Kissinger-Những biên bản hội đàm tuyệt mật chưa công bố

[SaoVang]

Trong các vấn đề thuộc nhóm thứ nhất, tôi đã sắp xếp các vấn đề Quy chế Tối huệ quốc, ngũ cốc, tham quan nhà máy và thượng nghị sĩ Giắc-xơn. Nếu Ngài có thể biến thượng nghị sĩ Giắc-xơn thành một vấn đề ngoại giao, tôi sẽ rất mừng. (cười to). Chúng tôi sẽ sắp xếp việc di dân của ông ấy một cách vô điều kiện, coi như một sự nhượng bộ đơn phương đối với bất kỳ một nước nào. Nếu ông ta đến đây, Ngài có thể coi ông ta như cặn bã an ninh quốc gia mà không cần do dự gì.

Tôi không hề nghi ngờ, thưa Ngài Tổng Bí thư, rằng Đại sứ của Ngài đã miêu tả rất đầy đủ với Ngài về tình hình trong nước Mỹ, thế nhưng, lẽ dĩ nhiên, rất rõ ràng rằng, tình hình trong nước Mỹ không phải là cơ sở cho chính sách ngoại giao của Liên Xô. Trên thực tế, Liên Xô cũng đã cho thấy mình có hạn chế đặc biệt trong việc bình luận về tình hình trong nước Mỹ. Tôi muốn nói vài lời để Ngài Tổng Bí thư có thể biết được tình hình áp dụng những hành động nói trên.

Đầu tiên, như Ngài đã biết, tôi là một người cộng sự thân thiết của Tổng thống Ních-xơn. Tôi tin, như tôi đã nói trong tuyên bố công khai, lịch sử sẽ đối xử với ông ta nhân từ hơn so với những người cùng tuổi đối xử với ông ta. Điều này quả đúng như vậy, không hiểu nguyên nhân tại sao, trong giai đoạn cuối cùng của nhiệm kỳ Tổng thống của ông ấy lại xuất hiện nhiều trạng thái căng thẳng đến thế.

Hiện nay trong Quốc hội, một phần rất lớn của nguyên nhân đã trở nên rõ ràng hơn. Theo truyền thống, Quốc hội thường chịu sự khống chế của uy tín cá nhân Tổng thống. Nhưng đến năm cuối cùng thì xu thế này đã biến mất, vì vậy, tình hình trở nên gian nan hơn. Trong một tháng cuối cùng, Quốc hội đã làm được rất nhiều việc mà vốn người ta không thể làm được trong nhiệm kỳ bình thường của một Tổng thống.

Brê-giơ-nhép: Chúng tôi cũng chú ý thấy thế.

Kít-sinh-gơ: Tôi nói những điều kể trên không phải để nhằm thay thế sự thật, mà là nhằm giúp thêm cho sự hiểu biết của các Ngài. Sau khi tân Tổng thống lên, ông ta đã bị đuổi kịp rất nhanh trong cuộc cạnh tranh bầu cử Quốc hội mới. Thế nhưng tôi nghĩ, như Ngài đã tận mắt nhìn thấy quan hệ cá nhân giữa tôi và tân Tổng thống chí ít cũng thân mật như với người tiền nhiệm của ông ấy. Ngài có thể dựa vào quan sát của bản thân. Khi kết thúc bầu cử, lúc Quốc hội đưa ra quyết định cuối cùng về việc ai lo việc ngoại giao, thái độ của chúng tôi đều rất kiên quyết.

Brê-giơ-nhép: Có phải mùa thu năm nay không?

Kít-sinh-gơ: Nó sẽ bắt đầu sau Hội nghị Vla-đi-vô-tốc vào tháng 1 năm 1975. Đấu tranh với Quốc hội trước chẳng có ý nghĩa gì. Quốc hội trước sẽ họp trở lại từ hai đến ba tuần vào ngày 18 tháng 11. Chúng tôi phải giành được dự luật thương mại từ nơi họ. Nhưng vấn đề cơ bản còn phải đến tháng 1 mới bàn bạc được.

Trong nội tâm, Ngài đánh giá tình hình và cho rằng trước bầu cử Tổng thống chẳng qua chỉ là quyền Tổng thống. Nhưng ngày hôm qua ông ấy đã tiến hành một loạt diễn thuyết càng kịch liệt hơn nhằm vào quan hệ của chúng ta. Hiểu được sự bắt đầu của tình hình vào đầu tháng 1 kiến chúng ta trở lại với tình trạng năm 1972, chứ không phải tình hình từ năm 1973 đến 1974 như Ngài hiểu.

Đó chính là nguyên nhân vì sao Hội nghị Vla-đi-vô-tốc của Ngài lại rất quan trọng.

[SaoVang]

Bây giờ, tôi lại xin nói về vấn đề trong nước mà Ngài đã nêu ra, thứ tự lần lượt đi lên theo tầm quan trọng của chúng. Ví dụ, việc nhân viên Liên Xô tham quan nhà máy. Tôi cho rằng, một đạo luật thì không thể do vấn đề ý thức hệ mà ảnh hưởng đến hành vi của các quan chức được. Khi Ngài nói đến những điều kể trên tôi thấy rất phẫn nộ về hành vi của các bạn tôi.

Nhưng dù là tôi hay là họ đều chưa hề nghe những sự việc đó. Chúng ta không thể lại biên soạn một đạo luật nhà nước mới, cho nên tôi đề nghị Ngài Tổng Bí thư, thà đi đến thông cảm sau còn hơn là mất thời gian vào việc này. Dù là chuyến thăm của Tổng Bí thư hay là của Chính phủ Liên Xô chúng tôi đều cho là rất quan trọng. Trừ phi là vấn đề tham quan đầu đạn tên lửa của chúng tôi, còn ngoài ra thì chúng tôi nhất định tán thành hết.

Brê-giơ-nhép: Tất nhiên chúng tôi không để ý đến việc tham quan đầu đạn. Bất kỳ việc xem xét để cho phép này đều phải xuất phát từ Bộ Chính trị, nhưng Bộ Chính trị không bao giờ đồng ý cho phép như vậy cả. Như Bộ trưởng Ngoại giao của chúng tôi nói, xem đầu đạn không phải không có nguy hiểm.

Kít-sinh-gơ: Đúng thế. Nhưng mặc dù vậy, nếu có những chuyến thăm mà ông Đại sứ cho là quan trọng, thì các Ngài cứ yên tâm, nó nhất định sẽ được sắp xếp. Còn nếu nó bị từ chối ở một ngành cấp dưới, thì đó sẽ không phải là kết quả cuối cùng. Đúng rồi, còn một việc nữa tôi muốn nêu là: Đoàn đại biểu nông nghiệp của chúng tôi oán trách rằng trong chuyến sang thăm gần đây nhất của họ, họ chẳng được xem cái gì cả, và đó không phải là vấn đề đơn phương.

Brê-giơ-nhép: Tôi không hề biết việc này.

Kít-sinh-gơ: Chi bằng chúng ta có thể thế này, chỉ cần một bên cho là sự việc hệ trọng, thì chúng ta thông qua Đại sứ sẽ báo cho đối tác bên kia biết.

Brê-giơ-nhép: Tôi đồng ý.

Kít-sinh-gơ: Tôi cam đoan với Ngài rằng chính sách của chúng tôi sẽ không thay đổi về việc mua ngũ cốc, tôi nghĩ rằng Bộ trưởng Xi-mon đã giải thích việc này rồi. Chúng ta đứng trước một tình hình là, nếu chúng ta đồng ý ký kết hợp đồng, vật giá sẽ tăng vọt lên, nhân dân của chúng tôi sẽ phê phán chúng tôi. Điều này chẳng khác gì để cho Quốc hội đi lừa gạt ngành kiểm tra xuất khẩu vì có chủ trương không bán ngũ cốc cho Liên Xô.

Brê-giơ-nhép: Tôi không cho rằng chúng ta phải lãng phí thời gian trong vấn đề này, nhưng sự thực là, qua thông tin của giới báo chí chúng tôi được biết Mỹ đã bán cho Trung Quốc 10 triệu tấn, và các ông còn bán cho những nước khác nữa. Vì sao bán cho những nước đó thì không có vấn đề, mà chỉ không bán cho Liên Xô? Khâu then chốt của vấn đề ở chỗ đặc trưng của hành vi này là chưa từng có trong lịch sử. Đối với một số nước, các ông bán ngũ cốc, còn đối với Liên Xô, các ông lại phân biệt đối xử.

[SaoVang]

Kít-sinh-gơ: Về vấn đề ngũ cốc, tôi không muốn tranh luận gì. Vai trò tôi muốn phát huy là giúp chúng ta hiểu được động cơ của nó.

Brê-giơ-nhép: Ngài nhắc chúng tôi giữ một thái độ bình tĩnh. Chúng tôi đã có một câu trả lời bình tĩnh không nóng nảy chút nào.

Kít-sinh-gơ: Chúng tôi rất cảm kích về việc này. Mà Ngài Tổng Bí thư cũng sẽ qua ông Đại sứ để biết được một thời tuyên bố công khai của tôi phát biểu, trong đó bày tỏ, việc này sai tại Mỹ, chứ không tại Liên Xô.

(Kít-sinh-gơ đề nghị hai bên cùng nhau thảo luận tình hình nhu cầu của Liên Xô về ngũ cốc, để nếu có đơn đặt hàng đột xuất sẽ không ảnh hưởng đến vật giá. Brê-giơ-nhép giải thích, Liên Xô không thể cung cấp số liệu này, vì họ còn chưa quyết định dự toán nông nghiệp của kế hoạch 5 năm; mà con số về thu hoạch ngũ cốc năm đó cũng chưa đầy đủ. Kít-sinh-gơ đề nghị sẽ bàn tiếp tại Hội nghị Vla-đi-vô-stốc nhằm xác định phương pháp xử lý cuối cùng).

Brê-giơ-nhép: Điều bây giờ tôi muốn nói không liên quan gì đến vấn đề trên, nhưng tôi sực nhớ hình như nghe nói Mỹ bán cho I-ran vài triệu tấn ngũ cốc.

Kít-sinh-gơ: Tôi xin nói để Ngài biết là, đơn đặt hàng 4 triệu tấn này đến cùng lúc với đơn của các Ngài. Chúng tôi đã từ chối cả của họ và của các Ngài.

Brê-giơ-nhép: Tôi chỉ muốn nói về bối cảnh của sự việc này, khi đơn đặt hàng của Liên Xô bị từ chối, các ông vẫn bán cho I-ran và Trung Quốc.

Kít-sinh-gơ: Không, không. Chúng tôi từ chối đơn đặt hàng của tất cả các nước. Chúng tôi cắt giảm đơn đặt hàng của I-ran xuống còn 3,2 triệu tấn, còn các Ngài vẫn được 2,2 triệu tấn.

Brê-giơ-nhép: Nhưng đó là một nước nhỏ.

Kít-sinh-gơ: Song đấy nó là nước Đồng minh của chúng tôi.

[SaoVang]

QUY CHẾ TỐI HUỆ QUỐC

Kít-sinh-gơ: Thái độ của chúng tôi về hoà giải đã được tôi bày tỏ trong tuyên bố ở Quốc hội. Thứ nữa, quả đúng như vậy một trong những khó khăn ở Quốc hội là, những người phản đối quan hệ Mỹ Xô đã tổ chức những hành động chống đối rất kịch liệt.

Về vấn đề Quy chế tối huệ quốc, năm 1972, trong căn phòng này, hoặc trong một căn phòng tương tự, chúng ta đã đi đến nhất trí về Quy chế Tối huệ quốc và về vấn đề trao đổi thuê nhượng bình đẳng. Tôi chưa hề nghe về đạo luật sủa đổi Giắc-xơn, ngay cả đến lúc này.

Tôi chưa hề đề cập đến người di cư Do thái. Tôi đã tuyên bố công khai nhiều lần, chúng tôi có nghĩa vụ đạo đức trong những vấn đề quyết định độc lập với những sự việc khác này. Còn mọi việc làm của Giắc-xơn nhằm vào Liên Xô thực ra là đều nhằm chĩa mũi nhọn vào tôi, ông ta không những rêu rao đã đánh bại cả Liên Xô, còn rêu rao đã đánh bại tôi.

Sự việc xảy ra thứ sáu tuần trước là mưu kế xảo quyệt của Giắc-xơn. Khi ông ta đứng lên bục báo chí Nhà Trắng, chúng tôi không hiểu ông ta muốn làm gì. Điều này cũng khiến chúng tôi bị khó xử, nhưng tôi có thể cam đoan, chúng tôi sẽ không bị lừa một lần nữa.

Trong vấn đề này, về mặt tôn chỉ những điều các quan chức Liên Xô nói không có gì khác so với những điều Ngài nói hôm nay. Ngài nói, Ngài và ông Bộ trưởng Ngoại giao đã nhắc đi nhắc lại rất nhiều lần, nhưng bất luận là trong vấn đề xin phép hay cấp thị thực đều sẽ không có trở ngại gì.

Brê-giơ-nhép: Ngoại trừ vấn đề an ninh quốc gia.

Kít-sinh-gơ: Hoàn toàn đúng. Ngài kiên trì từ chối cung cấp một con số đích xác. Trong thư tôi gửi cho thượng nghị sĩ Giắc-xơn, ông không có một con số nào. Những điều tôi nói trong thư đều là sự thật: Việc cấp thị thực là có liên quan đến những đơn xin phép đã nhận được. Giắc-xơn nói điều đó có nghĩa là chứng tỏ có 60000 dân di cư.

Hôm thứ hai Nhà Trắng đã đưa ra một tuyên bố, không hiểu Ngài đã xem chưa. Chúng tôi nói rành mạch rõ ràng rằng, Liên Xô chưa hề cấp số liệu cho chúng tôi, những gì Liên Xô cho chúng tôi chỉ là nguyên tắc về xin phép và thị thực. Chúng tôi nói, chúng tôi không bị Giắc-xơn ràng buộc. Chúng tôi chỉ là cân nhắc chút ít về vấn đề này mà thôi. Trong một hoàn cảnh cực kỳ gian nan, Chính phủ Mỹ muốn thử thực hiện một lời hứa với Liên Xô.

Tôi cảm thấy chúng tôi thật sự rất hối tiếc về hành vi của thượng nghị sĩ Giắc-xơn. Nhân danh Chính phủ Mỹ tôi xin bảo đảm với Ngài rằng con số 60.000 không phải do chúng tôi nêu ra, mà chúng tôi cũng không coi đó là con số của các Ngài. Những gì Ngài cho chúng tôi biết, trừ vấn đề An ninh quốc gia ra, các ông sẽ không gây trở ngại gì trong vấn đề xin phép và cấp thị thực.

Brê-giơ-nhép: Chúng tôi đã thi hành việc đó một cách hết sức thận trọng rồi.

Grô-mư-cô: Nhưng nói chung, lại chỉ vì Giắc-xơn đưa ra chứng cứ về sự giải thích đơn phương của ông ta, thì Nhà Trắng mới nói những lời lẽ khách khí này.

Kít-sinh-gơ: Không, không, Giắc-xơn nói: Quốc hội phải áp dụng một tiêu chuẩn nào đó. Chúng tôi nói chúng tôi sẽ xem xét.

Grô-mư-cô: Những gì ông nói đều có trong tuyên bố, nhưng đúng là nó cũng cho biết những căn cứ để giải thích. Tôi vừa đọc qua.

[SaoVang]

Kít-sinh-gơ: Điều tôi muốn làm sáng tỏ là, về phía Chính phủ, điều họ quan tâm là sự thông cảm về trở ngại trong việc xin phép và cấp thị thực, ngoại trừ vấn đề an ninh. Tôi đã trả lời: Những gì ảnh hưởng đến việc cấp thị thực chỉ là số đơn xin mà thôi. Đây là lý giải của chúng tôi. Chính phủ Mỹ không có quyền nêu ra ý kiến thắc mắc. Nếu không có cản trở gì khác thì sự việc thực hiện thật đơn giản.

Brê-giơ-nhép: Trong thư cũng đã nêu ra những lo ngại về người có đơn xin phép và về cả việc làm của họ.

Kít-sinh-gơ: Bộ trưởng Ngoại giao của Ngài đã cho tôi biết.

Grô-mư-cô: Điều đó không có gì rắc rối cả.

Kít-sinh-gơ: Tôi không nói có rắc rối về điều đó.

Đô-brư-nin: Nhưng trong thư vẫn thấy có ám chỉ việc này.

Kít-sinh-gơ: Mục đích của Chính phủ Mỹ là nhằm làm rõ hơn nữa những sự việc chúng tôi đã được thông báo, để tạo khả năng cho Quy chế Tối huệ quốc. Tôi nghĩ rằng tôi đã phạm một sai lầm. Tôi đã tuyên bố công khai, nhưng đối với Mỹ, nếu dấn bước vào công việc trong nước của Liên Xô là Mỹ sẽ sai lầm. Tôi chưa hề bao giờ tiết lộ cuộc nói chuyện giữa chúng ta cho giới báo chí. Nếu có thì điều rất rõ ràng là, ông ta (chỉ Giắc-xơn) đã phải khuất phục trước quan điểm của Ngài. Chúng tôi bảo ông ấy rằng, nếu cần, ông ấy có thể tiết lộ lá thư ấy tại Thượng viện, chứ không phải ở Nhà Trắng. Hành vi của ông ấy chứ không những là một sỉ nhục đối với tôi, đối với các Ngài cũng là một... (dùng tay đập mạnh lên bàn). Giới báo chí nói Kít-sinh-gơ đã bị Giặc- xởn đánh bại rồi. Tôi cũng bực tức như các Ngài vậy (Bộ trưởng Ngoại giao Kít-sinh-gơ bỏ đi ra 3 phút ).

Grô-mư-cô: Chúng ta có thể lại tiếp tục sau bữa ăn trưa, 5 giờ 30 chiều chứ?

Kít-sinh-gơ: ông nói là ông muốn kết thúc cuộc hội đàm lần này trong khi tôi đang phát biểu làm rung động lòng người?

Brê-giơ-nhép: Tôi vừa nhận được một văn bản chấn động. Sau đây, tôi có thể đưa tiến sĩ Kít-sinh-gơ xem.

(Xu khốt-lép xem xong và đọc nguyên văn thông cáo về cuộc đàm phán Mỹ-Xô một cách "thực sự cầu thị, tích cực”)

Kít-sinh-gơ: Trang đầu của báo chí toàn thế giới đều sẽ phải viết lại.

Brê-giơ-nhép: Đúng vậy.

(Họ thảo luận chi tiết thông cáo và kế hoạch của Tuyên ngôn Hội nghị Vla-đi-vô-stốc).

Kít-sinh-gơ: Thưa Ngài Tổng Bí thư, theo lập trường của cá nhân tôi, tôi tin rằng cuộc Hội nghị lần này giữa Ngài với Tổng thống Pho là khá quan trọng. Ngài còn sẽ có một cuộc Hội nghị dài hơn nữa vào mùa hè sang năm, nó sẽ ảnh hưởng đến kết quả của thời kỳ quá độ. Hoặc là chúng ta có thể bàn một vài biện pháp xem có thể khiến cho Hội nghị đi đến thành công ở mức cao nhất. Ngài có thể tin tưởng tôi sẽ làm tất cả mọi việc nhằm đạt mục tiêu này. Tổng thống có một nguyện vọng tốt đẹp. Phương pháp của ông ấy khác với các Tổng thống trước đây, giống như Đại sứ của Ngài đã báo cáo với Ngài.

Brê-giơ-nhép: Tôi thì vẫn như trước đây thôi.

Kít-sinh-gơ: Hai Ngài sẽ rất hợp nhau, rất tốt. Ngài không tán thành Hiệp ước NATO ư?

(Khi trao đổi về việc bố trí Hội nghị, Brê-giơ-nhép đề nghị hai đoàn đại biểu Mỹ Xô đáp máy bay trực thăng của Liên Xô đến địa điểm Hội nghị gần Vla-đi-vô-stốc: "Chúng tôi sẽ đảm bảo tuyệt đối an toàn")

[SaoVang]

Kít-sinh-gơ: Tôi đâu có lo, chỉ sợ nhân viên an ninh của chúng tôi không vui thôi, họ sẽ kiên trì đòi dùng máy bay trực thăng của chúng tôi  (27)

Brê-giơ-nhép: Không sao. Tôi đã từng thấy máy bay trực thăng của các Ngài ở Mỹ. Nếu Ngài được thấy chiếc máy bay trực thăng mà tôi với ông Bơ-ren-đơ đã ngồi thì hay quá? Mặt của ông ấy tái mét như tờ giấy ăn này. Tất cả các máy bay trực thăng của họ duy nhất chỉ có một loại là loại cảnh sát của họ sử dụng. Toàn thân máy bay đều rung lên ầm ẩm. Chúng ta sẽ giải quyết vấn đề này.

Kít-sinh-gơ: Cốt sao nó không đổ bộ xuống lãnh thổ Trung Quốc.

Brê-giơ-nhép: Tôi không tin bộ phận đặc công của các Ngài lại cho rằng tôi muốn toi mạng trong tai nạn trên không.

Kít-sinh-gơ: Chúng ta sẽ giải quyết được.

Brê-giơ-nhép: Ngài cần đi dùng bữa trưa rồi, Ngài trễ giờ rồi đấy, ông Grô-mư-cô là con người giữ đúng giờ.

Grô-mư-cô: Tôi không thể không đến trước để tiếp khách.

(Hội nghị kết thúc vào 2 giờ chiều)

(Tối hôm đó, Kít-sinh-gơ và những người cùng đi với ông ta trở lại điện Crem-li trao đổi vấn đề kinh tế, vấn đề Hội nghị An ninh và hợp tác châu Âu và vấn đề Trung Đông, còn một đề tài đơn giản là đề tài kiểm soát vũ khí thì để lại đến ngày thứ hai.

Khi họ nói đến đạo luật Giăc-xơn Va-ních và mối nguy cơ cuối cùng đối với hòa hoãn kinh tế, thì một thượng nghị sĩ đã nghiêm khắc yêu cầu ngân hàng xuất nhập khẩu phải hạn chế việc cho Liên Xô vay tiền. Kít-sinh-gơ muốn cam đoan với Brê-giơ-nhép rằng Chính phủ của mình sẽ đánh bại đối thủ thuộc phe đối kháng trong nước trên vấn đề quan hệ Mỹ-Xô. Kít- sinh-gơ lạc quan nói với Brê-giơ-nhép rằng, sau bầu cử, ông ta sẽ tiến hành một cuộc đối đầu với các thế lực chống lại hòa hoãn, họ sẽ nhất định bị đánh bại.

Giống như hồi tháng 3, Brê-giơ-nhép nói với Kít-sinh-gơ rằng, ông ta rất mệt mỏi về sự tiến triển chậm chạp của Hội nghị An ninh và hợp tác châu Âu, ông yêu cầu Mỹ phát huy hơn nữa vai trò tích cực trong hoà đàm.

Mặc dù Kít-sinh-gơ không tán thành Mỹ phát huy vai trò mạnh mẽ hơn trong Hội nghị Giơ-ne-vơ, nhưng lại đồng ý nên thăm dò xem Đức và những nước Đồng minh khác của Mỹ có thể kết thúc Hội nghị An ninh và hợp tác châu Âu vào tháng 3 hay không.

Tuy vậy, đến đầu tháng 12, đối với việc đẩy lùi Hội nghị, ông ta lại chỉ yêu cầu miễn sao đừng để cho Oa-sinh-tơn bị trách móc là cảm thấy thỏa mãn rồi. "Tôi không quan tâm đến việc Hội nghị lại bị đẩy lùi", ông nói, là vì việc đẩy lùi Hội nghị có thể ràng buộc được hành vi của Liên Xô: "Có khả năng họ không muốn làm gay gắt vấn đề Trung Đông trước khi họp Hội nghị An ninh và hợp tác châu Âu”. Hội nghị tiếp tục lùi đến mùa hè này, cuộc trao đổi tiến hành vài tháng mới kết thúc.

Tối hôm đó, Kít-sinh-gơ và Brê-giơ-nhép đã trao đổi đôi chút về vấn đề tình hình Trung Đông. Sau đây là trích lục những dự báo trước của Liên Xô về việc lực lượng Ả-rập tập kích It-xra-en vào tháng 10 năm 1973).

[SaoVang]

Kít-sinh-gơ: Tôi đồng ý. Tôi đồng ý tình hình rất nguy kịch. Tôi đã báo cho Ngài Tổng Bí thư, sự phân tích của Ngài tại San Cle-men-te năm 1973 chuẩn xác hơn sự phân tích chúng tôi.

Brê-giơ-nhép: Ngài không quá lời. Lúc đó tôi cũng không biết sẽ có một cuộc chiến tranh mới. Tôi không hề trao đổi gì với người Ả-rập, lúc đó không mà những lúc khác cũng không, mãi đến lúc bùng nổ cuộc chiến tranh tháng 10 tôi mới nhìn thấy tình thế đang phát triển.

Kít-sinh-gơ: Cá nhân tôi tin điều này, nhưng ở Mỹ lại có rất nhiều người không tin.

Brê-giơ-nhép: Dĩ nhiên là Ngài sẽ tranh luận với tôi.

Kít-sinh-gơ: Không, tôi tin. Còn tôi thì đã cho nhân viên tình báo của chúng tôi phân tích, tôi tin điều đó.

Brê-giơ-nhép: Không đến nỗi thế, không đến nỗi thế.

Kít-sinh-gơ: Tôi nghĩ ông đã biết rất rõ từ trước đó ba ngày.

Brê-giơ-nhép: Không thể nói biết rất rõ, chúng tôi chỉ là đã có chú ý đến Ngài thôi. Trong một thời khắc như vậy, với một hình thức như vậy, chúng tôi đã hoàn toàn mất đi khả năng làm bất cứ việc gì cho tình hình đó

Kít-sinh-gơ: Tôi cho rằng, mãi đến Hội nghị San Cle-men-te, các Ngài vẫn còn cố gắng ràng buộc người Ả-rập. Còn từ sau Hội nghị San Cle-men-te, các Ngài đã không còn tiếp tục cố gắng hơn nữa, nhưng các Ngài không hề biết đích xác hành vi tập kích của họ. Thậm chí các Ngài còn khích lệ họ ở mức độ vừa phải. Nhưng đó là dưới tiền đề chưa biết là họ muốn tập kích.

Brê-giơ-nhép: Tôi phủ nhận có sự khích lệ ở mức độ vừa phải, ông biết sự việc đã xảy ra như thế nào. Sa-dat yêu cầu chúng tôi rút các Cố vấn quân sự của chúng tôi. Chúng tôi không hề nói một câu gì. Đó là một hoạt động chính trị.

Kít-sinh-gơ: Chúng tôi không biết về...

(Cuộc trao đổi giữa họ về khủng hoảng Trung Đông không hề thúc đẩy được Kít-sinh-gơ có bất cứ nhượng bộ nào trong vấn đề tái họp tại Giơ-ne-vơ, dù cho Brê-giơ-nhép có cảnh cáo rằng khu vực này là một "thùng thuốc súng”. Kít-sinh-gơ đã mất đi sự thẳng thắn từ lâu khi nói với Liên Xô rằng: "Dù chúng tôi đã có làm việc gì chăng nữa cũng đều không cố ý làm tổn hại đến Liên Xô". Ông ta đã không thể giải thích được cho Brê-giơ-nhép về những nguyên tắc cơ bản của ông ta trong ngoại giao Trung Đông, như ông ta đã nói với Đặng Tiểu Bình trong tháng 4. "Nếu chúng ta đã thành công được trong đàm phán huỷ bỏ đính ước này, chúng tôi có thể hy vọng giảm bớt được ảnh hưởng của Liên Xô ở Xi-ri, giống như chúng tôi đã làm ở Ai-cập".

Cuộc đàm phán ngày 24 tháng 10 tập trung xoay quanh mối lo âu của Brê-giơ-nhép đối với thái độ của Mỹ gần đây rêu rào rằng, cần có một loại phòng ngự có khả năng và mạnh mẽ nhất. Trong đoạn trao đổi này, Brê-giơ- nhép đã nêu ra một số vấn đề đã khiến ông ta phiền não.)

Brê-giơ-nhép: Ngài có tin hoặc thừa nhận rằng giữa hai nước chúng ta có thể sẽ xảy ra chiến tranh hạt nhân không? Hoặc có khả năng xảy ra chiến tranh hạt nhân ở một nơi nào đó trên thế giới? Nghe xong câu hỏi của tôi, Ngài có quyền hỏi quan điểm của tôi. Trong vấn đề này, tôi chúc Ngài có giấc mộng tốt.

Kít-sinh-gơ: Vậy Ngài không muốn nghe qua câu trả lời của tôi?

Brê-giơ-nhép: Không, không phải hôm nay.

Kít-sinh-gơ: Nhưng hiện nay, lo âu có thể làm mất ngủ.

Brê-giơ-nhép: Không, tôi vẫn sẽ ngủ được.

Kít-sinh-gơ: Ngày mai tôi sẽ đưa ra câu trả lời, tôi sẽ hỏi qua ý kiến của Sô-ne-phe-tơ.

Sô ne-phe-tơ: Thế thì tôi sẽ phải mất ngủ rồi.

[SaoVang]

Lời dẫn

Bản sao biên bản hội đàm ngày thứ hai, ngoài nội dung "đàm phán về SALT 2" còn có nội dung về khả năng chiến tranh hạt nhân, đều luôn luôn được giữ bí mật. Nhưng một vài tiến triển nào đó đạt được thì lại chỉ làm trầm trọng thêm mối lo ngại của Brê-giơ-nhép đối với chính sách của Mỹ.

Sự thay đổi về mục tiêu chính sách hạt nhân của Mỹ đã được tuyên bố công khai (chủ nghĩa Sle-sinh-gơ"), thí dụ như, kế hoạch cho Tổng thống Mỹ có quyền lớn hơn trong việc lựa chọn tấn công hạt nhân trong chiến tranh. Còn tháng 6 năm 1974, Thượng viện Mỹ ủng hộ yêu cầu của Chính phủ Mỹ về việc cấp tiền cho việc phát triển tên lửa đạn đạo vượt đại đương, nhằm có được những khả năng tốt hơn để tấn công các hầm phóng đạn trong lòng đất và sở chỉ huy tên lửa đạn đạo vượt đại dương của Liên Xô. Điều này khiến cho Liên Xô hiểu được sự trầm tư của Kít-sinh-gơ khi ông ta nói đến quan hệ lợi ích của ưu thế hạt nhân trong Hội nghị Tổ chức công ước Bắc Đại tây dương (NATO).

Bản sao biên bản của vòng đàm phán cuối cùng giữa Kít-sinh-gơ và Brê-giơ-nhép về hạn chế vũ khí chiến lược đã không còn được liệt vào phạm vi bảo mật nữa. Nó cho thấy Brê-giơ-nhép và Liên Xô đã đi đến nhất trí đối với kế hoạch cuối cùng của Kít-sinh-gơ về tổng số phương tiện vận tải chiến lược là 2200 và về hạn chế số lượng của tên lửa MIRV. Như vậy cũng là sự cúi đầu khuất phục trước thượng nghị sĩ Giắc-xơn. Điều này làm cho Mỹ tạm thời giữ được vị trí ưu thế tên lửa MIRV.

Sự mở đầu của tổng số ngang nhau cho hai bên đã gây ra sự chú ý của Brê-giơ-nhép, vì nó không hề yêu cầu Liên Xô phải có sự cắt giảm lớn. Tối ngày 26 tháng 10, trước khi Brê-giơ-nhép trao đổi với Kít-sinh-gơ về cuộc đàm phán hạn chế vũ khí chiến lược, ông ta đã nhận được sự phê chuẩn của Bộ Chính trị về tổng số ngang nhau. Ông cũng đã gặp riêng Kít-sinh-gơ và Sô-ne-phe-tơ, nêu ra đề nghị của Liên Xô về việc ký công ước bất xâm phạm bằng vũ khí hạt nhân.

Trong khi hội đàm, Brê-giơ-nhép luôn lắc qua lắc lại chiếc mô hình đại pháo mà chỉ một tiếng hô là sẽ nhả đạn ngay. Tiếp đó, họ đã trao đổi về đàm phán hạn chế vũ khí chiến lược trong một cuộc hội đàm có số người đông hơn. Brê-giơ-nhép đề nghị, tính đến năm 1985, mức cao nhất về số lượng bệ phóng là 2400, con số này đã gần như tiếp cận con số 2200 mà Kít-sinh-gơ có thể chấp nhận.

[SaoVang]

Nhà Trắng
TUYỆT MẬT / MỨC NHẠY CẢM CAO ĐỘ
CHỈ ĐỂ THAM KHẢO NỘI BỘ
Biên bản hội đàm

(Nguồn: Thư viện Gerald Ford (Trip Briering Books and Cables- Ford, Nov, 1974, Japan, Korea and General)

Người tham gia:

Brê-giơ-nhép, Tổng Bí thư Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Liên Xô, Uỷ viên Bộ Chính trị;

Grô-mư-cô, Uỷ viên Bộ Chính trị Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng Sản Liên Xô, Bộ trưởng Ngoại giao;

Đô-brư-nin, Đại sứ Liên Xô tại Mỹ;

Cô-ni-en-cô Vụ trưởng vụ phụ trách công việc Mỹ Bộ Ngoại giao;

Xu khốt-lép, thành viên vụ châu Âu 2 Bộ Ngoại giao; (phiên dịch);

Anđrây Xô-kô-lốp, thành viên Vụ công việc về Mỹ Bộ Ngoại giao;

Kít-sinh-gơ, Bộ trưởng Bộ Ngoại giao, Cố vấn An ninh quốc gia bên cạnh Tổng thống,

Oa-tơ Xơ-tê con, Đại sứ Mỹ tại Liên Xô,

Sô-ne-phe-tơ Cố vấn pháp luật Bộ Ngoại giao Mỹ;

Hát-man, Vụ phó Vụ châu Âu của Mỹ;

Uy-li-am Hi-lân Cục trưởng Cục điều tra tình báo Mỹ;

Giêm Lốt ủy viên cao cấp ủy ban An ninh quốc gia;

Cơ-lơ- tơ, ủy viên cao cấp ủy ban An ninh quốc gia.

Thời gian và ngày tháng: 7h10 - 10h20 tối ngày 26 tháng 10 năm 1974

Địa điểm: Phòng Hội nghị Bộ Chính trị cũ điện Crem-li, Mát-xcơ-va

(Cuộc họp này tiếp ngay sau cuộc hợp tác 4giờ30- 7giờ00 chiều, họp vào 7giờ10 tại phòng làm việc của Tổng Bí thư Brê-giơ-nhép, phía Liên Xô có Brê-giơ-nhép, Grô-mư-cô, Xu-khốt-lép; phía Mỹ có Kít-sinh-gơ, Sô-nê-phe-tơ).

Brê-giơ-nhép: Các cộng sự của chúng tôi còn chưa biết quyết định của chúng ta. Tôi muốn nhắc lại nội dung quyết định đó. Sáng mai, chúng ta sẽ đi săn ở Tra-vi-đốp. Đây là ý kiến đề xuất của Sô-ne-phe-tơ. Tiến sĩ Kít-sinh-gơ cũng đã đồng ý. Tôi cảm thấy rất mừng. Dĩ nhiên, nếu những người khác đang có mặt tại đây cũng muốn tham gia, tôi cũng không phản đối. Vì một số nguyên nhân nên sáng hôm nay chúng ta không gặp nhau, nhưng chúng ta cũng không đến nỗi mất quá nhiều thời gian.

Vì mục đích cơ bản của cuộc gặp lần này là xem xét những nguyên tắc để đi đến thoả thuận, vậy bây giờ chúng ta hãy trao đổi qua những nguyên tắc đó. Các vấn đề chi tiết thì có thể là sau đây chúng ta sẽ xác định tỉ mỉ, nhưng đó không phải là vấn đề chính. Cho nên nếu các Ngài đồng ý, chúng ta sẽ dành một số thời gian để thảo luận những nguyên tắc đã nói trên.

Kít-sinh-gơ: Tôi đồng ý

[SaoVang]

Brê-giơ-nhép: ông có những tin tức gì mới liên quan đến Mỹ cần thông báo cho tôi không?

Kít sinh-gơ: Ngày hôm qua tôi đã nói với Ngài những ý chính về lập trường của chúng tôi rồi, thưa Ngài Tổng Bí thư.

Brê-giơ-nhép: Không, ý tôi muốn nói là xem ở Mỹ lại có xảy ra một số sự việc lý thú gì không cơ. Tôi không được biết rõ những sự việc đó. Hay là Giắc-xơn lại làm điều gì rồi. Hoặc là qua các chỉ thị Ngài lại có một số nhìn nhận mới thông qua chỉ thị.

Kít-sinh-gơ: Giắc-xơn có chỉ thị gì cho tôi thì phải đưa cho bộ đặc công của chúng tôi trước, nếu không, các ông ấy sẽ đùng đùng nổi giận lên ngay.

Brê-giơ-nhép: Vậy thì, tóm lại là, kể từ sau cuộc gặp lần trước giữa chúng ta, nước Mỹ không xảy ra việc gì mới? Hay là ở Ê-ti-o-pi-a có gì mới chăng?

Kít-sinh-gơ: Quốc vương vẫn sống mạnh khoẻ, sức khỏe còn rất tốt.

Brê-giơ-nhép: Ngài là con người rất hóm hỉnh.

Kít-sinh-gơ: Bài chúc rượu của quốc vương Ê-ti-o-pi-a là bài dài nhất so với tất cả mọi người.

Brê-giơ-nhép: Tôi đã từng gặp ông ấy, nhưng chưa có dịp nghe lời chúc rượu của ông ta.

Kít-sinh-gơ: Khi ông ta nói chuyện riêng, lời lẽ của ông ta y hệt như bài chúc rượu. Cách phát biểu của ông ta giống hệt quốc vương Fai-san

Brê-giơ-nhép: Tôi không thích nghe.

Kít-sinh-gơ: Không thích nghe Fai-san hay là không thích nghe quốc vương Ê-ti-o-pi-a?

Brê-giơ-nhép: Quốc vương.

Kít-sinh-gơ: Tôi có thể báo để Ngài biết, quốc vương Fai-san cho rằng Mát-xcơ-va nằm dưới sự kiểm soát của Je-ru-sa-lem.

Brê-giơ-nhép: Tôi thích bức ảnh chụp chung giữa Ngài với Fai-san.

Kít-sinh-gơ: Đối với tôi ông ấy là ngoại lệ rồi?

Brê-giơ-nhép: Kìa, ông được hưởng biết bao đặc quyền mà? Thôi, để chúng ta trao đổi cụ thể một chút những vấn đề chúng ta muốn trao đổi.

Thứ nhất, khái quát về quan điểm chính trị, chúng ta có thể tuyên bố là hai bên đều nhắc lại quyết định của họ về cố gắng phát triển và tạm thi hành thoả ước nhất trí trong quan hệ hai nước, đồng thời mưu cầu sự không thể đảo ngược được của bước tiến bộ này. Tôi cảm thấy, điều này là với nguyện vọng của Tổng thống Mỹ.

Thứ hai, theo như tôi thấy, để đi đến kết quả này, hai bên không những phải cố gắng phát triển quan hệ song phương giữa họ, mà còn phải hợp tác chặt chẽ trong công việc quốc tế, đồng thời giữ được sự kính nể đồng đẳng với nước được quan tâm Hội đồng châu Âu và Trung Đông.

Thứ ba, chúng ta đồng ý duy trì hiệu lực của Hiệp ước 1972 và 1973. Hai bên đã nhấn mạnh quyết tâm tuân thủ nghiêm khắc, đặc biệt là vấn đề vũ khí chiến lược đã được quan tâm chú ý, không cho phép lợi dụng tình trạng thời gian kết thúc thời gian thỏa ước bị kéo dài để vi phạm Hiệp ước.

Thứ tư, hai bên đồng ý ngăn chặn nguy hiểm của chiến tranh hạt nhân nóng, nhằm xuất phát từ mục đích không chỉ bảo vệ hòa bình của hai nước, mà còn bảo vệ cả hòa bình thế giới, hai bên chuẩn bị sang năm tới sẽ ký thoả thuận về vũ khí chiến lược được sử dụng thích hợp cho đến năm 1985.