Kissinger-Những biên bản hội đàm tuyệt mật chưa công bố

[SaoVang]

Kít-sinh-gơ: Theo tôi, Liên Xô muốn kiểm soát châu Âu về quân sự là chuyện rất khó. Nếu họ cứ rắp tâm làm như vậy thì buộc chúng ta phải nói chuyện trên chiến trường (Mao trao đổi với Chu). Liên Xô định đưa lục quân của họ đến đâu, đến Tiệp Khắc ư, hay đến nơi mà chúng ta hoàn toàn không có sự chuẩn bị, đó là điều nguy hiểm lớn nhất.

Mao Chủ tịch: Nếu cứ xét theo cách làm của họ ở Tiệp Khắc thì rất khó đoán định. Họ thi hành quỷ kế đối phó với Tiệp Khắc, dùng máy bay dân dụng để chuyển quân.

Kít-sinh-gơ: Bằng cách đó kiểm soát sân bay Pra-ha.

Mao Chủ tịch: Sau đó, quân đội chuyển đến đâu, người ta cứ tưởng là hành khách đi máy bay chứ có ai biết là quân đội đâu. Họ đã kiểm soát sân bay Pra-ha như vậy. Quân của họ đóng ở đâu là kiểm soát tình hình nơi đó.

Kít-sinh-gơ: Đúng vậy.

Mao Chủ tịch: Vì vậy, theo tôi, Liên Xô có tham vọng rất lớn, muốn nắm chặt lấy hai lục địa Âu-Á, bắc Phi và một số vùng khác, nhưng họ làm như vậy cũng gây nên một số phiền phức.

Kít-sinh-gơ: Miễn là các nước bị liên kết lại. (Mao mời khách thưởng thức trà)

Mao Chủ tịch: Họ lợi dụng thời điểm hiện nay các Ngài bị lún chân ở Trung Đông không rút ra được. Không thể bắt một mình Tổng thống các Ngài chịu trách nhiệm về vụ này, chính Giôn-xơn cũng phải chịu trách nhiệm.

Kít-sinh-gơ: Họ lợi dụng cơ may này khi nào?

Mao Chủ tịch: Khi vào Tiệp Khắc

Kít-sinh-gơ: Cả khi vào Ấn Độ

Mao Chủ tịch: Tôi không để ý lắm đến các vụ nhỏ. Tôi cho rằng, họ ký cái gọi là Hiệp ước không xâm phạm lẫn nhau với Ai Cập, I-rắc, Ấn Độ, cũng như Hiệp ước hữu nghị ký với Ấn Độ, chẳng giải quyết được gì cả. Vì vậy, khi họ kêu gọi chúng tôi việc ký Hiệp ước đại loại như vậy, tôi đã không đồng ý.

Kít-sinh-gơ: Đúng vậy, tôi có theo dõi.

Mao Chủ tịch: Có người nhận xét rằng, các Ngài đã bỏ lỡ cơ may hành động khi Ai Cập một mình đuổi quân Liên Xô đi, chính lúc đó các Ngài nên chìa bàn tay giúp đỡ Ai Cập. Tôi đã suy nghĩ về lời bình luận trên, cho rằng lúc đó các Ngài đang ngập trong vấn đề Đông Nam Á, không thể thoát ra được.

Kít-sinh-gơ: Rất đúng. Thưa Chủ tịch, ở đây có hai vấn đề một là chúng tôi đang bầu cử, hai là chúng tôi đang lún chân trong vấn đề Việt Nam. Chúng tôi không thể cùng một lúc đối phó ở hai đầu .

Mao Chủ tịch: Đúng vậy. Giờ thì các Ngài rảnh tay rồi.

Kít-sinh-gơ: Rảnh tay nhiều rồi.

Mao Chủ tịch: Tổ quốc của Ngài có vị triết gia Hê-ghen đã từng nói: "Tự do là tất yếu của hiểu biết". Không biết câu này thể hiện bằng tiếng Anh có chính xác không.

Kít-sinh-gơ: Đúng vậy.

[SaoVang]

Mao Chủ tịch: Ngài có chú ý đến một mệnh đề triết học của Hê-ghen: "Sự thống nhất trong đối lập” không?

Kít-sinh-gơ: Tất nhiên rồi, bởi về tư tưởng triết học tôi bị ảnh hưởng nhiều của Hê-ghen

Mao Chủ tịch: Hê-ghen và sau này là Phơ-bách đều là nhà tư tưởng vĩ đại. Một phần trong chủ nghĩa Mác bắt nguồn từ tư tưởng lý luận của hai ông. Họ là những người tiên phong của Mác. Không có Hê-ghen và Phơ-bách, thì cũng không có chủ nghĩa Mác.

Kít-sinh-gơ: Đúng vậy, Mác đã bỏ đi phần khuynh hướng mà giữ lại phần lý luận cơ bản của Hê-ghen.

Mao Chủ tịch: Ngài là Tiến sĩ chuyên ngành nào? Tiến sĩ triết ư?

Kít-sinh-gơ: Vâng (cười)

Mao Chủ tịch: Đúng, hay lắm. Thế Ngài không chuẩn bị để giảng bài cho tôi ư?

Kít-sinh-gơ: Tôi nghĩ rằng, về phương diện triết học Ngài hiểu hơn tôi rất nhiều. Ngài đã viết luận văn về triết rất sâu sắc. Hồi còn học ở Ha-vơt những năm 60, tôi đã trích lục trước tác của Ngài. Học trò của tôi luôn sửng sốt về nội dung tác phẩm.

Mao Chủ tịch: Tôi không hài lòng về mình. Vấn đề chính ở đây là tôi không nắm ngoại ngữ, nên không thể đọc nguyên tác của người Đức, người Liên Xô hoặc người Mỹ.

Kít-sinh-gơ: Tôi cũng không đọc được nguyên tác bằng tiếng Đức, chỉ đọc và hiểu được khi dịch thành tiếng Anh. Nguyên bản tiếng Đức rất sâu, rất khó. Thật vậy, một số quan điểm của Hê-ghen tôi hiểu qua tiếng Anh dễ hơn tiếng Đức, cho dù tiếng Đức là tiếng mẹ đẻ của tôi.

Thủ tướng Chu: Cấu tạo ngữ pháp tiếng Đức rất phức tạp nếu không hiểu đúng ngữ pháp sẽ dẫn đến hiểu nhầm. Vì vậy, nắm được tiếng Đức không dễ, nhất là phần lý luận trong các tác phẩm.

Mao Chủ tịch: (nói với Chu) Chắc đồng chí biết tiếng Đức

Thủ tướng Chu: Hồi trẻ có học, nhưng giờ quên hết rồi.

Kít-sinh-gơ: Câu trong tiếng Đức dài, cấu tạo ngữ pháp phức tạp. Tiếng Anh dễ hơn tiếng Đức. Một đặc điểm nổi bật của tiếng Đức là ...

Thủ tướng Chu: Tối qua, những người biết tiếng Đức nói đùa với nhau: Câu trong tiếng Đức dài đến vài trang giấy, nếu không tìm thấy động từ nằm ở cuối câu thì không hiểu câu đó nói gì, mà động từ lại thường xuất hiện ở cuối trang. Tất nhiên, nói như vậy có phần cường điệu. Một câu .không thể dài đến cả trang giấy.

Mao Chủ tịch: Ngài gặp Quách Mạt Nhược chưa? ông ta biết tiếng Đức. Ồ! Hiện nay đang nói về Hê-ghen cơ mà! Tôi có một đề nghị với Ngài.

Kít-sinh-gơ: Tôi không quen biết vị tiên sinh mà Chủ tịch vừa nêu tên.

Mao Chủ tịch: ông ta là con người tôn sùng Khổng Tử, nhưng hiện nay là Uỷ viên Trung ương Đảng chúng tôi Chúng ta hãy quay trở lại Hê-ghen. Khi đề cập đến lịch sử triết học Hê-ghen, Quách Mạt Nhược tỏ ra bất kính với Khổng Tử nhưng lại, kính trọng Lão Tử. Nhưng ông ta sùng bái hơn cả là triết học Phật giáo Ấn Độ.

Kít-sinh-gơ: Tôi không tán đồng quan điểm cuối cùng của Chủ tịch. Đó là thứ triết học tiêu cực.

Kít-sinh-gơ: Đó là câu chuyện tình yêu của trí thức phương Tây với người Ấn Độ, dựa trên tình cảm, trong nhận thức hoàn toàn sai lệch của phương Tây về triết học cuộc sống của Ấn Độ. Triết học Ấn Độ không một chút ý nghĩa thực tế nào.

Mao Chủ tịch: Một thuyết giáo trống rỗng

[SaoVang]

Kít-sinh-gơ: Đối với Gan-đi, phong trào không phải là nguyên tắc triết học. Bởi người Anh ưa nói đạo đức và tình cảm, nên không thể chống lại bằng bạo lực. Thực ra, người Anh đâu có trọng tình cảm. Với Gan-đi, đây không phải là nguyên tắc luân lý, mà là một sách lược giải phóng.

Mao Chủ tịch: ông ta tự kéo sợi lông cừu, uống sữa dê .

Kít-sinh-gơ: Đối với ông ta, cần có một kế hoạch chiến thuật.

Mao Chủ tịch: Tác động của chủ nghĩa Gan-đi đối với nhân dân Ấn Độ là hướng dẫn họ đi vào con đường bất đề kháng.

Kít-sinh-gơ: Một phần là như vậy. Đó cũng là đặc trưng tính cách và biết cách thay đổi của người Anh. Cho nên, theo tôi, Gan-đi cần nhận được viện trợ để chống lại người Anh, giành lại độc lập.

Mao Chủ tịch: Ấn Độ không có độc lập. Nếu họ không phụ thuộc vào Anh, thì cũng phụ thuộc vào Liên Xô. Phần lớn kinh tế của họ còn phụ thuộc vào các Ngài. Trong bản tin của Ngài sao không thấy món nợ của Ấn Độ vay Mỹ 10 tỷ đôâ-la, hay đấy là toàn bộ số nợ?

Kít-sinh-gơ: Đây không phải là toàn bộ số nợ. Không phải là 10 tỷ đô la, mà là gần 6 tỷ, trong đó khoản nợ chiếm 60%. Cũng có thể Ngài nói đúng. Tôi sẽ tra cứu sau (Hỏi Lốt đã tra cứu con số chưa)

Thủ tướng Chu: Bao gồm khoản nợ bằng Ru-pi?

Kít-sinh-gơ: Vâng, bao gồm khoản nợ bằng Ru-pi, cũng có thể nói khoản nợ bằng đô-la Mỹ.

Mao Chủ tịch: Tôi nhớ ra rồi? Tổng thống các Ngài nói Ngân hàng thế giới có khoản nợ 10 tỷ đô la.

Kít-sinh-gơ: Đúng vậy, bao gồm khoản nợ đơn phương, nợ Ru-pi, nợ song phương tất cả là 10 tỷ đô la Mỹ, có thể nhiều hơn đôi chút.

Mao Chủ tịch: Những điều Ngài vừa nói trước đây tôi không hề biết. Nếu Ngài đến thăm Trung Quốc lần nữa, ngoài đề tài chính trị ra, có thể trao đổi với tôi về triết học.

Kít-sinh-gơ: Tôi rất vui lòng, thưa Chủ tịch, nghiên cứu triết học là cái thú nhất của tôi.

Mao Chủ tịch: Nhưng là Ngoại trưởng mà muốn nghiên cứu triết học là chuyện khó.

Kít-sinh-gơ: Đúng vậy.

Mao Chủ tịch: Họ nói Ngài là "con tuấn mã không chịu ngừng vó".

Kít-sinh-gơ: Thủ tướng gọi tôi là "Cơn lốc"

Mao Chủ tịch: "Cơn lốc" thổi khắp thế giới!

Kít-sinh-gơ: Thưa Chủ tịch, Ngài Thứ trưởng Ngoại giao có nói với tôi trong cuộc hội đàm tháng 10, Ngài có quan đến điểm về thế giới Ả-rập. Tôi rất quan tâm điều này

Mao Chủ tịch: Đó là chuyện tôi trao đổi với phó Tổng thống Ai Cập. Hồi đó, ông ta bị ngài Lốt kiểm soát, bằng cách nào đó rồi. (cười)

Kít-sinh-gơ: ông Lốt không nói với tôi là trao đổi với ai.

Mao Chủ tịch: Với Sa-phia (phó Tổng thống Ai-cập), Ngài đã gặp ông ta chưa?

[SaoVang]

Kít-sinh-gơ: Tôi có gặp Xa-đát và hai, ba người khác

Mao Chủ tịch: Lần đó, tôi định khuyên ông ta nên đến với các Ngài. Bởi tôi theo dõi thấy Ngài có hội kiến và mời cơm các Ngoại trưởng Ả-rập, riêng chỉ có Ngoại trưởng I rắc, Xi-ri, Li-bi và Nam Yê-men là từ chối. Tôi chắc Ai Cập đã nhận lời mời.

Kít-sinh-gơ: Đúng vậy.

Mao Chủ tịch: Đó là nguyên nhân tôi lại phụ họa với Ngài (cười). Tôi rất mừng vì Ngài đã chiêu đãi các Ngoại trưởng Ả-rập.

Kít-sinh-gơ: Vâng, đây là hoạt động chính thức đầu tiên của tôi

Mao Chủ tịch: Theo tôi, vị Ngoại trưởng tiền nhiệm của Ngài không biết cách làm như vậy.

Kít-sinh-gơ: ông ta chắc có quan tâm. Nhưng theo tôi ông ta chưa coi họ là một bộ phận.

Mao Chủ tịch: Các quốc gia Ả-rập với dân số hơn 1 tỷ phân bố rộng khắp từ Đại Tây dương tới Vịnh Péc-xích.

Kít-sinh-gơ: Hiện nay dân số là 1,5 tỷ rồi.

Mao Chủ tịch: Bao gồm 19 nước

Kít-sinh-gơ: Chúng ta cần có sự nỗ lực to lớn và chân thành để thúc đẩy quan hệ với họ.

Mao Chủ tịch: Khó khăn khá lớn, bởi các quốc gia này khi thì liên kết với nhau, khi thì nội chiến, rất khó đối phó.

Kít-sinh-gơ: Năm 1959, Li-bi có chuyến thăm Trung Quốc không thành công.

Mao Chủ tịch: Chúng tôi cắt quan hệ ngoại giao từ năm 1959. Năm 1958, họ tính chuyện kiểm soát đường bờ biển và cảng khẩu của Trung Quốc. Thế là nổ ra tranh cãi. Trong cuộc đàm phán với Đại sứ của họ, tôi đập bàn, lớn tiếng mắng cho họ một trận (cười). Họ báo cáo lại về Mát-xcơ-va. Sau đó Khơ-rút-sốp tìm đến đặt vấn đề lập Hạm đội chung, vì Liên Xô và Trung Quốc. Lúc đó, ông ta tỏ ra rất trịnh thượng, bởi ông ta đã gặp Tướng Ai-xen-hao sau này trở thành Tổng thống, và nhận được khích lệ bởi cái gọi là "Tinh thần Trại Đa-vít". Đến Bắc Kinh, ông ta khoe khoang phải đi hội kiến Tổng thống Ai-xen-hao, và dùng tiếng Anh nói: "Đó là bạn của tôi" (hỏi Đại sứ Blúc-sơ có biết chuyện này không)

Đại sứ Blúc-sơ: Không. Tôi không hề biết chuyện này.

Mao Chủ tịch: Cũng coi như một cái tin. Sau chuyến thăm đó Khơ-rút-sốp không bao giờ trở lại Trung Quốc nữa. Nhưng ông ta đến Vla-đi-vốt-stốc.

Thủ tướng Chu: ở đó, Khơ-rút-sốp có bài diễn thuyết chống Trung quốc. Chưa có một vị lãnh đạo Liên Xô nào đến vùng phía đông xa hơn Vla-đi-vốt-stốc. Ngài Kít-sinh-gơ nói không hay biết chuyện xảy ra ở Xi-bia.

Thủ tướng Chu: Đã hai giờ rưỡi rồi.

Mao Chủ tịch: Tôi còn có một vấn đề nữa muốn trao đổi với Ngài. Có lẽ hôm nay chúng ta nói lâu quá. Đã bị vướng vào các chuyện khác (ý nói tiếp Đại sứ Blúc-sơ). Có vấn đề tôi muốn hỏi, nếu là Đảng Dân chủ cầm quyền, tôi nghĩ là họ sẽ thi hành chính sách cô lập.

Kít-sinh-gơ: Đó là vấn đề rất trầm trọng, thưa Chủ tịch. Theo tôi, trong tri thức hiện nay có khuynh hướng như vậy. Một số người của Đảng dân chủ cũng giữ quan điểm cô lập. Nhưng mặt khác hiện tượng khách quan buộc họ phải hiểu rằng không có gì thay thế được chính sách hiện hành của chúng tôi. Giờ đây họ đã hiểu được chút ít sự thực qua hàng loạt hành động phá hoại. Nhưng tôi cũng không biết được liệu họ có tiếp tục cái sách lược này không? Nhưng tôi cho rằng, họ sẽ trở lại với thực tế hiện nay.

[SaoVang]

Mao Chủ tịch: Nói như vậy chúng ta là đồng loại, chúng tôi ít nhiều vẫn còn hoài nghi.

Kít-sinh-gơ: Quả là tôi vẫn còn hoài nghi. Và tôi đặt nghi vấn đối với một số lãnh đạo. Nhưng tôi tin rằng thực tế buộc chúng tôi trở lại chính sách mà chúng tôi đeo đuổi. Thưa Chủ tịch. Đó là nguyên nhân cắt nghĩa tại sao chúng tôi phải lợi dụng thời gian chúng tôi vẫn còn trong Chính phủ để đẩy mạnh cái khả năng mà không gì thay thế được.

Mao Chủ tịch: điều chủ yếu thể hiện trong đề nghị về rút quân khỏi châu Âu .

Kít-sinh-gơ: Đúng vậy.

Mao Chủ tịch: Đó là sự trợ giúp cực lớn cho Liên Xô.

Kít-sinh-gơ: Chúng tôi sẽ không làm như vậy trong thời gian cầm quyền. Nó sẽ phát sinh hai sự việc, rút quân khỏi châu Âu và nếu có thách thức, sẽ nhanh chóng trở nên tàn khốc.

Mao Chủ tịch: Ngài nói đến "tàn khốc" muốn ám chỉ xảy ra chiến tranh.

Kít-sinh-gơ; Nếu cần thiết, nhưng...

Mao Chủ tịch: Tôi không thích Ngài giở mánh ngoại giao với tôi.

Kít-sinh-gơ: Nếu cần thiết, nhưng bài học của chúng tôi là vậy họ sẽ rút quân nếu như biết chúng ta phát động chiến tranh. Cho đến nay mà nói, họ đã sợ chúng ta.

Mao Chủ tịch: Theo tôi, tốt nhất là đừng để nổ ra chiến tranh. Tôi cũng không thích chiến tranh. Tuy rằng tôi nổi tiếng vì hiếu chiến (cười). Tôi cho rằng là điều không tốt nếu Ngài đánh nhau với Liên Xô. Còn Ngài thật sự muốn đánh nhau, thì tốt nhất nên sử dụng vũ khí thông thường, còn vũ khí hạt nhân nên giấu kỹ trong kho, không nên động đến nó.

Kít-sinh-gơ: Cho dù thế nào, chúng tôi sẽ không phát động chiến tranh.

Mao Trạch Đông: Thế thì tốt. Trước đây tôi có nghe nói Ngài đã giành được thời gian.

Kít-sinh-gơ: Nếu chúng tôi giành được thời gian nhưng lại đặt trong bối cảnh bị Liên Xô tấn công vào các vùng mà chúng ta đã trao đổi, thì chúng tôi có thể phản kích. Vì vậy, trong tình hình này, chúng ta cần phải chuẩn bị sẵn sàng.

Mao Chủ tịch: Hoàn toàn đúng: Mềm nắn rắn buông, Liên Xô là như vậy đấy (chỉ tiểu thư Vương và tiểu thư Đường nói đùa, khiến mọi người cười ồ) Ngài đừng nên ăn hiếp tiểu thư Vương và tiểu thư Đường, dù sao họ cũng là phái yếu.

Kít-sinh-gơ: Thưa Chủ tịch, theo tôi họ không thuộc phái yếu, bởi họ đâu có chấp nhận đề nghị của Chủ tịch (cười) .

Mao Chủ tịch: Cô này (tiểu thư Đường) là người Mỹ, còn cô này (tiểu thư Vương) là gián điệp Liên Xô (cười)

(Mao Chủ tịch tự đứng dậy đi theo các vị khách Mỹ ra ngoài đại sảnh, lần lượt tạm biệt từng người với thư ký phụ trách, Đại sứ Blúc-sơ và Uyn-tơn Lốt, sau đó gọi phóng viên nhiếp ảnh chụp hình. Bắt tay thư ký phụ trách, Mao nói: "Chuyển lời hỏi thăm của tôi tới Tổng thống Ních-xơn". Thư ký phụ trách hứa nhất định sẽ chuyển lời. Đại sứ Blúc-sơ và Uyn-tơn Lốt nói họ rất vinh dự vì được gặp Mao Chủ tịch. Chủ tịch nói trước đây từng gặp cả hai người, Đại sứ Blúc-sơ nói, ông ta còn nhớ rõ).

[SaoVang]

Lời dẫn

Trước đó, Kít-sinh-gơ và Chu Ân Lai đã chuyển sang trao đổi một số vấn đề chung chung, như phong tỏa tài sản, danh mục chi tiết về thiệt hại của nước ngoài. Theo đề nghị của Kít-sinh-gơ cần thúc đẩy việc tạo ra bầu không khí buôn bán, hợp tác và đầu tư với Trung Quốc, đây là cần thiết và là điều kiện để trao cho Trung Quốc chế độ tối huệ quốc. Một số công ty của Mỹ đã thực hiện hợp tác với Trung Quốc, M.W. Kei-lớp xuất sang Trung Quốc khối lượng lớn cây trồng. Một số công ty như MON SANTO đã cử người sang Trung Quốc bàn chuyện hợp tác.

Đa-vít Blúc-sơ đề nghị với Kít-sinh-gơ giải quyết vấn đề phong tỏa tài sản của người Mỹ ở Trung Quốc và tranh cãi về đền bù để Ngân hàng Hoa Kỳ hỗ trợ Trung Quốc về tài chính, nhằm nhập khẩu toàn bộ nguyên liệu và thiết bị, trên cơ sở thanh toán trả chậm.

Tuy Chu Ân Lai cam kết Trung Quốc thực hiện hiện đại hóa, nhưng ông ta lại không sẵn sàng giải quyết vấn đề đền bù và phong tỏa tài sản, ông ta không chỉ lo những người còn giữ cổ phiếu cũ về đường sắt sẽ khởi tố, trong đó có cả người Mỹ lao vào cuộc may rủi, mà còn lo ngân hàng nước ngoài đã phong tỏa trái phép tài sản với số tiền là 17 triệu đô la. Người Mỹ đòi bồi thường số tiền đó với danh mục chi tiết vì tổn thất là có thật. Chu tính toán nếu ông ta ký một Hiệp định hoàn trả, thì nhất định sẽ bị số phần tử cấp tiến tấn công.

Những vấn đề trên và vấn đề quan hệ Mỹ-Đài Loan gắn chặt với nó, mãi cho đến năm 1979 thời kỳ Chính phủ Ca-tơ mới được giải quyết. Kít-sinh-gơ không sốt sắng với vấn đề danh mục chi tiết về thiệt hại và vấn đề phong toả tài sản mà trong buổi làm việc cuối cùng với Chu vào tối thứ ba và sáng thứ tư, ông ta muốn cố gắng giải quyết vấn đề lực lượng tàu ngầm hạt nhân của Bắc Kinh và cố gắng hoàn thiện quan hệ hợp tác chiến lược chặt chẽ hơn với Trung Quốc.

Chúng tôi không thể có được biên bản hoàn chỉnh về buổi làm việc đêm thứ ba. Rõ ràng Uyn-tơn Lốt đã trao đổi bản sao cho chuyên viên về Viễn Đông của Bộ Ngoại giao, còn biên bản gốc cất trong hồ sơ. Nhưng qua cách ghi chép cho thấy, còn nhiều điều không được ghi trong biên bản. Đó cũng là ví dụ về cách làm của hệ thống kiểm soát thông tin của Kít-sinh-gơ. Để kiểm soát các chi tiết nhạy cảm trong cuộc trao đổi, ông ta thường bắt cấp dưới viết lại biên bản hội đàm sạch sẽ hơn. Qui trình làm việc này, Lốt từng chứng kiến và cho rằng "cách làm lãng phí thời gian".

Lời dẫn giải nội dung hội đàm tối thứ ba tuần trước cho thấy: Chu Ân Lai chấp nhận yêu cầu của Kít-sinh-gơ là huỷ bỏ quyết định của Bộ Ngoại giao về việc ra lệnh cho nhóm an ninh hải quân rời khỏi Bắc Kinh. Đối với Kít-sinh-gơ, nhóm này buộc phải về nước sẽ tạo ra một tiền lệ xấu nó cũng không phù hợp với chính sách ngoại giao truyền thống của Mỹ.

Blúc-sơ có vẻ hoan nghênh nhóm an ninh hải quân đã có đóng góp vào hoạt động xã giao của sứ quán, thì Kít-sinh-gơ lại tỏ ra không hài lòng. Kít-sinh-gơ nói với Tư lệnh Hao-ơ: "ông hãy cùng với người của mình giải quyết vụ việc này đi. Đây không phải là trại hè. Họ cần được kiểm soát. Kít-sinh-gơ cho rằng, chuyện này có thể coi như làm giảm bớt sự chú ý của dư luận đối với Oa-tơ-ghết. Chu Ân Lai nói bằng một giọng châm biếm: "Có lẽ nên cử một số Hồng vệ binh sang Oa-sinh-tơn, để số thanh niên để tóc dài ở Mỹ đến xem họ".

Do không muốn để chuyện bé xé ra to ảnh hưởng tới quan hệ Trung-Mỹ, Chu Ân Lai đồng ý giữ lại lính thủy đánh bộ và Kít-sinh-gơ cũng đồng ý với yêu cầu của Chu là, lính thủy đánh bộ không mặc sắc phục. Nhưng vấn đề vẫn chưa được giải quyết. Với vị trí hiện nay, Chu hoàn toàn không chỉ huy được Bộ Ngoại giao. Trong vòng vài tuần sau đó, Đại sứ Blúc-sơ báo cáo về nước "sự căm ghét nhóm an ninh hải quân đang tăng lên và nhóm này phải nhanh chóng về nước.

[SaoVang]

Đối với Kít-sinh-gơ, một vấn đề bức xúc nữa là vấn đề người được tín nhiệm thay thế của Mỹ ở Nam Việt Nam. Quân Mỹ đã rút ra khỏi cuộc chiến. Ý định của Kít-sinh-gơ là kéo dài khoảng cách thời gian từ khi quân Mỹ rút đi đến chính quyền Sài Gòn sụp đổ. Kít-sinh-gơ yêu cầu Chu Ân Lai bằng ảnh hưởng của mình, ngăn chặn "các hành động vi phạm nghiêm trọng".

Chu Ân Lai cam kết rằng sẽ không để xảy ra cuộc tấn công hủy diệt, làm cho quân Mỹ phải kinh hoàng”. Thay thế vào đó là hàng loạt cuộc chiến đấu quy mô nhỏ của quân Giải phóng và quân Bắc-Việt, nhằm đánh bại quân đội Sài Gòn và giành lại đất đai của họ đã mất trước đây. Chu Ân Lai lưu ý Kít-sinh-gơ và thừa nhận "xô sát nhỏ là không thể tránh được".

Sau khi trao đổi ngắn về phong trào sinh viên Thái Lan đang nổ ra ở Thái Lan, Chu Ân Lai và Kít-sinh-gơ trở lại vấn đề Cam-pu-chia.
Chu Ân Lai muốn biết tại sao Mỹ kiên quyết ủng hộ Chính phủ Lon-non. Kít-sinh-gơ nói, độ tin cậy về Chính phủ này còn là vấn đề lớn. Tuy nhiên, ông ta "không phản đối Hoàng thân Xi-ha-núc trở về nước”.

Thủ tướng Chu: Ngài không có cam kết theo Hiệp ước với Lon-non như với Nguyễn Văn Thiệu. Hơn nữa chính quyền quân phiệt độc tài ở Băng Cốc đang có sự thay đổi, nhưng họ không thể là lực lượng chính. Nếu khu vực này có hòa bình, trung lập thì tình hình sẽ khá hơn.

Kít-sinh-gơ: Xin nói thực, vấn đề chính giữa chúng tôi với Cam-pu-chia là: Tổng thống Ních-xơn muốn lấy Cam-pu-chia làm ví dụ chứng minh cho toàn bộ chính sách hỗ trợ bị phá sản. Bởi nếu chính quyền Sài Gòn sụp đổ sẽ tác động đến các chính sách khác của chúng tôi. Đó là điều chúng tôi cần quan tâm.

Thủ tướng Chu: Thượng nghị sĩ Men-sphin tại sao lại tán thành nới lỏng quản chế để Xi-ha-núc trở về.

Kít-sinh-gơ: Thượng nghị sĩ Men-sphin là người theo chủ nghĩa cô lập truyền thống. Đối với quan hệ Trung Quốc - phương Tây, ông ta là người theo chủ nghĩa cô lập thực thụ. Ngoài ra ông ta có tình cảm sâu nặng với Hoàng thân Xi-ha-núc, nên ông ta không đòi hỏi bất kỳ sự trả lời nào về Xi-ha-núc và Cam-pu-chia nếu không dính tới chuyện hiện tại. Còn Xi-ha-núc, theo tôi là kẻ tính toán cặn kẽ.

Phần sau biên bản này vẫn do Thượng nghị viện bảo quản trong bí mật, là một phần nội dung cuộc họp đêm thứ ba mà cho đến nay không thể thu thập được toàn bộ biên bản. Phần được trích dẫn cho thấy Kít-sinh-gơ tiếp tục cố gắng lập một "liên minh không tuyên bố” với Bắc Kinh và tính đến chuyện báo động sớm về cuộc tấn công, nếu Liên Xô phát động nhằm chống Trung Quốc. Tuy rất quan tâm đến đề nghị của Kít-sinh-gơ, nhưng mãi đến sáng hôm sau, Chu mới đưa ra nhận xét về ý đồ này.

[SaoVang]

Nhà Trắng
BIÊN BẢN GHI NHỚ VỀ HỘI ĐÀM.
TÀI LIỆU MẬT. KHÔNG PHÂN PHÁT

Người dự:

Chu Ân Lai, Thủ tướng Quốc vụ viện; Diệp Kiếm Anh, Phó Chủ tịch Quân ủy TW; Thái Hồng Cảnh, Thứ trưởng Bộ Ngoại giao; Đường Văn Sỉnh, phiên dịch; Bà Dương Dịch Vân nhân viên ngoại giao.

Tiến sĩ Hăng ri Kít-sinh-gơ, Ngoại trưởng; Đại sứ Đa-vít Blúc-sơ; Tư lệnh G.T. Hao-ơ; Bà Uây-ma Hôp, thư ký Hội nghị.

Thời gian: Thứ ba, ngày 13-11-1973 -Từ 10H00 -12h30

Địa điểm : Đại lễ đường Nhân dân tại Bắc Kinh

(Ghi chú: nguồn tư liệu, PPS số 381 về chuyến thăm Trung Quốc của Tổng thống.)

Kít-sinh-gơ: Hiện nay, chúng tôi có thể trợ giúp về hai phương diện.

Một là, nếu chiến tranh kéo dài, chúng tôi có khả năng cung cấp trang bị và các dịch vụ khác.

Một phương pháp nhằm rút ngắn thời gian bị tấn công là vấn đề mà bất kỳ quân đội nào cũng cần phải xem xét để bảo vệ đất nước mình.

Cảnh báo sớm cũng là vấn đề tồn tại của nhiều quốc gia. Đối với máy bay ném bom nếu cảnh báo sớm có nghĩa không để hệ thống phòng không, phòng ngự bị phá huỷ hoàn toàn. Còn đối với tên lửa thì phải được báo động trước khi tên lửa nổ tung. Xuất phát từ lợi ích của hai phía, bất cứ sự trợ giúp nào mà chúng tôi giành cho các Ngài đều thực hiện theo phương pháp khó phát hiện. Nếu nói về tên lửa tấn công, chúng tôi có hệ thống vệ tinh rất tốt để thực hiện báo động sớm. Vấn đề là làm thế nào các Ngài có được thông tin nhanh nhất.

Chúng tôi chuẩn bị lập đường dây nóng giữa Bắc Kinh với vệ tinh. Như vậy chỉ trong vòng vài phút các Ngài sẽ nhận được thông tư của chúng tôi.

Thủ tướng Chu: Qua vệ tinh ư?

Kít-sinh-gơ: Đúng vậy. Thông tin trước hết truyền tới Oa-sinh-tơn sau đó đến Bắc Kinh. Chúng ta có thể thực hiện việc đó bằng cách áp dụng một trong hai phương pháp không gây chú ý.

Một là, chúng tôi tuyên bố đã lập đường dây nóng với Bắc Kinh; như đường dây nóng đã lập với Mát-xcơ-va, với Nhật Bản. Nhưng họ không thể biết được tính chất đặc biệt của đường dây nóng lập với các Ngài. Như vậy, các Ngài có thể nhanh chóng di chuyển máy bay ném bom đi nơi khác trước khi xảy ra tấn công. Nếu điều kiện cho phép, còn có thể di chuyển cả tên lửa. Tuy vậy, các Ngài còn cần lập hệ thống thông tin giữa Bắc Kinh với các căn cứ của mình. Về phương diện này chúng tôi chỉ có thể trợ giúp các Ngài trong bí mật.

Một hình thức khác là, giữa chúng ta ký một Hiệp định về không để chiến tranh hạt nhân nổ ra đột ngột, như Hiệp định chúng tôi ký với Liên Xô, tôi rất chú ý đến hình thức lập đường dây nóng với Bắc Kinh mà không gây nên chú ý của dư luận. Chúng tôi có thể cung cấp cho các Ngài kỹ thuật Ra-đa tương tự, nhưng phần chế tạo các Ngài phải tự lo liệu.

Thủ tướng Chu: Về việc Ngài muốn trao đổi, tôi cần nghiên cứu một chút. Sáng sớm mai tôi đến chia tay với Ngài trước khi Ngài rời đây. Theo tôi, một số điều nói đến có ích cho chúng tôi. Tuy rằng trong chiến tranh con người là nhân tố kỹ thuật vũ khí trong quyết định, nhưng cũng cần tính đến nhân tố kỹ thuật vũ khí trong thực tế.

[SaoVang]

Lời dẫn

Cuộc thảo luận kết thúc, ngay hôm sau Kít-sinh-gơ và Chu Ân Lai cùng nghiên cứu các chi tiết cuối cùng về bản thông cáo Bắc Kinh-Oa-sinh-tơn. Kít-sinh-gơ miêu tả cuộc trao đổi là tích cực, bởi nó đưa hoạt động "chống bá quyền” đến nhiều nơi trên thế giới, chứ không hạn hẹp trong khu vực châu Á-Thái Bình Dương, đồng thời kêu gọi "có nhiều cuộc tiếp xúc hơn nữa ở cấp cao" giữa Trung Quốc và Mỹ, còn đề nghị với Trung Quốc hãy có phản ứng tích cực hơn về chuyến thăm sớm hơn của Ních-xơn; Thông cáo nhắc lại "Kiên trì nguyên tắc một nước Trung Quốc". Kít-sinh-gơ hy vọng như vậy Mỹ sẽ không bị bó tay khi quan hệ với cả Đài Loan và Trung Quốc.

Kít-sinh-gơ và Chu Ân Lai hầu như không ngủ, đã trao đổi thêm một số vấn đề nhạy cảm trong sáng sớm ngày thứ tư, như vấn đề chính sách đối với Nhật Bản. Chu Ân Lai yêu cầu Mỹ cung cấp nhiều hơn nữa viện trợ cho Pa-kit-xtan, và nêu lên chỗ mạnh và nêu lên chỗ yếu trong chính sách ngoại giao của Thượng viện Mỹ.

Hai biên bản đứt đoạn về vấn đề này hiện nằm trong Hồ sơ, biên bản hoàn chỉnh chắc phải chờ Mỹ cho công bố công khai. Trước khi Kít-sinh-gơ rời Bắc Kinh đi Tôkyô, Chu Ân Lai đề nghị Kít-sinh-gơ xem xét khả năng định hướng chính sách của Nhật Bản. Theo Chu Ân Lai, Nhật Bản còn có một sự lựa chọn nữa ngoài hai sự lựa chọn (chủ nghĩa dân tộc truyền thống và liên minh với phương Tây) mà Kít-sinh-gơ đề cập đầu tuần qua.

Bắc Kinh và Oa-sinh-tơn cần hiểu rằng, có thể Tô-ky-ô tìm kiếm ở Mát-xcơ-va "một cái ô hạt nhân bảo vệ khác". Để ngăn cản Nhật Bản tìm kiếm sự bảo hộ của Liên Xô, Chu Ân Lai thôi thúc Kít-sinh-gơ đẩy Nhật Bản tiếp tục duy trì liên minh với phương Tây.

Rõ ràng, cuộc hội đàm của họ diễn ra rất lâu, cho phép Chu Ân Lai bàn nhiều về khả năng Liên Xô phát động tấn công, trước khi đưa ra ý kiến chung quanh đề nghị lập đường dây nóng, ông ta thừa nhận những thông tin tình báo là rất cần, nhưng cũng rất nguy hiểm với Trung Quốc.

Theo Chu Ân Lai, đề nghị lập đường dây nóng của Kít-sinh-gơ chỉ có thể thực hiện theo cách làm cho người ta hiểu rằng hai nước Trung-Mỹ không phải là Đồng minh. Kít-sinh-gơ tán thành ý kiến này. Chu Ân Lai nói, thông tin vệ tinh cũng có thể lộ bí mật. Nhưng trong biên bản không thấy ghi phản ứng của Kít-sinh-gơ ra sao.

Kít-sinh-gơ đã cung cấp cho Chu Ân Lai bản dự thảo về lập đường dây nóng và dự thảo Hiệp định về cuộc chiến hạt nhân đột ngột, coi đó là sự bảo vệ vô hình cho việc trao đổi tình báo. Kít-sinh-gơ muốn chuyển sang trao đổi vấn đề khác, nhưng Chu Ân Lai, Mao Trạch Đông và Diệp Kiếm Anh muốn nghiên cứu sâu vấn đề này. Chu nói với Kít-sinh-gơ, Đại sứ Hoàng Trấn sẽ có phúc đáp Oa-sinh-tơn về vấn đề này trước khi về nước báo cáo tình hình công tác.

Do quan hệ Trung-Xô rất căng thẳng, trong Chính phủ Trung Quốc có người phản đối chính sách mềm dẻo của Mao đối với Mỹ, nên đề nghị của Kít-sinh-gơ rất dễ gây ra bùng nổ bất đồng. Chu Ân Lai đảm bảo với Kít-sinh-gơ rằng chỉ một số rất ít quan chức biết việc này, nhưng vị trí của Chu Ân Lai cũng không vững chắc, để ông ta có thể chứng kiến quá trình quyết định cho đề nghị trên.

Không còn nghi ngờ gì nữa, Hoàng Trấn đã bị lôi cuốn vào cuộc trao đổi, nên đã mấy tháng rồi chưa trở lại Oa-sinh-tơn để có phản ứng trước đề nghị của Kít-sinh-gơ. Năm sau, quan hệ Mỹ-Trung có hạ hỏa đôi chút.

Mấy năm sau, trong một bản báo cáo gửi Tổng thống Pho, Kít-sinh- gơ phát hiện "ở Bắc Kinh có người chỉ trích quan hệ giữa Trung Quốc và Mỹ quá gần nhau” từ cuối năm 1973 đến 1975. Kít-sinh-gơ tin rằng, chính sách ngoại giao của Mao đang chịu sức ép rất lớn. Đề nghị của ông ta và phản ứng của Chu về đề nghị này khiến một số người Trung Quốc có uy tín cho rằng, tầng lớp lãnh đạo đã đi quá xa.

[SaoVang]

BIÊN BẢN GHI NHỚ VỀ HỘI ĐÀM.
TÀI LIỆU TỐI MẬT, KHÔNG PHÂN PHÁT

Người dự: Thủ tướng Chu Ân Lai; Phiên dịch Đường Văn Sinh; Tiến sĩ Hăng-ri Kít-sinh-gơ, Ngoại trưởng; Tư lệnh hội đồng an ninh quốc gia: G.T.Hao-ơ Bà A-gien-luýt, thư ký Hội nghị.

Thời gian: Thứ tư, ngày 14/11/1973 Buổi sáng, 7h35 - 8h25

Địa điểm: Nhà khách chính phủ tại Bắc Kinh.

Chủ đề: Nhật Bản, vấn đề quyền lực của Quốc hội Mỹ, vấn đề Pa-ki-xtand

(Ghi chú: Nguồn tư liệu PPS số 372 biên bản hội đàm của Bộ trưởng Ngoại giao tại Bắc Kinh tháng 11 năm 1973.)

Thủ tướng Chu: Chúng tôi muốn trao đổi với Ngài sự đánh giá của chúng tôi về tình hình Nhật Bản. Ngài từng nêu ra hai khả năng lựa chọn, nhưng họ có khả năng lựa chọn thứ ba. Bởi Nhật Bản hiểu rất rõ là họ đang núp dưới cái ô hạt nhân bảo vệ của các Ngài. Khi tới Nhật Bản, Ngài sẽ thấy tình trạng của họ ra sao, nếu không có cái ô bảo vệ hạt nhân của Mỹ, lúc đó, họ sẽ tìm kiếm một cái ô bảo vệ hạt nhân khác. Đó là điều mà cả hai phía chúng ta muốn tránh.

Một số nhà chính trị Nhật Bản có tầm nhìn xa chắc chắn nhận ra sự nguy hiểm này. Tất nhiên, chúng tôi không nghĩ rằng, các Ngài nói hết với họ kế hoạch bảo vệ Nhật Bản bằng cái ô hạt nhân. Các Ngài ký với Nhật Bản Hiệp định phòng vệ, các Ngài cũng không nói với họ tất cả chi tiết, nhưng chúng tôi có cảm giác các Ngài đã đến sát bên họ, bởi lúc này họ không thể thiếu cái ô bảo vệ hạt nhân và năng lượng của các Ngài.

Hơn nữa nhu cầu của họ không chỉ hạn hẹp ở năng lượng, mà tất cả tài nguyên cần cho nền kinh tế. Về phía họ, cái yếu của họ chính là một số nhà chính trị quá thiển cận. Nhưng tôi hiểu câu nói "Anh hùng sinh ra trong loạn lạc". Về kinh tế, các Ngài cũng đã đưa Nhật vào trong "Hiến chương Đại Tây dương" mới, góp phần lấy lại lòng tin của họ. Nhật Bản sẽ gặp nhiều khó khăn mới, sẽ xuất hiện các loại tư tưởng lạ lùng.

Kít-sinh-gơ. Họ rất chuyên nghiệp về mặt đó.

Thủ tướng Chu: Các Ngài không thể thăm dò quá nhiều về vấn đề cơ sở của họ. Các Ngài cần tưởng tượng xem nếu cơ sở kinh tế, chính trị của họ yếu ớt, dư luận công chúng của họ phức tạp thì tình hình sẽ diễn biến thế nào? Nhưng chắc cơ sở của họ không thua kém chúng tôi (cũng như so với các Ngài).

Kít-sinh-gơ: Dư luận công chúng ở Nhật Bản phức tạp hơn ở Mỹ, Chính phủ của họ hành động không được tự do như chúng tôi, về công việc ngoại giao, Chính phủ chúng tôi hành động còn tự do hơn.