thông tin điện tử của các cấp chính quyền từ tỉnh, huyện là biện pháp không tốn kém nhưng có hiệu quả cao. Nội dung đăng tải có thể giới thiệu các hiện vật, tư liệu đang lưu giữ về Chiến thắng Hòa Bình, hoạt động các đoàn tham quan, sinh hoạt truyền thống, giới thiệu di tích hoặc những câu chuyện của nhân chứng lịch sử.


Bên cạnh đó, nếu có nguồn lực phù hợp có thể mở thêm các kênh thông qua mạng xã hội nhằm tăng hiệu quả tuyên truyền. Ngoài ra, tại các nhà trưng bày nên có ấn phẩm, tờ rơi, sổ tay, đĩa DVD được trình chiếu trực tiếp giới thiệu về di tích hoặc sự kiện lịch sử tiêu biểu gắn liền với Chiến thắng Hòa Bình nhằm phục vụ công tác tuyên truyền. Giải pháp truyền thống này vẫn rất hiệu quả với khách tham quan trực tiếp, giúp cung cấp thông tin một cách đầy đủ hơn.


Bốn là, tổ chức các hoạt động "Uống nước nhớ nguồn ", giáo dục lịch sử truyền thống, chương trình học tập gắn với các di tích về Chiến thắng Hòa Bình

Các tổ chức đoàn thể, quần chúng của địa phương tổ chức các hoạt động mang ý nghĩa "Uống nước nhớ nguồn" như thăm viếng, kể chuyện truyền thống, thi tìm hiểu về cuộc đời, thân thế và sự nghiệp của anh hùng, liệt sĩ, nhân chứng lịch sử. Các tổ chức đoàn thanh niên, hội phụ nữ, trường học... tham gia các hoạt động bảo tồn tôn tạo di tích, chương trình "Trường học thân thiện học sinh tích cực" với nhiều hoạt động thiết thực gắn với các di tích Chiến thắng Hòa Bình.


Trong bối cảnh dịch bệnh COVID-19, việc học tập Online (trực tuyến) đang được ưu tiên nên các hoạt động tham quan trực tiếp bị hạn chế, ngành văn hóa - du lịch của địa phương có thể phối hợp với các nhà trường, xây dựng các nội dung học tập có liên quan đến các di tích lịch sử về Chiến thắng Hòa Bình, sử dụng các tư liệu, hiện vật lịch sử cụ thể tại nhà trưng bày di tích nhằm đưa vào nội dung các tiết học làm phong phú, hấp dẫn các giờ học trực tuyến để giới thiệu tới đối tượng học sinh, sinh viên. Việc đưa các tư liệu, hình ảnh chân thực về di tích, sự kiện lịch sử cũng là một giải pháp giáo dục hiệu quả, thu hút các em quan tâm hơn khi chưa có điều kiện tham quan trực tiếp.


Năm là, xây dựng mạng lưới các đơn vị lữ hành, nhà trường, tổ chức đoàn thể thường xuyên đưa khách tham quan đến di tích

Các cụm di tích tượng đài Chiến thắng Tu Vũ và Anh hùng Cù Chính Lan đều có thể trở thành điểm dừng chân lý tưởng đối với khách du lịch trên hành trình tham quan vùng Tây Bắc. Đối với những đơn vị lữ hành, nhà trường đưa khách tham quan đến với di tích, địa phương cần có chính sách phối hợp chặt chẽ, gắn bó lâu dài. Hằng năm tổ chức hội nghị nhằm lắng nghe, đánh giá ý kiến của các đơn vị về kết quả phục vụ khách tham quan nhằm rút kinh nghiệm, phải có giải pháp khắc phục, đổi mới trong năm tiếp theo.


Để duy trì nguồn khách tham quan đều đặn nhằm phục vụ tốt nhất, cần có kế hoạch đón khách tham quan từ sớm, dự báo và phân chia lượng khách phù hợp với khả năng phục vụ trên cơ sở nhân lực hiện có. Phối hợp với các nhà trường tổ chức tham quan,trải nghiệm các chương trình giáo dục di sản để vừa tuyên truyền, giáo dục hiệu quả.


70 năm đã trôi qua, Chiến thắng Hòa Bình trở thành một bản hùng ca trong dòng chảy lịch sử của dân tộc thời đại Hồ Chí Minh. Việc bảo tồn và phát huy giá trị các di tích lịch sử quân sự hiện nay cũng chính là góp phần tiếp tục tôn vinh, bảo vệ và lưu truyền các thế hệ giá trị lịch sử của Chiến thắng Hòa Bình, đặc biệt là góp phần giáo dục lịch sử dân tộc, về chủ nghĩa yêu nước và tinh thần tự tôn của dân tộc. Để làm tốt công tác bảo tồn và phát huy giá trị di tích một cách bền vững trong bối cảnh hiện nay, trong các chương trình, kế hoạch hoạt động cần kết hợp chặt chẽ giữa nhiệm vụ tuyên truyền, giáo dục truyền thống lịch sử quân sự gắn với phát triển du lịch địa phương.

[vnmilitaryhistory]

TỔNG HỢP THAM LUẬN HỘI THẢO KHOA HỌC
"CHIẾN THẮNG HÒA BÌNH - THÀNH CÔNG XUẤT SẮC VỀ CHỈ ĐẠO CHIẾN LƯỢC CỦA ĐẢNG VÀ BÀI HỌC LỊCH SỬ"

Thiếu tướng, TS NGUYỄN HOÀNG NHIÊN
Viện trưởng Viện Lịch sử quân sự Việt Nam

- Kính thưa các đồng chí lãnh đạo, nguyên lãnh đạo Đảng, Nhà nước, Quân ủy Trung ương và Bộ Quốc phòng!

- Kính thưa các đồng chí lãnh đạo Tỉnh ủy, Hội đồng nhản dân, Ủy ban nhân dân, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, đại diện các ban, ngành của tỉnh Hòa Bình và các tỉnh, thành phố!

- Kính thưa các đồng chí lão thành cách mạng, các Mẹ Việt Nam anh hùng, Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân; các đồng chí tướng lĩnh, sĩ quan!

- Kính thưa các nhà khoa học, các quý vị đại biểu cùng toàn thể các đồng chí!


Đông - Xuân 1951 - 1952, dưới sự lãnh đạo, chỉ đạo của Trung ương Đảng đứng đầu là Chủ tịch Hồ Chí Minh, Tổng Quân ủy và Bộ Tổng Tư lệnh, quân và dân ta đã giành thắng lợi vang dội trong Chiến dịch Hòa Bình. Chiến thắng Hòa Bình đã trở thành một sự kiện lịch sử quan trọng, đánh dấu bước phát triển mới, tiếp tục thế tiến công chiến lược, đưa cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp tiến lên giành những thắng lợi quyết định.


70 năm qua, Chiến thắng Hòa Bình đã được các cơ quan, đơn vị, các vị tướng lĩnh, các nhà nghiên cứu trong và ngoài nước quan tâm và làm sáng tỏ ở nhiều góc độ, khía cạnh khác nhau tại nhiều công trình lịch sử. Song, với tầm vóc và ý nghĩa to lớn, với độ lùi thời gian và dựa trên nhiều nguồn tư liệu, với cách tiếp cận mới, chiến thắng đó vẫn cần được tiếp tục nghiên cứu, luận giải đề vận dụng, phát huy hon nữa những kinh nghiệm và bài học lịch sử trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa hiện nay.


Kỷ niệm 70 năm Chiến dịch Hòa Bình, lần đầu tiên, Bộ Quốc phòng chủ trì, phối hợp với Tỉnh ủy Hòa Bình tổ chức Hội thảo khoa học cấp Bộ với chủ đề: "Chiến thắng Hòa Bình - Thành công xuất sắc về chỉ đạo chiến lược của Đảng và bài học lịch sử".


Ban Tổ chức Hội thảo đã nhận được gần 90 báo cáo, tham luận của các đồng chí lãnh đạo Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng; lãnh đạo các cơ quan Trung ương và địa phương; các quân khu, quân chủng, quân đoàn, binh chủng; các học viện, nhà trường, viện nghiên cứu, các nhân chứng lịch sử, tướng lĩnh, sĩ quan, các nhà khoa học trong và ngoài Quân đội... Mỗi tham luận là một công trình nghiên cứu độc lập, luận giải từng nội dung cụ thể, góp phần làm sáng tỏ nhiều vấn đề lý luận và thực tiễn về thành công xuất sắc trong lãnh đạo, chỉ đạo chiến lược của Đảng và những bài học lịch sử được rút ra qua thắng lợi của chiến dịch. Điều đó được thể hiện trên những nội dung chủ yếu sau đây:


Một là, Chiến thắng Hòa Bình khảng định tầm nhìn chiến lược, sự lãnh đạo, chỉ đạo tài tình, sáng suốt của Trung ương Đảng, Chủ tịch Hồ Chí Minh, Tổng Quân ủy và Bộ Tổng Tư lệnh

Sau Chiến thắng Biên Giới Thu - Đông 1950, Trung ương Đảng chủ trương nhân lúc địch chưa kịp củng cố thế phòng ngự chiến lược của chúng ở đồng bằng, ta nhanh chóng khuếch trương thắng lợi, giữ vững và phát huy quyền chủ động chiến lược, liên tục tiến công tiêu diệt sinh lực địch, giải phóng đất đai, làm thay đổi cục diện chiến trường, tiến tới giải phóng đồng bằng Bắc Bộ. Tuy nhiên, cả ba chiến dịch tiến công vào hướng trung du và đồng bằng Bắc Bộ (Trần Hưng Đạo, Hoàng Hoa Thám, Quang Trung) đều không đạt mục tiêu chiến lược đề ra; quân và dân ta trong vùng địch tạm chiếm, vùng du kích vẫn gặp nhiều khó khăn. Trước tình hình đó, trong Đông - Xuân 1951 - 1952, Bộ Tổng Tư lệnh chủ trương điều động một số trung đoàn vào hoạt động vùng sau lưng địch ở trung du và đồng bằng sông Hồng; đồng thời xúc tiến công tác mở chiến dịch ở Liên khu 3.


Trong khi ta đang triển khai kế hoạch hoạt động trong Đông - Xuân 1951 - 1952 thì quân Pháp bất ngờ đánh chiếm Hòa Bình. Đánh giá tình hình và âm mưu của địch, ngày 18 tháng 11 năm 1951, Bộ Chính trị và Tổng Quân ủy nhận định địch đánh ra Hoà Bình là một cơ hội hiếm có để ta tiêu diệt nhiều sinh lực địch. Từ nhận định trên, Bộ Chính trị quyết định mở cuộc tiến công lớn trên hai mặt trận: Tập trung chủ lực trên mặt trận chính Hoà Bình, đồng thời đưa một bộ phận chủ lực vào hoạt động trong vùng địch hậu đồng bằng Bắc Bộ, đẩy mạnh chiến tranh du kích trong vùng địch tạm chiếm.


Thực hiện quyết tâm giành thắng lợi trong Chiến dịch Hòa Bình, Bộ Chính trị quyết định tổ chức Bộ Chỉ huy Chiến dịch do Đại tướng, Tổng Tư lệnh Võ Nguyên Giáp làm Tư lệnh kiêm Bí thư Đảng ủy, Chủ nhiệm Tổng cục Chính trị Nguyễn Chí Thanh làm Chủ nhiệm Chính trị kiêm Phó Bí thư Đảng ủy, Tổng Tham mưu trưởng Hoàng Văn Thái làm Tham mưu trưởng Chiến dịch. Như vậy, những lãnh đạo cao nhất của Bộ Quốc phòng - Bộ Tổng Tư lệnh đã được Bộ Chính trị cử trực tiếp chỉ huy, điều hành Chiến dịch Hòa Bình.


Từ các vấn đề trên, nhiều tham luận đã khẳng định: Mặc dù khi địch tiến công chiếm đóng Hòa Bình, ta không kịp tiến hành ngay chiến dịch phản công, nhưng với nhãn quan sắc sảo, nhạy bén, quyết đoán; đồng thời trên cơ sở phán đoán và xác định được mục tiêu cuộc hành quân của địch, Trung ương Đảng đứng đầu là Chủ tịch Hồ Chí Minh, Tổng Quân ủy và Bộ Tổng Tư lệnh đã nhanh chóng nắm bắt thời cơ, kịp thời hoạch định kế hoạch tác chiến sát thực tế chiến trường, quyết định mở Chiến dịch Hòa Bình, liên tục tiến công địch trên cả hai mặt trận chính diện và mặt trận sau lưng địch, nên đã đánh bại cuộc hành quân của địch, buộc đối phương phải rút khỏi Hòa Bình, đồng thời làm phá sản âm mưu bình định đồng bằng Bắc Bộ theo Kế hoạch Đờ Lát. Đây chính là nguyên nhân đầu tiên, lớn nhất và quyết định đưa đến thắng lợi Chiến dịch Hòa Bình.

[vnmilitaryhistory]

Hai là, Chiến thắng Hòa.Bình khẳng định sự phát triển vượt bậc của Quân đội nhân dân Việt Nam và nghệ thuật quân sự Việt Nam

Chiến thắng Hòa Bình là kết quả quá trình thử thách và đánh dấu bước trưởng thành vượt bậc của Quân đội nhân dân Việt Nam cả về lực lượng và trình độ tác chiến tập trung quy mô ngày càng lớn dưới sự lãnh đạo hết sức tài tình, sáng suốt của Đảng ta, trực tiếp là của Tổng Quân ủy và Bộ Tổng Tư lệnh.


Nhiều tham luận đã đi sâu phân tích làm rõ và khẳng định: Từ nhận thức đúng đắn vai trò của các đại đoàn chủ lực trong cuộc kháng chiến, nên chỉ sau 2 năm thành lập Đại đoàn 308 - Đại đoàn Quân Tiên phong, đại đoàn chủ lực đầu tiên (8.1949), đến trước khi diễn ra Chiến dịch Hòa Bình, Quân đội nhân dân Việt Nam đã xây dựng được 5 đại đoàn bộ binh chủ lực (308, 304, 312, 320, 316) và Đại đoàn công pháo 351. Đây là "những binh đoàn cơ động - quả đấm chiến lược" đổ thực hiện các chiến dịch lớn, các đợt hoạt động mang tầm chiến lược, tạo chuyển biến trên chiến trường có lợi cho ta, bất lợi cho đối phương. Tổng quân số chủ lực của ta tính đến cuối năm 1951 là 253.270 người¹ (Bộ Tổng Tham mưu, Lịch sử Bộ Tổng Tham mưu trong kháng chiến chống thực dân Pháp (1945 -1954), Nxb Quân đội nhân dân, Hà Nội, 2015, tr. 308). Bên cạnh các đại đoàn chủ lực còn có các trung đoàn, tiểu đoàn bộ đội địa phương của các liên khu, các tỉnh.


Qua sự chỉ đạo, chỉ huy và thực hành Chiến dịch Hòa Bình, có thể thấy rõ bước phát triển vượt bậc về nghệ thuật quân sự. về chỉ đạo chiến lược và nghệ thuật chiến dịch, Trung ương Đảng, Tổng Quân ủy và Bộ Tổng Tư lệnh đã đánh giá đúng âm mưu và hành động của địch, chọn hướng tiến công chính xác, kịp thời chuyển hướng phù hợp với tình hình mới, đồng thời luôn lãnh đạo sâu sát trong toàn bộ chiến dịch. Trên cơ sở đó, Bộ Chỉ huy Chiến dịch đã xác định và vận dụng chính xác phương châm và tư tưởng chỉ đạo tác chiến trong suốt quá trình tổ chức chỉ huy thực hành chiến dịch, đó là: Nắm vững và kiên trì vận dụng phương châm "đánh điểm, diệt viện", tập trung đánh giao thông trên sông, trên bộ, khoét sâu khó khăn của địch về vận tải tiếp tế, dồn địch vào thế bị bao vây, cô lập; tổ chức, sử dụng lực lượng thích hợp, bảo đảm chiến đấu liên tục, dài ngày trên phạm vi chiến trường rộng lớn. Đó là những nét tiêu biểu, là thành công xuất sắc về chỉ đạo chiến lược và nghệ thuật chiến dịch, đồng thời là nguyên nhân quan trọng trực tiếp quyết định thắng lợi chiến dịch.


Về vận dụng chiến thuật, các đơn vị chủ lực đã vận dụng đúng nguyên tắc tập trung ưu thế về binh lực, thực hiện bao vây chia cắt, tiêu diệt địch. Tập trung binh lực ở một điểm để tiến công, đồng thời bố trí lực lượng hai đến ba mặt để bao vây, tiêu diệt địch. Phát huy lối đánh gần để hạn chế ưu thế hỏa lực pháo binh, máy bay của địch và khoét sâu chỗ yếu về mặt tinh thần của chúng. Trên hướng chính diện Mặt trận Hòa Bình, ngoài đánh công kiên và đánh chính diện như các chiến dịch trước, lần này bộ đội phát triển nhiều cách đánh mới như đánh địch vận chuyển trên sông, dùng lực lượng ít nhưng tinh nhuệ tập kích tiêu diệt các điểm cao và trận địa pháo của địch... Riêng với hình thức chiến thuật công kiên, Chiến thắng Tu Vũ đã khẳng định bước trưởng thành lớn mạnh của Quân đội nhân dân Việt Nam, mở ra khả năng đánh tiêu diệt quân địch phòng ngự trong công sự vững chắc với hình thức cụm cứ điểm cờ tiểu đoàn tăng cường có xe tăng, pháo binh chi viện, tạo điều kiện cho các trận công kiên lớn trong các chiến dịch sau này. Ở hướng phối hợp, các đơn vị thực hiện "đánh điểm, diệt viện", "vây điểm, diệt viện" kết hợp đánh nhỏ, đánh vừa và đánh lớn, tiến công và nổi dậy của quần chúng. Đặc biệt, nổi lên cách đánh tập kích sâu vào lòng địch, đánh công sự mới, để lại nhiều kinh nghiệm về vận dụng các hình thức chiến thuật cho các chiến dịch sau này.


Tuy nhiên, trong tổ chức, điều hành chiến dịch cũng bộc lộ những nhược điểm, thiếu sót, nổi lên là tác phong chỉ huy có lúc thiếu chu đáo, cụ thể, khiến một số trận đánh điểm không thành công, thương vong cao, bỏ lỡ nhiều thời cơ đánh địch vận động và không thực hiện được ý định tiêu diệt lớn quân địch rút chạy. Mặc dù vậy, thắng lợi của Chiến dịch Hòa Bình là hết sức to lớn, góp phần làm thay đổi cục diện chiến trường chính Bắc Bộ có lợi cho ta và đưa nghệ thuật quân sự Việt Nam, nhất là nghệ thuật chiến dịch phát triển lên một bước mới.

[vnmilitaryhistory]

Ba là, Chiến thắng Hòa Bình thể hiện bản lĩnh, ý chí, quyết tâm giành thắng lợi của quân và dân ta

Nhiều tham luận đã đi sâu phân tích, làm rõ: Với bản chất và truyền thống tốt đẹp của một đội quân "từ nhân dân mà ra, vì nhân dân mà chiến đấu", cán bộ, chiến sĩ Quân đội nhân dân Việt Nam đã không quản ngại gian khổ, hy sinh, tìm mọi cách vượt qua những tình huống khó khăn để hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ.


Nhằm bảo đảm các yếu tố giành thắng lợi, Trung ương Đảng và Bộ Tổng Tư lệnh đã có sự chuẩn bị chu đáo về mọi mặt, trong đó sự chuẩn bị về chính trị, tư tưởng được đặc biệt chú trọng. Tổng Quân ủy xác định "Nắm vững và kịp thời lãnh đạo tư tưởng bộ đội, làm cho toàn quân nhận rõ cơ hội thuận lợi và nhiệm vụ quan trọng lần này để nâng cao quyết tâm chiến đấu"¹ (Báo cáo kế hoạch tác chiến chiến dịch và tổng kết kinh nghiệm trong các chiến dịch lớn, Bộ Tổng Tham mưu xuất bản, 1963, Tập 1, tr. 26-27). Thực hiện chủ trương này, công tác lãnh đạo tư tưởng, động viên chính trị đã tập trung quán triệt, giáo dục cho bộ đội nhận thức sâu sắc nhiệm vụ chiến dịch, củng cố ý chí quyết tâm chiến đấu, để cho cán bộ, chiến sĩ thấm nhuần sâu sắc ý định của cấp trên, ý nghĩa quan trọng chiến lược của chiến dịch; nhận định đúng về địch, ta, thuận lợi, khó khăn, phương châm tác chiến, qua đó phát huy cao độ tinh thần khắc phục khó khăn hoàn thành nhiệm vụ, củng cố niềm tin vào thắng lợi của chiến dịch. Do làm tốt công tác chính trị, tư tưởng nên trong những tình huống khó khăn, phức tạp suốt quá trình thực hành chiến dịch, tinh thần, quyết tâm chiến đấu của cán bộ, chiến sĩ luôn được giữ vững, không dao động, nản chí trước bất cứ tình huống khó khăn nào. Đặc biệt, trước khi diễn ra chiến dịch, Chủ tịch Hồ Chí Minh có "Thư gửi các cán bộ, chiến sĩ chủ lực và dân quân du kích trong Chiến dịch Hòa Bình", chỉ rõ thời cơ và cô vũ, động viên kịp thời cán bộ, chiến sĩ quyết tâm hoàn thành nhiệm vụ. Thành công của các trận đánh Tu Vũ, Đồi Mồi, Điểm cao 600 Ba Vì...; những tấm gương chiến đấu kiên cường, anh dũng như Cù Chính Lan và biết bao đồng chí, đồng đội ở cả mặt trận chính diện và mặt trận sau lưng địch... là do bộ đội ta có tinh thần quyết tâm, ý chí quyết chiến quyết thắng, chủ động, linh hoạt khắc phục khó khăn, tìm ra cách đánh phù hợp, tạo thành sức mạnh to lớn đưa chiến dịch đến thắng lợi.


Có thể khẳng định, tinh thần, ý chí quyết chiến, quyết thắng của Quân đội ta chính là điểm mạnh cơ bản, là ưu thế tuyệt đối của ta so với thực dân Pháp, là một trong những nguyên nhân quyết định thắng lợi của chiến dịch.


Bốn là, Chiến dịch Hòa Bình là kết quả của sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc, của nghệ thuật chiểu tranh nhân dân đặc sắc Việt Nam

Chiến dịch Hòa Bình có đặc điểm hết sức quan trọng, khác biệt so với các chiến dịch trước đây. Đó là, trong chiến dịch này, bên cạnh tập trung bộ đội chủ lực (4 đại đoàn) ở mặt trận chính diện, 2 đại đoàn chủ lực khác của Quân đội nhân dân Việt Nam còn được điều đi sâu hoạt động trong vùng địch hậu ở trung du và đồng bằng Bắc Bộ, thực hiện nội, ngoại tuyến phối hợp một cách rất chặt chẽ trên toàn chiến trường Bắc Bộ cũng như ờ mỗi mặt trận; từ đó, phối hợp chiến tranh chính quy với chiến tranh du kích trên một quy mô rộng lớn. Cả ba thứ quân đã đồng loạt tiến công, liên tục chiến đấu dài ngày trên một chiến trường rộng lớn, có sự phối hợp, hỗ trợ rất lớn của đông đảo quần chúng nhân dân với nhiều cách đánh linh hoạt, sáng tạo trên cả hai mặt trận chính diện và mặt trận sau lưng địch. Nếu như trong các chiến dịch trước đây, địch thua ở mặt trận chính diện, nhưng củng cố được vùng địch hậu, thì lần này, địch thất bại cả ở mặt trận chính diện và vùng địch hậu. Đó là một hiện tượng mới, một thất bại mới của địch. Thắng lợi to lớn ở mặt sau lưng địch đã "làm thay đổi tình thế đồng bằng Bắc Bộ, đã có ý nghĩa quyết định thắng lợi của toàn bộ Chiến dịch Hòa Bình"¹ (Bộ Quốc phòng, Viện Lịch sử quân sự Việt Nam, Lịch sử Quân đội nhân dân Việt Nam (1944 - 1975), Nxb Quân đội nhân dân, Hà Nội, 2005, tr. 459).


Cùng với các hoạt động tác chiến, với quy mô chiến dịch rộng lớn, thời gian tác chiến kéo dài, tính chất, vai trò của hậu cần nhân dân được thể hiện rõ nét. Trên cả hai hướng chính diện và sau lưng địch, hậu cần chiến dịch đã cung cấp cho bộ đội 6.275 tấn gạo, 70 tấn muối, 70 tấn thịt, hơn 60 tấn thực phẩm khác, điều trị và phục vụ 6.390 thương binh. Nhân dân đã đóng góp 333.400 dân công với 11.914.000 ngày công¹ (Quân đội nhân dân Việt Nam, Công tác hậu cần Chiến dịch Hòa Bình Đông Xuân 1951 - 1952, Tổng cục Hậu cần, Ban Tổng kết kinh nghiệm chiến tranh, 1978, tr. 56). Đây là chiến dịch sử dụng nhiều dân công nhất tính từ đầu kháng chiến đến lúc bấy giờ.


Thắng lợi và những đóng góp to lớn của đông đảo nhân dân trong Chiến dịch Hòa Bình có được là nhờ sức mạnh của chiến tranh nhân dân, một cuộc chiến tranh toàn dân, toàn diện, lấy lực lượng vũ trang nhân dân làm nòng cốt.

Các tham luận đã đi sâu phân tích, làm rõ những nội dung trên và khẳng định: Chiến thắng Hòa Bình là thắng lợi chung thể hiện tinh thần đoàn kết, gắn bó chặt chẽ của quân và dân cả nước, ở cả mặt trận chính diện và mặt trận sau lưng địch. Đó là minh chứng khẳng định sự đúng đắn, sáng tạo của đường lối kháng chiến của Đảng ta.

[vnmilitaryhistory]

Năm là, Chiến thắng Hòa Bình có tầm vóc và ý nghĩa to lớn trong tiến trình cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, để lại nhiều kinh nghiệm và bài học lịch sử có giá trị lịch sử và hiện thực sâu sắc

Trên cơ sở trình bày toàn diện những nội dung lịch sử có liên quan, đặc biệt là kết quả to lớn và ý nghĩa của chiến dịch, nhiều tham luận đi đến khẳng định: Trải qua hơn 6 năm tiến hành kháng chiến chống thực dân Pháp, đến đầu năm 1952, Chiến dịch Hòa Bình đã gây cho địch tổn thất lớn nhất cả về binh lực, phương tiện chiến tranh, vị trí đóng quân ở cả mặt trận chính diện và mặt trận sau lưng địch. Quân và dân Việt Nam "đã giành nhiều thắng lợi cực kỳ quan trọng về tiêu diệt địch, giải phóng đất, giải phóng dân,đặc biệt là tạo nên thế trận mới chưa từng có của ta trong vùng địch tạm chiếm ở trung du và đồng bằng Bắc Bộ"¹ (Bộ Quốc phòng - Viện Lịch sử quân sự Việt Nam, Chiến dịch tiến công Hòa Bình (12.1951 - 2.1952), Ha Nội, 1991, tr. 6). Thắng lợi đó có tác động sâu sắc, đánh dấu bước phát triển mới của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp: "Chiến thắng Hòa Bình đã củng cố niềm tin: Với chiến tranh toàn dân, dù lực lượng vũ trang ta còn có hạn, ta vẫn có thể giành quyền chủ động trên chiến trường chính để đi tới chiến thắng"² (Đại tướng Võ Nguyên Giáp, Tổng tập hồi ký, Nxb Quân đội nhân dân, Hà Nội, 2006, tr. 805).


Về phía quân Pháp, bị thất bại ở Hòa Bình, một lần nữa chúng phải quay về phòng ngự chiến lược trên chiến trường chính Bắc Bộ. Kế hoạch Đờ Lát nhằm giành lại quyền chủ động chiến lược cơ bản bị phá sản.

Cùng với khẳng định ý nghĩa chiến lược quan trọng của Chiến dịch Hòa Bình, các tham luận đã đi sâu phân tích nguyên nhân thắng lợi và rút ra những kinh nghiệm và bài học lịch sử sâu sắc. Đó là các bài học về sự lãnh đạo, chỉ đạo chiến lược, chiến dịch của Trung ương Đảng, Tổng Quân ủy, Bộ Tổng Tư lệnh, Đảng ủy và Bộ Chỉ huy Chiến dịch; về phát huy sức mạnh của cả hai mặt trận chính diện và sau lưng địch cũng như sức mạnh các chiến trường phối hợp trong cả nước để làm nên chiến thắng; về công tác bảo đảm, huy động hậu cần nhân dân, huy động sức mạnh đại đoàn kết toàn dân; về bước phát triển khoa học nghệ thuật quân sự Việt Nam, phát huy sức mạnh chính trị tinh thần... Những bài học từ Chiến thắng Hòa Bình không chỉ có giá trị lịch sử mà còn có giá trị hiện thực sâu sắc, góp phần vận dụng hiệu quả vào hoạt động xây dựng Quân đội, củng cố nền quốc phòng toàn dân, thế trận quốc phòng toàn dân gắn với thế trận an ninh nhân dân, xây dựng và bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa hiện nay.


Kính thưa các đồng chí!

Nhân kỷ niệm 70 năm Chiến dịch Hòa Bình, nhìn một cách tổng thể, Hội thảo khoa học lần này khẳng định, làm sâu sắc hơn các vấn đề về sự lãnh đạo, chỉ đạo tài tình, sáng suốt, tầm nhìn chiến lược của Đảng; sức mạnh đại đoàn kết toàn dân trong cuộc chiến tranh nhân dân toàn dân, toàn diện; tinh thần chiến đấu dũng cảm, ngoan cường, mưu trí của các lực lượng vũ trang; sự phát triển vượt bậc của Quân đội nhân dân Việt Nam và nghệ thuật quân sự Việt Nam; nêu bật tầm vóc, ý nghĩa và rút ra những bài học kinh nghiệm quý báu cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc hiện nay. Đồng thời, Hội thảo khoa học lần này tiếp tục tôn vinh, tri ân những công lao, đóng góp của những người con ưu tú của dân tộc đã góp phần làm nên chiến thắng; khơi dậy lòng yêu nước, chủ nghĩa anh hùng cách mạng, niềm tự hào dân tộc cho toàn Đảng, toàn quân và toàn dân ta, nhằm thực hiện thắng lợi nhiệm vụ xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa trong giai đoạn cách mạng hiện nay.


Trân trọng cảm ơn!