Đường sắt – vũ khí chiến lược cho quân đội Trung Quốc vươn ra Châu Á
Sự nổi lên của Trung Quốc trên trường quốc tế trong thời gian gần đây luôn đi kèm với sự gia tăng hiện diện quân sự. Tham vọng vươn rộng ra thế giới của Bắc Kinh đã khiến cho các lãnh đạo nước này chủ động hơn trong việc bảo vệ lợi ích quốc gia. Tuy nhiên, những lời kêu gọi “chủ động bảo vệ lợi ích quốc gia” đã làm dấy lên những lo ngại về khả năng huy động lực lượng của quân đội nhằm bảo vệ biên giới rộng lớn của Trung Quốc.
Trước đó, sau hậu quả của cuộc khủng hoảng tại Kyrgyzstan vào tháng 4/2010 khi các cuộc biểu tình bạo lực khiến cho chính quyền phải sụp đổ, ông Chen Xiangyang, một nhà nghiên cứu tại Viện quan hệ Quốc tế đương đại (CICIR) đã kêu gọi một chiến lược “ngoại vi lớn” nhằm bảo vệ các khu vực lân cận của Trung Quốc.
Lời kêu gọi của ông Chen về khả năng can thiệp vào Trung Á đã được các nhà lãnh đạo quân sự hàng đầu Trung Quốc hưởng ứng. Và lúc này, chính quyền Trung Quốc nhận ra đường sắt và ý nghĩa quân sự của chúng chính là yếu tố chiến lược của quốc gia khi xuất khẩu công nghệ đường sắt để tăng cường sức mạnh quân sự trên toàn châu Á.
Thực tế của việc áp dụng tầm nhìn chiến lược này là vào ngày 17/11/2010, Quân đội giải phóng Nhân dân Trung Quốc (PLA) lần đầu tiên đã bắt xe lửa tốc hành Thượng Hải – Nam Kinh trở về sau khi hoành thành nhiệm vụ an ninh tại Hội nghị World Expo 2010, Thượng Hải.
Theo văn phòng đại diện quân sự của PLA đặt tại Cục đường sắt Thượng Hải, chuyến tàu Thượng Hải – Nam Kinh có thể chạy với tốc độ tối đa 350km/giờ. Một số chuyên gia phân tích quân sự Trung Quốc xem đây là biện pháp lý tưởng để PLA triển khai quân và các trang thiết bị hạng nhẹ cho các hoạt động quân sự.
Trung Quốc vừa xây dựng tuyến đường sắt tới Tây Tạng, kết nối với Nepal, và có kế hoạch mở các đường ray cao tốc tới các quốc gia Đông Nam Á, bao gồm Lào, Singapore, Campuchia, Thái Lan, Myanmar và cả Việt Nam. Ngày 15/11 năm ngoái, Ngoại trưởng Iran Manouchehr Mottaki tuyên bố Iran, Afghanistan và Tajikistan đã đồng ý hợp tác với Trung Quốc để xây dựng tuyến đường sắt Trung Quốc – Iran nối từ Tân Cương, đi qua Kyrgyzstan, Tajikistan, Afghanistan và cuối cùng đến Iran.
Kế hoạch dài hơn có lẽ còn nối về phía Tây tới Iraq (nơi Trung Quốc đang có những khoản đầu tư lớn về dầu mỏ và khí đốt), Syria, Thổ Nhĩ Kỳ và tiến vào châu Âu. Kế hoạch này dựa trên mạng lưới đường sắt xuyên Á (TAR) do Liên hiệp quốc tài trợ để nối với châu Âu, sử dụng Trung Đông làm bàn đạp quá cảnh.
Mặc dù LHQ là chủ trì xây dựng thỏa thuận TAR, nhưng Trung Quốc lại làm nhiều việc hơn bất kỳ quốc gia nào khác trên thế giới với mục đích công khai là trao đổi thương mại và thiết lập con đường tơ lụa. Các cuộc đàm phán đã được tiến hành với 17 quốc gia Âu, Á. Với những con tàu cao tốc đạt vận tốc 486,1km/giờ của Trung Quốc, PLA có thể tích cực tăng cường khả năng chiến đấu từ xa bằng cách sử dụng các tuyến đường sắt hỗ trợ công tác hậu cần cho không quân (PLAAF) và mở rộng lực lượng. Cái gọi là “Orient Express” (Hỏa tốc phương Đông) qua con đường tơ lụa chứa đựng những hàm ý chiến lược và quân sự quan trọng đối với lợi ích của Mỹ và Phương Tây trong khu vực.
Quân sự hóa con đường tơ lụaNhững yêu cầu quân sự là một phần nằm trong chương trình phát triển đường sắt của Trung Quốc, và PLA đã tham gia tích cực vào việc thiết kế, quy hoạch đường sắt cao tốc của nước này. Chẳng hạn, Cục đường sắt Thành Đô có 14 sĩ quan quân đội đảm nhận vị trí dẫn đầu trong các bộ phận chủ chốt tại tất cả các trạm lớn, được giao nhiệm vụ phối hợp quy hoạch, thiết kế, xây dựng đường sắt cũng như thiết lập thời gian và theo dõi quá trình thi công.
Cục đường sắt Thẩm Dương, một vị trí chiến lược tại tỉnh Liêu Ninh, giáp biên giới Triều Tiên, Nội Mông và Hoàng Hải, cũng đã thiết lập một Cơ chế quản lý giao thông vận tải quân sự của Tổng cục hậu cần (GLD), thuộc PLA, với trên 1000 nhà ga đã được trang bị phương tiện vận tải quân sự, từ đó thiết lập một mạng lưới đường sắt hỗ trợ đầy đủ nhằm tăng cường khả năng chiến lược của PLA.
Năm 2009, GLD đã phối hợp với Bộ Đường sắt Trung Quốc hoàn thành hơn 100 yêu cầu quân sự cho 20 tuyến đường sắt lẻ tại nước này. Trong năm 2009, nhiều khoản tiền lớn đã được đầu tư cho việc xây dựng cơ sở giao thông vận tải quân sự cho một số trạm đường sắt và nhà ga quân sự nhằm bốc dỡ nguyên vật liệu.
Hoạt động đầu tư này nhằm đáp ứng nhu cầu của quân đội cho các hoạt động như cuộc diễn tập “Sứ mệnh hòa bình” của Tổ chức hợp tác Thượng Hải (SCO) vào năm 2010. GLD đã tích cực tham gia toàn bộ quá trình xây dựng đường sắt, từ khi thiết lập chương trình cho đến khi hoàn thành các tuyến đường.
Với chính sách bành trướng và các dự án cơ sở hạ tầng đối với các nước láng giềng, một số chuyên gia phân tích đã bắt đầu lên tiếng báo động về tình hình quân sự hóa của các dự án này ở Trung Quốc.
Đường sắt Trung Quốc vươn rộng tới Trung Á, Đông Nam Á và Nam ÁÔng Konstantin Syroyezhkin tại Viện nghiên cứu chiến lược của Kazakhstan đã chỉ ra rằng, sự phát triển nhanh chóng về mạng lưới đường bộ và đường sắt tại Trung Á với sự tham gia của Trung Quốc có thể được sử dụng cho hoạt động triển khai quân của PLA trong tương lai một khi có cuộc xung đột nghiêm trọng đe dọa an ninh và lợi ích chiến lược của nước này. Lo lắng này được chứng thực bởi cuộc diễn tập quân sự mang tên “Sứ mệnh hòa bình” năm 2010 của SCO, theo đó, Trung Quốc đã đưa quân tới Kazakhstan bằng tàu hỏa.
Tương tự như vậy, các quốc gia khác như Ấn Độ, khu tự trị tây Tạng cũng chia sẽ mối quan ngại chung.
Tại khu vực tự trị Tây Tạng, tuyến đường sắt cao tốc Thanh Hải – Tây Tạng mở năm 2006 đang được sử dụng như một tuyến đường hỗ trợ, tăng cường khả năng lưu động của PLAAF. Vào ngày 3/8/2010, nhật báo PLA đưa tin về một chuyến tàu chở vật liệu quan trọng phục vụ PLAAF đã tới Tây Tạng thông qua tuyến đường sắt trên.
Trung Quốc đã nâng cấp và phát triển nhanh chóng mạng lưới đường sắt và hàng không tại Tây Tạng với bốn sân bay đang hoạt động và một đang trong quá trình xây dựng. Trong suốt thời gian diễn ra biểu tình ở Tây Tạng hồi tháng 3/2008, tuyến đường sắt Thanh Hải - Tây Tạng đã giúp PLA triển khai quân nhanh chóng. Chỉ trong vòng 48 giờ, kể từ khi bắt đầu cuộc bạo loạn Lhasa, các xe bọc thép T-90/89 và xe chiến đấu bộ binh T-92 đã xuất hiện trên đường phố. Có vẻ như những chiếc xe này thuộc sư đoàn 149, quân đoàn 13, thuộc bộ tư lệnh quân sự khu vực Thành Đô.
Sự việc này đã được tiết lộ thông qua những bộ đồng phục ngụy trang “da báo” đặc biệt, được thiết kế cho hoạt động chiến tranh trên núi của sư đoàn 149. Nếu mối quan hệ Trung - Ấn trở nên xấu đi và đi đến bờ vực đối đầu và nếu cuộc bạo loạn ở Tây Tạng tiếp tục lan rộng, thì các Lữ Đoàn miền núi có thể nhanh chóng triển khai quân đến khu vực bằng đường sắt. Thực tế, việc xây dựng đường sắt và đường bộ là chiến lược Himalaya của Trung Quốc trong nhiều thập kỷ.
Tuyến đường sắt Trung Quốc – IranVào tháng 10/2010, Bộ trưởng giao thông vận tải các nước Trung Quốc, Kyrgyzstan, Tajikistan, Afghanistan và Iran đã ký một thỏa thuận tại Dushanbe, Tajikistan khởi công xây dựng tuyến đường sắt Trung Quốc – Iran. Tuyến đường sắt này kéo dài từ Tân Cương, Trung Quốc, sẽ đi qua Kyrgyzstan, Tajikistan và Afghanistan, đến Iran và chia thành một tuyến sang phía Nam đến vùng Vịnh và một tuyến về phía Tây đến Thổ Nhĩ Kỳ vào châu Âu.
Trước đó vào tháng 8, Trung Quốc và Iran ký một thỏa thuận trị giá 2 tỷ USD xây dựng mạng lưới đường sắt ở phía Tây Iran, kéo dài đến Iraq, cuối cùng nối với Syria, Thổ Nhĩ Kỳ và các quốc gia ven biển Địa Trung Hải.
Tuyến đường sắt Trung Quốc – Thổ Nhĩ KỳCũng vào khoảng thời gian đó, tháng 10/2010, Thỗ Nhĩ Kỳ và Trung Quốc đã nâng tầm quan hệ trở thành "đối tác chiến lược”, ký các thỏa thuận về đường ray cao tốc tại Thổ Nhĩ Kỳ để cuối cùng nối với Trung Quốc, tăng cường quan hệ quân sự và tham gia tập trận không quân thường niên mang tên “Đại bàng Thổ Nhĩ Kỳ”. Khi đó Trung Quốc thay thế cho Israel và Mỹ.
Trung Quốc sẽ đầu tư 30 triệu USD để xây dựng 7000km tuyến đường sắt cao tốc qua Thổ Nhĩ Kỳ, cũng như nâng cấp tuyến đường cao tốc nối Thổ Nhĩ Kỳ với Pakistan. Hơn nữa, Trung Quốc đã mời Bulgaria tham gia cùng với Thổ Nhĩ Kỳ trong kế hoạch đường sắt cao tốc Á – Âu. Nước này đã đề nghị cung cấp các khoản vay lớn cho việc xây dựng để đổi lấy việc sử dụng các con sông, cảng biển, sân bay của Bulgaria như bàn đạp vận chuyển vào châu Âu.
Nhờ có quan hệ đối tác chiến lược Trung Quốc – Thổ Nhĩ Kỳ và hoạt động diễn tập quân sự trong tương lai, các tuyến đường sắt Trung Quốc có thể tăng cường sự hiện diện của lực lượng PLA tại Trung Đông và mở rộng hơn tới khu vực Biển Đen. Ngoài các chiến đấu cơ trên khu vực Biển Đen trong cuộc diễn tập “Đại bàng Thổ Nhĩ Kỳ” hồi tháng 10/2010, lực lượng đặc biệt của Trung Quốc còn tiến hành tập trận chung tại một trường đặc công của Thổ Nhĩ Kỳ vào đầu tháng 11. Với báo cáo của PLAAF tiếp nhiên liệu tại Iran trên lộ trình tới Thổ Nhĩ Kỳ, đường sắt cao tốc có thể trở thành phương tiện hỗ trợ hậu cần và vận chuyển vật liệu sẵn sàng chiến đấu trong tương lai.
Đoạn cắt – Iraq và AfghanistanMặc dù Trung Quốc vẫn rất tích cực xây dựng tuyến đường cao tốc Á – Âu, nhưng Iraq và Afghanistan vẫn còn thiếu liên kết do tình hình an ninh và sự hiện diện của quân đội Mỹ cũng như NATO.
Tuy nhiên, khi Mỹ rút quân, Trung Quốc có thể tích cực tham gia vào Lực lượng gìn giữ hòa bình quốc tế, để triển khai PLA dưới hình thức "mũ nồi xanh" nhằm bảo vệ năng lượng và các lợi ích chiến lược của mình. Nước này đã đầu tư 3,4 tỷ USD vào mỏ đồng Aynak tại Afghanistan cũng như rất nhiều mỏ dầu và khí đốt tại Iraq.
Trung Quốc có thể sẽ sử dụng SCO để thúc đẩy cái gọi là hợp tác trong khu vực cho xây dựng đường sắt qua Afghanistan tới Iran và cuối cùng nối sang Iraq. Trung Quốc và Iran không hào hứng với những sáng kiến của phương Tây chẳng hạn như hành lang giao thông châu Âu, Kavkaz và châu Á (TRACECA) được biết tới với tên gọi “Con đường tơ lụa mới”. Thay vào đó, họ thích các dự án của riêng mình để không phải chịu ơn hay bị trừng phạt từ Phương Tây.
Đường sắt – Kinh tế - Quân sựCác dự án đường sắt cao tốc đầy tham vọng của Trung Quốc ở khắp châu Á và Trung Đông có những tác động chiến lược quan trọng. Nó kết nối những khu vực nghèo hơn với các khu vực thịnh vượng hơn, cung cấp nhiều việc làm trong thời kỳ suy thoái và khó khăn về kinh tế, cho phép các dịch vụ quân sự và an ninh Trung Quốc được “trình diễn” sức mạnh tốt hơn ở trong cũng như ngoài biên giới.
Khi danh mục kinh tế và năng lượng của Trung Quốc tiếp tục gia tăng ở một Trung Đông rộng lớn hơn, thì các điều kiện tương lai có thể cho phép PLA triển khai quân đội sử dụng đường sắt cao tốc để bảo vệ các lợi ích chiến lược của họ. Tháng 1/2011, có những thông báo rằng, PLA đã triển khai quân đội tới khu kinh tế Rajin-Sonbong ở đông bắc Triều Tiên để “bảo vệ các cơ sở cầu cảng mà Trung Quốc đã đầu tư vào”.
Cho dù đây có thể là dấu hiệu tiết lộ những gì có thể xảy ra với các lợi ích của Trung Quốc tại Afghanistan, Iraq, và nơi nào khác nữa, thì tương lai chiến lược “Hỏa tốc phương Đông” của PLA vẫn còn là một bí ẩn.
(Theo Asian Times)
http://vitinfo.vn/MMuctin/Quansu/LA88964/default.html
Dilber MC Theme by HarzeM