Kissinger-Những biên bản hội đàm tuyệt mật chưa công bố

[SaoVang]

Đại sứ Hoàng: Các Ngài chuẩn bị dựa vào điểm này để can thiệp vào đề nghị của Liên Hợp Quốc về ngừng bắn ư?

Kít-sinh-gơ: Không, tôi đang trao đổi với Ngài về nguyên nhân, chúng ta cần thực tế hơn. Đến ngày mai thì quân đội Đông Pa-kit-xtan sẽ đầu hàng. Vì vậy, có cần một Hiệp định ngừng bắn ở miền Tây không?

Đại sứ Hoàng: Tại sao chúng ta lại không lên án Ấn Độ xâm lược Đông Pa-kit-xtan, tại sao lại không sử dụng Hiệp định tôi rút quân đã thông qua tại Đại hội đồng Liên Hợp Quốc ... Nếu các Ngài nhận thấy không thể lên án Ấn Độ.

Kít-sinh-gơ: Không, chúng tôi không để ý chuyện lên án Ấn Độ .

Đại sứ Hoàng: áp dụng hành động không thể tách rời Hiệp định đã thông qua tại Liên Hợp Quốc.

Kít-sinh-gơ: Có hai vấn đề khác nhau. Hiệp định của Đại hội đồng Liên Hợp Quốc là nhằm vào toàn bộ các vấn đề ở Pa-kit-xtan. Chúng tôi không nói đồng ý chiếm đóng Pa-kit-xtan nhưng đó chỉ là một biện pháp ngừng bắn. Các nước Ả rập, không chấp nhận đất đai của họ bị chiếm đóng, cho dù ngừng bắn, vì vậy, tại đây chúng tôi không thông báo với các Ngài...

Khi tôi yêu cầu tổ chức cuộc họp này, tôi muốn, đề nghị Trung Quốc viện trợ về quân sự. Tôi rất thiện chí, đó là điều suy nghĩ của tôi, chứ không phải là thảo luận cùng các Ngài làm thế nào để đánh bại Pa-kit-xtan. Tôi không muốn nói đến chuyện không liên quan đến vấn đề. Tôi đành áp dụng phương thức gián tiếp.

Các Ngài sẽ tự quyết định lấy. Các Ngài còn nhiều vấn đề về biên giới khác. Sắp tới ban lãnh đạo Đông Pa-kit-xtan yêu cầu Liên Hợp Quốc thực hiện ngừng bắn tại Đông Pa-kit-xtan, họ không dựa vào chúng ta. Trong vấn đề này, chúng tôi không có lập trường chống lại các Ngài. Chúng tôi cho rằng, chúng ta đứng cùng một phía , vì vậy...

Đại sứ Hoàng; Chúng tôi cảm thấy tình hình tiểu lục địa Ấn Độ rất căng thẳng và đang xấu đi. Vì vậy, như tôi đã nói, chúng tôi sẽ lập tức báo cáo những gì các Ngài đã báo cho tôi.

Kít-sinh-gơ: Tôi không muốn để Thủ tướng hiểu nhầm. Chúng tôi không phải tìm cách trốn tránh tình hình này, mà đang tìm biện pháp để bảo vệ sự tồn tại của Pa-kit-xtan. Chúng tôi sẽ không thừa nhận nước Băng-la đét, không đàm phán với nước này. Chúng tôi cũng không ủng hộ Pa-kit-xtan đàm phán với Băng-la-đét.

Chúng ta có một vấn đề thực tế và khẩn cấp, ngừng bắn hay tiếp tục hành động quân sự? Bất luận trong tình hình nào, chúng ta cần không ngừng gây sức ép với Liên Xô và Ấn Độ. (Sau khi trao đổi với Bút-sơ, Kít-sinh-gơ nói ông ta sẽ hội đàm với Bút-tô) Tôi sẽ nói cho Bút-tô biết, dù ông ta muốn giải pháp nào cũng cần hỏi ý kiến chúng ta.

Cũng như trước đây, chúng ta sẽ ủng hộ ông ta, tôi cũng nói cho ông ta biết, ngoài tướng Hây-gơ, không nên tin bất kỳ quan chức Mỹ nào, ông ta cũng không cần nghe theo chỉ đạo của các Ngài. Nhưng tôi sẽ buộc ông ta phải trao đổi với các Ngài. Thường thì các Ngài quá cứng nhắc đối với bè bạn. Vì vậy? chúng tôi không muốn tạo thêm một ấn tượng sai lầm về chuyện này.

[SaoVang]

Đại sứ Hoàng; Còn Băng-la-đét, gần đây, Đại sứ Bút-sơ có gặp người của họ không?

Đại sứ Bút-sơ: Chắc Ngài Đại sứ muốn nói tới một bài châm biếm đăng trên "Thời báo Niu-oóc”?

Bút-sơ giải thích về cuộc gặp khó xử nhưng chưa tiến hành, do một quan tòa Pa-kit-xtan thu xếp. Đại diện phía Pa-kit-xtan có ý định muốn tổ chức cuộc hội đàm về Pa-kit-xtan.

Kít-sinh-gơ: Bất luận các Ngài đã thấy điều gì. Không một người nào được uỷ quyền hội đàm với Băng-la-đét Chúng tôi không công nhận và không bao giờ công nhận nước Băng-la-đét.

Đại sứ Hoàng: Tôi xin chân thành cảm ơn sự giải thích của Ngài Đại sứ Bút-sơ.

Đại sứ Bút-sơ: Có người trốn khỏi Đại sứ quán Mỹ tại Pa-kit-xtan và đến đây. Người đó nói Đại sứ Sha-hi muốn giết tôi.

Kít-sinh-gơ: Trước đây tôi có một trợ lý riêng hiện làm việc ở Thượng viện. Mấy ngày qua, có nhiều kẻ phản bội. Thưa Ngài Đại sứ, chiều chủ nhật tôi sẽ tháp tùng Tổng thống đến quần đảo Azores hai ngày. Tôi rất tin ở tướng Hây-gơ. Tôi và ông ta có cách liên hệ nhanh với nhau vì vậy, nếu cần các Ngài bắt liên lạc với chúng tôi. Nhưng tôi muốn nói rõ với phía Bắc Kinh rằng, cuộc gặp mặt giữa tôi với Ngài là nhằm phối hợp bước đi tích cực nhịp nhàng, chứ không phải là tiêu cực.

Đại sứ Hoàng: Tôi không có điều gì để nói.

Kít-sinh-gơ: Tốt! Tôi hy vọng rằng cuộc gặp mặt tới sẽ diễn ra vui vẻ, chúng tôi có tình cảm đặc biệt với Pa-kit-xtan, bởi họ đã giúp đỡ để nối lại mối quan hệ Trung-Mỹ. Chúng tôi sẵn sàng lắng nghe đề nghị về cân bằng hành động. Chúng tôi sẽ cố gắng hết mức ngăn chặn bất kỳ quốc gia nào có hành động đơn phương phá hoại thế cân bằng. Ngày mai, tôi sẽ bày tỏ thái độ này với Tổng thống Bút-tô.

Đại sứ Hoàng: Tất nhiên, chúng tôi sẽ bắt liên lạc với ông Bút-tô. Tất nhiên như các Ngài nói, chúng tôi sẽ không có bất kỳ sự chỉ đạo nào. Bởi vì Y-ca-cốp-hya Khan là một vị Tổng thống, chúng tôi chỉ trao đổi ý kiến trong tình bạn.

Kít sinh-gơ: Tất nhiên rồi, cái từ "chỉ đạo" dùng chưa ổn lắm.

Đại sứ Hoàng: Tôi nghĩ, cuộc trao đổi hôm nay, dừng lại ở đây Chúng tôi cần báo cáo lại với Thủ tướng Chu Ân Lai.

(Trong mấy phút đợi xe, họ nói đùa với nhau)

[SaoVang]

Lời dẫn

Thiên lệch về Pa-kit-xtan, Nhà Trắng nêu vấn đề lập trường về nhân quyền, nhưng Kít-sinh-gơ lại quan tâm hơn đến khía cạnh khác trong cuộc khủng hoảng. Theo Đô-brư-nin, tháng giêng Kít-sinh-gơ thừa nhận đã lo ngại quá mức về ý đồ của Liên Xô khiến Nhà Trắng đã có hành động "quá mức", ông ta muốn nói về cuộc tập trận của hải quân Mỹ, nhưng cũng có thể đó là lời tuyên bố của ông ta có ý cảnh cáo Liên Xô không nên can thiệp vào cuộc khủng khoảng của thế giới Thứ ba, dẫn đến sự phản ứng quá đáng của Mỹ.

Đe doạ và cảnh cáo sử dụng vũ lực về cuộc khủng khoảng Nam-Á hầu như khiến Kít-sinh-gơ tin rằng, trong cuộc xung đột khu vực và nội bộ, với biện pháp này có thể ngăn cản Liên Xô ủng hộ phe chống đối ở Oa-sinh-tơn.

Khi địa vị của Kít-sinh-gơ trong Nhà Trắng vững như bàn thạch, cũng là lúc Ních-xơn tính chuyện cách chức ông ta, bởi tiếng tăm của Kít-sinh-gơ ngày càng nổi lên. Ních-xơn và Kít-sinh-gơ có bất đồng trong cách giải quyết cuộc khủng hoảng Nam Á, khiến Ních-xơn đã có ý định này.

Cố vấn nội vụ Zing-glit-man và Ha-đê-man đã thổ lộ, rất quan tâm đến “tư tưởng dao động" của Kít-sinh-gơ trong cuộc khủng hoảng Nam Á, cuộc khủng hoảng này bị báo chí phê phán khiến Kít-sinh-gơ lo lắng; ông ta cũng nổi giận khi bị Ngoại trưởng Râu-giơ chống lại chính sách về Ấn Độ của ông ta.

Mấy tuần sau đó, Kít-sinh-gơ buồn bực, thậm chí bi quan khi biết Bộ Tổng tham mưu cài người vào Hội đồng an ninh Quốc gia. Theo một số người, Ních-xơn đã tính chuyện cho Kít-sinh-gơ đi "điều trị tâm thần" và không gọi điện thoại cho ông ta nữa.

Khoảng tháng giêng, khi Kít-sinh-gơ nghiêm túc tính chuyện từ chức, thì tình hình có thay đổi. Bởi sắp tới ngày thăm Bắc Kinh và Mát-xcơ-va, Ních-xơn nghĩ lại cần thiết phải trao đổi với Kít-sinh-gơ, và không thể thiếu được ông ta trong chiến lược ngoại giao tam giác.

Tháng 2/72, chuyến tham Trung Quốc của Ních-xơn đã giành được thành công to lớn, việc khôi phục quan hệ ngoại giao hai nước đã có bước đi thăm dò. Sự hiểu biết về vấn đề Đài Loan và vấn đề "bá quyền" và thoả thuận được một phương thức chính thức đã tạo ra cơ sở vững chắc để xây dựng quan hệ ngoại giao Trung-Mỹ.

Mấy ngày trước chuyến thăm, Mao Trạch Đông suýt chết, nhưng phía Mỹ không ai hay biết chuyện này. Vài tuần trước khi Ních-xơn tới thăm, Mao bị bệnh tim tái phát và viêm phổi, nhưng cho đến tháng 2 ông ta vẫn từ chối điều trị. Mao mong đợi được gặp Ních-xơn, bởi đó là sự công nhận vị trí quốc tế "bình đẳng" của Trung Quốc. Cuối cùng Mao cũng đi lại, tiếp khách được là do chấp nhận điều trị. Tuy nhiên Mao chỉ nói được, còn thân thể thì phù nề.

Mao đã làm cho Cố vấn thân cận "đứng tim" bởi ngay khi vừa đến, Ních-xơn được Mao tiếp ngay vào sáng ngày 2 1/2 . Mặc dù tình trạng sức khỏe của Mao rất xấu nhưng Ních-xơn và Kít-sinh-gơ được thông báo "Chủ tịch bị viêm khí quản".

Hội đàm không có gì mới, nhưng Ních-xơn và Kít-sinh-gơ thì đạt được cái mà họ muốn có, đó là lợi dụng cơ hội này để lại cho người lãnh đạo Trung Quốc một ấn tượng về "chúng tôi nghiêm túc và đáng tin cậy". Kít-sinh-gơ nói với Ních-xơn, Mao và Chu quản lý đất nước này xuất phát từ chủ nghĩa thực dụng, nhằm mục đích kiểm soát nước khác. Trừ phi người Trung Quốc cho rằng họ có thể tin ở Oa-sinh-tơn, ngược lại quan hệ 2 nước sẽ không tiến triển.

Xuất phát từ cam kết quan trọng của Mỹ về rút quân khỏi Đài Loan và bình thường hóa quan hệ hai nước, Kít-sinh-gơ nhấn mạnh "Nhiệm vụ cơ bản của chúng ta là tiếp cận họ, trong tương lai chúng ta sẽ có một số hành động như họ mong muốn, bởi tất cả đều xuất phát từ lợi ích của chúng ta".

Có thể đã tiếp thu ý kiến của Kít-sinh-gơ, Ních-xơn đã tuyên bố, "các Ngài sẽ thấy tôi đã nói là làm, và tôi sẽ làm nhiều hơn tôi. nói". Không bao lâu sau khi rời Bắc Kinh, Ních-xơn quả thật đã ra lệnh rút khỏi Đài Loan máy bay ném bom F-4 mang vũ khí hạt nhân, nhằm thực hiện lời cam kết rút quân đội Mỹ ra khỏi đảo này.

[SaoVang]

BỊ VONG LỤC HỘI ĐÀM.
TỐI MẬT, CHỈ DÙNG THAM KHẢO NỘI BỘ

Thời gian: Ngày 21-2-1972 . Chiều thứ hai, từ 2h 50-3h 55

Người dự:

Chủ tịch Mao Trạch Đông, Thủ tướng Chu Ân Lai, quan chức lễ tân đầu ngành của Bộ Ngoại giao Vương Hải Dung, phiên dịch Đường Văn Sinh,

Tổng thống Ních-xơn, trợ lý an ninh Quốc gia bên cạnh Tổng thống Tiến sĩ Hăng-ri Kít-sinh-gơ, nhân viên an ninh Quốc gia kiêm thư ký Uyn-tơn Lốt

Địa điểm: Chỗ ở của Mao Trạch Đông tại Bắc Kinh

(Hai bên chào hỏi nhau. Chủ tịch bày tỏ hoan nghênh Tổng thống Ních-xơn đến thăm. Tổng thống Ních-xơn nói rất vui mừng vì được gặp Mao Chủ tịch).

Tổng thống Ních-xơn: Ngài Chủ tịch đọc nhiều sách. Thủ tướng nói Ngài đọc nhiều sách hơn ông ta.

Mao Trạch Đông: Hôm qua trên máy bay, Ngài đã nêu với chúng tôi một vấn đề rất khó. Ngài nói vấn đề cần trao đổi là vấn đề triết học.

Tổng thống Ních-xơn: Tôi nói như vậy bởi tôi đọc nhiều thơ và bài viết của Chủ tịch. Tôi hiểu Chủ tịch là một triết gia chuyên nghiệp.

Mao Chủ tịch (Nhìn Kít-sinh-gơ) hỏi: ông ta có phải là tiến sĩ triết học không?

Tổng thống Ních-xơn: ông ta là Tiến sĩ về vi tính.

Mao Chủ tịch: Thế nào, chúng ta hãy để ông ta là người phát biểu chính ngày hôm nay?

Tổng thống Ních-xơn: Chủ tịch là chuyên gia về triết học

Kít-sinh-gơ: Trước đây tôi thường chọn các bài viết của Chủ tịch để đưa cho sinh viên trường đại học Ha-vớt đọc

Mao Chủ tịch: Tác phẩm của tôi không có gì ghê gớm, ý nghĩa về giáo dục không lớn. (nhìn người nhiếp ảnh) Giờ thì họ đến quấy rầy chúng ta một chút nhân cuộc hội đàm. Chế độ của chúng tôi ở đây là vậy.

Ních-xơn: Tác phẩm của Chủ tịch khích lệ cả dân tộc, đổi thay cả thế giới.

Mao Chủ tịch: Tôi không thể làm thay đổi mấy nước láng giềng của Trung Quốc. Ông bạn cũ của chúng tôi, Tưởng Giới Thạch không đồng ý về điểm này, ông ta gọi những người Cộng sản chúng tôi là thổ phỉ. Gần đây ông ta có một bài diễn văn, các Ngài đã đọc chưa?

Ních-xơn: Tưởng Giới Thạch gọi Chủ tịch là thổ phỉ, thế Chủ tịch gọi Tưởng Giới Thạch là gì?

Thủ tướng Chu: Nói chung, chúng tôi gọi họ là bọn phản động Tưởng Giới Thạch, trên báo chí có khi chúng tôi gọi là thổ phỉ; để trả miếng, chúng tôi gọi họ là thổ phỉ. Nhưng dù sao cả hai phía chúng tôi đều lạm dụng ngôn từ.

Mao Chủ tịch: Thực ra, thời gian chúng tôi quan hệ với Tưởng Giới Thạch dài hơn các Ngài quan hệ với họ.

Tổng thống Ních-xơn: Đúng! Tôi biết điều đó.

[SaoVang]

Mao Chủ tịch: Hai chúng ta không nên làm chủ toàn bộ cuộc nói chuyện. Nếu không để Tiến sĩ Kít-sinh-gơ phát biểu là điều không hay (nói với Kít-sinh-gơ) Với chuyến đi Trung Quốc, tiếng tăm của Ngài trên thế giới đã nổi như cồn.

Kít-sinh-gơ: Đó là do Tổng thống Ních-xơn đã tạo ra một môi trường lớn và chỉ rõ phương hướng.

Tổng thống Ních-xơn: Nói như vậy, ông ta là một trợ thủ sáng suốt (Mao và Chu cười)

Mao Chủ tịch: Tổng thống đang biểu dương Ngài đấy! Nói ông làm như vậy là rất thông minh, rất giỏi.

Tổng thống Ních-xơn: Xem ra ông ta không giống một đại diện bí mật, ông ta là người duy nhất đến Pa-ri 12 lần, đến Bắc Kinh 1 lần trong điều kiện bị giam lỏng. Ngoài 12 cô gái xinh đẹp, chả ai biết được chuyện về ông ta. (Thủ tướng Chu cười)

Kít-sinh-gơ: Các cô gái không biết gì đâu. Tôi đã sử dụng họ để che chắn.

Mao Chủ tịch: Tại Pa-ri ư

Tổng thống Ních-xơn: Người biết sử dụng các cô gái xinh đẹp để giấu mình, trong bất cứ lúc nào cũng là nhà ngoại giao vĩ đại.

Mao Chủ tịch: Thế các cô gái của các Ngài luôn bị lợi dụng ư?

Tổng thống Ních-xơn: Là cô gái của ông ta, chứ không phải của tôi. Nếu tôi lợi dụng cô gái để giấu mình chắc sẽ gây ra rắc rối lớn.

Thủ tướng Chu: (cười) Nhất là ở thời gian bầu cử (Kít-sinh-gơ cười). Tiến sĩ Kít-sinh-gơ chắc không ra tranh cử Tổng thống vì ông ta không phải là công dân sinh ra ở Mỹ .

Kít sinh-gơ: Phiên dịch Đường có đủ tư cách làm Tổng thống nước Mỹ.

Ních-xơn: Cô ta sẽ là vị nữ Tổng thống đầu tiên. Chúng tôi đã có ứng cử viên của mình.

Mao Chủ tịch: Nếu Ngài có một ứng cử viên như vậy là rất nguy hiểm đấy. Nhưng chúng tôi xin nói thật, nếu Đảng Dân chủ một lần nữa nắm quyền, chúng tôi sẽ không tránh khỏi phải tiếp xúc với họ.

Tổng thống Ních-xơn: Chúng tôi hiểu điều đó. Chúng tôi cũng hy vọng sẽ không mang lại cho các Ngài vấn đề nan giải.

Mao Chủ tịch : Tôi không trao đổi những vấn đề cụ thể này, mà là việc của Thủ tướng. Tôi trao đổi vấn đề triết học. Tuy vậy thời gian Ngài tranh cử, tôi xin bỏ cho Ngài một phiếu. Có một người Mỹ tên là Fran-côi trong cuộc tranh cử gần đây có viết bài nói rằng Ngài sẽ trúng cử Tổng thống, nhưng hiện nay ông ta đang chống lại chuyến đi thăm của Ngài.

Tổng thống Ních-xơn: Khi Chủ tịch nói ông ta bỏ phiếu ủng hộ tôi, cũng là lúc ông ta bỏ phiếu cho người khác.

Mao Chủ tịch: Tôi thích những người theo chủ nghĩa cực hữu. Mọi người nói Ngài là kẻ cực hữu. Đảng Cộng hòa là phái hữu, Thủ tướng Ét-uốt Hít là phái hữu.

Tổng thống Ních-xơn: Tướng Đờ-gôn cũng vậy.

Mao Chủ tịch: Đờ-gôn lại là chuyện khác. Họ cũng nói Đảng Dân chủ Cơ đốc giáo Tây Đức là phái hữu. Tôi vui mừng hơn nếu các phái hữu đó lên cầm quyền.

Tổng thống Ních-xơn: Tôi cho rằng cần nhấn mạnh một điểm quan trọng, ở Mỹ, phái hữu có thể làm cái điều mà phái tả nói, chí ít là ở thời gian này.

Kít-sinh-gơ: Còn một điểm nữa, thưa Tổng thống, phái hữu đó nguyên là những kẻ theo chủ nghĩa Xô-viết, họ không tán thành tiếp xúc với Trung Quốc, thực tế là đứng trên lập trường của họ để phê phán Ngài.

[SaoVang]

Mao Chủ tịch: Đúng là như vậy, một số người đang chống lại Ngài. Trong nước chúng tôi cũng có một tập đoàn phản động, họ chống lại việc chúng tôi tiếp xúc tới các Ngài. Cuối cùng là họ leo lên máy bay chạy trốn ra nước ngoài.

Thủ tướng Chu: Có thể các Ngài đã biết chuyện này.

Mao Chủ tịch: Nhìn chung cả thế giới đều biết, tin tức của Mỹ tương đối chính xác, sau đó là Nhật. Còn Liên Xô họ đã bới được xác (Lâm Bưu) nhưng không nói gì cả.

Thủ tướng Chu: Tại ngoại Mông.

Tổng thống Ních-xơn: Gần đây, chúng tôi cũng có những vấn đề tương tự. Trong cuộc khủng hoảng Ấn Độ-Pa-kit-xtan, phái tả ở Mỹ, chỉ trích dữ dội tôi không đứng về phía Ấn Độ. Có hai nguyên nhân, một là những kẻ theo chủ nghĩa Xô viết cũ, hai là những kẻ theo chủ nghĩa Ấn Độ cũ. Tôi cho rằng, điều quan trọng là phải xem xét vấn đề lớn hơn. Tôi không cho phép một quốc gia lại đi xâm lược nước láng giềng, cho dù nước này lớn đến mấy. Nhưng tôi cho rằng lịch sử sẽ phán xét làm như vậy là đúng.

Mao Chủ tịch: Phải chăng tôi có thể nêu một đề nghị, ta lộ ra cho báo chí chuyện này một cách tóm lược (Tổng thống chỉ vào Kít-sinh-gơ) nếu các Ngài để lộ một chút cuộc nói chuyện của chúng ta, đó chẳng phải là điều hay đối với cuộc khám phá triết học của chúng ta ư?

Tổng thống Ních-xơn: Xin Chủ tịch yên tâm, tất cả những điều mà chúng ta thảo luận, cũng như của tôi với Thủ tướng sẽ không lọt ra khỏi căn phòng này. Đây là cuộc hội đàm cấp cao nhất.

Mao Chủ tịch: Thế thì tốt

Tổng thống Ních-xơn: Ví dụ, tôi mong được thảo luận với Chủ tịch và Thủ tướng vấn đề Đài Loan, Việt Nam và Triều Tiên v.v... Tôi cũng muốn trao đổi vấn đề tương lai của Nhật, triển vọng phát triển của tiểu lục địa, vai trò của Ấn Độ, xem xét triển vọng quan hệ Mỹ-Xô trong góc độ bối cảnh thế giới rộng lớn hôm nay. Chỉ có nhìn thấy toàn cảnh thế giới, nhìn thấy các lực lượng thúc đẩy thế giới đổi thay, thì chúng ta mới xử lý được đúng các vấn đề khẩn cấp hiện nay. Những vấn đề đó nằm trong tâm nhìn của chúng ta.

Mao Chủ tịch: Tôi không muốn dính sâu vào các vấn đề đó. Tôi cho rằng, điều Ngài nói là một mệnh đề triết học.

Tổng thống Ních-xơn: Ví dụ, thưa Ngài Chủ tịch, đại đa số quốc gia tán thành cuộc nói chuyện của chúng tạ. Nhưng Liên Xô không tán thành, Nhật Bản tỏ ra hoài nghi, người Ấn Độ cũng không tán thành. Đó là hiện tượng thú vị. Vì vậy, chúng ta phải đặt câu hỏi: Tại sao? Cần quyết định xây dựng chính sách của chúng ta ra sao đối với toàn bộ thế giới và hiện nay giải quyết các vấn đề Bắc Triều Tiên, Việt Nam, Đài Loan v.v...

Mao Chủ tịch: Đúng, tôi đồng ý.

Tổng thống Ních-xơn: Ví dụ, chúng ta cần tự hỏi, tại sao Liên Xô lại bố trí khá nhiều lực lượng trên biên giới Xô-Trung, trong khi đó lực lượng đồn trú biên giới Tây Âu lại ít hơn? Chúng ta tự hỏi, tiền đồ phát triển của Nhật sẽ ra sao? Đối với nước Nhật, hoàn toàn không có quốc phòng, thực hiện trung lập, hay giữ mối quan hệ nào đó với Mỹ trong một thời gian tốt hơn (Tôi biết ở đây chúng ta có ý kiến bất đồng).

Đây thuộc vấn đề quốc tế, không có sự lựa chọn nào tốt hơn (hiện nay tôi đang đề cập vấn đề thuộc lĩnh vục triết học) nhưng có một điều cần khẳng định là chúng ta không thể để trống vắng bởi như vậy sẽ bị lấp đầy. Ví dụ, như Thủ tướng đã nói, Mỹ đã vươn ra hai bàn tay, Liên Xô cũng vươn ra hai bàn tay. Vấn đề là Trung Quốc đứng trước nguy cơ bị Mỹ xâm lược hay Liên Xô xâm lược. Đó là vấn đề rất khó, nhưng chúng ta cần trao đổi.

[SaoVang]

Mao Chủ tịch: Cho đến giờ phút này, khả năng về cuộc xâm lược từ Mỹ, hoặc từ Trung Quốc là ít, hay nói một cách khác, đó không phải là vấn đề chủ yếu. Bởi hiện nay giữa hai nước chúng ta không có môi trường để nổ ra chiến tranh. Các Ngài muốn rút về một số lực lượng đóng ở nước ngoài; còn chúng tôi, không đưa quân ra nước ngoài. Vì vậy tình hình này của hai nước chúng ta là hiện tượng lạ.

Bởi 22 năm qua, chúng ta không có đối thoại với nhau. Bắt đầu từ khi chúng ta đánh bóng bàn với nhau đến nay, thời gian cho các cuộc tiếp xúc không đầy 10 tháng. Nếu tính từ khi các Ngài nêu ra đề nghị tại Vác-sa-va đến nay cũng chưa đầy 2 năm.

Chúng tôi cũng rất quan liêu khi giải quyết công việc. Ví dụ, tôi muốn trao đổi với Ngài về ý kiến cá nhân cũng rất khó khăn. Trong buôn bán cũng vậy, Nguyên Tổng thống Pa-kit-xtan giới thiệu Tổng thống Ních-xơn với chúng tôi. Lúc đó Đại sứ của chúng tôi tại Pa-ri không đồng ý chúng tôi tiếp xúc với các Ngài, ông ta nói hãy so sánh xem Tổng thống Giôn-sơn hay Tổng thống Ních-xơn tốt hơn. Nhưng Tổng thống Ya-úp-khan nói, không thể so sánh hai người này được, ông nói Tổng thống Giôn-sơn như tên cướp. Tôi không hiểu tại sao ông ta lại có ấn tượng như vậy.

Về phía chúng tôi cũng không thích Tổng thống Giôn-sơn lắm. Chúng tôi không hài lòng lắm về mấy vị Tổng thống tiền nhiệm của các Ngài, từ Tru-man đến Giôn-sơn. Trước họ, Tổng thống của Đảng Cộng hoà đã cầm quyền 8 năm: Trong thời gian đó, chắc các Ngài không xem xét tình hình bên ngoài.

Thủ tướng Chu: Sự kiện chủ yếu là chính sách của Giôn-sơn, Phốt-stơ, Đa-lét.

Tổng thống Ních-xơn: Nhưng (chỉ tay về phía Kít-sinh-gơ và Chu Ân Lai) họ đã bắt tay với nhau.

Mao Chủ tịch: ông Tiến sĩ, ông không nói gì ư?

Kít-sinh-gơ: Thưa Ngài Chủ tịch trong thời gian đó thế giới đã thay đổi lớn, khiến chúng tôi phải tìm hiểu nhiều chuyện. Lúc đầu chúng tôi cho rằng, tất cả các nước Xã hội chủ nghĩa và nước Cộng sản đều như nhau, cho đến khi Tổng thống Ních-xơn vào Nhà Trắng, chúng tôi mới hiểu con đường Cách mạng của Trung Quốc không giống các nước xã hội chủ nghĩa khác.

Tổng thống Ních-xơn: Thưa Chủ tịch, tôi còn nhớ rất rõ một chuyện, trong một thời gian khá dài, Chủ tịch và Thủ tướng không tán đồng thái độ của tôi đối với Trung quốc đại lục. Nhưng nhận thức mới về tình hình thế giới và nhận thức của phía chúng tôi là, điều quan trọng không phải nền triết học chính trị trong nước của một quốc gia, mà là chính sách đối ngoại và chính sách đối với Mỹ của quốc gia đó như thế nào, để chúng ta cùng đến với nhau.

Đó cũng là nguyên nhân tại sao chúng ta có sự chưa nhất trí (tôi nghĩ rằng cần thẳng thắn nêu ra điều này) Thủ tướng và Kít-sinh-gơ đã trao đổi về sự bất đồng đó. Xem xét hai lực lượng lớn là Trung quốc và Mỹ, chúng tôi hiểu rằng, Trung Quốc không đe doạ lãnh thổ của Mỹ. Tôi nghĩ các Ngài chắc biết rằng, Mỹ cũng không nhòm ngó lãnh thổ Trung Quốc. Chúng tôi hiểu rõ, Trung Quốc không muốn thao túng nước Mỹ.

Chúng tôi cho rằng, các Ngài cũng hiểu được Mỹ cũng không muốn thao túng cả thế giới và Trung Quốc không thể, Mỹ không thể, bất kỳ quốc gia nào cũng không thể thao túng thế giới. Do chúng ta có thái độ giống nhau trên hai vấn đề này, nên chúng ta không thể đe dọa lãnh thổ của nhau. Vì vậy, tuy giữa chúng ta có bất đồng, nhưng chúng ta tìm được điểm tương đồng để xây dựng nên cái khung thế giới. Dưới cái khung đó, hai nước chúng ta có thể theo phương thức của mình, phát triển con đường của mình trong an toàn.

[SaoVang]

Mao Chủ tịch: Chúng tôi không đe dọa Nhật Bản và Nam Triều Tiên.

Tổng thống Ních-xơn: Sẽ không đe dọa bất cứ nước nào. Chúng tôi cũng như vậy, sẽ không đe dọa bất cứ quốc gia nào.

Mao Chủ tịch: (so giờ với Chu Ân Lai) Ngài có cho rằng hôm nay chúng ta đã trao đổi quá lâu không?

Tổng thống Ních-xơn: Đúng vậy. Tôi đồng ý kết thúc tại đây thưa Chủ tịch, chúng tôi biết, mời chúng tôi đến đây Chủ tịch và Thủ tướng đã làm cuộc phiêu lưu rất lớn. Với chúng tôi cũng là một quyết định cực kỳ khó khăn. Nhưng đọc tác phẩm của Ngài, tôi biết Chủ tịch là con người nhanh chóng phát hiện và nắm lấy thời cơ, biết quý thời gian. Tôi muốn nói điều cảm nghĩ riêng (cũng là nói với Thủ tướng Chu) các Ngài không hiểu tôi, do không hiểu nếu các Ngài không tin vào tôi, nhưng các Ngài cũng sẽ phát hiện tôi là con người biết giữ lời hứa. Và tôi nói ít nhưng làm nhiều. Với tinh thần đó, tôi muốn trao đổi thẳng thắn với Chủ tịch và Thủ tướng.

Mao Chủ tịch: (chỉ Kít-sinh-gơ). Tôi cho rằng những người như tôi đã được nghe rất nhiều khẩu hiệu, ví dụ như "vô sản toàn thế giới đoàn kết lại đả đảo chủ nghĩa đế quốc chủ nghĩa xét lại, bọn phản động, xây dựng chủ nghĩa xã hội".

Tổng thống Ních-xơn: Những người như tôi và bọn thổ phỉ ư?

Mao Chủ tịch: Xét về cá nhân, Ngài không phải là đối tượng đả đảo ông ta (Kít-sinh-gơ) cũng không phải là đối tượng để đánh đổ. Nếu các Ngài đều bị đánh đổ, thì tôi còn lại rất ít bạn bè.

Tổng thống Ních-xơn: Thưa Chủ tịch, đối với chúng tôi cuộc đời của Ngài vĩ đại. Xuất thân trong một gia đình rất nghèo, Ngài đã phấn đấu trở thành người đứng đầu của một quốc gia vĩ đại, một quốc gia có dân số nhiều nhất thế giới. Bối cảnh của chúng tôi không được to lớn như vậy. Nhưng tôi cũng xuất thân từ một gia đình nghèo, và cũng phấn đấu gia nhập tầng lớp cao nhất của một quốc gia vĩ đại, lịch sử đã đưa chúng ta lại với nhau.

Tuy chúng ta có hệ thống triết học khác nhau, song chúng ta đều đứng trên trái đất. Chúng ta đến từ nhân dân, vấn đề là chúng ta có dám vượt lên không Vượt lên, không chỉ có lợi cho Trung Quốc và Mỹ, còn có lợi cho cả thế giới. Đó cũng là nguyên nhân tại sao chúng tôi lại đến đây.

Mao Chủ tịch: Bài viết của Ngài về "Sáu nguy cơ" khá đấy?

Tổng thống Ních-xơn: Chủ tịch đọc nhiều thật!

Mao Chủ tịch: ít thôi, tôi không hiểu rõ lắm về nước Mỹ. Tôi hy vọng Ngài sẽ gửi sang đây một số giáo sư, chủ yếu là về lịch sử, địa lý.

Tổng thống Ních-xơn: Như vậy hay đấy!

Mao Chủ tịch: Đó là điều tôi đã từng nói với Ét-ga Snâu, ông ta đã mất vài ngày trước đây.

Tổng thống Ních-xơn: Đó là điều đau buồn.

Mao Chủ tịch: Đúng như vậy! Chúng ta đã trao đổi, nếu đi đến một Hiệp định thì tốt. Còn không được cũng tốt. Bởi vì, nếu chúng ta cứ trong trạng thái bế tắc, dù có đi đến Hiệp định cũng phỏng có ý nghĩa gì? Tại sao chúng ta cứ phải đi đến kết quả? Nếu như chúng ta thất bại ngay lần đầu tiên, người ta sẽ đàm tiếu. Tại sao, ta không thành công ngay từ lần đầu. Nguyên nhân duy nhất là chúng ta đã dẫn nhầm đường. Nhưng chúng ta thành công trong cuộc trao đổi thì sao, họ sẽ nói gì?

(Sau đó, cuộc hội đàm đã kết thúc. Chủ tịch nói không khoẻ lắm. Ních-xơn nói: xem như Chủ tịch còn rất khoẻ. Chủ tịch nói: cái vỏ bề ngoài dễ lừa người ta. Sau khi bắt tay và chụp ảnh, Thủ tướng tiễn Tổng thống Ních-xơn ra khỏi nơi ở của Mao Trạch Đông).

Ngoài cuộc hội đàm Ních-xơn-Mao ra, biên bản công khai về chuyến thăm tháng 2 năm 1972 duy nhất có được là 3 đoạn trích dẫn đối thoại trong một văn kiện, mỗi đoạn đối thoại ghi rõ thời gian. Nội dung đối thoại là cuộc trao đổi giữa Ních-xơn, Kít-sinh-gơ với Chu Ân Lai, Thứ trưởng Ngoại giao Kiều Quán Hoa về vấn đề Đài Loan và thông cáo Thượng Hải.

Về quan điểm của Ních-xơn, Kít-sinh-gơ, họ đồng ý với quan điểm của Bắc Kinh trong các vấn đề tương tự, như vấn đề: Mỹ với Đài Loan không phải là vấn đề tranh chấp quốc tế giữa Trung Quốc và Mỹ, mà là vấn đề nội bộ mà Trung Quốc cần tự giải quyết lấy. Nhưng để làm dịu sự chỉ trích của Tạp chí Nhân quyền "về sự phản bội", Ních-xơn, Kít-sinh-gơ dè dặt muốn Trung Quốc đưa ra cam kết để Đài Loan trở lại đại lục trong hoà bình, có nghĩa như Bắc Kinh từng nêu lên: cần giải quyết trong hoà bình vấn đề chính quyền Tưởng Giới Thạch.

Nhưng khi Chu Ân Lai đầy lòng tự tin bày tỏ rằng nước Cộng hoà Nhân dân Trung Hoa sẽ giải phóng Đài Loan bằng phương thức hữu nghị, thì trong thông cáo chung không xác nhận bằng một ngôn từ chính thức nào. Về điểm này, Kít-sinh-gơ không chịu bỏ qua, nhưng vì chưa có được cam kết từ phía Bắc Kinh, dẫn đến việc năm 1975, Tổng thống Pho đã đẩy lùi việc bình thường hóa quan hệ ngoại giao giữa Mỹ và Trung Quốc cho đến sau ngày bầu cử.

[SaoVang]

CUỘC ĐỐI THOẠI GIỮA LÃNH ĐẠO TRUNG QUỐC VỚI NGOẠI TRƯỞNG KÍT-SINH-GƠ VÀ TỔNG THỐNG NÍCH-XƠN VỀ GIẢI PHÓNG ĐÀI LOAN TRONG HOÀ BÌNH
(trích)

Ngày 22-2-1972 (Tổng thống Ních-xơn và Thủ tướng Chu Ân Lai)

Tổng thống Ních-xơn: Chúng tôi ủng hộ bất kỳ hành động khả thi nào nhằm giải quyết hoà bình vấn đề Đài Loan. Lực lượng quân sự hiện nay của chúng tôi đóng ở Đài Loan đã giảm đi 2/3, là một lực lớn cho việc giải quyết hòa bình vấn đề Đài Loan.

Thủ tướng Chu: Chúng tôi đã chờ đợi hơn 20 năm rồi (chỉ Đài Loan) Có thể nói thẳng rằng, chúng tôi có thể chờ đợi lâu hơn nữa. Chúng tôi cũng nói thêm rằng, sau khi Đài Loan trở về với Tổ quốc, chúng tôi sẽ không xây dựng căn cứ hạt nhân ở đó...

Ngày 24/2/1972 (Tiến sĩ Kít-sinh-gơ, Thứ trưởng Ngoại giao Kiều và Thủ tướng Chu)

Tiến sĩ Kít-sinh-gơ: Xin hỏi, theo như cuộc trao đổi lần trước, chúng tôi có thể tuyên bố với giới báo chí như thế này không: "Chúng ta đã từ bỏ sử dụng vũ lực trong vấn đề tranh chấp quốc tế. Trong vấn đề Đài Loan, chúng ta chỉ có thể nói: Trung Quốc không cho rằng đó là vấn đề tranh chấp quốc tế”.

Thứ trưởng Ngoại giao Kiều: Không cần thiết phải nói như vậy.

Tiến sĩ Kít-sinh-gơ: Nhưng nếu sau này chúng ta cần giải thích về thông cáo chung, thì dùng phương thức này để diễn đạt, đó chẳng phải là chính xác hay sao? Chả lẽ sau khi về nước, chúng tôi nói một trong những thành quả của chuyến đi là hai bên đã thỏa thuận về một Hiệp định không sử dụng vũ lực trong vấn đề Đài Loan. Vì vậy, chúng tôi chỉ có thể nói (tất nhiên không làm các Ngài mất mặt) các Ngài không cho rằng Đài Loan là vấn đề tranh chấp quốc tế. Chúng tôi không muốn có sự che giấu trong vấn đề này.

Thứ trưởng Ngoại giao Kiều: Lập trường của chúng tôi về vấn đề Đài Loan đã được nói rõ trong nhiều trường hợp.

Tiến sĩ Kít-sinhgơ: Tôi nói rõ. Chúng tôi cũng không coi vấn đề Đài Loan là vấn đề tranh chấp quốc tế. Chúng tôi biết lập trường của các Ngài được bày tỏ từ năm 1955. Chúng tôi cũng không lợi dụng thông cáo chung để thay đổi lập trường này của các Ngài.

Thứ trưởng Ngoại giao Kiều: Chúng tôi cho rằng vấn đề Đài Loan liên quan đến 2 khía cạnh: Một là vấn đề đóng quân của các Ngài. Chúng tôi mong rằng nó được giải quyết qua đàm phán. Hai là liên quan tới Tưởng Giới Thạch, đây là vấn đề trong nước.

Tiến sĩ Kít-sinh-gơ: Về vấn đề này, có lẽ ta trao đổi đến đây thôi ...

[SaoVang]

Thủ tướng Chu: Các Ngài mong giải phóng trong hoà bình (chỉ Đài Loan). Trong chuyến thăm lần trước (chuyến thăm tháng 7) Tiến sĩ Kít-sinh-gơ cũng đã đề cập tới trong cuộc gặp riêng. Bây giờ, tôi xin trả lời Tiến sĩ Kít-sinh-gơ, chúng tôi sẽ cố gắng thúc đẩy để giải phóng trong hoà bình. Nhưng đó là một việc liên quan tới cả hai phía. Nguyện vọng của chúng tôi là như vậy. Nhưng nếu họ (lãnh đạo phía Đài Loan) không muốn như vậy, thì chúng tôi sẽ làm sao đây? Khi lực lượng quân sự các Ngài còn ở đó (Đài Loan) quân đội chúng tôi sẽ không nổ ra xung đột với các Ngài ...

Thủ tướng Chu: Vì vậy, đó chỉ là nguyện vọng của chúng tôi. Nếu việc giải phóng Đài Loan được thực hiện trong nhiệm kỳ tới của Ngài đó là một việc rất tốt. Tất nhiên, đó chỉ là nguyện vọng, nhưng rõ ràng đó là chuyện nội bộ của chúng tôi. Chúng tôi không bao giờ nói: Mong các Ngài đừng can thiệp vào công việc nội bộ của chúng tôi. Các Ngài cũng không thể áp đặt bất cứ chuyện gì đối với Tưởng Giới Thạch. Nhưng, thưa Ngài Tổng thống, Ngài nên hiểu rằng, đối với Tưởng Giới Thạch, ông ta không còn nhiều thời gian nữa đâu ...

Thủ tướng Chu Ân Lai: Tôi có thể nói thẳng ra rằng, như Tiến sĩ Kít-sinh-gơ nói trong một cuộc họp ngắn (Kít-sinh-gơ nói như vậy) ông ta nói có thể phải mất 10 năm, nhưng như thế là quá lâu. Tốt nhất đừng nên đặt ra thời gian. Tôi thì không đợi được 10 năm. Còn các Ngài chắc có thể...

Vì vậy chúng tôi mong muốn giải quyết vấn đề này (vấn đề Đài Loan) đã kéo dài hơn 20 năm bằng phương thức hữu nghị.

Theo đề nghị của Đa-lét tại cuộc Hội đàm Vác-sa-va, đã quá thời hạn quy định rồi. Thông qua quan chức Ngoại giao Mỹ, Đa-lét bày tỏ sự hài lòng nếu Trung Quốc không sử dụng vũ lực trong 10 năm, 15 năm, thậm chí trong 20 năm nữa. Nếu chúng tôi đồng ý một đề nghị như vậy, thì thời hạn 15 năm cho đến nay cũng đã qua lâu rồi... Nếu chúng tôi thừa nhận quy tắc của đề nghị này, cũng có nghĩa thừa nhận sự can thiệp vào công việc nội bộ của nước chúng tôi. Do đó, chúng tôi không thể chấp nhận ... Chúng tôi không bao giờ nhờ các Ngài đẩy Tưởng Giới Thạch đi. Chúng tôi muốn tự giải quyết lấy.

Tổng thống Ních-xơn: Giải quyết trong hoà bình ư?

Thủ tướng Chu: Vâng, chúng tôi có quyết tâm.

Ngày 25/2/1972 (Tiến sỹ Kít-sinh-gơ và Kiều Quán Hoa)

Thứ trưởng Ngoại giao Kiều Quán Hoa: Các Ngài có thể nói đó hoàn toàn là sự cố gắng của các Ngài, chứ không phải do thỏa thuận đạt được với chúng tôi (chỉ việc quân Mỹ rút khỏi Đài Loan). Nói cách khác, các Ngài cho rằng có một xu thế hoà bình như vậy, và xu thế đó ngày càng đến gần, do vậy, các Ngài có thể tích cực rút quân. Xét từ sự phát triển của sự vật, các Ngài có thể đem kết hợp với việc giải quyết trong hoà bình.

Tiến sĩ Kít-sinh-gơ: Nhưng nếu chúng ta đi đến văn bản thì phía chúng tôi không có điều gì thắc mắc nữa.