Thất bại lớn nhất của Zhukov - D. Glantz

[chiangshan]

Lữ đoàn xe tăng 64 do Trung tá A. I. Shevchenko chỉ huy cùng Lữ đoàn bộ binh 74 của Đại tá Repin tấn công ở khu vực phía nam đã tiến rất nhanh vì hầu như không còn quân Đức trong khu vực. Bản thân Shevchenko đi cùng với tiểu đoàn xe tăng tăng cường dẫn đầu lữ đoàn và đến giữa buổi chiều đã thọc sâu được 9 ki-lô-mét từ Shevino qua rừng tới con đường chạy tới thung lũng sông Vena phía nam làng Bykovo. Càn quét về phía đông bắc, đơn vị tiên phong nhanh chóng tới được sông Vena và làm chủ một cây cầu quan trọng, cho phép Trung đoàn xe tăng 3 Lữ đoàn cơ giới 37 đi sau qua sông. Trong khi Lữ đoàn 37 dưới quyền Trung tá N. M. Shanaurin nhanh chóng tiến về phía trước để vượt qua con sông đã đóng băng một phần, Shevchenko dẫn đơn vị chuyển hướng xuống phía nam để vòng qua các vị trí Đức ở Bykovo. Tại Syrmatnaia, ngay phía bắc Samsonikha ông bất ngờ tấn công và chiếm được một chốt của Sư đoàn kỵ binh SS Đức, những kẻ quá choáng váng khi gặp bộ đội Liên Xô ở sâu trong hậu tuyến của chúng đến vậy.⁶² Ở phía nam trong hậu tuyến của Hồng quân, 2 trung đoàn thuộc Sư đoàn bộ binh Cận vệ 17 đập tan quân Đức phòng thủ Demekhi trong khi 1 trung đoàn chốt lại để duy trì liên lạc với Shevchenko.

Tại trung tâm mũi đội phá, vào cuối buổi sáng Lữ đoàn bộ binh 75 dưới quyền Vinogradov tiếp tục tiến công, lần này do Trung đoàn xe tăng 4 của Thiếu tá Afanas'ev dẫn đầu và có phần còn lại của Lữ đoàn cơ giới 35 do Trung tá V. I. Kuz'menko chỉ huy đi cùng. Quân Đức tan vỡ và trung đoàn Afanas'ev lao nhanh qua những khu rừng còn lại tới những cánh đồng trống trải phía tây sông Vena. Sau khi dừng lại một chút để tổ chức chiến đấu, trung đoàn chiếm làng Spas ở thung lũng Vena sau một trận đánh ngắn ngủi quyết liệt.⁶³ Sau đó họ cùng lữ đoàn cơ giới theo sát tiến về phía bắc dọc theo con sông và vấp phải hỏa lực mạnh của quân Đức trong làng Tarakanovo, buộc những người lính tankist phải dừng lại chờ Vinogradov. Đến chiều tối, lực lượng hỗn hợp tập trung lại trong thung lũng và chuẩn bị để tiến công các cứ điểm Tarakanovo và Sorokino trên dải đất cao nhiều cây cối phía đông con sông. Vinogradov và Afanas'ev không biết rằng họ đã chạm trán với Trung đoàn cơ giới hóa 41 Đức vừa được cấp tốc triển khai xuống phía nam để ngăn cản bước tiến của Hồng quân, vì phía trước con sông Nacha quan trọng, Vena là chướng ngại phòng ngự có lợi cuối cùng.

Trong khi phần lớn quân đoàn Solomatin đã tiến qua đoạn đột phá, Đại tá Ia. A. Davydov ở Lữ đoàn xe tăng 219 và Đại tá Gruz ở Sư đoàn bộ binh 150 tiếp tục giải quyết sự chống cự phiền phức của đối phương ở nam Belyi. Budino tiếp tục đứng vững sau những đợt tiến công liên tục, và khi Gruz đưa một cánh quân đi vòng qua cánh trái quân Đức trước lúc bình minh, họ đã đụng phải một lực lượng thiết giáp mới nguyên của địch ở nam Baturino. Gruz đột phá nhiều lần nhưng đều thất bại, và sau khi chính quân Đức tấn công lại các vị trí của ông, Gruz một lần nữa yêu cầu thêm thiết giáp chi viện. Solomatin trả lời bằng cách điều thêm một tiểu đoàn của Lữ đoàn xe tăng 219 cho Gruz ở Baturino. Tuy nhiên điều này đã làm suy yếu mũi thọc sâu về phía đông của Solomatin vì đơn vị trên đang hỗ trợ một trung đoàn khác thuộc Sư đoàn bộ binh 150 tiến về phía đông tới mục tiêu trung gian của sư đoàn - thị trấn Dubrovka mà quân Đức đã giữ được suốt đêm. Bị phân tán giữa hai mục tiêu, Gruz không thể chiếm được bất kỳ điểm nào nếu không được tăng cường thêm binh lực. Vào giữa buổi chiều, rốt cục Tarasov đã nhận ra vấn đề của Gruz, ông ra lệnh cho Solomatin một lần nữa thay đổi lực lượng. Theo đó, Solomatin rút 2 tiểu đoàn của Lữ đoàn xe tăng 219 khỏi Baturino chuyển sang Dubrovka. Cùng lúc đó, ông yêu cầu Lữ đoàn cơ giới 19 thuộc thê đội hai do Đại tá V. V. Ershov chỉ huy hỗ trợ Gruz ở Baturino.

Đến cuối buổi chiều Tập đoàn quân 41 tiếp tục tiến công. Được Lữ đoàn xe tăng 219 đã tổ chức lại chi viện, Sư đoàn bộ binh 150 chiếm được Dubrovka và bất chấp sức kháng cự ác liệt, họ tiến công Vlaznevo cùng các vị trí đối diện Mar'ino ở thung lũng Vena. Tuy nhiên, khép lại một ngày thất vọng, đến chiều tối một lần nữa Lữ đoàn xe tăng 219 bị chặn đứng, lần này do sự chống cự và hỏa lực dữ dội từ Mar'ino. Trong lúc đó, giao tranh tiếp diễn ở phía nam Baturino khi Lữ đoàn cơ giới 19 xuất trận. Trong những trận đánh quyết liệt giữa mưa tuyết, những ngôi làng đổi chủ nhiều lần cho tới khi chiến sự tạm ngưng vào chiều tối. Mặc dù cả hai bên đều chịu nhiều tổn thất, Baturino vẫn ở trong tay quân Đức. Đến lúc này, Sư đoàn bộ binh 150 đã mất một phần hai quân số, còn Lữ đoàn xe tăng 219 thiệt hại một nửa số 50 chiến xa trong biên chế.⁶⁴ Giờ Lữ đoàn cơ giới 19 và các trung đoàn xe tăng đi cùng đang cùng hứng chịu một kiểu tổn thất như vậy mà không gặt hái được gì đáng kể. Những trận đánh nướng quân quanh những ngôi làng phía nam Belyi đã gây ra thương vong khủng khiếp và hầu như chẳng giúp ích được gì cho bước tiến của Solomatin. Địa hình rừng rậm với nhiều thung lũng hẹp và những ngôi làng đổ nát chỉ làm tăng thêm hiệu quả chết chóc cho hỏa lực chống tăng của quân Đức và hỗ trợ chúng trong những trận đánh tay đôi biệt lập với lực lượng thiết giáp Xô-viết.

Chiều tối hôm đó Tarasov tổng kết lại diễn biến trong này. Bị xâm chiếm bởi mục tiêu thọc sâu của tập đoàn quân, ông vẫn coi khó khăn ở nam Belyi chỉ là trở ngại tạm thời. Tarasov đang phấn chấn hơn về thành công của Quân đoàn cơ giới 1 ở khu vực trung tâm và phía nam. Mặc dù chưa tới được sông Nacha cùng tuyến hậu cần trọng yếu phía sau của quân Đức nhưng Solomatin đã vượt sông Vena và đang trong tầm công kích tới mục tiêu. Solomatin yêu cầu Tarasov chuyển giao 2 lữ đoàn cơ giới độc lập của tập đoàn quân để đẩy mạnh mũi đột kích của quân đoàn. Tuy nhiên Tarasov chần chừ, tin rằng Solomatin đủ sức hoàn thành nhiệm vụ. Trên thực tế Tarasov đang tính đến những khả năng tiến công dọc theo bên cánh đột phá của Solomatin. Các lữ đoàn này có thể sử dụng để uy hiếp Belyi mà không làm suy yếu bước cuộc tiến quân của Solomatin hay để mở rộng tấn công về phía nam, hoặc là cả hai. Tarasov cảm thấy quân Đức đang bị phân tán và do đó không thể ứng phó khủng hoảng ở tất cả mọi chỗ. Ông biết kẻ địch vẫn còn các đơn vị dự bị chiến dịch, nhưng ngay cả chúng cũng ở xa và sẽ phải chịu áp lực đối phó với một cuộc đột kích thành công của Hồng quân ở bất kỳ đâu dọc theo đỉnh mấu lồi Rzhev. Không, Tarasov không chờ đợi sẽ có nhiều quân dự bị Đức can thiệp, và ông tin tưởng rằng trước khi đối phương có thể làm thế thì tuyến phòng thủ dàn trải của chúng sẽ bị phá vỡ. Chỉ thị đưa ra tối nay sẽ là giải pháp. Vào buổi tối Tarasov truyền đạt mệnh lệnh mới cho Solomatin thông qua bộ tham mưu tập đoàn quân, yêu cầu ông tiếp tục đột phá vào ban đêm với tốc độ cao nhất. Đồng thời, các lữ đoàn thê đội hai thuộc quân đoàn bộ binh Povetkhin cũng được lệnh theo sau.

[chiangshan]

Bản đồ 10. Tình hình từ 26 tới 27 tháng 11 năm 1942: Khu vực Belyi.

[chiangshan]

Hệ thống phòng thủ của quân Đức quả thực đang bị trải mỏng, lực lượng tăng viện duy nhất sẵn sàng ngay cho Quân đoàn thiết giáp XXXXI là các cánh quân thuộc Sư đoàn thiết giáp 1 đang hộc tốc tiến về phía trước theo đường Vladimirskoe-Sychevka. Sáng sớm ngày 26 tháng 11, Trung tướng Kruger, Tư lệnh Sư đoàn thiết giáp 1 đã tới sở chỉ huy Sư đoàn bộ binh 246. Đại tướng Harpe họp với ông tại đây. Sư đoàn bộ được bố trí khá tốt trong làng Vasnevo trên một địa hình nhấp nhô trên cao điểm trống trải ngay phía tây hợp lưu của sông Nacha và Vena. Căn hầm chỉ huy bao quát chiến trường phía trước Baturino trong thung lũng Vishenka và Vena, liền kề những đường giao thông tốt chạy về phía nam qua thung lũng Vena và về phía tây nam sát thung lũng sông Nacha. Đây là một vị trí lý tưởng để quan sát tình hình chiến sự ác liệt của Trung đoàn xung kích thiết giáp 113 thuộc Sư đoàn thiết giáp 1 gần Baturino và Trung đoàn cơ giới hóa 41 dọc sông Vena. Kruger cũng hiểu nếu Vasnevo mất thì Belyi cũng sẽ thất thủ. Do vậy ông không có ý định di chuyển. Khác với Tarasov, ưu tiên số một của ông là giữ vững Belyi, và ông không dám hy vọng lực lượng tăng viện có thể giải quyết được số thiết giáp Nga đang phát triển ở phía nam.⁶⁵

Khi sở chỉ huy của Kruger đi vào hoạt động lúc 11 giờ 00, tình hình không mấy khả quan. Kampfgruppe của Đại tá von Wietersheim đang liều lĩnh bám trụ các vị trí phòng ngự ở Chirevo cách Baturino 1 ki-lô-mét về phía nam và cố gắng đánh bật quân Nga khỏi làng Motshchalniki bên cánh phải trong vô vọng. Cả hai bên đều chịu nhiều thương vong khi cố tấn công vào trận địa đối phương. Việc Hồng quân chiếm được ngôi làng đã thọc một mũi dao vào giữa kampfgruppe và Trung đoàn cơ giới hóa 41 vừa chiếm lĩnh các chốt chặn dọc sông Vena ở phía nam. Tệ hơn nữa, liên lạc viên từ Kampfgruppe Kassnitz thuộc Sư đoàn Grossdeutschland báo cáo họ phải hoãn hành quân tới khu vực cho tới đầu buổi chiều.⁶⁶ Vì vậy Kruger đành phải dừng ý định phản kích ngay tức thời nhằm khôi phục trận địa. Thay vào đó ông tập trung củng cố các vị trí phía nam Belyi và tổ chức một tuyến phòng ngự lâm thời về phía nam dọc sông Vena để ngăn cản quân Nga tiến sâu về phía đông vào trong hậu tuyến quân đoàn. Kruger tập hợp 2 chi đội nhỏ để phòng thủ dọc sông Vena. Ông bố trí đơn vị đầu tiên do Trung đoàn xung kích 352 chỉ huy, gồm Tiểu đoàn 2 Trung đoàn xung kích 167, Tiểu đoàn 2 Trung đoàn xung kích 352 và Tiểu đoàn 1 Trung đoàn cơ giới hóa 41 ở phía nam Baturino và bảo vệ sườn trái cho Kampfgruppe von Wietersheim. Ông tổ chức đơn vị thứ hai nhỏ hơn gồm 50 binh sĩ sống sót ở Tiểu đoàn 1 Trung đoàn xung kích 352, 100 quân của Tiểu đoàn 3 Trung đoàn cơ giới hóa 41 cùng một đám hổ lốn lính hậu cần đặt dưới sự chỉ huy của Trung đoàn cơ giới hóa 41.⁶⁷ Cánh quân này bố trí xa hơn về phía nam dọc sông Vena. Vào đầu buổi chiều các đơn vị nhỏ bé và mỏng manh này bắt đầu triển khai một lớp đề kháng dọc sông Vena, ngăn chặn bước tiến của Hồng quân. Tuy nhiên do cự ly quá xa và tình hình không ổn định nên không có liên kết nào chắc chắn giữa các cánh quân đó và von Wietersheim đang chiến đấu ở nam Baturino.
 
Hai chi đội tới khu vực được chỉ định vào giữa buổi chiều và nhanh chóng chạm trán với thiết giáp Liên Xô có bộ binh hỗ trợ. Bị đánh bật khỏi bờ tây của con sông, cánh quân phía bắc cố thủ trong làng Mar'ino, đẩy lùi nhiều đợt tiến công nhỏ có tính thăm dò trước khi trời tối. Ở phía nam, chi đội thứ hai bỏ làng Spas bên bờ tây, lùi về giữ ngôi làng Tarakanovo lớn hơn trên bờ đông. Khi đêm xuống, tình hình của họ xấu đi. Có thể quan sát thấy xe tăng Nga đang tiến về phía đông trong bóng tối chạng vạng bên cánh trái và vào khu vực phía sau họ tới Sorokino. Đáng buồn là không còn lực lượng nào để ngăn cản họ, viên sĩ quan chỉ huy đơn vị bất đắc dĩ phải ra lệnh chiến đấu cầm chừng rồi rút về phía tây tới sông Nacha, nơi anh ta hy vọng viện binh Đức đang tổ chức phòng tuyến mới.

Trong khi ấy, trước tình hình nguy cấp phía nam Belyi, Trung tướng Kruger cuối cùng đã quyết định mở trận phản kích về phía nam từ Baturino, mặc dù 2 tiểu đoàn ở Trung đoàn Khinh quân Grossdeutschland thuộc Kampfgruppe Kassnitz vẫn chưa có mặt. Kết quả là vào buổi trưa, lực lượng pháo binh hùng hậu của Kruger bắn chuẩn bị một đợt ngắn rồi Kampfgruppe von Wietersheim từ Baturino đột kích về phía nam. Trung đoàn xung kích thiết giáp 113 của von Wietersheim tiến công và giao tranh ác liệt với quân Nga bảo vệ Nossovo bên bờ nam sông Vishenka. Tuy nhiên hỏa lực của đối phương nhanh chóng chặn đứng họ và hai sự kiện xảy ra sau đó đã làm những nỗ lực tái chiếm các vị trí đã mất của Kruger phá sản. Đầu tiên là Tiểu đoàn 2 Trung đoàn xung kích thiết giáp 113 được để lại giữ Chirevo đã bị một trận mưa đạn đại bác và súng cối gây thương vong nặng nề. Tiếp đó là Kampfgruppe Kassnitz vừa tới nơi và bước vào chiến đấu cũng đã nhận một cái giá tương tự.⁶⁸ Sau cuộc trao đổi ngắn với Kruger ở Baturino, Kassnitz dẫn 2 tiểu đoàn tới bắt tay với 1 tiểu đoàn của Trung đoàn xung kích 352 Sư đoàn bộ binh 246 đã bị vây ở Budino từ sáng 25 tháng 11. Sau khi xem xét mặt trận và cuộc tàn sát diễn ra trên những cánh đồng tuyết phủ, Kassnitz cho rằng một cuộc tấn công phối hợp cùng với von Wietersheim sẽ là tự sát vì trục hành quân dự kiến của ông đang nằm trong tầm ngắm của hàng trăm họng pháo đối phương. Ngay khi Kassnitz đưa ra quyết định đó, quân Nga bất ngờ tiến công, chọc thủng vị trí của Tiểu đoàn 2. Chỉ có một cuộc phản kích dữ dội và đẫm máu của Tiểu đoàn 1 mới giúp Kassnitz khôi phục lại tình thế. Nhưng đến lúc này Tiểu đoàn 2 đã có nhiều thương vong đến mức nếu có tấn công thêm cũng sẽ là vô ích.⁶⁹ Hiểu rõ điều này, Kruger hủy bỏ mọi hoạt động tấn công ở phía nam Belyi. Quân Nga tiếp tục tiến đánh với cường độ mạnh hơn trong suốt buổi chiều và tối nhưng đều bị đẩy lui với thiệt hại lớn. Kruger nhận thấy trong trong những đơn vị tấn công làng Turovo ở tây nam Belyi có quân của Sư đoàn bộ binh 134 Xô-viết. Điều này cho thấy là rõ ràng họ đã đưa thêm những lực lượng nguyên vẹn vào khu vực để tăng cường đột phá phòng tuyến Belyi. May mắn là đến chiều tối Tiểu đoàn 4 Trung đoàn Khinh quân Grossdeutschland đã tới tăng viện cho Đại tá Kassnitz.

[chiangshan]

Cuối buổi chiều hôm đó, Đại tướng Harpe nhận được báo cáo về các đơn vị đang rút lui dọc sông Vena và Kruger đã hủy cuộc phản kích ở nam Belyi. Những tin tức này chỉ đơn thuần là xác nhận cho những gì ông nghi ngờ, rằng mục tiêu chính của mũi thọc sâu quân Nga vẫn là sông Nacha cùng khu vực hậu phương được bảo vệ lỏng lẻo của quân Đức. Trong khi nghiên cứu tấm bản đồ của tình báo quân đoàn treo trên tường, ông đọc đánh giá tình hình và ước tính lực lượng quân Nga do trưởng ban quân báo viết:

Hồng quân đang ở phía nam Belyi, giữa Wypozowa và Demischi. Địch quân đã chọc thủng ở khu vực Trung đoàn 352 xung kích và trên thực tế là tại nơi tiếp giáp với Sư đoàn Luftwaffe 2 dã chiến dọc theo 15 đến 20 ki-lô-mét chiều dài và 30 đến 40 ki-lô-mét chiều sâu, đã gần như tới được đường giao thông Smolensk-Moscow và Jarzewo-Wladimirskoje. Đợt tiến công đầu tiên gồm 22 tiểu đoàn bộ binh Hồng quân được khoảng 100 chiến xa T-34 yểm trợ. Khoảng 24 tiểu đoàn bộ binh với 200 chiến xa hỗ trợ tiến sau để mở rộng đoạn đột phá về phía đông nhằm bao vây các đơn vị Đức ở phía bắc đường cao tốc.⁷⁰

Báo cáo cho biết thêm là ở phía bắc 20 tiểu đoàn bộ binh và 100 xe tăng khác đang tấn công cánh trái của Quân đoàn thiết giáp XXXXI ở khu vực thung lũng Luchesa và phần lớn Sư đoàn Grossdeutschland đang phải chiến đấu ở đó. Theo lời một cựu binh Đức, "Tình hình khu vực Szytschewka-Rzhew-Belyi đã đủ sôi động".⁷¹

Harpe tự đặt ra một câu hỏi đơn giản cho bản thân, "Phải làm gì?". Nhưng trả lời nó thì khó hơn nhiều. Mặc dù tình hình Belyi đã ổn định - dù chỉ là tạm thời, mặt trận sông Nacha vẫn còn đang quá trống trải. Harpe biết phòng tuyến yếu ớt dọc theo sông Vena đã sụp đổ và giờ không có lực lượng nào đứng chắn giữa thiết giáp Nga và sông Nacha. Do đó ông phải bố trí dọc sông Nacha, và thật nhanh chóng. Trung đoàn cơ giới hóa còn lại của Sư đoàn thiết giáp 1 vẫn chưa tham chiến - Trung đoàn xung kích thiết giáp 1 đang hành quân từ Sychevka trên con đường phủ đầy băng tuyết tới Vladimirskoe nhưng không thể có mặt cho đến sáng sớm ngày hôm sau. Lúc này, ông lệnh cho tiểu đoàn trinh sát của Sư đoàn thiết giáp 1 (K-1) bố trí một lớp phòng thủ mỏng dọc sông Nacha, nhưng họ phải làm điều đó mà không có những chiếc xe bọc thép trinh sát vì chúng đang sa lầy trong bùn trên đường Vladimirskoe.⁷² Harpe hy vọng số bộ binh nhẹ của tiểu đoàn bảo vệ được con sông đến khi phần còn lại của sư đoàn tới nơi. Tới lức đó, Harpe nghĩ, có lẽ Trung đoàn 1 có thể giữ vững đến lúc các sư đoàn của Quân đoàn XXX có mặt trong khu vực. "Nếu, nếu nếu", Harpe tự nhủ thầm và nghĩ thêm, "Trong chiến tranh, thắng bại luôn phụ thuộc vào cái từ đó". 

Trong trường hợp này, cái "nếu" của Harpe, và gần như chắc chắn là kết cục của toàn chiến dịch phụ thuộc vào việc Quân đoàn XXX mà Cụm quân Trung tâm phối thuộc cho Tập đoàn quân 9 để sử dụng trong khu vực tác chiến của Quân đoàn thiết giáp XXXXI tới nơi trong chính buổi chiều tối hôm đó. Đứng đầu bởi Đại tướng Maximilian von Fretter-Pico, Quân đoàn bộ XXX chỉ vừa mới được điều chuyển từ khu vực Leningrad để chỉ huy lực lượng thiết giáp phản kích hùng hậu đang tập trung của Chuẩn thống chế Model. Quân đoàn Fretter-Pico nguyên vẹn sẽ bố trí sở chỉ huy ở đông nam Belyi 50 ki-lô-mét, nắm Sư đoàn thiết giáp 19 và 20 cũng như Sư đoàn kỵ binh SS và bất cứ đơn vị bộ binh dự bị nào của quân đoàn, và tổ chức một trận phản kích để khôi phục tình hình xung quanh Belyi.⁷³ Tuy nhiên Harpe nhận ra sẽ phải mất nhiều ngày để tập kết toàn bộ lực lượng. Trong khi đó, theo dự kiến một sư đoàn dự bị khác của Cụm quân Trung tâm - Sư đoàn thiết giáp 12 sẽ có mặt trong khu vực vào ngày 30 tháng 11. Khi đã có những lực lượng đó trong tay, Harpe tin rằng mình sẽ thành công, nhưng chỉ trong trường hợp ông cầm chân được quân Nga cho tới lúc ấy.

[chiangshan]

27 tháng 11

Trong đêm 26 rạng 27 tháng 11, giao tranh ở khu vực Belyi tạm lắng dần. Bộ đội của Tarasov tấn công quân Đức phòng thủ nam Belyi bị tiêu hao nặng sau hai ngày ác liệt. Những người lính đã kiệt sức này cần được tiếp thêm quân số, hậu cần và trang bị mới trước khi có thể tiếp tục chiến đấu. Vì lý do này, vào cuối ngày 26 tháng 11 Tarasov yêu cầu Đại tá A. P. Kvashnin điều một trung đoàn thuộc Sư đoàn bộ binh 134 sang cánh phải để hỗ trợ cho sư đoàn Gruz. Sau đó, ông dự định tập trung lực lượng còn lại của Sư đoàn bộ binh 150 xộc xệch cùng Lữ đoàn cơ giới 19 cho những gì mà ông hy vọng sẽ là nỗ lực cuối cùng nhằm đè bẹp sức đề kháng của kẻ địch ở Baturino, nam Belyi. Ngoài ra Tarasov cũng thông báo cho Thiếu tướng Povetkhin ở Quân đoàn bộ binh 6 chuẩn bị cho Lữ đoàn bộ binh 91 do Đại tá F. I. Lobanov chỉ huy bước vào chiến đấu từ thê đội hai để hỗ trợ cho trận đánh Baturino nếu cần thiết và để mở rộng chính diện tiến công về phía đông. Tarasov hy vọng đòn đánh này sẽ phát huy thắng lợi của Solomatin ở sông Vena và thọc vào sườn phải quân Đức ở Belyi.

Nhưng đến lúc này ông vẫn dự định giữ lữ đoàn Lobanov làm dự bị cho tập đoàn quân, ít nhất là trong ngày 27 tháng 11 với hy vọng Sư đoàn bộ binh 150 đã được tăng cường và củng cố sẽ hoàn thành nhiệm vụ ở phía nam Belyi. Tarasov lệnh cho Solomatin tiếp tục tiến quân với 4 lữ đoàn cơ động và các đơn vị bộ binh còn lại thuộc Quân đoàn bộ binh 6 của Povetkhin. Để khích lệ Solomatin, ông cho biết Lữ đoàn cơ giới độc lập 47 và 48 sẽ tiến sau họ dưới sự chỉ huy từ tập đoàn quân và sẽ được phối thuộc cho Solomatin ở thời điểm thích hợp. Solomatin cho rằng thời điểm đó đã đến, nhưng bên cạnh việc tiếp tục yêu cầu kiên quyết, ông còn biết nhiều điều hơn. Ông biết cả Đại tướng Purkaev trên phương diện quân và Đại tướng Zhukov đều đang dõi theo sát Tarasov, yêu cầu đẩy mạnh tiến công để hỗ trợ cho bước tiến đang bị chặn lại của Tập đoàn quân 20 lúc này đang chiến đấu ở khu vực đáy của mấu lồi Rzhev gần Sychevka. Hiển nhiên Zhukov đang trông cậy vào Tập đoàn quân 41 để đảm bảo "Sao Hỏa" thắng lợi. Solomatin thừa kinh nghiệm để nghi ngờ nhưng cũng đủ thận trọng để giữ kín chúng.

Trận đánh ở khu vực Tập đoàn quân 41 diễn ra trên hai hướng khác nhau nhưng rõ ràng có mối liên quan mật thiết, một là Belyi và một là các điểm vượt sông Nacha cùng bản thân mục tiêu thọc sâu của Chiến dịch "Sao Hỏa". Tarasov đặt trọng tâm vào hướng thứ hai. Solomatin không biết liệu quân Đức sẽ tập trung vào nơi nào. Tuy nhiên ông biết rằng nếu không hạ được Belyi, quân đoàn đáng tự hào của ông sẽ tiến vào một cái bẫy. Chính niềm tin này đã khiến ông lặp lại yêu cầu được quyền sử dụng 2 lữ đoàn cơ giới. Ngoài chuyện sẽ giúp nhiệm vụ được hoàn thành dễ dàng hơn, Solomatin nghĩ, các lữ đoàn này còn làm nên sự khác biệt giữa sống và chết cho toàn bộ đạo quân dưới quyền ông.

Sau một quãng thời gian tạm lắng vào ban đêm, trận đánh giành Belyi tiếp tục lúc bình minh ngày 27 tháng 11 (Bản đồ 10). Lần này quân Đức khởi sự trước theo một kế hoạch của Trung tướng Kruger. Ba tiểu đoàn của Trung đoàn Khinh quân Grossdeutschland thuộc Kampfgruppe Kassnitz mở màn tấn công lúc 12 giờ 15 nhằm vào cánh trái của Sư đoàn bộ binh 150 Xô-viết đang phòng thủ hai ngôi làng phía bắc Dubrovka 1 ki-lô-mét trên sông Vena.⁷⁴ Sau khi đòn công kích ban đầu của Kassnitz giành lại được chúng, lúc 13 giờ 00 tiểu đoàn thứ tư tấn công trên cánh trái của trung đoàn và chiếm được làng Morozovo nằm ngay phía tây bắc Chirevo. Cùng thời gian đó, Trung đoàn xung kích thiết giáp 113 thuộc Kampfgruppe von Wietersheim tiến đánh các vị trí của Sư đoàn bộ binh 150 Xô-viết xung quanh Chirevo và Vlaznevo. Tuy nhiên 2 mũi đột kích của Kruger đã được tiến hành đúng vào lúc Đại tá Gruz đang tập trung lực lượng chuẩn bị tiến công. Kết quả là cuộc tấn công theo kế hoạch của Hồng quân đã biến thành những trận phản kích ác liệt dưới sự yểm trợ dữ dội của hỏa lực pháo binh và rocket. Quân của Kruger bị những đợt xung phong mạnh mẽ từ chính diện đẩy lùi và buộc phải từ bỏ cuộc đột kích vào Vlaznevo, rút khỏi hai ngôi làng mà Kampfgruppe Kassnitz đã chiếm được co về vị trí ban đầu. Một lần nữa tổn thất của hai bên lại tăng lên chóng mặt. Mặc dù Kruger thất bại trong việc bẻ gãy bên sườn của đối phương ở nam Belyi nhưng quân đội Xô-viết cũng không tiến được thêm về thành phố và bản thân họ cũng kết thúc ngày hôm đó trong thế phòng ngự. Kruger không kịp ăn mừng vì chỉ trong vài giờ tâm điểm của trận đánh đã chuyển về phía đông, tới những đường giao thông quan trọng dẫn đến Belyi.

Như để xoa dịu nỗi thất vọng của Tarasov trong việc không tiêu diệt được "cứ điểm then chốt" Belyi, trong ngày 27 tháng 11 Quân đoàn cơ giới 1 đã có một màn trình diễn xuất sắc, mặc dù phần lớn quá trình tiến quân của họ là vào chỗ trống. Trong suốt đêm các lữ đoàn tiên phong của Solomatin tiếp tục tiến lên một cách chậm chạp qua những cánh rừng tuyết phủ. Họ được dẫn đầu bởi những phân đội bộ binh cơ giới nhỏ cấp đại đội có nhiệm vụ truy kích quân Đức rút lui, không cho chúng tổ chức phòng ngự.⁷⁵ Trong khi đó các đơn vị xe tăng và cơ giới dừng lại dọc đường để củng cố, nghỉ ngơi, tiếp tế hậu cần và nhiên liệu. Quân Đức trong khu vực không đủ khả năng làm gì nhiều hơn việc tổ chức những hoạt động quấy rối họ. Chỉ ở phía bắc dọc sông Vena đối diện Mar'ino và Tarakanovo quân đoàn mới gặp phải sức kháng cự đáng kể. Tuy nhiên Solomatin vẫn đang thiếu một trong những lữ đoàn xe tăng. Tới cuối ngày 26 tháng 11 Tarasov mới rút Lữ đoàn xe tăng 219 của Đại tá Davydov khỏi những trận đánh đẫm máu ở nam Belyi. Kết quả là lữ đoàn không thể tới được điểm tập kết mới dọc sông Vena trước sáng sớm. Căn cứ vào lực lượng của quân Đức ở bờ bên kia và tình trạng kiệt sức của mình, lữ đoàn đã phải dành phần lớn buổi sáng để tổ chức một cuộc tấn công cùng với Lữ đoàn bộ binh 78 của Đại tá Sivakov.

Solomatin gặp phải một vấn đề nữa trong sáng 27 tháng 11. Theo kế hoạch ban đầu ông sẽ đột phá theo hai thê đội với các lữ đoàn xe tăng đi đầu cho tới khi chiếm được các điểm vượt sông Nacha. Tới lúc đó, và chỉ lúc đó các lữ đoàn cơ giới trong thê đội hai mới bắt đầu xung trận, tiến chiếm mục tiêu thọc sâu của quân đoàn. Tuy nhiên lúc này Solomatin đã mất một lữ đoàn cơ giới (Lữ đoàn 19), lữ đoàn xe tăng vắng mặt thì trở lại dưới quyền ông trễ hơn dự kiến và chắc chắn là không kịp tiến đến Nacha cùng với phần còn lại của quân đoàn. Vì thế Solomatin đành yêu cầu Tarasov cho phép triển khai toàn bộ các lữ đoàn trong ngày hôm sau để bảo đảm thành công và tới sông Nacha đúng thời gian. Tarasov chấp nhận nhưng phớt lờ đề xuất chuyển giao 2 lữ đoàn cơ giới dự bị "chắc chắn sẽ đẩy nhanh bước tiến của quân đoàn". Trong thâm tâm ông đồng ý với viên tư lệnh quân đoàn. Nhưng mục tiêu mà ông dành cho 2 lữ đoàn đó lại hoàn toàn khác Solomatin.

[chiangshan]

Các lữ đoàn dưới quyền Solomatin bắt đầu khởi hành vào giữa buổi sáng. Lữ đoàn cơ giới 37 của Trung tá Shanaurin dẫn đầu bởi Trung đoàn xe tăng 3 do Thiếu tá E. M. Pavlenko chỉ huy vượt sông Vena giữa Lữ đoàn cơ giới 35 và Lữ đoàn xe tăng 65, tiến về phía đông qua cây cầu mà Lữ đoàn 65 đã chiếm được hôm trước. Cả 4 lữ đoàn sau đó tiến quân cùng nhau theo hình rẻ quạt dọc theo một mặt trận rộng lớn từ Sorokino ở phía bắc tới Samsonikha ở phía nam. Những toán quân Đức ẩn nấp trong rừng sững sờ nhìn cảnh tượng phi thường ấy nhưng hầu như không thể làm gì. Tuy nhiên, mặc dù hoành tráng như vậy, quá trình tiến quân diễn ra hết sức chậm chạp. Solomatin sau này viết:

Không có con đường nào cho phép xe vận tải cơ động tốt. Trên đường rút lui quân địch đã phá hết cầu. Lớp tuyết dày và tuyết rơi hạn chế tầm nhìn cũng ảnh hưởng rất lớn tới cuộc hành quân. Quân đoàn không có xe chuyên dụng để dọn tuyết hay mở đường. Chúng tôi sử dụng xe tăng T-34 cho việc đó. Chúng nối đuôi nhau để tạo thành vệt đường đi cho xe chở bộ binh và kéo pháo. Trong một số trường hợp bộ binh cơ giới phải hành quân bộ theo xe tăng, việc này nhanh chóng làm họ kiệt sức và cản trở khả năng vận động chiến đấu.

Việc định hướng rất khó khăn do không có đường, rừng quá dày và tầm nhìn kém trong tuyết. Các tốp xe tăng, đặc biệt là những chiếc đi đầu va chạm với nhau. Bộ đội thường xuyên đi lẫn vào đường của đơn vị bạn, gây thêm khó khăn cho việc kiểm soát lực lượng và làm giảm tốc độ hành quân.⁷⁶

Bất chấp những trở ngại, quân đoàn kiên quyết tiến về phía đông. Lữ đoàn cơ giới 37 của Trung tá Shanaurin với Thiếu tá Pavlenko ở Trung đoàn xe tăng 3 đi đầu tỏ ra đặc biệt xuất sắc. Sau khi vượt sông Vena, họ đột phá về phía đông nam và đến giữa buổi chiều đã chiếm được Chicherinka từ một phân đội thuộc Tiểu đoàn thám báo K-1 của Sư đoàn thiết giáp 1 Đức. Trận đánh giành ngôi làng đã diễn ra quyết liệt trong bão tuyết. Những chiến xa Nga đột ngột hiện ra tấn công từ cơn bão tuyết đã làm đại đội Đức phòng thủ bị bất ngờ, nhưng sau cuộc giao tranh kéo dài họ vẫn thu hồi được những chiếc xe phủ đầy bùn và rút lui thành công chỉ với thiệt hại ở mức trung bình. Pavlenko tiếp tục tiến lên và sau đó chiếm được Gorodnia. Lúc này Pavlenko chỉ còn cách sông Nacha 5 ki-lô-mét với lực lượng trinh sát yếu ớt của quân Đức cản đường. Ở Gorodnia những người lính tăng Xô-viết đang phấn khởi đã chiếm được một kho dự trữ hậu cần và trang bị nhỏ của kẻ địch.⁷⁷

Lữ đoàn xe tăng 65 của Đại tá Shevchenko cũng không chịu thua kém. Sau khi vượt sông Vena vào giữa buổi sáng, họ bỏ qua một đơn vị Đức nhỏ thuộc Trung đoàn cơ giới hóa 41 ở Bykovo và tiến thẳng qua rừng tới bên bờ con sông Nacha đã đóng băng đối diện Klimovo vào cuối buổi chiều. Trong khi đại bộ phận lữ đoàn chiến đấu với quân Đức phòng thủ làng Sementsovo bên bờ tây, Tiểu đoàn 2 vượt sông Nacha. Một phân đội công binh do Kỹ thuật viên bậc 2^(*) I. A. Leonov đã dũng cảm vượt qua hỏa lực bộ binh và đại liên của quân Đức xếp một lớp gỗ thô trên mặt băng để chiến xa đi qua. Sau khi vượt sông, những xe tăng của Shevchenko với họng pháo khai hỏa đột phá qua địa hình phủ tuyết trống trải của thung lũng tới trục đường giao thông Belyi-Vladimirskoe nằm phía trước không đầy 500 mét. Trong khi Shevchenko phấn chấn thông báo cho Solomatin rằng đã chiếm được điểm vượt sông Nacha, những xe đi đầu chạm trán một đoàn cơ giới Đức trên đường. Với thương vong lên cao ở cả hai bên, Shevchenko rút khỏi con đường và triển khai phòng ngự để bảo vệ đầu cầu mới giành được. Niềm vui là người đầu tiên vượt sông Nacha của ông đã giảm đi với lo ngại rằng các đơn vị cơ giới Đức - mặc dù vẫn còn yếu - đã tới khu vực. Vài phút sau ông lại gọi Solomatin qua vô tuyến điện, báo cáo về hoạt động của đối phương và yêu cầu tiếp viện.⁷⁸ Nằm ngoài tầm mắt của Shevchenko, ở đâu đó trong rừng bên cánh trái của ông là Lữ đoàn cơ giới 35 của Trung tá V. I. Kuz'menko. Theo kế hoạch Kuz'menko sẽ tiến bên phải Shevchenko tới sông Nacha gần Sementsovo. Nếu làm đúng như vậy thì họ đã quét sạch được quân Đức ở bên sườn Shevchenko và đảm bảo làm chủ hoàn toàn con đường giữa Belyi và Vladimirskoe. Tuy nhiên trên thực tế, đội hình hành quân của Kuz'menko do Trung đoàn xe tăng 4 dưới quyền Thiếu tá Afanas'ev dẫn đầu đã tụt lại sau, mất phương hướng do rừng dày và tuyết và đã đi về phía bắc so với Shevchenko. Không nhận ra sự nhầm lẫn này, lữ đoàn đánh chiếm Zheguny vào giữa buổi chiều và tiến về sông Nacha ở khu vực nam Basino ngay trước khi trời tối. Nghe thấy tiếng súng ở phía nam, Afanas'ev nhanh chóng cho tổ chức vượt sông chiến đấu nhưng trung đoàn đã đụng phải bộ binh cơ giới hóa Đức. Công binh đối phương đã dùng thuốc nổ phá vỡ mặt băng, trong khi bộ binh của chúng bố trí hỏa lực chống tăng hiệu quả bên sườn đối diện của thung lũng. Afanas'ev hy sinh trong trận đánh ác liệt này và trung đoàn phải rút về bờ tây dưới hỏa lực yểm trợ của lữ đoàn Kuz'menko sau khi đã tổn thất một số xe tăng.⁷⁹ Vào cuối ngày Kuz'menko đã bắt được liên lạc với Shevchenko nhưng không thể chi viện được cho ông.

Trong khi 3 lữ đoàn của Solomatin đang tiếp cận hay vượt sông Nacha, Lữ đoàn xe tăng 219 dưới quyền Đại tá Davydov bên cánh bắc lại hầu như không đạt được thành công nào. Thực tế không phải do lỗi của họ. Lữ đoàn cùng với 1 trung đoàn phối thuộc từ Sư đoàn bộ binh 150 rốt cục đã mở cuộc tấn công ngay sau buổi trưa ngày 27 tháng 11. Nhiệm vụ của họ là chọc thủng hệ thống phòng thủ của quân Đức bên bờ đông sông Vena tại Mar'ino và đánh chiếm các điểm vượt sông Nacha gần Basino. Không giống các đơn vị bạn ở phía nam, ngoài việc khởi sự muộn lữ đoàn còn vấp phải sự chống cự mạnh từ Trung đoàn xung kích 352 Đức. Dù vậy, vào giữa buổi chiều Davydov đã đánh bật được chúng ra khỏi Mar'ino.⁸⁰ Tuy nhiên thay vì rút lui, đối phương đã tiến hành một đòn vu hồi xuất sắc, buộc Davydov phải cho xe tăng và bộ binh liên tiếp triển khai chiến đấu. Đến khi trời tối lữ đoàn đã tiến được 2 ki-lô-mét và làm chủ Astashevo nhưng vẫn còn xa mới tới Nacha. Suốt tối hôm đó, Lữ đoàn bộ binh 78 của Đại tá Sivakov chậm chạp tiến lên để lấp đầy khoảng trống giữa Lữ đoàn xe tăng 219 và Lữ đoàn cơ giới 35, nhưng dù đã cố gắng, địa hình vẫn khiến cho họ không thể thiết lập được một thế trận liền mạch.



(*) Chú thích của chiangshan: Quân hàm cho quân nhân thuộc khối kỹ thuật của Hồng quân, tương đương Trung úy.

[chiangshan]

Ở phía nam Lữ đoàn bộ binh 75 do Đại tá Vinogradov chỉ huy hành quân tăng viện cho các lữ đoàn cơ động của Solomatin dọc sông Nacha và để cung cấp những đơn vị bộ binh họ yêu cầu. Cho tới khi nhận được sự hỗ trợ đó, cả Lữ đoàn cơ giới 35 lẫn Lữ đoàn xe tăng 65 đều không thể nắm chắc phần thắng nếu tiếp tục tiến công. Khoảng trống giữa Lữ đoàn cơ giới 37 và Lữ đoàn bộ binh 74 ở phía nam trở nên lớn đến mức không còn lực lượng nào sẵn sàng yểm trợ cho cuộc tiến công của Đại tá Shanaurin. Kể từ lúc này ông sẽ chỉ có thể trông cậy vào số bộ binh đang không ngừng giảm sút của lữ đoàn cơ giới. Lữ đoàn bộ binh 74 dưới quyền Đại tá Repin đơn giản là bố trí một tuyến bộ binh mỏng về phía tây, dọc theo cánh phải đang bị trải rộng của quân đoàn Solomatin tới Demekhi, nơi Sư đoàn bộ binh Cận vệ 17 vẫn đang chiến đấu trong vô vọng với những vị trí Đức. Solomatin nhận thức được vấn đề, ông biết khi tiếp tục đột phá nó sẽ còn trở nên nghiêm trọng hơn. Do vậy vào buổi tối ông yêu cầu Tarasov tăng cường cho việc bảo vệ bên sườn.

Tarasov hiểu yêu cầu của Solomatin nhưng trong tay ông chỉ có một lực lượng dự bị hạn chế. Ông đã quyết định rút Lữ đoàn cơ giới độc lập 47 và Lữ đoàn bộ binh 91 từ quân số dự trữ để hỗ trợ cho mũi đột kích của Solomatin bằng cách tiến hành một đòn vu hồi nông đối với Belyi và chia cắt các tuyến liên lạc chạy từ đó về phía đông. Vào lúc tối muộn, ông ra lệnh cho Lữ đoàn cơ giới 47 dưới quyền Đại tá I. F. Dremov tấn công qua tuyến của Sư đoàn bộ binh 150 vào sáng hôm sau, chiếm điểm vượt sông Nacha gần Bokachevo và thọc về phía bắc tới sông Obsha nhằm cắt đứt đường giao thông Belyi-Vladimirskoe và Belyi-Olenino. Lữ đoàn bộ binh 91 của Đại tá Lobanov sẽ hỗ trợ và bảo vệ bên sườn bộ đội cơ giới khỏi một đòn công kích của quân Đức từ Belyi hoặc phía nam. Tarasov tin rằng đòn vu hồi về phía đông bắc này sẽ vừa trợ giúp Solomatin, vừa chuẩn bị cho sự kết liễu quân Đức ở Belyi. Tarasov chọn Dremov cho nhiệm vụ này vì sự gan dạ nổi tiếng của ông trong quá khứ.⁸¹ Ông không lo ngại lắm cho cánh phải của Solomatin vì cho rằng 2 lữ đoàn đã tới được sông Nacha nếu được tăng cường thêm bộ binh sẽ đủ sức khóa chặt con đường và bảo vệ được cánh này. Để đảm bảo điều đó, Tarasov chỉ thị Solomatin đưa toàn bộ trung đoàn chống tăng của quân đoàn lên hỗ trợ cho đầu cầu sông Nacha của Lữ đoàn xe tăng 65. Cuối cùng, ông ra lệnh cho Lữ đoàn cơ giới độc lập 48 của Đại tá Sheshchubakov trong đêm đó tập kết ở phía nam Bykovo làm dự bị cho Lữ đoàn bộ binh 74. Cho rằng mình đã làm tất cả những gì có thể để giành chiến thắng, Tarasov báo cáo lại cho Purkaev trên phương diện quân và đi nghỉ.

Solomatin hết sức thất vọng với quyết định của Tarasov, ông tin rằng tư lệnh tập đoàn quân đã không đánh giá đúng tình hình. Mặc dù đã có 2 lữ đoàn tới được sông Nacha nhưng mới chỉ có một đã qua sông và hiện đang ở trong thế rất mỏng manh. Sự hiện diện của bộ binh cơ giới hóa Đức bên bờ đông là dấu hiệu báo trước cho những lực lượng tăng viện khác, do vậy, như Solomatin lý giải, sức mạnh của tập đoàn quân nên được tập trung lên phía trước nếu muốn hoàn thành nhiệm vụ. Nhưng thay vào đó Tarasov đang điều 1 trong những lữ đoàn cơ giới dự bị quý giá cho một đòn đánh phiêu lưu về phía đông bắc, thẳng vào mũi nhọn phòng ngự của kẻ địch và cách xa trục tiến công của Solomatin. Bằng trực giác ông nhận ra rằng đơn vị bộ binh dự bị cuối cùng của Tarasov, Lữ đoàn bộ binh 91 chắc chắn sẽ được tung vào trận chiến Belyi, để lại lữ đoàn cơ giới Dremov không có hỗ trợ. Cùng thời gian đó, lữ đoàn cơ giới thứ hai quý giá sẽ vẫn nằm bất động, cố gắng yểm trợ 1 lữ đoàn bộ binh duy nhất trải ra trên một mặt trận dài 20 ki-lô-mét tại thời điểm mà tập đoàn quân không biết những lực lượng nào của quân Đức sẽ xuất hiện từ trong màn tuyết, đe dọa cánh phải của họ. Trong tâm trạng thất vọng, tối muộn hôm đó Solomatin gửi một thông điệp tới sở chỉ huy tập đoàn quân, đề nghị được thay đổi hướng tiến của Lữ đoàn cơ giới 37 từ Vladimirskoe sang phía bắc, nơi họ có thể hỗ trợ cuộc đột kích qua sông Nacha. Tập đoàn quân ngay lập tức bác bỏ điều này, viện lý do Vladimirskoe là mục tiêu then chốt và rằng chỉ có ban tham mưu tập đoàn quân mới nắm được tình hình toàn cục.

Cuối ngày 27 tháng 11, trên hướng của Đại tướng Purkaev, Tarasov trình bày đánh giá về tình hình vẫn đang biến động với sở chỉ huy Phương diện quân Kalinin. Theo dự kiến ngày hôm sau Zhukov sẽ tới và đưa ra quyết định liên quan đến số phận của chiến dịch. Tarasov cảm thấy rằng Zhukov sẽ hài lòng với tập đoàn quân của ông, đặc biệt là khi so sánh tới tình trạng rõ ràng hiện nay của Tập đoàn quân 20. Mặc dù vẫn chưa chiếm được các mục tiêu được chỉ định vào ngày thứ ba của chiến dịch, Tarasov tin rằng những biện pháp ông đã lên kế hoạch cho ngày hôm sau sẽ thành công.

Bộ chỉ huy Đức cũng đang giận dữ không thua gì Solomatin, thành công đối với họ còn tỏ ra thiếu vững chắc hơn. Tối muộn hôm đó Đại tướng Harpe một lần nữa họp với Trung tướng Kruger ở Sư đoàn thiết giáp 1. Vẫn còn không chắc là những cái "nếu" quan trọng sẽ quyết định thắng lợi có xảy ra được không. Lực lượng dưới quyền Kruger đã phòng thủ thành công ở nam Belyi, nhưng nỗ lực giành lại những vị trí bị mất đã thất bại với tổn thất đáng kể. Những tin tức từ phía nam còn tệ hơn. Các đơn vị của Trung đoàn xung kích 352 và Trung đoàn cơ giới hóa 41 chiến đấu suốt cả ngày dọc sông Vena đã bị những đợt tiến công ác liệt của thiết giáp Nga đánh bật. Trung đoàn 41 báo cáo những đoàn thiết giáp dường như vô tận đang hành quân trên tuyết về phía đông, tiến về sông Nacha. Trước khi trời tối họ đã đếm được ít nhất 100 xe tăng và rất nhiều xe cơ giới. Theo lệnh, các đơn vị này đều đã rút lui có trật tự về phòng tuyến mới phía trước Ananino.⁸² Dọc theo chiến tuyến sông Nacha, Tiểu đoàn thám báo K-1 của Sư đoàn thiết giáp 1 do Đại úy Freiherr von Freitag chỉ huy báo cáo quân Nga tăng cường hoạt động và 1 đại đội của họ đã thoát khỏi thảm họa ở bắc Gorodnia.⁸³ Đến cuối buổi chiều tiểu đoàn buộc phải bỏ gần như toàn bộ các vị trí phía trước Nacha, giữ một đầu cầu nhỏ xung quanh Sementsovo và Dubki. Lúc này tiểu đoàn đã thương vong khá nặng và đang bị uy hiếp bởi 2 mũi thiết giáp mạnh đánh vào bên sườn. Tin thiết giáp Hồng quân vượt sông Nacha ở nam Basino đã được làm dịu đi với việc đơn vị đi đầu của Trung đoàn xung kích thiết giáp 1 thuộc Sư đoàn thiết giáp 1 tới nơi rất đúng lúc. Họ đẩy lùi những chiến xa Xô-viết vào một đầu cầu nhỏ bên bờ đông và làm thất bại một nỗ lực vượt sông khác về phía bắc.

Tuy nhiên không như đối phương của mình, Harpe biết thắng lợi chỉ là tạm thời, đặc biệt là khi quân Nga tăng viện cho đầu cầu vì quân Đức dọc sông Nacha sẽ vẫn ở tình trạng xộc xệch trong nhiều giờ nữa. Trên thực tế, Trung đoàn xung kích thiết giáp 1 của Đại tá von der Meden đã bắt đầu hành trình dài đến Belyi qua Vladimirskoe cuối ngày 25 tháng 11 và đến ngày 27 tháng 11 đội hình của nó vẫn còn đang trải ra gần 50 ki-lô-mét trên con đường tuyết phủ tới Vladimirskoe. Tiểu đoàn 1 của Đại úy Huppert đi đầu khó nhọc tiến lên theo đường Belyi-Vladimirskoe tới mục tiêu gần Smoliany ngay khi Tiểu đoàn thám báo K-1 bị đẩy về Nacha. Xe tăng Liên Xô vượt sông tiến tới đường Belyi đã đâm thẳng vào đội hình kéo dài của Huppert. May mắn là tiểu đoàn đã ứng phó khá tốt, chặn đứng cả 2 mũi tấn công và triển khai một tuyến phòng ngự mỏng bảo vệ tuyến giao thông huyết mạch. Ở phía sau, bộ phận đi đầu thuộc Tiểu đoàn 2 của Đại úy Berndt hỗ trợ cuộc rút lui của tiểu đoàn trinh sát von Freitag bằng cách bố trí hàng loạt cứ điểm nhỏ ở phía tây con sông và nam Tekino. Trong khi lớp phòng thủ mỏng này bao phủ cả đường Belyi-Vladimirskoe lẫn Vladimirskoe, cả 2 tiểu đoàn dàn ra trên một mặt trận dài 25 ki-lô-mét không thể đứng vững được lâu nếu không có chi viện.⁸⁴

Bất chấp tình hình nghiêm trọng dọc sông Nacha, Harpe vẫn tin tưởng thắng lợi sẽ phụ thuộc vào trận đánh ở khu vực Belyi. Do đó ông đã dành cả đêm để củng cố công tác phòng thủ phía nam thành phố, tổ chức những trận phản kích mới và tái bố trí 2 chiến đoàn đã rút lui từ sông Vena dọc theo cánh trái. Trong lúc đó, Harpe kết luận, mặt trận Nacha có thể tự lo cho mình.

[chiangshan]

Ngày 28 tháng 11

Khi bình minh lên cả Tarasov và Harpe đều bắt tay vào giành thế chủ động, một người dựa vào kế hoạch đánh vu hồi Belyi từ phía đông và một người dựa vào những trận tấn công mới từ Belyi về phía nam nhằm vào sườn bắc mũi đột phá Nga (Bản đồ 11). Suốt đêm qua Tarasov đã nhận được hàng loạt yêu cầu của Zhukov thông qua tư lệnh phương diện quân Purkaev, lệnh cho ông đẩy nhanh mũi đột kích của quân đoàn Solomatin vào sâu trong đáy mấu lồi Rzhev để hỗ trợ cho Tập đoàn quân 20 tiến công Sychevka. Mặc dù Solomatin vẫn tiếp tục yêu cầu được tăng viện, Tarasov tin rằng kế hoạch của mình sẽ đạt được những gì Zhukov và Purkaev đang mong mỏi, và thực tế ban đầu dường như đúng vậy.

Ngay sau bình minh, Lữ đoàn bộ binh 91 của Đại tá Lobanov tiến công Ananino cách Belyi 10 ki-lô-mét về phía đông nam. Đòn công kích mãnh liệt này đã khoan thủng một lỗ lớn trên phòng tuyến Trung đoàn 352 Đức. Lữ đoàn cơ giới 47 do Đại tá Dremov chỉ huy thọc qua đột phá khẩu với trung đoàn xe tăng dẫn đầu. Bị cản trở bởi mưa tuyết làm tầm nhìn chỉ còn từ 10 đến 20 mét, trận đánh gay go kéo dài suốt nhiều giờ khi những đơn vị yếu ớt của Trung đoàn xung kích 352 và Trung đoàn cơ giới hóa 41 Đức lần lượt đối diện với cuộc tàn sát của quân Nga. Tầm quan sát kém và giao tranh hỗn loạn đã làm chậm trễ các báo cáo gửi về cho cả Tarasov lẫn Kruger. Tuy nhiên đến cuối buổi chiều rõ ràng cuộc tiến công của phía Liên Xô đã thắng lợi. Dremov báo cáo đang tiến đánh Shaitrovshchina trên đường Vladimirskoe, cách Belyi 10 ki-lô-mét về phía đông và tổ chức phòng ngự của đối phương dọc theo trục đường đã bị đập nát. Một tiếng sau Dremov hoan hỉ cho biết ông đã làm chủ thị trấn và đang tổ chức lại lực lượng để tấn công về phía bắc tới sông Obsha.⁸⁵

Tarasov, người đã gặp Zhukov và Purkaev tại sở chỉ huy Phương diện quân Kalinin ở Staroe Bochovo trong ngày hôm đó cũng tỏ ra phấn khởi vì ông chỉ vừa mới chia sẻ với cấp trên những đánh giá lạc quan của mình về mũi tiến quân của Dremov. Tin chắc Dremov sẽ thành công và hệ thống phòng thủ của kẻ địch đã bị phá vỡ, ông lập tức ra lệnh cho Lobanov chuyển Lữ đoàn bộ binh 91 sang hướng tây, chuẩn bị tiến công thẳng vào Belyi từ phía đông. Sau đó ông chỉ thị Lữ đoàn cơ giới 19 của Đại tá Ershov hỗ trợ cho Lobanov. Điều này thể hiện hết sức rõ ràng thái độ lạc quan quá mức của Tarasov. Ershov đang yểm hộ cho cuộc tiến công của Sư đoàn bộ binh 150 ở phía nam Belyi trong suốt 3 ngày và chỉ mấy giờ trước họ đã giúp đẩy lùi thêm một đợt phản kích nữa của quân Đức. Giờ họ đang được yêu cầu ngưng chiến đấu, hành quân gần 10 ki-lô-mét trong tuyết rơi và nhanh chóng phối hợp với một lữ đoàn bộ binh khác tấn công Belyi trên một trục mới (từ hướng đông), trên địa hình còn chưa nắm rõ. Tuy vậy, vào tối muộn Ershov bắt đầu thực thi nhiệm vụ này.

Đại tướng Harpe và Trung tướng Kruger bắt đầu ngày mới cũng như cách họ kết thúc ngày hôm trước. Lúc sáng sớm lực lượng dưới quyền họ đã đẩy lui thêm một loạt đợt công kích của quân Nga ở nam Belyi, sau đó được phát hiện là nhằm mục đích che giấu sự chuẩn bị cho một đòn đánh lớn hơn ở phía đông. Bất chấp hỏa lực pháo binh dữ dội của đối phương, quân Đức đã chiến đấu ác liệt và ngăn chặn được tất cả các đợt xung phong. Một mũi đột kích của quân đội Liên Xô đã chọc thủng trận địa của Trung đoàn xung kích thiết giáp 113 Đức ở Motshchalniki phía nam Baturino. Tuy nhiên Đại tá von Wietersheim đã cấp tốc tập hợp được một số pháo tự hành xung kích và xe tăng Panzer II từ Trung đoàn Khinh quân Grossdeutschland và đích thân dẫn phân đội này phản kích giành lại ngôi làng lúc chiều tối.⁸⁶ Một cánh quân Nga khác đột phá được tuyến phòng thủ ở Nossovo ở phía tây nhưng cũng bị đẩy lùi bằng cuộc phản kích của Tiểu đoàn 1 Trung đoàn xung kích thiết giáp 113 có hỏa lực bắn thẳng của pháo binh trung đoàn chi viện.

Trong khi đó, ngay sau buổi trưa Đại tá Kassnitz dẫn 2 tiểu đoàn thuộc Trung đoàn Khinh quân Grossdeutschland dưới quyền mở cuộc tấn công nhằm củng cố dải phòng ngự giữa trung đoàn của ông và 1 tiểu đoàn thuộc Sư đoàn bộ binh 246 vẫn đang cố thủ Budino tại đỉnh của phòng tuyến tây nam Belyi. Tiểu đoàn 2 rơi vào một trận mưa hỏa lực của quân Nga, chỉ trong có 20 phút nó đã giết chết toàn bộ sĩ quan của đơn vị và gần như xóa sổ tiểu đoàn. Mặc dù Tiểu đoàn 1 chiếm được một phần mục tiêu nhưng toàn bộ cánh quân buộc phải lùi về vị trí xuất phát ban đầu. Tiểu đoàn 2 đã bị thiệt hại nặng nhanh chóng được chuyển thành dự bị của trung đoàn.⁸⁷ 

Đến cuối ngày tình hình của quân Đức ở phía tây Belyi là một bức tranh hết sức ảm đạm. Các trạm quân y và bệnh viện sư đoàn ở Belyi chất đầy thương binh từ những trận đánh ở phía nam và phía đông và con số này còn tiếp tục tăng lên khi những người sống sót của các Trung đoàn 352 và 41 tới nơi. Tàn binh của 2 cánh quân này đã rút lui trong tuyết về một bàn đạp mà trọng tâm là Bokachevo, phía nam giao điểm của sông Nacha và Vena. Từ trận địa trên cao điểm gần Totshchino ngay phía bắc sông Nacha, pháo binh kết hợp của Sư đoàn thiết giáp 1 và Sư đoàn Grossdeutschland đã bắn phá dữ dội vào màn tuyết qua đầu những người lính bộ binh đang rút lui. Chỉ có cuộc pháo kích bừa vào những đội hình đông đảo quân Nga không quan sát được đang tiến quân mới giúp bộ binh Đức giữ được đầu cầu.⁸⁸ Sau khi những hàng quân đầu tiên bị pháo dập, Hồng quân lùi lại và tái tổ chức để chuẩn bị cho một cuộc tấn công mới. Nhưng tối hôm đó nó đã không diễn ra.

Các tin tức về tới sở chỉ huy của Harpe và Kruger trong ngày mỗi lúc một xấu đi. Sư đoàn bộ binh 246 báo cáo Shaitrovshchina đã bị thiết giáp Nga chiếm, và cùng với nó là quyền kiểm soát trục đường Belyi-Vladimirskoe. Không chỉ có vậy, hơn 40 thương binh Đức ở một trạm quân y địa phương không sơ tán được đã rơi vào tay bộ đội Xô-viết.⁸⁹ Cùng thời gian đó, thông tin mà quân báo Sư đoàn thiết giáp 1 khai thác được từ một tù binh cho biết đối phương sẽ tổ chức một cuộc tiến công phối hợp vào Belyi từ phía đông nam trong sáng 29 tháng 11. Hai viên chỉ huy nhanh chóng phản ứng lại. Ra lệnh cho Sư đoàn bộ binh 246 bố trí lực lượng khóa chặt các điểm vượt sông Obsha ở phía bắc, Harpe yêu cầu Kruger đưa toàn bộ lực lượng dự trữ có thể từ mặt trận nam Belyi tổ chức một tuyến phòng thủ mới phía đông thành phố dọc theo trục đường tới Shaitrovshchina. Kruger chấp hành bằng cách bỏ các vị trí tiền tiêu phía nam thị trấn trong khi vẫn đảm bảo giữ được các đầu cầu bên kia sông Vishenka, phía nam Baturino. Sau đó ông điều 2 tiểu đoàn bộ binh nhanh chóng tiến về phía bắc tới đường Belyi. Do lực lượng này là không đủ nên Kruger gom hết lính pháo binh và thông tin có thể của sư đoàn, kết hợp với bộ binh để lập ra những đơn vị "cảnh giới" bố trí hai bên đường Belyi. Phần lớn số quân này không có cả quân trang chống rét lẫn vũ khí nặng.⁹⁰ Tuy nhiên tình hình nguy cấp đòi hỏi phải có những biện pháp mạnh mẽ, Harpe và Kruger thống nhất về một điều - Belyi phải đứng vững.

[chiangshan]

Bản đồ 11. Tình hình từ ngày 28 đến 30 tháng 11 năm 1942: Khu vực Belyi.

[chiangshan]

Tính nghiêm trọng của Belyi không hoàn toàn che mắt những chỉ huy của phía bên kia trước những diễn biến quan trọng không kém đang diễn ra ở phía nam, dọc sông Nacha. Mặc dù bất đồng trong việc nên tiếp tục thế nào, cả Tarasov và Solomatin đều đồng ý rằng trận đánh cuối cùng sẽ được định đoạt ở khu vực này. Do đó, vào lúc sáng sớm Solomatin ra lệnh tiếp tục tiến công. Lữ đoàn cơ giới 37 của Đại tá Shanaurin và Trung đoàn xe tăng 3 của Thiếu tá Pavlenko tiến về phía tây nam qua những khu rừng và đầm lầy đóng băng tới mục tiêu của mình - Matrenino bên sông Vop và tuyến đường xe lửa phía nam Vladimirskoe. Do tính chất của nó, Solomatin đã bổ nhiệm quân đoàn phó, Đại tá A. M. Goriainov chỉ huy cánh quân này và tăng cường thêm các đơn vị công binh và pháo binh để hỗ trợ và duy trì quá trình đột kích.

Sau một ngày hành quân, đến chiều tối 1 tiểu đoàn cơ giới và 1 tiểu đoàn xe tăng của Goriainov đã tiêu diệt một chốt nhỏ ở Nikitinka, làm chủ ga xe lửa và kho hậu cần, phá hủy nhiều đầu máy và toa xe.⁹¹ Cùng thời gian đó, các tiểu đoàn khác đánh chiếm Kubasova, Matrenino và Levino dọc sông Vop. Đến cuối ngày Goriainov và Shanaurin đã có thể tuyên bố chính xác rằng lữ đoàn dưới quyền họ là đơn vị đầu tiên hoàn thành nhiệm vụ ban đầu. Vẫn còn phải xem liệu có giữ được chúng không và quan trọng hơn, các lữ đoàn khác của Solomatin có làm được điều tương tự không. Tuy nhiên chiến thắng của Shanaurin đã phải trả giá khá đắt, thương vong cao và Đại tá Goriainov đã bị thương nặng trong trận đánh ác liệt ở Matrenino.⁹² 

Trong khi lực lượng cơ động Xô-viết thọc về phía nam tới khu vực Vladimirskoe, ở hướng bắc Lữ đoàn xe tăng 65 do Đại tá Shevchenko chỉ huy cố gắng mở rộng bàn đạp trên sông Nacha trước sức kháng cự ngày càng ác liệt của kẻ địch. Các tiểu đoàn của Shevchenko được Solomatin tăng cường thêm trung đoàn chống tăng dàn ra dọc theo trục đường Belyi-Vladimirskoe. Tiểu đoàn xe tăng 2 được phối thuộc 1 tiểu đoàn chống tăng tiến về phía bắc theo trục đường này, chiếm Basino nhưng sau đó trở thành mục tiêu trước những đợt phản kích liên tiếp của đối phương nhằm giành lại ngôi làng then chốt. Cùng thời gian ấy, những đơn vị Đức nguyên vẹn tiến công trận địa phòng thủ của Shevchenko dọc theo con đường ở phía nam. Thương vong của đôi bên đều lên cao khi bộ đội của Shevchenko cố gắng giữ vững thành quả đã đạt được. Lữ đoàn trưởng liên tục gọi cho Solomatin yêu cầu hỗ trợ, nhưng ngoài mấy tiểu đoàn thuộc Lữ đoàn bộ binh 75 dưới quyền Đại tá Vinogradov đang chiến đấu bên cạnh họ, không có thêm lực lượng tăng viện nào. Đến chiều tối Shevchenko vẫn bám trụ ở Basino và các vị trí phía nam nhưng không thể tiếp tục tiến lên.

Bức tranh tương tự cũng xuất hiện ở phía bắc, nơi Trung tá Kuz'menko cùng Lữ đoàn cơ giới 35 và Trung đoàn xe tăng 4 tiếp tục bị cầm chân một cách trêu ngươi gần sông Nacha. Bất chấp những nỗ lực lớn nhất, ông vẫn không thể vượt sông hay đập tan được sức phòng thủ lỳ lợm của quân Đức xung quanh Kushlevo bên bờ tây. Lữ đoàn xe tăng 219 do Đại tá Davydov chỉ huy lúc này chỉ còn lại khoảng 20 chiến xa tận dụng cửa mở của Dremov ở phía bắc và cũng tiến được tới khu vực ngoại vi phía tây Kushlevo, nơi ông phải dừng lại chỉ cách sông Nacha 3 ki-lô-mét.

Với việc cuộc tiến quân ở khu vực trung tâm trọng yếu bị chặn lại, rốt cục Solomatin cũng thực hiện giải pháp của riêng mình để kết thúc thế giằng co và hy vọng giành lại quyền chủ động mà không thông báo cho Tarasov. Ông lệnh cho Lữ đoàn cơ giới 35 của Đại tá Shanaurin đang thành công chuyển vào phòng ngự ở phía nam và tổ chức các phân đội tập kích nhằm thu hút sự chú ý của quân Đức khỏi khu vực trung tâm. Ngoài ra ông yêu cầu Shanaurin triển khai một chi đội đặc biệt tới phía bắc để hỗ trợ các đơn vị khác của quân đoàn đang chiến đấu dọc sông Nacha. Quân số của chi đội, gồm 1 đại đội cơ giới, 1 trung đội xe tăng và 1 đại đội pháo binh là minh chứng rõ rệt cho tình hình binh lực ngày càng suy giảm của Solomatin. Trong khi đó, ở phía bắc ông chỉ thị Trung tá Kuz'menko rút Lữ đoàn cơ giới 35 và Trung đoàn xe tăng 4 khỏi các vị trí phía trước Kushlevo. Kuz'menko có nhiệm vụ tiến về phía nam trong đêm và sau khi được chi đội Shanaurin tăng viện sẽ tiến công phòng tuyến đã sứt mẻ của quân Đức gần Sementsovo lúc bình minh ngày 29 tháng 11.⁹³

Những biện pháp vô hiệu trên là tất cả những gì Solomatin có thể làm. Tarasov vẫn quá cứng nhắc trước những thành công tạm thời ở phía đông Belyi, và kết quả là ông tiếp tục từ chối tăng viện cho Solomatin. Tệ hơn cả, các lữ đoàn cơ giới dự bị của Tarasov vẫn nằm yên ở khu vực phía sau Lữ đoàn bộ binh 74, nơi chúng hầu như chẳng có tác dụng đối với những gì mà Solomatin cảm thấy sẽ là giai đoạn quyết định của chiến dịch.

Dù không hoàn toàn mù quáng trước những diễn biến ở phía nam, Đại tướng Harpe và Trung tướng Kruger tin tưởng vào may mắn và phần còn lại của Sư đoàn thiết giáp 1 để ổn định lại tình hình dọc sông Nacha trong lúc họ giải quyết chiến sự ở Belyi. Đến cuối ngày, mặc dù tình hình không có gì có thể gọi là được ổn định, những đơn vị mới tới của Sư đoàn thiết giáp 1 tiếp tục ngăn chặn được thảm họa. Sau khi mất Basino về tay xe tăng Nga, Tiểu đoàn 1 Trung đoàn xung kích thiết giáp 1 của Đại úy Huppert được 1 đại đội của Tiểu đoàn 2 chi viện đã cản được đối phương và tới nửa đêm họ chiếm lại một phần thị trấn. Cùng thời gian này, Huppert tiếp viện một phân đội nhỏ giúp cho phần còn lại của Trung đoàn 41 giữ được trận địa tại Kushlevo, phía tây con sông. Trong khi đó Tiểu đoàn 2 do Đại úy Berndt chỉ huy tăng cường cho tiểu đoàn trinh sát sư đoàn ở đầu cầu Sementsovo và thiết lập một tuyến cảnh giới ở phía tây sông, dọc theo các ngả đường vào Vladimirskoe.⁹⁴ Đại tá von Meden, chỉ huy chung kampfgruppe dọc sông Nacha chủ tâm - có thể là tạm thời - bỏ qua mối nguy chưa lớn lắm của các đơn vị Nga ở tây nam Vladimirskoe. Ông làm như vậy vì biết rằng, thứ nhất, trận đánh ở sông Nacha sẽ mang tính quyết định, và thứ hai, ở đâu đó phía xa là Sư đoàn thiết giáp 12 đang hành quân chậm chạp tới Vladimirskoe. Nó sẽ giải quyết được những gì mà Harpe và Kruger đánh giá là nguy cơ thứ yếu ở phía nam.

Cuối ngày 28 tháng 11, Tarasov - người vừa bay về từ sở chỉ huy phương diện quân ở Staroe Bochovo đưa ra báo cáo tình hình mới cho Zhukov và Purkaev. Đầy phấn khích và lạc quan, nó trình bày cuộc tiến công vững chắc của Dremov về phía bắc tới sông Obsha và sự hỗn loạn mà Tarasov cho là đang bao trùm lên quân Đức phòng thủ xung quanh Belyi. Nó cũng cho biết về trận đánh chiếm các điểm vượt sông Nacha của Solomatin và thất bại của đối phương gần Vladimirskoe. Trên thực tế đây là một bức điện với những tin tức tốt và hoàn toàn không nhắc gì đến khó khăn đang gặp phải. Thông điệp mã hóa mà Tarasov nhận lại thì nghiêm túc hơn. Nó viết, "Không được mất tập trung ở phía trước! Và phải đảm bảo bảo vệ bên cánh! [ký tên] Purkaev".