Kissinger-Những biên bản hội đàm tuyệt mật chưa công bố

[SaoVang]

BẢN GHI NHỚ HỘI ĐÀM NHÀ TRẮNG
VĂN KIỆN TỐI MẬT, CHỈ DÙNG THAM KHẢO NỘI BỘ

Người dự. Hăng-ri Kít-sinh-gơ, Tướng B. Skan-cơ-rôp, R. I-Cơ-bóc, Uyn-tơn Lốt, R. Hao-bu, Ri-sác Sô-lô-môn, Pi-tơ Rô-man-đô.

Ngày giờ: Thứ năm, ngày 19-7-1973. 10H00 - 11h46

Địa điểm: Văn phòng của Kít-sing-gơ tại Nhà Trắng (Ghi chú: nguồn tư liệu. PPS hòm thư 328, giao lưu Trung Quốc.).

Kít-sinh-gơ triệu tập cuộc họp bàn về bức công hàm của Trung Quốc nhận vào đêm hôm trước, đề cập vấn đề Cam-pu-chia, chuyến thăm Bắc Kinh, quan hệ Trung - Mỹ và vấn đề Mỹ cần trả lời ra sao?

Mở đầu cuộc họp, Kít-sinh-gơ nêu rõ, cần phải hiểu nội dung công hàm theo bối cảnh quan hệ Trung-Mỹ mấy tháng qua. Tống đạt bức công văn này Trung Quốc nhằm huỷ bỏ hoặc lùi lại thời gian chuyến thăm của Kít-sinh-gơ tới Bắc Kinh, và tuyên bố Trung Quốc từ bỏ quyền lựa chọn tham gia đàm phán về giải quyết vấn đề Cam-pu-chia.

Vị trí của Trung Quốc trong tất cả các vấn đề đã bị đảo ngược lại. Trong chuyến thăm Trung Quốc trước đây, Trung Quốc đều đề nghị Kít-sinh-gơ gặp Xi-ha-núc, giờ đây trong lời phát biểu ngày 10/7 của Xi-ha-núc, ông nói, chúng ta chứ không phải ông ta (Xi-ha-núc) cần đàm phán với Khơ me Đỏ. Sô-lô-môn ngắt lời và nói như vậy, Kít-sinh-gơ trả lời, đúng như vậy. Nhưng trong mỗi chuyến thăm trước đây, nhất là trong tháng 2/1973. Mỹ và Trung Quốc đều có cuộc trao đổi rộng rãi về vấn đề Cam-pu-chia.

Cuối tháng 5, chúng ta có nêu ra một đề nghị, nhưng người Trung Quốc nói, họ sẽ chuyển đến Xi-ha-núc sau khi ông ta đi nghỉ ở nước ngoài trở về Trung Quốc. Trong bức điện ngày 4/6 họ nhắc lại tường tận đề nghị của chúng ta, nhằm đảm bảo họ đã hiểu đúng điều mà họ chưa hề làm như vậy trong các vấn đề khác. Vì vậy, bức công hàm này rõ ràng là sự vi phạm thoả thuận. Vậy đã xảy ra chuyện gì? Kít-sinh-gơ hỏi, Quốc hội bỏ phiếu tán thành ngừng bắn, đã đảo lộn sự cân bằng trong nội bộ Cam-pu-chia. Rõ ràng người Trung Quốc không biết chuyển đạt tin tức.

Chấm dứt ném bom đã cơ bản thay đổi tình hình Cam-pu-chia. Trước đây, Xi-ha-núc đã tạo ra thế hợp pháp cho Khơ-me Đỏ. Hiện nay họ không cần tính hợp pháp, bởi họ thấy họ đã có thể dành thắng lợi. Xi-ha-núc cũng đem lại cho người Trung Quốc sự tác động đối với Khơ-me Đỏ và ngăn chặn tác động từ bên ngoài vào.

Còn đối với chúng ta, một khi Trung Quốc trở lại Cam-pu-chia, họ có khả năng cân bằng các bên, nhưng điều mỉa mai là người Trung Quốc cần tập đoàn Lon-non, đó là sự kiềm chế đối với Xi-ha-núc và Khơ-me Đỏ. Do đánh giá sai tình hình, các nghị sĩ đã chịu thua. Xi-ha-núc không thể ủng hộ Khơ-me Đỏ và người Trung Quốc cũng sẽ không ủng hộ Xi-ha-nuc.

Về hành trình chuyến thăm: Thực tế là hồi tháng 6 người Trung Quốc đồng ý chuyến thăm tiến hành vào đầu tháng 8. Họ đã đề nghị chúng ta chọn ngày, thế là chúng ta đề nghị ngày 6/8. Họ đã tung tin nói rằng chuyến thăm diễn ra vào đầu tháng 8 và đã để lộ cho giới báo chí Bắc Kinh về ngày 6/8.

Nhưng tiếp theo là Hoàng Trấn bị triệu về Bắc Kinh vào đầu tháng 8, còn công hàm mà chúng ta nhận được lại nói, họ chỉ có thể trả lời về ngày giờ chuyến thăm sau khi Hoàng Trấn trở về Bắc Kinh. Cho đến nay chúng ta vẫn chưa nhận được phúc đáp về đề nghị của chúng ta cho ngày thăm và ngày công bố tin này. Lần đầu tiên chúng ta đề nghị công bố vào ngày 16/7. Nhưng 16/7 đã qua, người Trung Quốc cần hiểu rằng kéo dài sự phúc đáp và thay đổi thái độ về vấn đề Cam-pu-chia có nghĩa trì noãn thời gian".

[SaoVang]

Khi tổng kết, Kít-sinh-gơ nêu rõ: Đây là một quyết định thận trọng. Vấn đề là vấn đề Cam-pu-chia hay còn có cả một số vấn đề cơ bản khác liên quan đến quan hệ Trung-Mỹ. Tướng B.Skan-cơ-rốp nói với Hàn Tự rằng: Có thể quyền lực của Kít-sing-gơ sẽ bị suy yếu đi, nếu ông ta trở về tay không trong vấn đề Cam-pu-chia. Là nhân vật quan trọng, Tổng thống đã tỏ ra người Mỹ ủng hộ người Trung Quốc chính là vì chính nghĩa.

Câu chuyện về sự xa cách nhau 25 năm chỉ là chuyện tào lao. Điều mà người Trung Quốc cần là sự ủng hộ một khi xảy ra xung đột quân sự. Chúng ta chắc khó mà thực hiện được điều mong muốn này, nhưng chí ít là ông ta và Tổng thống sẽ hiểu được điều này.

A-lếch-săng-đô Éc-tan và những kẻ theo chủ nghĩa tự do ngu xuẩn khác mến mộ Trung Quốc, họ sẽ lên cơn đau tim nếu nói với họ về hành động quân sự một khi nổ ra xung đột. Họ luôn bàn luận rằng "Người Trung Quốc sẽ khó chịu làm sao một khi bị cô lập, nhưng chắc chắn người Trung Quốc sẽ không cảm nhận như vậy. Ba ngàn năm qua, cô lập đâu có làm cho họ buồn bực. Họ biết cách tự cấp tự túc, không đi lại với các quốc gia khác. Họ đã thật sự biết cách xử lý tốt các tình huống xảy ra .

Huỷ bỏ chuyến đi của Kít-sinh-gơ là một sự kiện quốc tế quan trọng. Đối với họ cũng là một quyết định quan trọng. Theo Kít-sinh-gơ triệu tập cuộc họp này, là nhằm đánh giá nguyên nhân thật sự của vấn đề. Sô-lô-môn nêu rõ, cuộc trao đổi của thượng nghị sĩ Man-nu-sơn với Chu Ân Lai thật là tồi tệ. Rõ ràng, Chu Ân Lai tỏ ra rất bực tức khi Man-nu-sơn muốn kéo ông ta vào chuyện chống Tổng thống tại Quốc hội.

Man-nu-sơn đã nói tới 45 phút về vấn đề Cam-pu-chia, trong khi mọi người đều tìm cách lánh xa chủ đề này. Thế là nhân đó Chu Ân Lai đã đánh lại Hiệp ước Xô Mỹ về hạt nhân, và có một số lời lẽ nghiêm khắc về vụ ném bom Cam-pu-chia. Man-nu-sơn đã nhấn mạnh vai trò của Quốc hội trong chấm dứt ném nom và khuyên Chu Ân Lai "Hãy gắng chịu đựng, mọi chuyện sẽ nhanh chóng qua đi".

Giôn-kin và Hô-ri-đích Sô-lô-môn giải thích rằng, khẩu khí của công hàm có lẽ phản ánh sự bực tức của họ đối với Man-nu-sơn. Kít-sinh-gơ nói đây là sự nhận xét ngu xuẩn, và khẳng định đằng sau công hàm có hàm ý quan trọng. Kít-sinh-gơ nói: Hãy bình tĩnh để xem xét quan điểm của người Trung Quốc. Giờ đây, họ đã phát hiện trong tình hình vị trí chính trị suy giảm, Tổng thống không thể có sự ủng hộ mạnh mẽ công việc về an ninh đang tác động đến mình. Có thể hiện nay họ đang hoài nghi về giá trị các mối quan hệ của chúng ta. Tướng San-cơ-rốp nhấn mạnh, người Trung Quốc cần ở Mỹ một hành động kiên định.

Sô-lô-môn một lần nữa quay trở lại vấn đề Cam-pu-chia. Xi-ha-núc đã ngụ ý nói mình không có quyền lực và thừa nhận, bản thân ông ta chỉ là cái áo khi hiện nay chúng ta cần đối thoại với Khơ-me Đỏ. Có thể là như vậy. Ngoài ra người Trung Quốc không muốn để lộ điểm yếu của Xi-ha-núc trong đàm phán với chúng ta, hơn nữa muốn sau này lợi dụng ảnh hưởng của Xi-ha-núc ở Cam-pu-chia. Ban lãnh đạo Trung Quốc cũng không muốn bước vào cuộc đàm phán mang tính thoả hiệp trước ngày thắng lợi rõ rệt của cuộc "chiến tranh nhân dân".

Bị kìm chế, hứng lấy sự chỉ trích từ trong nước và quốc tế, đặc biệt là ở thời điểm trước Đại hội Đảng, Ing-gơ-béc cho rằng, do sơ xuất giới báo chí ở đây đã gắn câu chuyện, cuộc đàm phán tế nhị đang trong tiến trình với chuyến thăm của Kít-sinh-gơ tới Bắc Kinh, có khả năng dẫn tới người Trung Quốc thay đổi thái độ, ông ta hỏi phải chăng là một số lãnh đạo Trung Quốc không thừa nhận Trung Quốc cố tình hoặc vô ý để người Mỹ lợi dụng trong việc kéo dài ném bom trong 45 ngày.

[SaoVang]

Kít-sinh-gơ trả lời: Chỉ có chấm dứt ném bom, chứ không phải kéo dài ném bom mới là việc mang tính chất quyết định. Từ đầu tháng 5, chúng ta tiến hành ném bom khiến họ thất điên bát đảo. Sau khi Quốc hội bỏ phiếu, các cuộc ném bom có dãn ra. Tướng Skan-cơ-rốp đã thừa nhận điều này.

Kít-sinh-gơ nói: Sau chúng ta, là người Trung Quốc bị tổn thương bởi cuộc ném bom. Trước đây chúng ta ném bom là dịp để họ và Xi-ha-núc nhắn tin đến Khơ-me Đỏ, cũng có nghĩa họ cùng với ta thu xếp chuyện chấm dứt ném bom: Giờ đây, người Trung Quốc nếu muốn gây ảnh hưởng để giải quyết vấn đề, chẳng khác nào như tên võ biền đứng giữa chúng ta và người Cam-pu-chia.

Lốt nhận xét, theo ông ta lời lẽ trong công hàm không phải là nghiêm khắc. Rô-đô-man từng cho rằng: Ngôn ngữ của họ là chuẩn mực trong vấn đề Cam-pu-chia. Điều này không có gì mới. Trong tuyên bố công khai, họ thường nhục mạ chúng ta trong vấn đề Cam-pu-chia. Kít-sinh-gơ xác nhận. Người Trung Quốc không thích ném bom. Nhưng điều này ngược lại với bài học trước đây chúng ta từng trao đổi với họ trên vấn đề này, cũng như quan hệ của chúng ta với họ trong vấn đề Việt Nam.

Mỗi khi họ có lời lẽ nghiêm khắc trong bức điện về Việt Nam, cũng có nghĩa họ muốn nói về điều khác, nếu không sẽ tìm cách khác để làm rõ? không phương hại đến mối quan hệ với chúng ta. Lần này, họ nhắc lại lời mời, nhưng lại không phúc đáp đề nghị của chúng ta về ngày tháng chuyến thăm, đó là một cái gì quan trọng làm cho người ta khó hiểu. 

Hao-ơ nhận xét: Chúng ta dựng nên mối liên hệ rõ ràng giữa hành động ở Cam-pu-chia với chuyến thăm. Đặt mình trong đó, họ không thể ủng hộ mối liên hệ này. Qua phân tích riêng vấn đề Cam-pu-chia có thể họ muốn tìm ra điểm nhân cách rõ ràng giữa hai sự kiện trong mối liên hệ đó và tìm cách tách nó ra. Họ muốn đưa ra một lập trường nguyên tắc.

Lốt hỏi. Thế lời lẽ mấy tháng trước ra sao? Kít-sinh-gơ trả lời, lời lẽ hoàn toàn khẳng định, trước đây không bao giờ có lời lẽ như trong công hàm vừa qua. Lốt hỏi: Họ có nhận xét gì về chuyến thăm của Brê-giơ-nhép, Kít-sinh-gơ trả lời rằng: Thái độ của họ đối với toàn bộ sự việc đều cư xử một cách đàng hoàng. Họ không ưa Hiệp định về hạt nhân, nhưng chỉ đề cập có mức độ.

Tướng Skan-cơ-rốp nói: Chúng ta đã có các cuộc trao đổi rộng rãi với họ trên vấn đề này. Sô-lô-môn nói: Chưa có dấu hiệu quan trọng nào chứng tỏ họ thay đổi chính sách đối với Mỹ. Ngược lại, ba ngày trước Mao Trạch Đông đã có một hành động khác thường là tiếp một nhà vật lý hạt nhân người Mỹ gốc Hoa, sau đó, Chu Ân Lai mời ông ta dự chiêu đãi. Đó là một tín hiệu đối với nhân dân Trung Quốc và người Hoa ở hải ngoại: Quan hệ Trung - Mỹ vẫn tiếp tục.

Một chuyện nữa xảy ra vào mấy tuần trước, phu nhân Mao và Đại sứ Blúc-sơ cùng xuất hiện trên sân một trận đấu bóng rổ, chứng tỏ những người trước đây không hài lòng việc bắt tay lại với Mỹ cũng đã ủng hộ sự phát triển mối quan hệ Trung-Mỹ.

Kít-sinh-gơ chuyển sang vấn đề Trung Quốc đang theo dõi Tổng thống trong sự bất lực. Có lẽ họ muốn dành cho bản thân một sự linh hoạt hơn, đặc biệt là về phía người Nga. Về việc tránh chuyến thăm của Kít-sinh-gơ tất nhiên là chuyện quan trọng, đặc biệt là diễn ra sau cuộc họp cấp cao giữa Kít-sinh-gơ với Brê-giơ-nhép.

Sô-lô-môn cho rằng: Bức điện của Trung Quốc là sự phúc đáp đối với vấn đề mà chúng ta nêu ra, nói cách khác, chúng ta muốn gì trong vấn đề Cam-pu-chia. Giờ đây, họ đã có câu trả lời thẳng thắn bởi vì họ hiểu chúng ta gắn chuyến thăm với vấn đề Cam-pu-chia. Vấn đề giờ đây là trả lời như thế nào?

[SaoVang]

Kít-sinh-gơ khẳng định: Phúc đáp của Trung Quốc là sự hoãn lại chuyến thăm, có khả năng họ đã làm một việc gì đó để né tránh vấn đề chủ yếu trong công hàm về Cam-pu-chia. Chỉ có thể là như vậy, cho dù có sự phúc đáp với bất kỳ hình thức nào về ngày tháng chuyến thăm mà chúng ta đề nghị - Có thể họ sẽ nói: Chúng tôi không thể làm gì hơn cho các Ngài trong vấn đề Cam-pu-chia. Nhưng chúng tôi rất vui là Ngài nếu đến thăm vào ngày 6/8 hoặc các ngày khác"

Sô-lô-môn nhận xét: Họ không nêu ngày 6/8 có lẽ vì biết hiện nay chúng ta không thể đi vào ngày đó. Tướng Skan-cơ-rốp cho rằng: họ có thể làm như vậy với nhiều cách khác nhau.

In-gơ-béc kết luận: Chúng tôi không thể trả lời câu hỏi của ông Kít-sinh-gơ là tại sao người Trung Quốc lại áp dụng một cách làm như vậy.

Tiếp đó chuyển sang trao đổi Mỹ nên trả lời ra sao? Mọi người nhất trí câu trả lời bức công hàm về Cam-pu-chia bằng thái độ cứng rắn và hoãn lại chuyến thăm.

Kít-sinh-gơ nói: Chúng ta để Đại sứ Blúc-sơ trao bức công hàm với lời lẽ nghiêm khắc về vấn đề Cam-pu-chia, bày tỏ sự đáng tiếc về việc người Trung Quốc lần đầu tiên đã không giữ lời hứa trong quan hệ với chúng ta. Cần nhắc lại những việc mà họ nói với chúng ta, lời cam kết của họ về việc sẽ chuyển ý kiến của chúng ta tới Xi-ha-núc. Trong khi tình hình này tôi cho rằng việc chúng ta cần thông qua Mô-ri-ta-ni để móc nối với Xi-ha-núc là chuyện hoang đường.

Người Trung Quốc từng nói, khi Xi-ha-núc đang ở nước ngoài, không được tiếp xúc với ông ta, làm như vậy sẽ không an toàn. Còn hiện nay, thì ông ta đang ở Bắc Kinh. Chúng ta cần cố gắng tìm hiểu bức điện của họ có ý gì đối với mối quan hệ với chúng ta. Chúng ta cần để Blúc-sơ đi điều tra và thăm dò quan điểm của Thứ trưởng ngoại giao Kiều Quán Hoa về quan hệ đối với chúng ta, hiện Blúc-sơ cần có sự đánh giá chung về quan hệ Trung - Mỹ.

Chúng ta sẽ tìm ra nguyên nhân nếu họ có vấn đề phức tạp nào đó. Nếu họ không phúc đáp, thì bản thân việc này đã là sự phúc đáp. Bất luận thế nào, chúng ta cũng hiểu được sự việc. Chúng ta để Blúc-sơ trao bức điện với lời lẽ nghiêm khắc về vấn đề Cam-pu-chia, và nêu ra một số vấn đề khác bằng lời. Chúng ta nên có hành động vào ngày 24 hoặc 25 tuần tới. Mọi người nhất trí, đối với bức công hàm lạnh lùng kia, chúng ta không có sự lựa chọn nào khác ngoài việc hoãn lại chuyến thăm, chúng ta nên trao cho Hàn Tự bức công hàm có nội dung như vậy vào ngày 21.

Theo Kít-sinh-gơ: Về ngày tháng chuyến thăm, nên chăng nêu ra sau ngày 1/4 hoặc một ngày nào đó trong mùa thu, hoặc đề nghị phía họ nêu ra ngày tháng, chuyện này còn cần phải trao đổi. Công hàm với lời lẽ cần "lạnh như băng tuyết". Vấn đề thứ hai, nên chăng tôi đề nghị một văn bản tuyên bố chung hoặc hỏi họ về đề nghị tuyên bố. Như vậy đẩy họ vào chỗ buộc phải phản ứng. Một bản tuyên bố chính thức sẽ có tác động rất lớn, nên chúng ta cần phải đưa ra một tuyên bố.

Kít-sinh-gơ cho rằng, chí ít đó là sự trả lời chất vấn của giới báo chí. Vì tháng 8 qua đi, giới báo chí nhất định sẽ đưa ra nhiều câu hỏi, chúng ta có thể trả lời, do khó thu xếp thời gian, hai bên đồng ý lùi lại đến tháng 9.

Phụ lục: 5 giờ chiều ngày 19-7, Hàn Tự chuyển đến bức công hàm thứ hai của Trung Quốc, đề nghị Kít-sinh-gơ đến thăm Trung Quốc vào ngày 16/8. Ở thời điểm sắp kết thúc một ngày, mọi người tạm thời quyết định: Trả lời 2 bức công hàm của Trung Quốc theo thứ tự. Ngày đầu trả lời vấn đề Cam-pu-chia, ngày hôm sau đề nghị chuyến thăm vào tháng 9. Nội dung sẽ viết thành văn bản trao cho Hàn Tự, khỏi cần Blúc-sơ nêu ra với Kiều Quán Hoa “vấn đề cơ bản" nữa.

[SaoVang]

Lời dẫn

Trong phúc đáp về vấn đề Cam-pu-chia, Mỹ phản đối câu nói của Trung Quốc: Không đáng tin cậy. Trong báo cáo, Blúc-sơ nhận xét, quan hệ với Trung Quốc có chút "nguội lạnh", tuy nhiên người Trung Quốc rõ ràng hy vọng tiếp tục đi sâu đàm phán về bình thường hóa", nhưng việc người Trung Quốc kéo dài chấp nhận ngày tháng chuyến thăm làm cho Kít-sinh-gơ bực tức, ông ta cho rằng "Đó là sự thiếu lễ độ".

Một câu hỏi đột xuất khác đã xuất hiện khiến cho Kít-sinh-gơ muốn đi sâu tìm biểu "Phải chăng có vấn đề sâu hơn trong quan hệ Trung-Mỹ". Ngày 26/4, Bộ Ngoại giao Trung Quốc yêu cầu Blúc-sơ ra lệnh cho phân đội bảo vệ thuộc lực lượng bảo vệ hải quân Mỹ rời Trung Quốc, bởi lực lượng lính thuỷ đánh bộ dễ gây nên sự chú ý của công luận. Lúc đầu người Trung Quốc đồng ý sự có mặt của hải quân (các Đại sứ quán khác ở Bắc Kinh không có bảo vệ quân sự) nhưng sự xuất hiện của những binh lính mặc sắc phục đã nhanh chóng gây nên sự chỉ trích, lực lượng hải quân không chịu mặc thường phục, bất chấp sự nhạy cảm của Trung Quốc đối với lực lượng quân sự nước ngoài.

Nhưng một lần nữa họ lại gây nên sự "chú ý của người Trung Quốc" bằng cách lập một hộp đêm tại bến cảng, và nhanh chóng biến nơi đây thành trung tâm giải trí, thu hút người ngoại quốc lao tới tìm thú vui. Một lần nữa, Bộ Ngoại giao Trung Quốc bày tỏ bất mãn đối với lực lượng quân đội nước ngoài.

Kít-sinh-gơ hiểu rằng cuộc tranh chấp về mặt hải quân sẽ biến chuyện nhỏ thành chuyện lớn, nên ông ta yêu cầu Trung Quốc tạm hoãn lệnh này, để có cuộc trao đổi riêng với Thủ tướng Chu Ân Lai. Nhưng chuyến thăm cuối tháng 10 mà Kít-sinh-gơ mong đợi lại kéo đến tháng 11 rồi bị huỷ bỏ. Ngày 21/9, Thượng viện xác nhận, Ngoại trưởng Kít-sinh-gơ yêu cầu Chu Ân Lai cho hoãn chuyến đi lần nữa.

Trước đó, quân đội Ai-cập và Xi-ri đột ngột phát động cuộc tấn công It-xra-en. Cùng với nguy cơ Trung Đông phát triển, Kít-sinh-gơ vẫn định kỳ trao đổi với Đại sứ Hoàng Hoa về tình hình và sách lược của ông ta nhằm ngăn cản thắng lợi của quân đội Liên Xô, ủng hộ việc trợ giúp Trung Quốc về không quân, để chứng minh rằng chúng ta can dự vào nhanh hơn họ".

Đến ngày 19/10, Kít-sinh-gơ vừa bày tỏ tư tưởng "Ít-xra-en giành được thắng lợi quyết định" vừa loan báo với Đại sứ Hoàng ông ta sẽ đi Mát-xcơ-va, để cùng Liên Xô thu xếp thoả thuận ngừng bắn tại It-xra-en:" Kít-sinh-gơ đã lưu lại Ít-xra-en vài ngày, dường như ông ta ngầm khuyến khích Ixraen giành thêm đất đai. Không bao lâu sau khi Kít-sinh-gơ trở về từ It-xra-en, Hiệp định ngừng bắn tan thành mây khói. Ngày 23/10 Ít-xra-en phát động cuộc tấn công quy mô lớn và bao vây luôn quân đoàn 3 của Ai-cập. Đêm hôm sau, tin tức về Ít-xra-en tiếp tục bao vây quân đoàn 3 và vi phạm lệnh ngừng bắn bay đi khắp nơi.

Brê-giơ-nhép gửi một bức thư cho Nhà Trắng đề nghị Mỹ-Xô có hành động chung để thúc đẩy ngừng bắn. “Nếu Oa-sinh-tơn bác bỏ hành động chung, chúng tôi buộc phải tính đến hành động đơn phương". Tuy người ta nhìn thấy sự đe doạ trong câu chữ của Brê-giơ-nhép, nhưng ông ta lại không có ý đồ. Ngược lại, ông ta kêu gọi Ních-xơn khuyên It-xra-en chấp hành Hiệp định ngừng bắn. Một khi hành động đơn phương được loại trừ, "bước đi thích hợp" của Brê-giơ-nhép chỉ là những ý mơ hồ.

Kít-sing-gơ đã coi bức thư của Brê-giơ-nhép là bản thông điệp cuối cùng, nhưng ngay từ đầu, Kít-sinh-gơ hiểu rằng Liên Xô sẽ không đơn phương can dự, nên đã nói với Đại sứ Hoàng rằng: "Bức thư của Brê-giơ-nhép chỉ là con ngoáo ộp". Nhưng ông ta cho rằng có hai lý do minh chứng cần thiết có phản ứng quân sự về bức thư của Brê-giơ-nhép. Một là xua tan mọi ý nghĩ cho rằng Liên Xô có hành động đơn phương, hai là khôi phục sức ép của Mỹ đối với It-xra-en nhằm giám sát ngừng bắn, từ đó ngăn cản It-xra-en giành thắng lợi quyết định.

Ních-xơn thì co lại bởi "cuộc tàn sát đêm thứ 7" và phải chuẩn bị cho cuộc điều trần do Quốc hội dấy lên, cố tình để Kít-sinh-gơ đứng ra sử dụng quyền lực. Cùng với các đồng nghiệp của mình trong NSC, Kít-sinh-gơ ra lệnh đặt quân đội Mỹ, bao gồm vũ khí hạt nhân chiến lược và hệ thống phòng thủ trên không trong tình trạng báo động trên phạm vi thế giới.

Ngày hôm sau, Kít-sinh-gơ đã giới thiệu tóm tắt với Đại sứ Hoàng về bức thư của Brê-giơ-nhép, việc đặt tình trạng báo động và phương án của Mỹ về để giải quyết hòa bình sự việc này. Hoàng Trấn thuộc phe thân Ả-rập triệt để. Kít-sinh-gơ lưu ý Trung Quốc chính sách của ông ta là hoàn toàn nhằm chống Liên Xô chứ không phải là điều phối các nước Ả-rập.

Kít-sinh-gơ nhấn mạnh tầm quan trọng, trong chính sách của Mỹ có ở chỗ vừa tính đến sự bất mãn của Ả-rập, vừa hạn chế được ảnh hưởng của Liên Xô. Tình hình mấy tháng sau đó chứng tỏ, Kít-sinh-gơ quyết định đẩy Liên Xô ra khỏi tiến trình hoà bình ở Trung Đông, đã làm tăng bầu không khí chiến tranh lạnh giữa Liên Xô và Mỹ.

[SaoVang]

BẢN GHI NHỚ HỘI ĐÀM TẠI BỘ NGOẠI GIAO.
TÀI LIỆU TUYỆT MẬT. CHỈ DÙNG THAM KHẢO NỘI BỘ

Người dự.

Ngoại trưởng Kít-sinh-gơ, Trợ lý Ngoại trưởng phụ trách vấn đề Đông Nam Á,

Jô-dép Xi-cốt, Quyền Ngoại trưởng phụ trách vấn đề Đông Á - Thái Bình dương.

Bộ trưởng phối hợp kế hoạch Uyn-tơn Lốt.

Đại sứ Hoàng Trấn,

quan chức Hàn Tự,

phiên dịch Kỳ Triệu Thọ.

Địa điểm tại Văn phòng liên lạc nước Cộng hoà Nhân dân Trung Hoa.

Ngày giờ: Thứ năm ngày 25/10/1973 4 giờ 45 phút - 5 giờ 25 chiều.

Đại sứ Hoàng: Ngài suốt đêm không ngủ?

Ngoại trưởng Kít-sinh:gơ: Bạn của các Ngài muốn giảm béo. Tôi nghĩ rằng tôi cần nhắc các Ngài hãy định ngày tháng thuận tiện cho Thủ tướng. Trước hết, tôi xin thông báo về tình hình tối qua và ngày hôm nay, sau đó trở lại chuyến đi Mát-xcơ-va của tôi. Thưa ngài Đại sứ, chính sách của chúng tôi như đã nói với Ngài tối hôm đầu tiên, có mục tiêu cơ bản là kiềm chế lực lượng Liên Xô tại Trung Đông và giảm tối đa ảnh hưởng chính trị của Liên Xô. Tôi biết Ngài sẽ phản đối dữ mục tiêu này.

Đại sứ Hoàng: Chưa chắc.

Ngoại trưởng Kít-sinh-gơ: Chúng tôi đẩy mạnh mục tiêu này để xem xét đề nghị của các Ngài.

Đại sứ Hoàng: Hôm nay tôi có theo dõi toàn bộ cuộc họp báo của Ngài trên ti vi.

Ngoại trưởng Kít-sinh-gơ: (nói với Xi-cốt) Thủ tướng của các Ngài nói tôi là người duy nhất có thể nói cả 30 phút đồng hồ những lời trống rỗng. Thủ tướng nói vậy, tôi không giận, nhưng ông ta đã để lộ bí mật về tôi.

Đại sứ Hoàng: Những điều Ngài nói, Thủ tướng rất dáng lưu tâm. Kiều Quán Hoa đã nói với ông về sự giải thích của Thủ tướng.

Ngoại trưởng Kít-sinh-gơ: Chúng tôi xin được kiểm điểm lại tình hình ngày hôm qua. Sáng qua chúng tôi nhận được lời oán trách của Liên Xô, vì lệnh ngừng bắn đã bị vi phạm. Chúng tôi tin họ và đã gây sức ép buộc It-xra- en ngừng hành động, những ngay sau đó chúng tôi phát hiện It-xra-en đồng thời phát hiện người Ai-cập cũng không phản ứng. Đó là một ngày khá yên tĩnh. Suốt một ngày qua, lời oán trách ngày càng lớn khiến chúng tôi không thể có một giải pháp nào.

Đến 4 giờ, tôi gặp Đô-brư-nin, ông ta và tôi chỉ trao đổi vấn đề nên bắt đầu đàm phán chính trị như thế nào? Cuối cùng trao đổi vấn đề về Hội đồng Bảo an nên có hành động gì? Đô-brư-nin nói, chỉ thị duy nhất cho đại diện của họ là bỏ phiếu để tạo ra ngừng bắn. 7 giờ rưỡi Đô-brư-nin gọi điện cho tôi nói, hiện nay họ đã thay đổi chỉ thị, sẽ bỏ phiếu tán thành phương án giải pháp do người khác đưa ra, là lực lượng quân sự của Liên Xô và Mỹ cùng can dự vào Trung Đông.

Tôi trả lời: Chúng tôi cũng sẽ bỏ phiếu tán thành phương án này. Các Ngài cũng bỏ phiếu tán thành. 10h35, chúng tôi nhận được một bức điện của Liên Xô với lời lẽ khá thô bạo, nói chúng tôi cần đồng ý ngay cùng với họ đưa quân vào Trung Đông. Nếu chúng tôi không đồng ý cùng với họ cử lực lượng chung, thì họ sẽ đưa riêng quân đội Liên Xô tới đó, chúng tôi không tính chuyện cùng với Liên Xô cử lực lượng chung, vì mục tiêu của chúng tôi khác với họ, vả lại chúng tôi không muốn dựng nên nguyên tắc về lực lượng chiến đấu Liên Xỏ được đưa vào các nước. Vì vậy, tôi đã điện cho Đại sứ Liên Xô và báo cho họ biết, chúng tôi sẽ trả lời sau.

[SaoVang]

Sau đó, tôi triệu tập họp Hội đồng An ninh quốc gia. Đồng thời ra lệnh quân đội sẵn sàng hành động. Chúng tôi đã cử hạm đội sang miền Đông Địa Trung Hải, điều một số máy bay vận tải sang miền Tây Địa Trung Hải. Sau khi xác định Liên Xô biết rõ tất cả hành động trên, chúng tôi mới trả lời họ.

Tôi nói rằng: Chúng tôi sẽ cử cá biệt quan sát viên chứ không trực tiếp tham chiến, chỉ với tư cách là một bộ phận của lực lượng quan sát Liên Hợp Quốc. Nhưng nếu Liên Xô đơn phương hành động sẽ dẫn đến hậu quả nghiêm trọng hơn nữa vi phạm nguyên tắc đã được thoả thuận và điều II công ước PNW. Tôi biết rằng các Ngài không thích chúng tôi đề cập công ước PNW".

Như chúng tôi đã nói với Thủ tướng, hiện chúng ta đang sử dụng công ước, bởi chúng tôi biết cách sử dụng nó. Chúng tôi cùng báo cho Đại sứ Liên Xô, chúng tôi không muốn nhận được bất cứ thư từ nào khi chúng tôi chưa nhận được phúc đáp. Các Ngài có biết đã xảy ra chuyện gì tại Liên Hợp Quốc hôm nay không? Chúng tôi đã bác bỏ bất kỳ một giải pháp nào, trừ phi tất cả các thành viên của quân đội Liên Xô ra khỏi đội quân Liên Hợp Quốc. Là một bộ phận của Liên Hợp Quốc, hiện nay Liên Xô đã bị loại ra khỏi việc cử quân đến các nước khác. Khoảng nửa tiếng trước, chúng tôi nhận được phúc đáp của Liên Xô cho biết họ sẽ cử 70 quan sát viên cá biệt, chứ không phải là phân đội quân sự.

Đại sứ Hoàng: Có nghĩa các Ngài cũng cử quan sát viên cá biệt?

Ngoại trưởng Kít-sinh-gơ: Cũng có thể, nhưng chúng tôi chưa quyết định. Điều chúng tôi quan tâm là 7/8 sư đoàn nhẩy dù của họ đặt trong tình trạng báo động (hỏi - Xi cốt) 7/8 hay 6/7?

Xi Cốt: Tôi nghĩ là 7/8 nhưng tôi chưa dám chắc.

Ngoại trưởng Kít-sinh-gơ: Họ đã thu xếp xong số máy bay vận tải để vận chuyển, chúng tôi không quan tâm đến một số nhân viên cá biệt ở Ai-cập, bởi họ đã cắm ở đây từ trước. Nhưng chúng tôi quyết định ngăn cản lực lượng tác chiến nhẩy vào, về chiến lược của chúng tôi, điều Mát-xcơ-va quan tâm xem xét là vấn đề Trung Đông và giải pháp của Hội đồng Bảo an, chứ không có kế hoạch nào khác. Điều chúng tôi suy nghĩ là một khi họ bị đánh bại thì không cần thiết đẩy tình hình đến chỗ đối kháng quân sự.

Đại sứ Hoàng: Ai bị đánh bại?

Ngoại trưởng Kít-sinh-gơ: Về cơ bản mà nói, người Ai-cập bị đánh bại rồi, vì vậy còn có người Nga. Chúng tôi sẽ không đòi ngừng bắn. Hiện nay, chúng tôi đang thực thi chính sách tăng cường quan hệ với các quốc gia Ả-rập mà tôi đã trao đổi với Thứ trưởng Ngoại giao. Trên đường tới Bắc Kinh, tôi tính dừng lại ở vài nước Ảỷ rập, đặc biệt là Cai-rô. Tôi muốn từ Cai-rô đến Tê-hê-ran qua La-ho hội kiến Tổng thống Bút-tô, sau đó đến thẳng Bắc Kinh (Người Trung Quốc có cuộc trao đổi). Các Ngài cần hỏi ý kiến của Chính phủ về việc này. Hoặc tôi sẽ vòng qua khu vực đó đến Thượng Hải

Đại sứ Hoàng: Chúng tôi sẽ báo cáo với Chính phủ và trả lời Ngài sớm nhất.

Ngoại trưởng Kít-sinh-gơ: Được, tôi cho rằng bây giờ đi thăm những nước đó là đúng lúc, cũng phù hợp với quan điểm chung của ông Kiều Quán Hoa mà ông đã bày tỏ với tôi trong lần gặp trước. Về tinh thần cũng phù hợp với cuộc trao đổi của chúng ta trước đây, về việc tôi dừng chân ở một số nước này. Trên đây là một số điều tôi thông báo với các Ngài. Tất nhiên, tôi sẽ trả lời tất cả vấn đề các Ngài muốn hỏi.

Đại sứ Hoàng: Cảm ơn Ngài đã cho biết một số tình hình, chúng tôi sẽ báo cáo lại ngay với Thủ tướng Chu Ân Lai. Tôi muốn hỏi, theo quan điểm của Ngài, tình hình Trung Đông sẽ diễn biến ra sao?

[SaoVang]

Ngoại trưởng Kít-sinh-gơ: Tôi cho rằng Liên Xô đã thất bại to lớn về chiến lược. Đó cũng là việc tại sao tối qua họ định dọa chúng tôi. Các nước bạn của Liên Xô lần thứ ba đánh mất phần lớn trang thiết bị quân sự. Cho dù người lãnh đạo Ả rập biết họ sẽ tiếp tục nhận được trang thiết bị quân sự của Liên Xô. Nhưng nếu họ không tiến triển trong lĩnh vực ngoại giao, thì buộc phải bắt tay với chúng tôi. Chúng tôi không chống chủ nghĩa Ả-rập và sẽ giúp họ giành được sự tiến triển về ngoại giao. Vì vậy, chúng ta đang ở trên vị trí thuận lợi, để làm suy yếu ảnh hưởng chính trị của Liên Xô. Đó là sự đánh giá về phía chúng tôi. Thỉnh thoảng họ sẽ doạ chúng tôi và sẽ lên tiếng răn đe nhưng gan của họ đâu có to như lời đe dọa.

Đại sứ Hoàng: Trong tương lai, Mỹ và Liên Xô có kế hoạch gì?

Ngoại trưởng Kít-sinh-gơ: Giữa Liên Xô và chúng tôi có sự hợp tác chính thức nhằm thúc đẩy đàm phán về bình thường hóa quan hệ. Liên Xô cố gắng tạo ra một ấn tượng rằng, chính họ thúc đẩy chúng tôi hội nhập. Cho dù Liên Xô không nhắn điều gì, chúng tôi cũng sẽ có cuộc hội đàm tay đôi với người Ả-rập. Ngài nên phân biệt rõ sự thật và hiện tượng. Cũng có thể xảy ra chuyện sĩ diện, nhưng chúng tôi sẽ quyết định mình phải làm gì. Các Ngài biết không, người phương Tây rất sĩ diện.

Đại sứ Hoàng: Nói về sự tự tôn, người phương Đông rất sĩ diện. Xin nói thẳng, tại Hội đồng Bảo an, trong phiên họp 22 và 23, Mỹ và Liên Xô đưa ra một giải pháp mà họ tán thành với nhau, không cho các quốc gia khác tham gia bàn bạc hoặc xin chỉ thị của Chính phủ mình. Đây là việc làm mà chúng tôi không thể chấp nhận. Thứ trưởng Kiều Quan Hoa nêu rất rõ chuyện này trong lời phát biểu tại Hội đồng Bảo an, trong khi đó có một số người không muốn ông ta hoàn thành bài phát biểu của mình.

Ngoại trưởng Kít-sinh-gơ: Tôi hy vọng rằng, đại diện của chúng tôi không gây sức ép với các Ngài.

Đại sứ Hoàng: Trong thực tế, Mỹ và Liên Xô đã nêu ra giải pháp trong Hội đồng Bảo an, mà không để các thành viên khác có thời gian trao đổi hoặc tìm hiểu quan điểm của Chính phủ nước mình.

Ngoại trưởng Kít-sinh-gơ: Tôi tán thành ý kiến của Ngài. Đây là một trường hợp ngoại lệ. Trong bối cảnh đó nếu chiến tranh kéo dài thêm 24 tiếng đồng hồ nữa, quân đội Ai-cập sẽ bị quét sạch hoàn toàn.

Đại sứ Hoàng: Tôi không đồng ý sự đánh giá này, ngay từ đầu chúng tôi đã có quan điểm khác về điểm này. Mỹ nói, cuộc chiến nổ ra trong vòng từ 72 đến 96 tiếng đồng hồ, người Ả rập sẽ bị đánh bại

Ngoại trưởng Kít-sinh-gơ: Tôi đã đánh giá thấp.

Đại sứ Hoàng: Cuộc chiến kéo dài đã 16 hoặc 17 ngày rồi. Như ông Kiều Quán Hoa đã nêu rõ, đó là thắng lợi vĩ đại của người Ả rập. Đó không phải là cuộc chiến sáu ngày năm 1967. Chúng ta có bất đồng về điểm này. Tôi không muốn trình bày thêm nữa.

Ngoại trưởng Kít-sinh-gơ: Chúng ta đã có đánh giá công khai khác nhau, tất nhiên trong đó có sự đánh giá của cá nhân. Tôi đã đánh giá thấp về thời gian. Nhưng không đánh giá thấp về kết quả.

[SaoVang]

Đại sứ Hoàng: Nhưng sự đánh giá ở đây dựa trên cơ sở khác nhau. Chúng tôi muốn biết quan điểm, bên nào đúng, bên nào không đúng. Chúng tôi cũng cho rằng, vũ khí là quan trọng, nhưng con người sử dụng vũ khí quan trọng hơn. Ngài có thể thấy đấy, kể từ ngày nước Anh nhận uỷ thác quản lý Pa-le-stin đến nay, người Ả rập nếm trải nhiều tủi nhục trong 90 năm qua.

Với sự ủng hộ của các nước lớn, ngày 5/6/1948 trong quá trình lập nên It-xra-en gồm hai mảnh đất, một nằm trong lãnh thổ Pa-le-stin, một nằm trong It-xra-en. Ngay ngày hôm sau, It-xra-en đã tấn công vào lãnh thổ của người khoảng một triệu người Ả-rập sống trên lãnh thổ Pa-le-tin bị đuổi khỏi quê hương, không nhà cửa mấy chục năm qua, người Pa-le-stin và người Ả-rập không nhà cửa, đành sống trong các trại ty nạn.

Sau cuộc chiến năm 1967 những người bạn Ả-rập của chúng tôi luôn cảm thấy nhục nhã. Đó là lý do giải thích tại sao người Ả-rập lại chịu nhiều đau khổ trong cuộc chiến tranh 1967 như vậy. Liên Xô cung cấp vũ khí cho họ, nhưng không cho phép tự do sử dụng, với mục đích là kiểm soát họ. Tất nhiên, người Ả-rập cũng không để Liên Xô thực hiện ý đồ của mình.

Người Ả-rập đã đánh trả các cuộc khiêu khích của It-xra-en, như Thứ trưởng Kiều Quán Hoa đã nói rõ trong lời phát biểu của, mình tại Hội đồng bảo an. Thứ trưởng Kiều nêu rõ người Ả-rập chiến đấu anh dũng, tại phần đất phía đông Xuy-ê, họ đã kéo lên quốc kì của họ.

Còn ở cao nguyên Gô-lan nơi địa thế bất lợi cho It-xra-en, người Xi-ri đã chiến đấu cực kì anh dũng. Ông Môt-xi Đa-niu tuyên bố, quân đội It-xra-en sẽ tấn công Đu-mát, nhưng điều đó không xảy ra. Người Ả-rập tại Pa-le-stin cũng tiến hành cuộc chiến đấu anh hùng. Chính phủ và nhân dân các nước Ả-rập khác cùng tham gia chiến đấu, số lượng về người và vật chất tăng lên, còn tình hình hiện nay thì tôi không được rõ lắm.

Ở một thời điểm nào đó nhân dân Ả-rập kiên cường sẽ có đánh trả bằng quân sự, Nhưng tôi không đồng ý với đánh giá của Ngài là họ sẽ bị đánh bại. Sẽ không có hoà bình một khi quyền lợi của người Ả-rập ở Pa-le-stin không được giải quyết. Tôi đã bày tỏ quan điểm của mình trước việc làm của Mỹ và Liên Xô chắc chắn cuối cùng người Ả-rập sẽ là người chiến thắng.

Ngoại trưởng Kít-sinh-gơ: Chúng tôi không chống lại người Ả-rập. Mục tiêu cơ bản của chúng tôi là ngăn chặn ảnh hưởng của Liên Xô, như tôi đã nói với Ngài ngay từ đầu. Chúng tôi rất nghiêm túc xem xét bài phát biểu của Thứ trưởng Ngoại giao của các Ngài tại Niu-oóc. Ngài sẽ thấy chúng tôi thi hành một chính sách tích cực dành cho người trập. Tôi tán thành quan điểm của Ngài, những năm qua họ đã rửa được nỗi sỉ nhục và chiến đấu rất dũng cảm.

Đại sứ Hoàng: Tôi muốn nói đôi điều và sẽ không nhắc lại nữa. Chúng ta là bạn cũ, nhưng chúng tôi có chính kiến riêng của mình. Ngài biết đấy, chúng tôi rất thông cảm với hoàn cảnh của nhân dân Ả-rập.

Ngoại trưởng Kít-sinh-gơ: Chúng tôi không yêu cầu các Ngài từ bỏ lập trường này.

Đại sứ Hoàng: Như chúng tôi đã nói trước đây, chúng tôi không chống lại nhân dân Do Thái, mà chỉ chống lại chủ nghĩa Do Thái phục quốc và cuộc xâm lược của nó. Đó cũng là quan điểm của người Ả-rập. Xin nói thêm rằng tôi từng là người lính, tôi không tin vào lý thuyết cho rằng vũ khí quyết định hết thảy. Nếu nói vũ khí là quyết định thì cách mạng Trung Quốc không bao giờ giành được thắng lợi. Và Oa-sinh-tơn cũng không bao giờ thắng lợi. Còn nhiều ví dụ khác có thể chứng minh.

Ngoại trưởng Kít-sinh-gơ: Như vậy, thì Uyn-tơn Lốt không có hy vọng tiếp quản Quốc hội rồi. Thưa Đại sứ, kế hoạch hiện nay của chúng tôi là ngày 5 hoặc 6 tháng 11 sẽ rời khỏi đây. Sau đó từ Cai-rô đi Trung Quốc. Nếu thuận tiện các Ngài cho biết có thể qua Pa-ki-xtan được không? Đó là chuyến đi không dễ chịu (cười).

Đại sứ Hoàng: Tôi sẽ báo ngay về nước việc này.

Ngoại trưởng Kít-sinh-gơ: Tôi rất mừng có dịp trao đổi với Thủ tướng nhiều vấn đề ở bên đó (người Trung Quốc đi ra cửa). Chắc các Ngài không tán đồng việc làm của chúng tôi tối qua. Thưa Đại sứ (cười). Tôi không muốn làm các Ngài quá căng thẳng.

Đại sứ Hoàng: Chúng tôi sẽ báo ngay về nước. Cá nhân tôi cho rằng (chuyến thăm dừng chân tại một số nước Ả rập) đó là một sáng kiến hay.

(Ngoại trưởng Kít-sinh-gơ soát lại các chi tiết trong chuyến thăm, Ả-rập Xê-út là nước cũng có khả năng viếng thăm)

[SaoVang]

chương IV
TÌM KIẾM LIÊN MINH CHIẾN LƯỢC

KIT-SINH-GƠ TẠI BẮC KINH
(THÁNG 11/1973)

Ngày 10-11-1973 với tư cách là Ngoại trưởng, Kít-sinh-gơ lần đầu tiên đến Bắc Kinh tiến hành hội đàm lâu dài với Mao Chủ tịch và Chu Thủ tướng. Đó là chuyến thăm lần thứ 6 của ông ta tới Bắc Kinh trong vòng chưa đầy hai năm. Chỉ cần quan chức ngoại giao Đài Loan xuất hiện tại Oa-sinh-tơn, quan chức cao cấp của Trung Quốc, trừ Đại sứ Hoàng Trấn ra, không thể Hội kiến với Ních-xơn hoặc Kít-sinh-gơ tại Oa-sinh-tơn. Kít-sinh-gơ khẳng định có lý do rất thuyết phục để đi gặp gỡ Mao và Chu. Song họ vẫn hài lòng về chuyện này bởi Kít-sinh-gơ không thể không đến gặp họ. Chuyện như sứ thần của một nước "Man di" trong lịch sử đến cống nạp cho Thiên triều Trung Hoa.

Sau cuộc họp cấp cao tháng 6/1973, quan chức Trung Quốc tỏ thái độ lạnh nhạt và những bất đồng trên vấn đề Cam-pu-chia, khiến Kít-sinh-gơ coi việc làm thế nào để xua tan nghi ngờ của Mao Trạch Đông và Chu Ân Lai là một nhiệm vụ quan trọng, tìm hiểu sâu suy nghĩ của Trung Quốc về vụ Oa-tơ-ghết và thái độ của họ đối với quan hệ Trung-Mỹ cũng là một việc làm không kém phần quan trọng trong chuyến thăm này.

Kít-sinh-gơ một lần nữa cam kết rằng Trung Quốc có tầm quan trọng cực kỳ đối với Mỹ. Phía Oa-sinh-tơn quyết tâm "kìm chân" Liên Xô tại Trung Đông và cho dù quan hệ với Đài Loan có diễn biến ra sao thì Kít-sinh-gơ vẫn nhằm đưa quan hệ Trung-Mỹ vào quỹ đạo bình thường. Và để "nêm chặt” mối quan hệ đó, Kít-sinh-gơ có cuộc mật đàm với Chu Ân Lai qua nhiều kênh, bằng nhiều hình thức, gián tiếp cung cấp cho Trung Quốc thông tin về hệ thống báo động chiến lược của Mỹ, nhằm nâng cao khả năng của Trung Quốc chống lại Liên Xô.

Sau cuộc hội đàm, Kít-sinh-gơ cho rằng đã thu được thành công lớn. Trong báo cáo gửi Ních-xơn, ông ta miêu tả "Hội đàm diễn ra trong bầu không khí chân thành", cuộc hội đàm chứng tỏ "Ngài và lãnh đạo Trung Quốc đã có nhận thức chung sâu hơn về triển vọng chiến lược của tình hình thế giới hiện nay".

Nhưng, trong khi quyền lực của Kít-sinh-gơ đang thay đổi tốt lên, thì Chu Ân Lai trong tình trạng sức khoẻ xấu đi. Năm 1972, bác sĩ phát hiện Chu Ân Lai bị ung thư dạ dày. Trong năm 1973, ông ta vẫn kiên trì làm việc. Những người nắm được tình hình cũng không thể đoán định được Chu Ân Lai sẽ ra sao trong tương lai.

Thời kỳ này có hàng loạt vấn đề chính trị cần được làm rõ. Mao Chủ tịch và Chu Thủ tướng đã nhất trí vấn đề mở cửa cho Oa-sinh-tơn. Nhưng Chu Ân Lai đã mất đi sự ủng hộ của Mao Chủ tịch, người đang nắm thực quyền, do Chu chống lại phái tả. Những phần tử "cấp tiến" trong Đảng được Mao đồng ý đã dấy lên phong trào phê phán Khổng Tử, chĩa mũi nhọn vào Chu Ân Lai, đẩy ông ta vào thế bị động, khiến Chu phải dành khá nhiều thời gian để đối phó với sự công kích của giới báo chí.

Sau tháng 11, Kít-sinh-gơ phát hiện vai trò của Chu Ân Lai đang thay đổi, ông ta đã nhận xét trong báo cáo gửi Ních-xơn rằng: "Vai trò của ông ta dưới Mao Chủ tịch rất nhiều”. Cho dù vai trò của Chu Thủ tướng bị giảm sút nhiều, nhưng trong cuốn sách "Năm tháng loạn lạc", Kít-sinh-gơ vẫn cứ miêu tả thái quá về các cuộc hội đàm với Chu, cho dù có lúc "hội đàm có vẻ lắng xuống".

Hai từ "lắng xuống" chưa nói lên sự đòi hỏi của Chu Ân Lai, ông ta yêu cầu Kít-sinh-gơ gây một "sự ảnh hưởng nào đó" đối với tập đoàn quân sự ở Chi Lê, đã lật đổ Chính phủ Xã hội chủ nghĩa của A-zen-đê tại Xanvađo ngày 11/9. Chu nói "Họ không nên đi vào con đường tàn sát đáng sợ". Chu Ân Lai đã khéo léo nêu với Kít-sinh-gơ đang trong bực dọc về vụ chiếc tuần dương hạm của Hải quân Mỹ mang tên "Ô- kla-hô-ma vừa đi qua eo biển Đài Loan cách Đại lục 25 kilômét, và gọi đó là "sự xâm nhập". Kít-sinh-gơ đành phải thừa nhận đây là "một hành động ngu xuẩn không thể lường trước".