Ngọn lửa chiến tranh lạnh - Tập 2

[SaoVang]

Bus bị tẩy chay ở Panama

Ngày 1 tháng 6 năm 1992, nhân dịp trên đường đi dự Hội nghị về môi trường và phát triển thế giới ở Braxin qua Panama, Tổng thống Mỹ Bus ghé thăm Panama 5 tiếng đồng hồ.

Sau khi biết tin đó, mấy trăm học sinh Panama, ngày 9 tháng 6 phong tỏa một số đại lộ chính của thành phố Panama để phản đối Bus thăm Panama. Họ cho rằng cuộc viếng thăm của Bus là điều sỉ nhục của đất nước Panama. Cũng trong ngày đó, Đảng cách mạng Dân chủ - đảng đối lập chính của Panama ra tuyên bố phản đối cuộc viếng thăm của Bus, lên án Bus đã ra lệnh cho quân Mỹ xâm nhập Panama.

Ngày 10 tháng 6 lúc gần trưa ở một thị trấn nhỏ cách Thủ đô Panama 50 km về phía bắc có 3 người không rõ nguồn gốc ngồi trên một chiếc ô tô dân dụng bắn vào sau xe hai lính Mỹ ở Panama đang đi công cán. Lái xe bị bắn chết, người lính ngồi ngang hàng bị thương.

Ngày hôm sau Lầu Năm Góc nói rằng Bộ tư lệnh phương Nam đã tăng cường các biện pháp an ninh và kéo dài thời gian giới nghiêm ban đêm, vì mối đe doạ người Mỹ sống ở nước này ngày càng tăng. Do vậy lính và dân Mỹ ở Panama được thông báo khi đi ra ngoài phải cẩn thận không được tới những khu vực có thể xảy ra xung đột. Tình trạng cảnh giới của quân Mỹ và gia đình họ cũng lên cấp C (tức cấp 3). 

Mấy tiếng trước khi Bus tới Panama, gần 1000 nhân sĩ các giới được mời tới dự cuộc đón tiếp tập trung ở quảng trường trung tâm thành phố. Những người biểu tình phản đối Bus đến thăm thì đốt lốp ô tô ở cạnh quảng trường và đặt vật chướng ngại trên đường gần đó. Cảnh sát không thể giải tán được họ.

Bus đã ghé thăm Panama 5 tiếng trong bầu không khí như vậy.

Trong thời gian Bus thăm Panama, thành phố Panama đầy quân cảnh, đường phố rất ít xe cộ đi lại, chợ, trường học đóng cửa, không khí rất căng thẳng. Chẳng những thế, ở một số khu vực của thành phố Panama vẫn có một số học sinh và dân biểu tình chống Mỹ. Họ đốt lốp ô tô, đặt vật chướng ngại trên đường và hô vang khẩu hiệu phản đối Bus đến thăm Panama.

Trong tình trạng đó Bus buộc phải ngừng bài diễn văn, được các cảnh vệ Mỹ vây quanh lên xe tới một căn cứ không quân Mỹ, nói chuyện với gần 2000 người Mỹ đang tụ tập ở đó. Bus nói, người Mỹ giúp Panama lật đổ "ách thống trị độc tài" của Nonêga, "mang lại dân chủ” cho người Panama, nhưng "một nhúm người lại mưu toan phá hoại cuộc đón tiếp tốt đẹp này". 

Đây là cuộc viếng thăm đầu tiên của Tổng thống Mỹ kể từ tháng 12 năm 1989 quân Mỹ xâm nhập Panama đến bây giờ.

Thực ra một hai năm trước khi Bus đến thăm, ở Panama đã nổ ra nhiều cuộc mít tinh biểu tình chống Mỹ. Tinh thần chống Mỹ của nhân dân Panamạ ngày càng lên

Tất cả những điều tai nghe mắt thấy xảy ra trong 5 tiếng Bus thăm Panama hoàn toàn phủ định cách nghĩ của Mỹ khi mới xâm nhập vào Panama, dùng vũ lực có thể dễ dàng giành được lập trường thân Mỹ của Panama, và đảm bảo an ninh cho quân Mỹ đóng ở nước này.

Xem ra, người Mỹ lại tính nhầm.

[SaoVang]

V. MỘT MÙA ĐÔNG SÔI ĐỘNG, BECCƠ ĐI THĂM LIÊN XÔ.

Châu Âu sôi động - Mỹ-Xô thỏa hiệp

Ngày 7 tháng 2 năm 1990, Mátxcơva vừa kết thúc hội nghị Trung ương Đảng Cộng sản Liên Xô sau một cuộc tranh cãi kịch liệt nhất chưa từng có trong lịch sử Đảng thì Quốc vụ khanh Mỹ Beccơ liền bắt đầu cuộc thăm chính thức Liên Xô.

Sự phát triển của tình hình nội bộ châu Âu và Liên Xô khiến cho hai bên Xô-Mỹ đều cần phải hiểu biết thêm và điều chỉnh lẫn nhau. Vì thế khi Beccơ đến thăm Liên Xô lần này, đối với nhiều vấn đề như Apganistan, vấn đề thống nhất nước Đức, hai bên đều có thái độ linh hoạt hơn nhiều so với trước.

Liên Xô đang ở trong tình trạng bất ổn, rất khó khăn về nội chính, ngoại giao, cho nên mức độ thoả hiệp lần này càng lớn hơn so với Mỹ, đặc biệt là trên vấn đề cắt giảm vũ khí hạt nhân chiến lược đã có những nhượng bộ mang tính then chốt, đồng ý không còn yêu cầu Mỹ thủ tiêu kế hoạch "Chiến tranh các vì sao" làm điều kiện tiền đề để hai bên ký kết hiệp nghị.

Về vấn đề kiểm tra tên lửa đạn đạo chưa bố trí, vấn đề hạn chế sử dụng tín hiệu mật mã khi thí nghiệm phóng tên lửa đạn đạo cùng vấn đề cắt giảm quy mô lớn các vũ khí hóa học, hai bên đã đạt được hiệp nghị. Trong vấn đề căn cứ không quân và căn cứ hải quân, tàu tuần dương chở tên lửa đạn đạo, cũng đã đạt được tiến triển nhất định.

Nước Mỹ tin chắc rằng chủ trương của Goócbachốp và việc thực hiện của ông ta là có lợi cho phương Tây nên cần phải hết sức giúp đỡ Goócbachốp triệu tập hội nghị nguyên thủ bàn về an ninh châu Âu vào cuối năm 1990. Chuyến đi của Beccơ còn đưa đến một loạt hiệp nghị về hợp tác kinh tế mậu dịch giữa hai bên thật là hấp dẫn đối với Liên Xô, biểu thị phải sớm giải quyết vấn đề đãi ngộ tối huệ quốc đối với Liên Xô.

Dư luận phương Tây cho rằng. Beccơ cùng Sêvatnatze hội đàm trong bầu không khí hoà hoãn chưa từng có trước đây, những điểm đồng ý với nhau nhiều hơn điểm bất đồng, đạt được thỏa thuận nhiều hơn cũng là điều hiếm thấy trong các lần hội đàm trước đây của Ngoại trưởng hai nước. Hai bên còn đồng ý trong thời gian ba, bốn tháng lại gặp gỡ nhau một lần. Nhưng bản chất là đối thủ của nhau thì chưa biến đổi, vẫn có những ý kiến đối nghịch trên một số vấn đề.

Đối với kiến nghị của Bus về việc giảm quân đội Mỹ - Xô đóng giữ ở Trung Âu xuống còn 19,5 vạn người. Goócbachốp đưa ra kiến nghị phản đối Bus: giảm quân đội Mỹ-Xô đóng giữ ở toàn châu Âu xuống 19,5 vạn người, nếu như Mỹ không đồng ý thì hai bên cứ giữ cho mình 22,5 vạn quân đóng giữ. Bus liền dứt khoát phản đối.

Dư luận phương Tây cho rằng. Khi hội nghị Trung ương Đảng Cộng sản Liên Xô vừa bế mạc, tình hình châu Âu tiếp tục sôi động, tiến trình thống nhất hai nước Đức phát triển nhanh vùn vụt thì Beccơ đi thăm Liên Xô chứng tỏ tình hình phát triển đã vượt khỏi dự tính của hai bên Mỹ-Xô, hai nước cần nâng cao tần suất đối thoại, hiểu cho rõ đường lối và con chủ bài của đối phương, ra sức làm cho mọi thứ tình hình đi vào quỹ đạo phát triển có lợi cho lợi ích của riêng mình. Có tờ báo cho rằng Mỹ-Xô đang đứng trước "sự phân phối lại quyền lực kiểu Yanta" sau Đại chiến thế giới lần thứ hai.

Nhiều dư luận phương Tây còn chú ý tới việc trước khi Beccơ đi thăm Liên Xô, các Ngoại trưởng Liên bang Đức Anh, Pháp đã nối gót nhau đến thăm Mỹ, thương nghị với Beccơ. Thủ tướng Liên bang Đức Henmut Kôn tiếp theo sau Beccơ, đã có một ngày thăm Mátxcơva rất vừa ý sau đó bay sang trại Đavit gặp gỡ với Tổng thống Bus. Cho nên chuyến đi của Beccơ đã vượt ra ngoài ý nghĩa của mối quan hệ giữa hai nước, cũng chứng tỏ rằng các phe phái thế lực ở châu Âu đang thay đổi rất nhanh chóng trước thời cuộc, đặc biệt là bước đường thống nhất Đức đột nhiên tăng nhanh khiến một bộ phận hốt hoảng lo lắng cho tình hình sau này của châu Âu không phù hợp với lợi ích của mình.

Các báo chí nước ngoài hầu hết cho rằng, do sự biến động và điều chỉnh công việc nội chính, ngoại giao của thế lực các phe, hoạt động của Mỹ, Liên Xô và các nước chủ yếu ở châu Âu sẽ càng thêm nhộn nhịp, chủ động, những mâu thuẫn đã có lúc chìm đi sẽ nhanh chóng biểu hiện ra. Làn sóng sôi động ở đại lục châu Âu sê khó mà dừng lại, hướng đi của nó cũng sẽ khó mà định được bằng ý chí và hành động nhất thời, một nơi, một phương nào đó.

Trong bốn ngày, quan chức hai nước đã hội đàm đi sâu trong thời gian dài về tái giảm binh bị, quan hệ hai bên và khu vực. Goócbachốp cũng nói chuyện với Beccơ dài hơn 3 tiếng đồng hồ. 

[SaoVang]

Hiệp nghị chứa đựng mầm mống nguy hiểm

Hiệp nghị tái giảm binh bị đạt được giữa Mỹ và Liên Xô đã khiến một bộ phận nhân sĩ Mỹ lo lắng. Ngày 3 tháng 7, hãng Roi tơ đã phát đi bài phân tích tin tức của ký giả Ai lơn Ensnô, bài phân tích viết:

Tháng trước, Mỹ và Liên Xô đã đạt được hiệp nghị về cắt giảm số quân đóng ở châu Âu mà trước đây được ca ngợi là một thắng lợi lớn của Tổng thống Bus, hiện nay các chuyên gia đã tiến hành đánh giá khá cẩn thận, một số chuyên gia gọi đó là một sai lầm lớn.

Hiệp nghị quy định, Mỹ Xô sẽ giảm bớt số quân của mình đóng ở châu Âu xuống không quá 19,5 vạn quân.

Ngoài ra, Mỹ còn được phép giữ lại 3 vạn quân đồn trú ở những địa phương khác của châu Âu. Nước lớn siêu cường dự định đưa hiệp nghị này vào trong hiệp ước về lực lượng quân đội thường trực ở châu Âu bao gồm hai khối liên minh lớn, hy vọng được ký kết vào cuối năm nay.

Một sĩ quan của Sứ quán phương Tây ở Oasinhtơn nói: "Một vấn đề đột nhiên trở nên rõ ràng là nước Đức có khả năng thống nhất, sẽ không bằng lòng để quân đội nước ngoài đóng trên lãnh thổ của họ".

Ông nói: "Khi đó Oasinhtơn phải làm gì cho được? Họ đã đồng ý giữ lại 3 vạn quân tại các vùng khác ở châu Âu, nếu như Mỹ muốn duy trì lực lượng của họ ở châu Âu thì hiển nhiên là không được”.

Một số người ở Oasinhtơn bao gồm cả một số quan chức Chính phủ yêu cầu được giấu tên, ngày càng lo lắng rằng sau khi nước Đức thống nhất thì lực lượng khối Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương sẽ hùng mạnh lên.

Ngày 7 tháng 3 trong cuộc họp một tiểu ban ở Hạ nghị viện, Quốc vụ khanh Beccơ đã bị chất vấn về vấn đề này.

Nghị sĩ Đảng Dân chủ Pôpơ Kan nói, hiện nay có một nguy cơ như thế này: nước Mỹ có thể rơi vào cảnh hầu như không có binh lực đóng giữ ở châu Âu. Ông còn chỉ ra trong một cuộc thăm dò ý kiến dân chúng gần đây thì có tới 71% người dân Liên bang Đức mong muốn quân đội nước ngoài rút hết khỏi nước họ.

Beccơ trả lời có chút nóng nảy: "Tôi cho rằng đây là một hiệp nghị tốt".

Chủ nhiệm Trung tâm chính sách an ninh cánh hữu Phrancơ Kapni nói: "Nếu như không có hiệp nghị khống chế binh bị mà chỉ có hiệp nghị trong phạm vi nội bộ các nước Đồng minh của chúng ta thì càng tốt hơn".

"Hiệp nghị này chứa đựng mối nguy hiểm rất lớn: có thể hình thành cục diện binh lực của chúng ta chẳng có bao nhiêu mà nguy cơ chúng ta bị đuổi ra khỏi nước Đức lại càng ngày càng lớn".

[SaoVang]

Mỹ Liên Xô tranh nhau bán vũ khí ra nước ngoài

Tờ "Thời báo Niu Oóc" số ra ngày 25 tháng 3 đăng một chuyên luận có nhan đề "Dự định ký kết hiệp ước binh bị đang kích thích việc tiêu thụ vũ khí”, bài báo nêu lên: .

Quan chức Mỹ và người quản lý công nghiệp vũ khí nói, Mỹ và Liên Xô trước mắt nhân lúc còn chưa ký kết hiệp nghị mới, quan trọng về hạ thấp mức độ vũ khí trong quân đội thường trực ở châu Âu, đang gia tăng việc tiêu thụ vũ khí ra nước ngoài.

Hai nước lớn siêu cường đang đem một phần vũ khí buộc phải tiêu hủy một khi hiệp ước có hiệu lực để bán ra nước khác. Ngoài ra nếu như hai bên theo kế hoạch trước mắt cắt giảm số quân đóng ở châu Âu thì một số lượng lớn vũ khí và thiết bị quân sự không nằm trong phạm vi quy định của hiệp ước cũng sẽ đem tiêu thụ ở nước khác.

Các chuyên gia nói, cùng với việc hai nước Mỹ Xô thoát khỏi xung đột khu vực thì các nước thế giới thứ ba cảm thấy càng cần thiết phải tăng cường lực lượng quân sự của mình

Vì thế, họ nói, việc cải thiện quan hệ Xô-Mỹ lại làm nảy sinh hậu quả là khiến cho các nước khác khát vọng có được những loại tên lửa đạn đạo, xe tăng, máy bay quân dụng, pháo lớn, xem ra có vẻ hoang đường nhưng thực tế lại có lý

Các quan chức nói, Oasinhtơn sẽ gia tăng việc bán vũ khí là để tăng cường an ninh cho các nước bạn, một là lấy cái đó để thay cho việc viện trợ, hai là để cho Lầu Năm Góc cắt giảm được ngân sách mà một thời kỳ số tiền dùng trong sản xuất công nghiệp quân sự đã vượt quá xa. Đối với Mátxcơva mà nói, tiêu thụ vũ khí quả là một nguồn thu nhập lưu thông hàng hóa đáng kể.

Gần đây Chính phủ đã đệ trình lên Quốc hội một bản báo cáo mật, trong đó liệt kê những loại vũ khí có thể bán cho nước ngoài trị giá 30 tỷ đô la Mỹ.

Báo cáo đã nêu ra việc mua bán có khả năng nhất trong năm nay gồm 56 hợp đồng, tổng hạn ngạch là 9,8 tỷ đô la.

Tư lệnh Bộ Tư lệnh Trung ương Mỹ phụ trách khu vực Trung Đông và Tây Nam Á, tướng Norman Sưvascốp nói, người Liên Xô cũng có cách suy nghĩ như vậy. 

Ông nói: "Nguồn chủ yếu của tiền bán hàng hóa ở Liên Xô hiện nay là tiêu thụ vũ khí. Xem xét tình hình kinh tế của họ, chúng tôi nghĩ rằng cục diện này còn tiếp tục tồn tại. Cho nên tôi có đầy đủ lý do để tin rằng: nếu như trong tay họ có quá thừa trang bị quân sự mà trên thế giới lại có nhiều nước có nhiều tiền sẵn sàng mua trang bị quân sự, ngươi Liên Xô nhất định sẽ bán cho họ.

Một vị quan chức Quốc hội nói, dự tính năm nay đạt được hiệp nghị về vũ khí thông thường thì sẽ nảy sinh một loại "hiệu ứng suối nước chảy” tức là vũ khí từ Mỹ và Liên Xô sẽ ào ạt chảy sang các nước khác. Chẳng hạn, Mỹ có thể không bán những máy bay tối tân bố trí ở châu Âu, mà chuyển chúng sang Thổ Nhĩ Kỳ, Thổ Nhĩ Kỳ liền đưa những chiếc máy bay cũ hơn, tính năng không bằng loại máy bay trên đem ra bán.

Một vị quan chức ở Lầu Năm Góc nói, rất khó thông qua cuộc đàm phán với Liên Xô để đạt được một hiệp nghị ngăn cấm việc bán vũ khí thừa sang các nước thế giới thứ ba, vì Mátxcơva đã "đầu tư quá nhiều” vào loại vũ khí này, vì sản xuất những vũ khí này mà đã hy sinh mấy chục năm phát triển kinh tế.

Một quan chức Chính phủ Mỹ nói, cho dù Mátxcơva đồng ý quy định hạn chế việc tiêu thụ vũ khí ra nước ngoài thì ông cũng phản đối việc làm như vậy.

[SaoVang]

VI. QUAN HỆ TRUNG XÔ PHÁT TRIỂN NHANH CHÓNG

Thủ tướng Lý Bằng thăm Liên Xô

.

Từ ngày 23 đến ngày 26 tháng 4 năm 1990, Thủ tướng Quốc vụ viện nước Cộng hoà Nhân dân Trung Hoa Lý Bằng nhận lời mời của Chính phủ Liên bang Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Xô Viết, tới thăm chính thức Liên Xô. Đây là lần Thủ tướng Trụng Quốc thăm Liên Xô sau 26 năm liền kể từ năm 1964. Thủ tướng Lý Bằng đã hội đàm với Chủ tịch Hội đồng bộ trưởng Liên Xô, Rigiơcốp và gặp Tổng thống Goócbachốp.

Trong thời gian thăm Liên Xô, lãnh đạo hai nước đã trao đổi ý kiến rộng rãi về quan hệ hai nước và những vấn đề quốc tế cùng quan tâm, đồng thời báo cáo nhau tình hình của nước mình, nhấn mạnh các nước phải tìm đường lối xây dựng đất nước theo tình hình của mỗi nước, tôn trọng sự chọn lựa của nhân dân các nước. Hai bên đã kiểm điểm lại tình hình phát triển quan hệ hai nước từ cuộc gặp mặt cấp cao năm 1989, tỏ ý hài lòng về sự trao đổi và hợp tác trên các lĩnh vực của hai bên. Hai bên còn tuyên bố cần tăng cường hơn nữa quan hệ hữu nghị láng giềng theo các nguyên tắc cơ bản của "Thông cáo chung Trung Xô" và trên cơ sở năm nguyên tắc chung sống hoà bình.

Lãnh đạo hai nước đã tiến hành nghiên cứu cụ thể về việc tăng cường quan hệ hợp tác trên các lĩnh vực kinh tế mậu dịch, khoa học kỹ thuật. Hai bên tuyên bố, kinh tế hai nước Trung Xô có tính chất bổ trợ cho nhau, việc triển khai hợp tác có tương lai tốt đẹp. Để phát triển hơn nữa tiềm năng hợp tác kinh tế giữa hai nước, không những phải tăng cường hợp tác các lĩnh vực truyền thống giữa hai nước, mà còn phải khai thác mở rộng lĩnh vực và phương thức hợp tác mới, đồng thời làm cho sự hợp tác này có hiệu quả và tính kế hoạch hơn nữa. Hai bên thỏa thuận chuyển đổi dần dần việc buôn bán truyền thống ghi sổ nợ giữa hai nước thành buôn bán trả tiền mặt.

Khi kết thúc chuyến thăm, hai bên đã ký kết bốn văn kiện về tăng cường hợp tác kinh tế mậu dịch: "Đề cương phát triển hợp tác lâu dài về kinh tế, khoa học kỹ thuật giữa Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa và Liên bang Cồng hoà xã hội chủ nghĩa Xô Viết”, "Hiệp định về hợp tác sử dụng và nghiên cứu không gian vũ trụ vì hoà bình giữa Chính phủ nước Cộng hoà Nhân dân Trung Hoa và Chính phủ Liên bang Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Xô Viết”, "Hiệp định về việc Chính phủ nước Cộng hoà Nhân dân Trung Hoa cho Liên Xô vay nợ Nhà nước về hàng tiêu dùng hàng ngày", "Bị vong lục về hợp tác xây dựng nhà máy điện nguyên tử ở Trung Quốc và Liên Xô cho Trung Quốc vay nợ Nhà nước, giữa Chính phủ Cộng hoà Nhân dân Trung Hoa và Chính phủ Liên bang Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Xô Viết”. Việc ký kết những văn kiện này đã mở rộng cơ sở pháp lý cho quan hệ hợp tác cũng có lợi giữa hai nước.

Chuyến thăm này thúc đẩy hơn nữa quan hệ Chính phủ hai nước phát triển. Tuân thủ tinh thẩn nguyên tắc trong "Thông cáo chung Trung Xô" về việc "áp dụng biện pháp cắt giảm lực lượng quân sự khu vực biên giới hai nước Trung Xô tới mức thấp nhất phù hợp với quan hệ láng giềng bình thường giữa hai nước, đồng thời cố gắng hết sức tăng cường tin cậy, giữ gìn an ninh cho khu vực biên giới", hai bên đã ký kết "Hiệp định nguyên tắc chỉ đạo về cùng nhau cắt giảm lực lượng quân sự và tăng cường tin cậy trong lĩnh vực quân sự ở khu vực biên giới Trung Xô”, và đã thoả thuận sẽ tiếp tục đàm phán để thực thi cụ thể hiệp định nguyên tắc chỉ đạo này.

Hai bên nhận định, việc ký kết những văn kiện này chẳng những phù hợp với lợi ích căn bản của nhân dân hai nước, mà còn có ý nghĩa quan trọng cho việc củng cố hoà bình và an ninh khu vực Viễn đông và châu Á Thái Bình Dương. Lãnh đạo hai nước đã tổng kết những cố gắng của hai bên mấy năm nay trong việc giải quyết vấn đề biên giới còn lại, bầy tỏ sẽ tiếp tục đàm phán dựa trên những nguyên tắc của "Thông cáo chung Trung Xô" để tìm ra những giải pháp công bằng hợp lý hai bên đều chấp nhận được. Ngoài ra, hai bên còn thỏa thuận được về nguyên tắc sự giao lưu giữa hai nước và việc lãnh đạo ngành quân sự hai nước sang thăm lẫn nhau.

Ngoại trưởng hai nước đã hội đàm cởi mở và đã ký kết nghị định thư trao đổi giữa hai bộ, theo đó giữa Bộ Ngoại giao và ngành trực thuộc bộ của hai nước cũng như giữa các tổ chức đại diện ở nước ngoài của hai nước sẽ thường xuyên trao đổi bàn bạc vấn đề quan hệ hai nước và những vấn đề quốc tế hai bên cùng quan tâm.

Về tình hình quốc tế, phía Trung Quốc nêu ra, tình hình quốc tế hiện nay đang diễn ra những biến đổi quan trọng, làm thế nào thúc đẩy cho tình hình tiếp tục tiến triển theo hướng có lợi cho hoà bình và phát triển, là một chủ đề quan trọng đặt trước nhân dân thế giới. Phía Trung Quốc hoan nghênh hai nước Xô Mỹ có những bước tiến triển trong đàm phán tái giảm binh bị. Phía Trung Quốc nhấn mạnh, cần phải dùng biện pháp chính trị để giải quyết hòa bình những tranh chấp khu vực; chủ trương xây dựng trật tự chính trị, kinh tế quốc tế mới trên cơ sở năng nguyên tắc chung sống hòa bình.

Hai bên bày tỏ sẽ nỗ lực thúc đẩy giải quyết một cách toàn diện công bằng hợp lý vấn đề Campuchia bằng biện pháp chính trị, tán thành và ủng hộ Liên Hợp Quốc phát huy vai trò tích cực trong vấn đề này. Hai bên ủng hộ hai miền nam bắc Triều Tiên tiến hành đối thoại, thúc đẩy hoà hoãn và ổn định tình hình bán đảo Triều Tiên, tạo điều kiện cho việc hoà bình thống nhất.

Hội đàm của lãnh đạo hai nước Trung Xô diễn ra trong không khí hữu nghị, cởi mở và thiết thực. Chuyến thăm đã thành công. Hai bên nhất trí cho rằng, việc lãnh đạo hai nước trao đổi ý kiến về vấn đề quan hệ giữa hai nước và những vấn đề quốc tế trọng đại cùng quan tâm là quan trọng và hữu ích, đồng thời tỏ ý hài lòng về kết quả chuyến thăm này. 

[SaoVang]

Quan hệ Trung Xô phát triển nhanh chóng

.

Năm 1990, trong lịch sử quan hệ Trung Xô đã có những nét rất đặc sắc. Trên các lĩnh vực quan hệ hai nước thể hiện rõ xu thế tốt đẹp, nhất là trong quan hệ chính trị và kinh tế mậu dịch đã xuất hiện những sự việc mới mẻ.

Về chính trị, cấp cao qua lại thăm nhau tăng cường thêm. Ngoài chuyến thăm Liên Xô của Thủ tướng Lý Bằng lãnh đạo cấp cao nhất hai nước còn nhiều lần gửi thư cho nhau, trao đổi ý kiến về quan hệ hai bên và vấn đề quốc tế trọng đại, mở ra một kênh mới cho cấp cao tiếp xúc với nhau.

Năm đó, ngoại trưởng hai nước đã tiến hành năm lần gặp nhau. Đáng nói là cuộc gặp giữa ngoải trưởng hai nước vào ngày 1 tháng 9 và 23 tháng 11 năm 1990 tại Cáp Nhĩ Tân và Urumsi để trao đổi về vấn đề vùng Vịnh. Tổ chức gặp mặt chỉ để bàn một chuyên đề trong một ngày như thế này là lần đầu tiên có trong lịch sử ngoại giao Trung Xô. Ngoại trưởng hai nước đã trao đổi ý kiến rộng rãi về tình hình vùng Vịnh và thông báo tình hình cho nhau. Hai bên nhất trí yêu cầu quân đội Irắc phải lập tức, vô điều kiện và hoàn toàn rút ra khỏi Cô-oét; chủ trương bằng phương thức hoà bình, trên cơ sở chấp hành nghiêm túc, chặt chẽ nghị quyết của Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc, Trung Xô là hai nước uỷ viên thường trực Hội đồng Bảo an, có trách nhiệm lớn đối với việc bảo vệ hoà bình, sẵn sàng cùng các thành viên khác trong Hội đồng Bảo an tiếp tục cố gắng để giải quyết cuộc khủng hoảng này. Hai bên còn trao đổi ý kiến về vấn đề Campuchia, tình hình bán đảo Triều Tiên và Apganixtan. Trong cuộc tiếp xúc ở Cáp Nhĩ Tân, ngoại trưởng hai nước còn thỏa thuận được vấn đề Trung Quốc nhanh chóng thiết lập Tổng lãnh sự quán tại Khabarôpxkơ (Liên Xô) và Liên Xô nhanh chóng thiết lập Tổng lãnh sự quán tại Thẩm Dương, Trung Quốc.

Năm 1990, Thủ tướng Lý Bằng và Tổng bí thư Giang Trạch Dân đã có những cuộc trả lời phỏng vấn phóng viên báo chí và đài truyền hình Liên Xô, có bài nói chuyện về quan hệ hai nước. Cuối năm 1990, theo yêu cầu của phóng viên báo "Sự thật", Chủ tịch Dương Thượng Côn đã gửi lời chúc mừng năm mới tới nhân dân Liên Xô.

Về kinh tế, kim ngạch mậu dịch hai nước năm 1990 đạt tới mức cao nhất trong lịch sử quan hệ Trung Xô. Điều quan trọng hơn là hợp tác kinh tế mậu dịch hai nước đã có biến đổi quan trọng, thể hiện chủ yếu trên ba mặt:

Một là, phương thức hợp tác. Ngoài việc buôn bán ghi nợ truyền thống ra, các phương thức mới như xí nghiệp hợp doanh, nhận thầu công trình, nhận nguyên liệu gia công, hợp tác lao động chính thức được đưa vào lĩnh vực quan hệ kinh tế mậu dịch hai nước;

Hai là, kênh hợp tác xóa bỏ cách làm trước kia tất cả thống nhất phải qua Trung ương, nhằm mở rộng các kênh hợp tác kinh tế mậu dịch hai bên. Hai bên cùng lúc có thể tiến hành trực tiếp hợp tác kinh tế ở cả ba cấp theo các dự án, hiệp định giữa các tỉnh thành phố Trung Quốc với các địa phương Liên Xô và giữa các tỉnh thành thị trấn biên giới. Sôi động nhất là hoạt động kính tế mậu dịch giữa các thánh phố thị trấn biên giới;

Ba là, ngoài các lĩnh vực cũ như năng lượng, giao thông, luyện kim, nông nghiệp, sản xuất hàng tiêu dùng ra, các dự án hợp tác bắt đầu mở rộng tới các lĩnh vực mới như hàng không vũ trụ, năng lượng nguyên tử. 

Nội hàm mới trong quan hệ kinh tế mậu dịch hai nước đã tăng thêm hiệu quả, phát huy được tiềm lực hợp tác kinh tế của cả hai bên.

[SaoVang]

VII MỸ XÔ TRANH QUYỀN Ở VÙNG VỊNH.

Irắc tấn công Côoét

2 giờ sáng giờ địa phương ngày 2 tháng 8 năm 1990, sau nhiều ngày bài binh bố trận trên, biên giới Irắc-Côoét, Irắc đã tung ra 6 vạn quân (sau tăng lên đến 17 vạn), 350 xe tăng, phối hợp với máy bay chiến đấu, bất thần chớp nhoáng tấn công nước láng giềng Côoét chỉ có 2 vạn quân, và nhanh chóng chiếm đóng nước này. Sau đó, Irắc tuyên bố thành lập "Chính phủ lâm thời Côoét tự do" gồm 9 thành viên, đổi nước Côoét thành nước Cộng hoà Côoét, đồng thời thành lập "Quân đội nhân dân Côoét" gồm hơn 10 vạn người có người Irắc tham gia. Ngày 8 tháng 8, Irắc lại tuyên bố, theo yêu cầu của "Chính phủ lâm thời Côoét tự do", Côoét và Irắc tiến hành hợp nhất.

Chỉ trong mấy ngày, tình hình vùng Vịnh biến động không thể nào lường được, cả thế giới lo lắng và kinh ngạc.

Quan chức cao cấp Mỹ ý kiến không nhất trí.

9 giờ tối giờ địa phương ngày 1 tháng 8 năm 1990, tại nhà riêng, Bộ Quốc phòng Mỹ Chenni nhận được điện thoại của thiếu tướng Hải quân Ôoen báo cho biết, quân đội Irắc đã từ hai điểm tập kết xe tăng tràn qua biên giới tiến vào Côoét. Mấy trăm xe tăng chủ chiến đang tiến rất nhanh vào Côoét theo hai hướng nam và đông.

Cố vấn an ninh quốc gia của Tổng thống Bus, Trung tướng không quân đã xuất ngũ Brunte Scoóclốp khi nhận được điện thoại thì đã về đến nhà riêng ở ngoại ô Marilen ông vô cùng kinh ngạc. 

Brunte quay lại Nhà Trắng ngay và báo cáo tình hình với Bus. Bus yêu cầu phải có ngay biện pháp cần thiết.

Phó cố vấn an ninh quốc gia Cai si lúc này đang đi nghỉ, Brunte lập tức thông qua hệ thống truyền hình nội bộ triệu tập ngay Hội đồng các phó cố vấn họp khẩn cấp dưới sự chủ trì của ông. 

Cuộc họp thảo ngay một bản tuyên bố, Brunte chuyển lên cho Bus phê chuẩn. 11 giờ 20 phút đêm, bản tuyên bố được phát đi đã mạnh mẽ lên án hành động xâm lược của Irắc, đồng thời yêu cầu toàn bộ quân đội Irắc phải rút ngay lập tức và vô điều kiện ra khỏi Côoét.

Brunte Lui cùng với Grây cố vấn luật pháp của Tổng thống, và các quan chức Bộ tài chính, vạch ra một kế hoạch phong tỏa toàn bộ tài sản của Irắc tại Mỹ, cấm mọi sự giao dịch với kẻ xâm lược. Vì Côoét bị chiếm đóng đã trở thành sự thực rõ ràng, nên một kế hoạch thứ hai phong tỏa tài sản của Côoét lại được đưa ra tiếp. Vậy là, Sát đam không tài nào huy động được bất cứ khoản tiền nào trong số 100 tỷ đồng đô la Mỹ của người Côoét ở nước ngoài. Hai kế hoạch này được viết thành mệnh lệnh hành chính khẩn cấp, do Bus ký.

Trong cuộc họp Hội đồng phó cố vấn, Brunte đòi phải áp dụng nhiều biện pháp cứng rắn hơn nữa để chứng tỏ Mỹ kiên quyết đối phó lại hành động xâm lược của Irắc.

- Huy động quân đội mặt đất có được không? - Có người hỏi Brunte, Có lẽ ông này cho rằng việc huy động quân đội mặt đất thể hiện được mức độ "kiên quyết" tột đỉnh của Mỹ.

[SaoVang]

Brunte trả lời: "Không”.

Bộ đội ông ta muốn huy động là như thế này (1) Có thể cơ động cực kỳ mau lẹ. (2) Không chứng tỏ có sự tồn tại quân sự trực tiếp.

Ông đề nghị điều một trung đội máy bay chiến đấu F-15 (khoảng 24 chiếc) của không quân đến Arập Xêút, nếu Vương quốc này đồng ý.

Những người khác, trong đó có người của Quốc vụ viện, người của Lầu Năm Góc và người của Cục tình báo Trung ương đều tán thành đề nghị này.

Brunte quyết định triệu tập một cuộc họp của Uỷ ban an ninh quốc gia thảo luận việc thứ nhất vào sáng hôm ấy. Lầu Năm Góc báo cáo, tướng Shiwazkôp đang ở trong thành phố, ông ta nắm được việc bố trí của tất cả quân đội ở Trung Đông, tham dự cuộc họp có thể cung cấp được nhiều tình hình.

Nhưng Shiwazkôp đã về Bộ Tư lệnh bang Florida rồi. Khoảng 2 giờ 30 phút sáng, Pauoen gọi điện thoại cho Caili, chỉ thị Caili gọi điện thoại cho Shiwazkôp, yêu cầu ông ta về văn phòng vào lúc 7 giờ sáng, vì 8 giờ Nhà trắng họp hội nghị Uỷ ban an ninh quốc gia, ông ta phải dự họp.

5 giờ Brunte đến phòng ngủ Tổng thống, đề nghị Tổng thống ký lệnh hành chính phong tỏa tài sản ở nước ngoài của Irắc.

Hội nghị toàn thể Uỷ ban an ninh quốc gia họp ở phòng họp nội các lúc 8 giờ sáng. Ngoài Pauoen và Shiwazkôp, Chenni và Thứ trưởng Bộ Quốc phòng phụ trách chính sách Paulô cũng dự họp. Ginmit thay mặt Bâykơ tham dự hội nghị, vì Bâykơ đang ở Xibêri hội đàm với Bộ trưởng Ngoại giao Liên Xô Sêvacnatde.
Cục trưởng cục tình báo Trung ương Vibostơ giới thiệu tình hình trước. Quân đội Irắc định lật đổ Chính phủ Côoét có hơn 10 vạn, quy mô này vượt xa sự cần thiết cho hành động xâm lược. Đội quân này đang được bổ sung về quân nhu, điều chỉnh lại việc bố trí, một bộ phận quân đội Irắc chỉ còn cách biên giới Côoét Xêút 10 dặm Anh. Họ có thể dễ dàng tiếp tục tiến xuống phía Nam, phá vỡ phòng tuyến của quân đội Arập Xêút vô cùng yếu kém. Quân đội Xêút chưa tới 7 vạn người, mà giữa quân đội Irắc và giếng dầu Xêút rộng lớn, chỉ bố trí một đội quân nhỏ. Ông cho rằng tình hình là nghiêm trọng, nhưng chưa tới mức cực kỳ nghiêm trọng. Sau đó, Ginmit giới thiệu khái quát tình hình về mặt ngoại giao. Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc hầu như họp suốt cả đêm, đã lên án sự xâm lược của Irắc đối với Côoét. Liên minh Arập cũng đang họp. Có điều, chưa có nước nào làm theo Mỹ phong tỏa tài sản ở nước ngoài ở Irắc và Côoét.

Tổng thống Bus nói, cần phải xem xét biện pháp trừng phạt kinh tế mạnh hơn nữa. Ông đã cho phong tỏa tài sản ở nước ngoài của hai nước Irắc và Côoét, và rất tự hào nới rằng Sát đam hoặc bất cứ ai khác, chắc rằng không thể ngờ được bộ máy quan liêu nước Mỹ vốn chậm chạp nay lại hành động nhanh chóng đến như vậy.

Từng là đại sứ Mỹ ở Liên Hợp Quốc, Bus đang hy vọng nghe được tin tức của Liên Hợp Quốc sẵn sàng có những biện pháp tiếp theo. Đại sứ Mỹ ở Liên Hợp Quốc Tômát Piklin vừa đi chuyến bay 6 giờ 30 sáng từ Niu Oóc đến nói rằng Liên Hợp Quốc đang làm như vậy, Tổng thống và Brunte đã gọi điện thoại cho Giêm Bâykơ, Bâykơ cũng đang bàn thảo chuyện này với phía Liên Xô.

Cũng từng là đại sứ ở Trung Quốc, Bus lại hỏi Trung Quốc có ủng hộ lập trường của Mỹ không. Ông dự đoán Trung Quốc sẽ có sự giúp đỡ nào đó.
Brunte và Quốc vụ viện Mỹ đang cố gắng vì chuyện này.

Bus nói, ông hy vọng Hoa Kỳ có những nỗ lực ngoại giao to lớn. Ông ra lệnh tận mọi khả năng tăng cường gây sức ép với Irắc, động viên dư luận thế giới chống Irắc.

[SaoVang]

Đến lượt Bộ trưởng Tài chính Nicola Blâyđi trình bày. Theo ông Irắc mỗi ngày có thể thu được 20 triệu đô la Mỹ lợi nhuận từ sản lượng dầu mỏ của Côoét. Hiện nay Irắc chiếm 20% trữ lượng dầu mỏ đã thăm dò được trên thế giới. Nếu Sát đam chiếm được, Arập Xêút, thì ông ta sẽ có trong tay 40% trữ lượng dầu mỏ thế giới.

Chenni nói, việc buôn bán dầu mỏ rất khó ngăn chặn bằng áp lực kinh tế và chính trị. Ông Bộ trưởng Quốc phòng này nói với mọi người, để đáp ứng nhu cầu tình hình quân sự hiện nay, máy bay tiếp dầu trên không cỡ lớn KC- 10 của không quân Mỹ đã bay đến Arập Xêút rồi.

Pauoen bổ sung thêm, một lực lượng máy bay tấn công của không quân, tức là trung đội bay F-15, đã sẵn sàng đợi lệnh, chừng nào Xêút cho phép là có thể bay tới đó ngay.

Bộ trưởng năng lượng Giêm Vốtkin thì nhận định Irắc dựa vào các đường ống dẫn dầu, chạy qua Thổ Nhĩ Kỳ và Arập Xêút để chuyển dầu mỏ ra nước ngoài. Theo vị Thượng tướng hải quân đã xuất ngũ này thì có thể "tính chuyện" với những đường ống dẫn dầu này, vì đây là đường huyết mạch kinh tế của Sát đam. Mỹ liệu có thể ném bom những đường ống dẫn dầu này?

Pauoen nói có thể nhưng ông ta không biết Irắc có bao nhiêu dầu chuyển qua hai đường ống này, nói một cách khác, ông ta không biết nếu ném bom liệu có thể bịt hai đường ống này trong bao nhiêu lâu. Nhìn từ góc độ quân sự, mục tiêu ném bom theo tuyến, như đường bộ, đường sắt, đường ống dẫn dầu rất khó chấp nhận, vì loại mục tiêu này rất dễ dàng sửa chữa, sửa xong có thể đưa vào sử dụng ngay được. 

Sau đó, mọi người lại nêu ra khả năng phong tỏa toàn diệu việc xuất khẩu dầu mỏ của Irắc, tức là không những bịt đường ống dẫn dầu của Irắc mà còn "đóng cửa" luôn cả nhà máy lọc dầu, kho chứa dầu và trạm bơm dầu của Irắc

Theo Chenni, làm như vậy là không sáng suốt. Một trong những mục đích Satđam tấn công Côoét là muốn làm đảo lộn việc cung cấp dầu mỏ của thế giới. Mỹ không nên lấy việc ném bom nơi cung cấp dầu mỏ cho thế giới để trả thù Sát đam.

Brunte sợ rằng thảo luận cứ lan man kéo dài mãi, rất dễ xảy ra bàn mà không quyết được gì.

Chenni nói, Irắc có hàng triệu quân, nếu lại chiếm thêm được 20% trữ lượng dầu mỏ thế giới nữa, thì sẽ là một sự đe doạ ghê gớm. Không nên lẫn lộn việc bảo vệ Arập Xêút với việc ép buộc Irắc thực hiện nhiệm vụ bảo vệ Xêút

Shiwazkôp nói, Mỹ hiện có hai phương án có thể lựa chọn:

Phương án một là chỉ thực thi việc không tập mang tính trả đũa. Đây là một đòn tấn công hạn chế, có tính chất trừng phạt. Loại tấn công này thời gian không dài lắm, xét từ góc độ phá hoại quân sự, kinh tế Irắc, thì ý nghĩa không lớn lắm.

Phương án hai là thực thi kế hoạch tác chiến số 90-1002 bảo vệ Xê út Việc này cần tới mấy tháng và phải điều động từ các quân chủng tới 10-20 vạn quân. Muốn hoàn thành kế hoạch này, Xêút hoặc quốc gia nào khác phải cho phép Mỹ xây dựng một loạt căn cứ ở đó. Căn cứ vào tình hình các nước Arập trước đây luôn từ chối, thì khả năng này rất là ít ỏi.

Sônunu thì vẫn kiên trì đòi sử dụng biện pháp kinh tế. Liệu có thể tìm được biện pháp nào vừa không để Irắc bán được dầu của Côoét, và cũng không để Irắc bán được dầu của mình không? ông hỏi: "Irắc sẽ bán dầu cho ai?"

Cục trưởng Cục ngân sách Ri sớt Tác man nói, nhìn vào lịch sử thì cấm vận kinh tế chưa bao giờ có hiệu quả. Hệ thống mậu dịch quốc tế không chịu sự tác động của lệnh cấm vận hoặc đóng cửa biên giới. Thị trường chỉ chịu tác động của giá cả, cấm vận chỉ có thể làm giá cả tăng lên, càng kích thích người ta vi phạm quy định của cấm vận.

[SaoVang]

Tổng thống nói: Thế đấy, Irắc chỉ cần tìm được nhà buôn trung gian là xong. Miễn là kiếm được tiền, thì bao giờ cũng có những anh buôn bán dầu mỏ, "cũng giống như những ông bạn Tếch dát của tôi thôi" (Bus trước kia đã buôn bán dầu mỏ ở Tếch dát)

Ginmit nêu ý kiến, việc tránh để các quốc gia Arập ôn hoà trực tiếp cuốn vào cuộc khủng hoảng này là vô cùng quan trọng.

Lại đến Tacman nói. Theo ông, mục tiêu của Mỹ vẫn chưa rõ ràng. Tuy Shiwazkôp đã đưa ra phương án hành động, nhưng quân Irắc đã chiếm đóng Côoét, và ông cũng chưa thấy có biện pháp hữu hiệu nào ngăn chặn được dầu mỏ Irắc đổ vào thị trường.

- Ông định nói gì? - Bus hỏi.

Tacman trả lời Bus về vấn đề dầu mỏ. Ông nói:

- Cấm vận phải đi kèm với biện pháp cưỡng chế. Nghĩa là phải sử dụng tới hành động quân sự như dùng hải quân phong tỏa chẳng hạn, mà những hành động này thì Tổng thống hình như lại không muốn sử dụng.

- Nhưng, chúng ta cũng không thể chỉ vì khó chấp nhận sử dụng một hành động nào đó mà bỏ mặc sự việc đã xảy ra ở Côoét.

Bus nói, vậy, dường như ông ta cũng không tỏ ra vội vã huy động sức mạnh quân sự vào mục đích này nọ.

Tacman:

- Chặt đứt ống dẫn dầu có thể làm ảnh hưởng đến kinh tế của Irắc. Muốn như vậy, thì phải hành động ngay.

Pauoen cảm thấy mọi việc vẫn chưa đi đến quyết định. Ông nêu ra một vấn đề.

- Lẽ nào chúng ta không muốn bắt tay với Xêút?

Xêút gắn bó chặt chẽ với lợi ích của nước Mỹ.

Piklin bác lại: .

- Làm như vậy khác nào đẩy Côoét ra một bên, tức là để rơi vào tay người Irắc?

Cuộc họp kết thúc trong khi các ý kiến còn đang nhùng nhằng.

Sau cuộc họp Brunte theo Tổng thống trở về văn phòng hình bầu dục trong Nhà Trắng.

Tacman và những người khác đều thông qua Sônunu bày tỏ mối lo lắng của họ về hậu quả kinh tế do Irắc xâm lược Côoét gây ra.

Trong lúc đó, tại Văn phòng Tổng thống, Brunte nói với Bus:

- Cuộc họp vừa rồi dường như đã bỏ sót vấn đề chính sách ngoại giao theo tôi còn quan trọng hơn. Thưa Tổng thống, tôi cho rằng ngài và tôi là hai người duy nhất thật sự quan tâm đến chuyện này.

Hai người chưa nói hết được câu chuyện, thì Bus đã vội vã lên đường đi Aspen bang Côlôrađô vì ở đó ông còn có buổi nói chuyện. Có điều, trước khi lên đường Tổng thống đã kịp trao đổi riêng với cố vấn Grây. Bus muốn chứng thực sự bố trí của ông hoặc là sử dụng quyền lực hợp pháp của không quân. Và ông muốn chọn phương án một.