Thất bại lớn nhất của Zhukov - D. Glantz

[chiangshan]

Ở phía bắc, Lữ đoàn xe tăng 65 do Đại tá Shevchenko chỉ huy với 1 tiểu đoàn thuộc Lữ đoàn bộ binh 78 của Đại tá Sivakov chiến đấu nhằm mở rộng khu vực bàn đạp tập trung vào làng Basino phía tây Nacha. Nó diễn biến khá khó khăn. Shevchenko cũng không đủ bộ binh và mặc dù đã ép quân Đức về phía bắc khoảng 1 ki-lô-mét, ông không đủ lực lượng để đột phá tới chỗ Kuz’menko ở đầu cầu phía nam. Một cánh quân Đức nhỏ gần như bị bao vây hoàn toàn giữa 2 lữ đoàn và không đơn vị nào có thể đánh bật số quân phòng thủ ngoan cố này. Không dập tắt được sức đề kháng của đối phương, trung đội của Đại đội công binh bom mìn 45 phối thuộc cho Shevchenko rải mìn dọc con đường trong khu vực của ông trong khi lữ đoàn chuyển sang lâm thời phòng ngự. Cùng thời gian đó ở phía bắc, Lữ đoàn xe tăng 219 dưới quyền Đại tá Davydov liên tục tấn công quân Đức ở Kushlevo tây Nacha trong khi các phân đội trinh sát của ông xâm nhập hệ thống phòng thủ địch và định vị những điểm có thể vượt sông Nacha trong hậu phương quân Đức. Cuối cùng đến sẩm tối Davydov cũng đã khiến cứ điểm Kushlevo trở nên không thể duy trì. Kết quả là cánh quân Đức nhỏ này rút lên phía bắc trong đêm để hợp với quân bạn ở phía đông Nacha, trong khi Davydov chuẩn bị tiếp tục tiến về con sông vào bình minh.³⁵

Solomatin báo cáo lại diễn biến cho Tarasov vào tối muộn hôm đó. Vẫn còn bực vì tư lệnh tập đoàn quân không tăng viện đủ, ông nhắc lại mình cần thêm cả xe tăng và bộ binh, gợi ý rằng có lẽ đã tới lúc chuyển giao Lữ đoàn cơ giới 48 thuộc lực lượng dự bị. Một lần nữa Tarasov từ chối, viện dẫn rằng tình hình sẽ cải thiện khi tuyến phòng thủ Belyi đã bị đập nát, điều mà ông đảm bảo với Solomatin là sẽ đến vào ngày hôm sau. “Lúc đó”, Tarasov nói, “đồng chí sẽ nhận được các đơn vị dự bị quý giá, và đồng chí sẽ được tự do phát triển sâu như ý muốn”. Không có lựa chọn khác, Solomatin đồng ý với quyết định của tư lệnh trưởng. Mệnh lệnh mới của ông yêu cầu Lữ đoàn cơ giới 37 của Shanaurin tiếp tục phòng ngự phía nam trong khi các lữ đoàn kia củng cố vị trí bên kia sông Nacha. “Nếu ta không tiến được thêm”, Solomatin nghĩ, “thì ít nhất cũng giữ được và có thể là mở rộng khu vực kiểm soát quý giá trên đường Belyi-Vladimirskoe. Còn lại thì sẽ phụ thuộc vào Tarasov”.

Đối với Đại tướng Harpe, Tư lệnh Quân đoàn thiết giáp XXXXI Đức thì 29 tháng 11 là ngày then chốt nhất của chiến dịch, vì mặc dù phòng tuyến ở Belyi và dọc sông Nacha đã gần tan vỡ nhưng Sư đoàn thiết giáp 12 đã ở trong tầm công kích trên chiến trường. Khi bình minh lên, bộ phận đi đầu của họ chỉ còn cách không đầy 30 ki-lô-mét và ngày hôm nay sư đoàn có thể đưa lực lượng vào chiến đấu. Điều đó có nghĩa là Harpe chỉ cần giữ thêm 24 giờ nữa. Trong thời gian đó, Harpe ở lại sở chỉ huy Sư đoàn thiết giáp 1 của Trung tướng Kruger để giám sát chiến sự đang lan rộng xung quanh Belyi, trong khi ông giao trận đánh dọc Nacha cho Đại tá von der Meden cùng kampfgruppe của Sư đoàn thiết giáp 1. Harpe đặc biệt quan tâm đến những đợt đột kích không ngừng của quân Nga vào Belyi từ phía đông nam cùng mũi thọc sâu bất ngờ bằng thiết giáp lên phía bắc tới sông Obsha. Trong suốt buổi sáng Kampfgruppe Kassnitz đẩy lui nhiều đợt tiến công ở phía nam và lúc trưa, sau khi xe tăng và bộ binh Nga một lần nữa chiếm được Motshchanilki, Tiểu đoàn 2 Trung đoàn xung kích thiết giáp 113 - lực lượng dự bị cuối cùng của Kampfgruppe von Wietersheim đã mở đợt phản công kiên quyết và lấy lại làng.³⁶ Tuy nhiên mũi đội kích của thiết giáp Nga ở phía bắc nghiêm trọng hơn nhiều, vì nó đã cắt toàn bộ các tuyến liên lạc tới Belyi và tạo ra mối đe dọa về một đòn tiến công trực tiếp vào thành phố từ Shaitrovshchina ở phía đông. Tệ hơn nữa, Harpe hầu như không còn dự trữ để đối phó với nó. Tuy nhiên trước sự ngạc nhiên và nhẹ nhõm của ông, đòn đánh được dự đoán dọc theo trục đường đã không diễn ra và xe tăng Hồng quân cũng không vượt sang bờ bắc sông Obsha. Thay vào đó, các đợt công kích được tiến hành ở cả Bokachevo và Motshchalniki, nơi Harpe đã chuẩn bị tốt hơn. Bộ binh của Trung đoàn xung kích thiết giáp 113 cùng lực lượng pháo binh tập trung ở Vasnevo đã đối phó có hiệu quả với kẻ địch.

Lúc 13 giờ 30, Chuẩn thống chế Model từ Tập đoàn quân 9 dùng điện đài gọi cho Harpe, “Cứ điểm then chốt Belyi phải được giữ vững bằng mọi giá”.³⁷ Harpe không cần phải nhắc thêm. Ông nhanh chóng đặt toàn bộ Sư đoàn bộ binh 246 của Thiếu tướng Siry dưới quyền Trung tướng Kruger, Sư đoàn trưởng 1 thiết giáp và Kruger đã đưa ra những điều chỉnh cần thiết để đối phó với nguy cơ. Đầu tiên ông tung số quân dự bị cuối cùng của sư đoàn vào trận – 5 chiếc xe tăng Mark II và 4 xe bọc thép chở quân để hỗ trợ lực lượng hỗn hợp trước đó đã triển khai phòng thủ dọc đường Shaitrovshchina. Sau đó ông rút 1 tiểu đoàn pháo binh từ đơn vị của von der Meden để trấn giữ sườn phía nam mũi đột phá của quân Nga ở dọc tuyến đường. Cuối cùng, Kruger ra lệnh cho Siry vét mọi dự trữ của Sư đoàn bộ binh 246 mà ông có thể tìm được và bố trí họ phía bắc sông Obsha gần điểm vượt ông ở Podvoiskaia, đồng thời yêu cầu Sư đoàn Grossdeutschland triển khai tiểu đoàn trinh sát của họ ở Egor’e phía bắc sông. Hài lòng vì đã làm tất cả những gì có thể để ngăn thiết giáp Nga tiến về phía bắc, Kruger cùng Harpe chờ đợt đối phương sẽ tiếp tục tiến công từ mũi đột phá mới giành được. Tuy nhiên nó không bao giờ đến, ít nhất là trong ngày hôm đó. Phòng tuyến phía đông Belyi vẫn đứng vững.

Ở phía nam Kampfgruppe von der Meden cũng phải đối diện với khủng hoảng và phải chiến đấu vì sự tồn tại của mình suốt ngày hôm đó. Đối phương đánh bật Tiểu đoàn thám báo K-1 của Sư đoàn thiết giáp 1 đã bị tiêu hao khỏi đầu cầu Sementsovo, “xé vụn” tiểu đoàn, cắt đường Vladimirskoe và bao vây họ dọc con đường bên bờ đông. Một mũi đột kích khác của xe tăng Nga từ Basino về phía nam đẩy lùi Tiểu đoàn 1 Trung đoàn xung kích thiết giáp 1 và ngăn họ bắt tay với Tiểu đoàn K-1. Tiểu đoàn 2 của trung đoàn cùng phần còn lại của tiểu đoàn trinh sát bám trụ con đường ở phía nam nhưng cũng không thể tới được tiểu đoàn bị vây. Trong chuỗi những đợt đột kích và phản đột kích dồn dập, Đại úy Freiherr von Freitag chỉ huy K-1 cùng nhiều binh sĩ khác tử trận. Trong khi quân Đức không thể đánh bại được lực lượng Hồng quân cố thủ dọc đường, họ thống kê có 31 xe tăng Nga bị phá hủy trong trận đánh khốc liệt.³⁸ Một quân nhân Đức dự trận đánh sau này nhớ lại tính nghiêm trọng của tình hình: “Lại thêm bộ binh và chiến xa Nga tràn về phía đông. Bộ binh ngồi trên chiến xa nã đạn tiểu liên. Tình hình của Kampfgruppe von der Meden vào tối 29.11 trở nên đặc biệt nguy hiểm: Trung đoàn 1 xung kích thiết giáp cùng một bộ phận của Tiểu đoàn K-1 dưới quyền Đại úy Huppert đã bị bao vây ở Petelino [nam Basino]. Căn cứ vào tình trạng suy yếu của tiểu đoàn, chúng tôi đã phải nghĩ đến khả năng nó sẽ bị tiêu diệt”.³⁹ Câu hỏi lớn đối với von der Meden vào cuối ngày 29 tháng 11 là liệu số quân mỏng manh của ông có thể trụ được thêm 1 ngày nữa không. Mặc dù tự hào về những người lính dưới quyền, von der Meden cũng như chỉ huy Harpe của ông đều không dám chắc.

[chiangshan]

Bản đồ 11. Tình hình từ ngày 28 đến 30 tháng 11 năm 1942: Khu vực Belyi.

[chiangshan]

30 tháng 11

Sáng sớm, khi tuyết bắt đầu rơi nặng hạt, Thiếu tướng Tarasov đưa ra các chỉ thị mới mà ông tin sẽ mang tới thắng lợi rực rỡ. Nói một cách đơn giản, ông ra lệnh cho tất cả các đơn vị củng cố lại và đến sáng mở đợt tiến công toàn diện vào phòng tuyến Đức. Như trước đây, 2 mũi chủ công sẽ nhằm vào Belyi từ hướng đông nam và từ đầu cầu sông Nacha của Solomatin. Trong bóng tối của buổi sáng sớm, Tarasov tăng cường đội xung kích của mình ở đông nam Belyi bằng 1 trung đoàn của Sư đoàn bộ binh 150. Hệ thống phòng thủ Đức giữa Motshchalniki và sông Nacha đang thu hút lực lượng Xô-viết như một thỏi nam châm khi Tarasov tung toàn bộ số quân có thể tập hợp được vào đòn đột kích cuối cùng tới trái tim của phòng tuyến. Tin chắc vào tính đúng đắn của mình, Tarasov đã rơi vào sự bốc đồng nguy hiểm khi để tình cảm lấn át lý trí.

Lúc 09 giờ 00, xe tăng và bộ binh thuộc Lữ đoàn bộ binh 91 của Lobanov và Lữ đoàn cơ giới 19 của Ershov cùng 1 trung đoàn thuộc Sư đoàn bộ binh 150 của Gruz xung phong qua tuyết tới sông Vena và các cao điểm phía sau (Bản đồ 11). Đầu tiên, tầm nhìn kém bảo vệ họ khỏi pháo binh Đức tập trung dọc theo dãy đồi phía trước. Tuy nhiên khi họ tràn qua mặt băng của sông Vena và leo lên bờ sông cằn cỗi nhưng hiểm trở, hỏa lực bắn trả tăng lên và quét đi những mảng lớn trong đội hình. Xe tăng dừng lại bên bờ dốc dẫn tới các vị trí Đức nhưng bộ binh tiếp tục xông lên, hô lớn “Ura”. Hồng quân nhanh chóng xông lên chiếm làng Golinovka bên bờ tây và tiến về Vasnevo dưới làn đạn dữ dội, tại đây họ không biết rằng quân Đức đã chuẩn bị để tử thủ phía trước sở chỉ huy Sư đoàn thiết giáp 1.⁴⁰

Cách mục tiêu không đầy 400 mét, bộ đội Xô-viết bị chặn lại bởi hỏa lực bộ binh và súng máy và bị pháo binh tập trung bắn trực xạ qua địa hình trống trải. Không một quân đội nào có thể chịu được một đòn như thế. Cuộc tiến quân bật trở lại và bộ binh Đức phản công, truy kích những người sống sót qua Golinovka trở về thung lũng Vena. Đòn công kích đầy tự hào của Tarasov bị phá vỡ và mặc dù đã cố gắng hết sức, bộ binh Liên Xô cũng không thể vượt khỏi ranh giới thung lũng Vena. Thành công của họ ở Motshchalniki cũng rất ngắn ngủi. Một lần nữa họ chiếm ngôi làng chỉ để bị bộ binh thiết giáp đối phương đánh bật ra vào chiều hôm đó. Mặc dù các đơn vị bại trận đã mở những đợt tiến công mới suốt buổi chiều nhưng vấn đề đã được định đoạt trong buổi sáng. Đến cuối ngày đạo quân của Tarasov đã sụp đổ cả về lực lượng và tinh thần. Nó không thể tiến thêm được nữa.

Trong suốt ngày hôm đó, khi tiếng giao tranh có thể nghe thấy ở hướng tây nam, Đại tá Dremov cùng lữ đoàn cơ giới của ông nằm bất động hai bên đường Belyi-Olenino, đối diện điểm vượt sông quan trọng qua Obsha một cách thụ động. Dù thất vọng nhưng ông không thể làm gì thêm. Ông vẫn chưa được tăng viện, và khi ngày trôi qua, trinh sát báo cáo quân Đức đang tới khu vực phía bắc sông và đang tập trung ở phía bắc và nam hành lang hẹp dọc đường Belyi-Vladimirskoe. Vào cuối buổi chiều, thiết giáp Đức đã vượt sông Obsha gần Egor’e và đánh lui phân đội cảnh giới của Dremov. Ông không thể phản ứng lại vì lữ đoàn đang phân tán suốt 10 ki-lô-mét mặt trận, và một vài đơn vị bộ binh cơ giới hóa của ông vẫn còn đang bảo vệ bên sườn cho hành lang hẹp từ hai bên đường về hậu tuyến. “Điều tối thiểu Tarasov có thể làm là bảo vệ hành lang quan trọng này”, Dremov nghĩ, “ngay cả khi không thể tăng cường thêm quân cho lữ đoàn”. Sẩm tối, Dremov không có lựa chọn nào khác ngoài rút khỏi Obsha. Đến cuối ngày ông tập trung lực lượng thành một vòng cung phòng thủ xoay về phía bắc, cách đường Belyi-Vladimirskoe 6 ki-lô-mét. Bố trí như vậy, nếu viện binh tới ông có thể tiếp tục tấn công.

Mặc dù đã vượt qua được cái ngày gay cấn đó nhưng vấn đề mà Harpe và Kruger phải đối mặt vẫn còn rất nặng nề. Ngay cả khi cuộc tiến công của quân Nga bắt đầu, các sĩ quan hậu cần của quân đoàn và sư đoàn đã lên tiếng cảnh báo rằng Belyi không thể tồn tại lâu nếu các tuyến đường liên lạc vẫn bị cắt đứt. Trong khi nhiên liệu, đạn dược và thực phẩm đang cạn dần, Harpe ra lệnh tiếp tế cho Belyi bằng máy bay. Tuy nhiên, hoạt động tăng cường của không quân Nga, khói bụi từ các trận đánh ác liệt và tuyết rơi nặng hạt ở các sân bay Đức khiến cho ngay việc này cũng trở nên khó khăn. Dù vậy, đến trưa 5 máy bay Ju-52 đã vượt qua lưới lửa của đối phương và thả xuống những thứ cần thiết nhất, giúp tránh khỏi thảm họa về hậu cần ít ra là một ngày.⁴¹ Trong khi tình hình biến động lên xuống gần Belyi, Harpe nóng lòng chờ tin từ khu vực phía nam trọng yếu. Điều đè nặng lên tâm trí ông nhất là câu hỏi liệu von der Meden có thể giữ được đến khi Sư đoàn thiết giáp 12 tới không. Tình hình đang là ngàn cân treo sợi tóc.

Thiếu tướng Solomatin, Tư lệnh Quân đoàn cơ giới 1 lạnh lùng nối lại cuộc tiến công lúc bình minh. Suốt đêm trước, Lữ đoàn xe tăng 219 do Đại tá Davydov chỉ huy đã truy kích quân Đức rút lui khỏi Kushlevo và trước khi trời sáng, họ đã đưa đơn vị trinh sát tiên phong vượt qua sông Nacha ở ngay phía bắc đầu cầu của Lữ đoàn xe tăng 65. Lực lượng chính của ông sau đó vượt sông trong cơn bão tuyết của buổi sáng và cuối cùng đã bắt tay được với những tankist của Trung tá Shevchenko. Giờ số quân hỗn hợp của Lữ đoàn xe tăng 219 và 65 đang kiểm soát một bàn đạp rộng hơn 5 ki-lô-mét hai bên đường Vladimirskoe bên bờ bên kia. Trước khi các đơn vị hỗ trợ của Lữ đoàn bộ binh 78 có thời gian tới đây, 2 lữ đoàn lập tức tiếp tục đột kích về phía bắc và nam dọc theo trục đường, đồng thời cử những phân đội trinh sát tiến về Smoliany.⁴²

Trận chiến ác liệt nhất diễn ra dọc theo trục đường quan trọng này khi bộ binh cơ giới Đức cố gắng ngăn cuộc tiến công và cánh quân phía nam của Shevchenko một lần nữa tìm cách đè bẹp tiểu đoàn Đức bị bao vây đang không để họ tiến xuống phía nam hội quân với Lữ đoàn 35 của Kuz'menko. Trong trận đánh quyết liệt, Shevchenko chiếm được nhiều ngôi làng dọc đường ở phía bắc và đông nhưng không thể tiêu diệt tiểu đoàn đối phương.⁴³ Lực lượng phối hợp của 2 lữ đoàn xe tăng và 1 lữ đoàn bộ binh Xô-viết liên tục tiến đánh các vị trí xung quanh đầu cầu trong một cuộc giao tranh kéo dài suốt ngày mà họ không giành được thêm thành quả nào đáng kể. Trong khi đó, ở phía nam Lữ đoàn cơ giới 35 dưới quyền Trung tá Kuz'menko cùng trung đoàn xe tăng hỗ trợ và được 2 tiểu đoàn thuộc Lữ đoàn bộ binh 75 do Đại tá Vinogradov chỉ huy đột kích tuyến phòng thủ dọc con đường đông nam Sementsovo. Tuy vậy họ đều không thành công, vì bên cánh trái và sau lưng Kuz'menko cũng phải đối phó với tiểu đoàn bị vây Đức rõ ràng là không thể đánh tan nổi.

Vào giữa buổi chiều, trước sự phấn chấn rõ rệt của quân Đức mà tiếng reo hò có thể nghe được từ tuyến tiền duyên Hồng quân, viện binh đã tới với phòng tuyến của họ. Hầu như đồng thời, những phân đội xe bọc thép hạng nhẹ của họ tiến vào khu rừng dọc theo cánh trái gần như bỏ trống của Kuz'menko. Chỉ trong vòng 1 giờ, các đơn vị cố thủ phía bắc dọc theo tuyến đường truyền đi thông tin một đoàn thiết giáp Đức đã tới được với tiểu đoàn bị vây, ngay khi Kuz'menko đang tập trung lực lượng cho một đợt tiến công mới. Kuz'menko thất vọng nhưng không thực sự ngạc nhiên. Đã nhiều ngày ông được nghe về khả năng quân Đức chuyển 1 sư đoàn thiết giáp nguyên vẹn cho mặt trận Belyi. Giờ hiển nhiên là chúng đã đến. Ông thận trọng cho ngừng tấn công và chuẩn bị phòng thủ khu vực đã chiếm được trên đường. Trong khi đó, tham mưu trưởng của ông chuyển thông tin đáng ngại này cho Solomatin.

Mặc dù lo lắng nhưng Solomatin cũng không bất ngờ. Ông đã cảnh bảo Tarasov nhiều ngày rằng có thể nó sẽ xảy ra. Nhưng Tarasov không chịu nghe. Lúc này Solomatin đưa ra mệnh lệnh mà ông đã âm thầm chuẩn bị những ngày trước. Ông yêu cầu các lữ đoàn trực thuộc rút về vị trí phòng ngự thuận lợi nhất và cố thủ. Quân đoàn đã giành được những điểm vượt sông quý giá ở Nacha với tổn thất đáng kể, và ông dự định bắt quân Đức cũng phải trả giá như thế nếu muốn lấy lại. Nếu Tarasov yêu cầu ông làm nhiều hơn, ông ta có thể gửi thêm quân tăng viện, mặc dù ở thời điểm này Solomatin cho rằng nó sẽ không xảy ra. Sau khi truyền lệnh, ông gọi điện đài báo cho Tarasov. Một cách khó khăn, Solomatin cố kiềm chế để khỏi nổi cáu.

[chiangshan]

Đại tá von der Meden chỉ huy chiến đoàn thuộc Sư đoàn thiết giáp 1 đang bị ép mạnh dọc chiến tuyến Nacha không thể phấn khởi hơn khi nghe tin Sư đoàn thiết giáp 12 đã tới. Ông đã theo dõi sát sao diễn biến chiến đấu của sư đoàn trong suốt cái ngày căng thẳng này, và thậm chí hiện tại ông nhận ra mới chỉ có bộ phận đi đầu của sư đoàn có mặt. Do vậy sẽ còn phải tiếp tục giao tranh quyết liệt trước khi đòn tiến công của quân Nga kiệt sức.

Như thế, ngày hôm đó đã được đánh dấu bởi những cơn khủng hoảng nối tiếp nhau. Tiểu đoàn trinh sát của sư đoàn đang bị bao vây ở Petelino đã trở thành mục tiêu cho những đợt xung phong liên tiếp. Số phận tương tự cũng dành cho Tiểu đoàn 1 Trung đoàn xung kích thiết giáp 1 ở phía bắc và Tiểu đoàn 2 ở phía nam. Nhiều người đã tử trận, trong số đó có cả các chỉ huy cấp đại đội. Tuy nhiên đến khoảng 15 giờ 00, đội tiền vệ của Tiểu đoàn thám báo K-22 thuộc Sư đoàn thiết giáp 12 đã tiến nhanh theo con đường từ Vladimirskoe qua Komary và bắt tay với Tiểu đoàn 2 Trung đoàn xung kích thiết giáp 1. Không chậm trễ, Sư đoàn thiết giáp 12 quét qua bên cánh của tiểu đoàn này vào khu rừng phía tây đường cao tốc và tiến công thọc sườn quân Nga (Lữ đoàn cơ giới 35). Khi đối phương rút lui về co cụm phòng ngự, Tiểu đoàn K-22 tiến lên phía bắc và khóa chặt mọi di chuyển của họ sang phía đông. Tận dụng sự xuất hiện của K-22, một phân đội hậu cần nhỏ của Tiểu đoàn 1 Trung đoàn xung kích thiết giáp 1 do Đại úy Hasselbuch vẫn đang đóng ở khu vực bắc Vladimirskoe đã cấp tốc tiến về phía bắc theo tiểu đoàn. Họ tới được các vị trí của Tiểu đoàn 1 ở Basino, mang theo số nhiên liệu, đạn dược và lương thực thực phẩm đang rất cần.⁴⁴

Ngay cả khi Sư đoàn thiết giáp 12 bắt đầu có mặt trên chiến trường, giao tranh ở khu vực Tiểu đoàn 1 Trung đoàn xung kích thiết giáp 1 vẫn tiếp diễn ác liệt suốt ngày hôm đó. Nó diễn ra như thể quân Nga đang cố gắng hết sức để tiêu diệt kẻ địch trước khi viện binh tới. Trong suốt trận đánh, tiểu đoàn cùng với các đơn vị của Trung đoàn thiết giáp 1 chiến đấu trong thế bị cô lập với phần còn lại của Kampfgruppe von der Meden. Dưới sự chi viện gần như không ngừng của pháo binh, đòn đột kích ban đầu của Hồng quân diễn ra lúc 11 giờ 00 khi 20 xe tăng có bộ binh đi kèm (từ Lữ đoàn xe tăng 65) tiến đánh Đại đội 2 gần Basino. Chỉ với 1 xe tăng Mark IV và 11 xe tăng Mark III còn hoạt động được, đại đội đã đứng vững cho đến khi một phân đội pháo xung kích tới tăng viện. Một quân nhân Đức dự trận kể lại cuộc chiến khốc liệt đó:

Feldwebel [Thượng sĩ] Schafer, người đã tiêu diệt 10 chiến xa ngày hôm qua lao nhanh từ căn cứ Huppert tới Shiliki [trên một chiếc tăng Mark IV] với 1 khẩu đại bác chống chiến xa 7,5cm dưới quyền [từ Đại đội 1 thuộc Chi đội chống chiến xa 37] và lập tức tấn công các chiến xa đối phương. Phần lớn chúng là loại T-34 với 3 chiếc KV-1, tất cả đều có bộ binh ngồi trên. Schafer vẫn còn vài quả đạn chống tăng, đầu tiên anh khai hỏa và bắn cháy 1 chiếc KV-1 cùng 5 chiếc T-34. Sau khi hết đạn, anh cho chiến xa và đại bác xung kích rút xuống công sự gần nhất. Sau đó Schafer lái trở lại lên hướng bắc trong cơn mưa tuyết và vòng ra đằng sau xe địch. Ở đây anh phá hủy thêm 9 T-34 và 1 KV-1. Anh nhận được một "món quà" từ chiếc KV-1 cuối cùng và tháp pháo bị bắn thủng. Vụ nổ văng những mảnh vỡ vào mặt anh và chém đứt chân của điện đài viên. Mặc dù chiếc Mark IV đã gần như bị mù do những phát đạn bắn vào kính ngắm nhưng xa trưởng và tài xế vẫn an toàn về được Basino. Được sửa để tạm thời chiến đấu được, các chiến xa này được Ofw^(*) Strippe vốn đã bị thương từ trước tiếp quản và anh ta hạ thêm 4 T-34 ở Stepanovo và Basino. Những chiến xa khác của địch quân chọc thủng được phòng tuyến bị diệt bởi lính bộ binh cơ giới, trinh sát, đại bác tự hành xung kích và chống tăng.

Tổng kết lại, trong 4 ngày Đại đội 2 [Tiểu đoàn 2 Trung đoàn thiết giáp 1] đã phá hủy trên 40 chiến xa địch, phần lớn là loại KV-1 và T-34. Hai chiến xa Panzer III của ta vẫn còn chiến đấu được cho đến tối 30 tháng 11. Một trong những chỉ huy của chúng là Fw. Schafer.⁴⁵

Trước khi bóng tối buông xuống trên chiến trường tuyết phủ, Trung đoàn xung kích thiết giáp 29 thuộc Sư đoàn thiết giáp 12 do Đại tá von Heinmendahl chỉ huy đã có những liên lạc đầu tiên với Tiểu đoàn 1 Trung đoàn xung kích thiết giáp 1 đang bị chia cắt. Các đơn vị của Trung đoàn xung kích thiết giáp 5 rải ra dọc theo trục đường phủ đầy tuyết dài 20 ki-lô-mét về phía sau. Tất cả sĩ quan và binh sĩ Kampfgruppe von der Meden biết rằng thử thách đối với họ đã chấm dứt. Chiến sự sẽ còn gay go nhưng kể từ lúc này nó sẽ nằm trong kiểm soát của họ. Phòng tuyến dọc sông Nacha đã bị uy hiếp mạnh nhưng không bị phá vỡ. Câu hỏi là liệu quân Nga có nhận ra thực tế này không, và họ sẽ phản ứng thế nào? Tối hôm đó số quân xộc xệch còn lại của Tiểu đoàn thám báo K-1 Sư đoàn thiết giáp 1 được Sư đoàn thiết giáp 12  thay thế, họ rút khỏi trận địa và tiếp quản là lính bộ binh cơ giới của Sư đoàn 12. Tiểu đoàn đã bị tiêu hao nặng này được điều về tuyến sau làm nhiệm vụ bảo vệ giao thông dọc theo "con đường cứu rỗi" tới Vladimirskoe.

Thậm chí trong khi Sư đoàn thiết giáp 12 đang tiến lên phía trước, các lữ đoàn còn lại của Solomatin ở phía đông sông Nacha, dọc đường Vladimirskoe vẫn mở thêm một đợt tiến công không thành khác, như thể để chứng tỏ cho chỉ huy của họ cùng Tarasov thấy họ đã làm hết sức mình. Ngay khi quân Đức đẩy lui đợt đột kích, các chi đội tiên phong của Sư đoàn 12 đã khôi phục liên lạc với tất cả các đơn vị Đức phía đông sông Nacha. Đòn tiến công của Hồng quân đột ngột chấm dứt trước nửa đêm và sẽ không được tiến hành lại.

Đại tướng Harpe biết tin về sự có mặt đúng lúc của Sư đoàn thiết giáp 12 vào đầu giờ chiều, ngay sau khi quân Nga ở phía bắc đã bị đánh lui. Sự nhẹ nhõm của ông là rõ ràng và hiển nhiên vì lúc này 2 trong số những cái "nếu" đã được trả lời. Von der Meden đã giữ vững và Sư đoàn thiết giáp 12 đã tới. Kể từ lúc này, ông không nghi ngờ gì về chuyện trận đánh sẽ tiếp diễn ra sao. Tuy nhiên chiến thắng cuối cùng sẽ mất thêm thời gian và cần thêm sự khôn khéo và kiên nhẫn đáng kể, vì Harpe biết rằng không chiến dịch nào do Zhukov đứng đầu sẽ kết thúc một cách dễ dàng. Zhukov là người cứng rắn và sẽ không chấp nhận thất bại hay tiếc mạng binh sĩ để giành được lợi thế. Chỉ thị của Harpe cho Kruger, von der Meden và Thiếu tướng Wessel ở Sư đoàn thiết giáp 12 nhấn mạnh thực tế đó. Trong khi chúc mừng sĩ quan và binh sĩ dưới quyền, Harpe nhắc nhở họ rằng những trận chiến khó khăn và ác liệt sẽ còn tiếp tục cho tới khi quân Nga chấp nhận thất bại. Trên hết và chủ yếu nhất, họ phải tính toán và thực hiện kế hoạch nhằm tiêu diệt hay đánh bật gần 80.000 quân Nga cùng hàng trăm xe tăng đang kẹt sâu vào phòng tuyến Đức trong mấu lồi. Những nét sơ lược của một kế hoạch như vậy đã xuất hiện trong tâm trí Harpe.

Tối muộn hôm đó, Solomatin tiếp nối bức điện lúc trước tới Tarasov bằng thông tin xác nhận lực lượng tăng viện Đức trên thực tế đã tới nơi và có vẻ chúng là đội tiên phong của nguyên một sư đoàn thiết giáp. Thêm vào đó, ông nhắc tới diễn biến chiến đấu của quân đoàn, việc bị đẩy lui một cách bực tức và sự thật là các lữ đoàn đã chuyển vào phòng ngự. Ông bổ sung rằng cần thêm nhiều xe tăng và bộ binh để phòng thủ thành công. Sau đó Solomatin lên đường tới các lữ đoàn để xem xét tổn thất trong ngày và hỗ trợ công tác phòng thủ.

Tarasov choáng váng với hai thất bại đồng thời trong ngày. Cuộc tấn công Belyi bị đánh lui một cách đẫm máu đã là quá đủ. Giờ, bức điện mã hóa của Solomatin khiến tình hình trở nên gần như thảm họa. Ông đã được tin về thất bại của Tập đoàn quân 20 dọc sông Vazuza và lo lắng trước viễn cảnh phải thông báo cho Purkaev và Zhukov về trận thua lớn của mình. Tuy nhiên ông miễn cưỡng làm điều đó và chờ đợi trong lo sợ về một sự phản hồi giận dữ. Trong khi đó, ông làm những gì có thể để cứu vãn tình hình. Chấp thuận quyết định của Solomatin chuyển vào phòng ngự dọc sông Nacha, Tarasov - vẫn ở trong trạng thái choáng váng - quyết định phải cố gắng thêm một lần nữa với Belyi vào buổi sáng. Bất chấp thất bại nặng nề, trong thâm tâm Tarasov vẫn tin rằng có thể chiếm được Belyi.



(*) Chú thích của chiangshan: Oberfeldwebel (Thượng sĩ nhất).

[chiangshan]

1-4 tháng 12

Bất chấp những thất bại đau đớn hôm trước, được lệnh từ phương diện quân, ngày 1 tháng 12 Thiếu tướng Tarasov chỉ thị cho Thiếu tướng Povetkhin ở Quân đoàn bộ binh 6 tiếp tục tiến công Belyi từ phía nam với Sư đoàn bộ binh 150 (Bản đồ 16). Trong khi đó, Tarasov điều chuyển thêm lực lượng của Sư đoàn bộ binh 134 do Đại tá A. P. Kvashnin chỉ huy xuống phía nam và yêu cầu họ đánh mạnh vào hệ thống phòng thủ Vypolsova dọc trục đường nam Belyi và phía đông Trung đoàn Xung kích Grossdeutschland và Trung đoàn xung kích thiết giáp 113 của von Wietersheim. Mặc dù thất bại nhưng Tarasov cứng rắn đã lặp lại các cuộc tiến công vào ngày 2 tháng 12 và 3 tháng 12 dưới sự yểm trợ của hỏa lực pháo binh tăng cường. Một báo cáo Đức ghi lại một cách châm biếm, “Rõ ràng quân Nga không hề thiếu đạn”.⁴⁶ Ngoài ra, lần đầu tiên không quân của phương diện quân bắt đầu triển khai những máy bay cường kích bay thấp Il-2 được bọc thép dày để đánh phá trận địa đối phương. Hỏa lực phòng không Đức tỏ ra yếu do hầu hết số pháo cao xạ đã được sử dụng vào nhiệm vụ chống mục tiêu mặt đất. Nhưng bất chấp hỏa lực chi viện đã được tăng cường, bộ đội Xô-viết vẫn không bẻ gãy được phòng tuyến. Dù thế, Tarasov vẫn không từ bỏ. Đến 4 tháng 12 rốt cục bộ binh của ông cũng đột phá được một vài điểm nhỏ gần Chirevo và Popovka ở nam Belyi, chỉ để một lần nữa bị những đợt phản kích từ quân Đức hất trở lại.

Trong những trận đánh kéo dài và vô ích đó, Lữ đoàn cơ giới 47 do Đại tá Dremov chỉ huy bám trụ các vị trí phía bắc đường Belyi-Vladimirskoe đang ngày càng suy yếu. Cuối cùng ông đã được tăng viện từ Lữ đoàn bộ binh 91 của Đại tá Lobanov lúc này đã bị phân tán và Dremov sử dụng số bộ binh quý giá này để giữ hành lang hẹp dọc con đường tới hậu tuyến trong khi ông bảo vệ đầu cầu đang thu hẹp dần với số thiết giáp còn lại. Tuy nhiên ông đủ sức chặn đứng quân Đức ở nam sông Obsha. Hôm 3 tháng 12 sức ép bên cánh phải của Dremov đã tăng lên khi một đơn vị nhỏ Đức với nhiều pháo tự hành xung kích tiến về phía tây bắc dọc con đường tới Shaitrovshchina. Bộ binh dưới quyền Dremov đẩy lui đợt tiến công và bố trí một mạng lưới chống tăng mạnh dọc theo con đường. Tuy vậy ông nhận ra dù sớm hay muộn kẻ địch sẽ tiếp tục tiến công từ Belyi hay từ hướng đông nam, và nếu như vậy có vẻ ông sẽ rơi vào nguy cơ bị bao vây nghiêm trọng. Đó là những gì ông thông báo cho Tarasov vào tối 4 tháng 12.

Ở phía nam dọc theo sông Nacha, Quân đoàn cơ giới 1 do Solomatin chỉ huy chốt giữ các vị trí phía đông sông và thỉnh thoảng tung ra các trận tập kích quấy rối. Mặc dù Solomatin muốn rút trở về bên này để thu ngắn trận tuyến và củng cố thế trận phòng thủ vững hơn trước một đòn đánh của kẻ địch mà ông chắc chắn sẽ diễn ra nhưng Tarasov đã từ chối đề nghị này. Ở bên kia sông, quân Đức tiếp tục tăng cường lực lượng và tổ chức thành chiến tuyến liền mạch. Cuối ngày 1 tháng 12, họ đã giải tỏa được cho một đơn vị nhỏ bị Lữ đoàn xe tăng 219 của Đại tá Davydov bao vây từ trước ở làng Shamilovo phía tây Stepanovo. Davydov sau đó cho rút lui dưới làn đạn đối phương về trận địa phòng thủ mới dọc theo bờ sông, trong khi quân Đức tiến về phía bắc dọc con đường tới Shaitrovshchina để tiến công Dremov. Trong trận đánh Davydov bị thương và được thay thế bởi Trung tá S. T. Khilobok.⁴⁷

Tại nam Sementsovo, các đợt công kích ác liệt của quân Đức cũng đánh mạnh vào đầu cầu của Lữ đoàn cơ giới 35 do Trung tá Kuz’menko chỉ huy, buộc họ rút qua sông Nacha. Quân Đức chiếm được nhiều ngôi làng nhỏ bên bờ tây, đối diện trận địa mới của Kuz’menko với trọng tâm là làng Dubki trước khi dừng lại.

Những diễn biến đáng ngại hơn nhiều đang phát triển bên cánh phải của Solomatin, nơi Trung đoàn xe tăng 3 và Lữ đoàn cơ giới 37 của Trung tá Shanaurin đã phòng ngự và liên tục tập kích quân Đức ở phía nam dọc đường xe lửa Vladimirskoe trong nhiều ngày. Những người lính tankist dưới quyền Shanaurin vẫn giữ ga Nikitinka dọc đường sắt Vladimirskoe-Safonovo và bộ binh của ông dàn về phía tây dọc sông Vop’, tại đây họ kết nối lỏng lẻo với các vị trí tiền tiêu của Lữ đoàn bộ binh 74 do Đại tá Repin chỉ huy đang bảo vệ yếu ớt sườn phải kéo dài của quân đội Xô-viết. Hai mối đe dọa mới từ quân Đức đã xuất hiện ở khu vực này trong những ngày đầu tháng 12. Hôm 1 tháng 12 một chi đội Đức được tăng cường xe tăng đã đánh bật đơn vị nhỏ của Shanaurin ra khỏi ga Nikitinka và ngày hôm sau bắt đầu đẩy các phân đội của ông khỏi các chốt chặn dọc tuyến đường sắt. Ngày 3 tháng 12, trước sự kinh ngạc của Shanaurin, đối phương đã được tăng viện và bắt đầu tiến công lên phía tây bắc. Trước mối nguy hiểm này và thông tin chưa rõ ràng về đòn đánh của một lực lượng Đức còn lớn hơn nhằm vào cánh phải, Shanaurin quyết định đề nghị Solomatin cho rút lên phía bắc tới các vị trí dễ bảo vệ hơn.

Một sự đe dọa mới khác đang hình thành trong những khu đầm lầy và rừng rậm phía tây nam các vị trí của Shanaurin dọc sông Vop’. Trong nhiều ngày du kích Liên Xô đã tập kích các đoàn quân Đức được báo cáo là đang di chuyển lên phía bắc qua những khu rừng đóng băng giữa khu vực Dukhovshchina và Smolensk. Du kích cho biết có vẻ đó là đội tiền vệ của một sư đoàn thiết giáp, nhưng họ không biết được phiên hiệu hay điểm đến cuối cùng của chúng. Solomatin ít lạc quan hơn và nhận định đơn vị này đang tiến tới cánh phải được bảo vệ yếu ớt của ông và Tarasov. Nó mang dấu hiệu cho sự bắt đầu của một cuộc hành binh bọc hậu được lên kế hoạch kỹ lưỡng của kẻ địch. Cuối ngày 3 tháng 12, Solomatin gửi cho Tarasov đánh giá về tình hình, nhất là nguy cơ đang lớn dần bên cánh. Sau đó, không cần đợi phê chuẩn, ông ra lệnh cho các lữ đoàn chuyển vào tuyến phòng thủ mới chạy xuống phía nam dọc sông Nacha tới Dubki và sau đó về phía tây qua Gorodnia tới cánh trái của Lữ đoàn bộ binh 74, đơn vị cũng nhanh chóng được phép rút lui.⁴⁸

Tarasov không có lựa chọn nào ngoài đồng ý với Solomatin. Sáng sớm ngày 4 tháng 12, ông chỉ thị cho Lữ đoàn bộ binh 74 của Đại tá Repin và Sư đoàn bộ binh Cận vệ 17 của Thiếu tướng Dobrovol’sky lui quân lên phía bắc song song với Solomatin nhưng để lại các phân đội tiền tiêu để tập kích bất cứ mũi tiến quân nào của đối phương. Trên thực tế, tối hôm đó Tarasov đã gần như cho hạ màn chiến dịch với việc cho toàn bộ Tập đoàn quân 41 chuyển vào phòng ngự. Để ngăn chặn quân Đức và bảo vệ cuộc rút lui, ông yêu cầu Quân đoàn bộ binh 6 do Povetkhin chỉ huy duy trì áp lực lên Belyi và phối thuộc Lữ đoàn xe tăng 154 mới tới cho họ. Ngoài ra ông ra lệnh cho Đại tá Dremov giữ đầu cầu phía bắc Shaitrovshchina. Cuối cùng, Tarasov tập hợp lại một lực lượng lớn theo cách mà Solomatin đã yêu cầu suốt nhiều ngày. Bắt đầu từ 4 tháng 12, Povetkhin sẽ chuyển toàn bộ các lữ đoàn bộ binh dưới quyền từ sông Nacha xuống phía nam, tới các vị trí mới dọc theo sườn nam của mấu lồi Belyi. Trong vòng 2 ngày, Lữ đoàn bộ binh 74, 78 và 75 lần lượt triển khai từ trái sang phải sẽ lấp đầy khoảng trống giữa Lữ đoàn cơ giới 37 trên cánh phải của Solomatin với Sư đoàn bộ binh Cận vệ 17 lúc này vẫn đang bao vây quân Đức xung quanh Demekhi. Khi đã vào vị trí, họ sẽ được hỗ trợ bởi Lữ đoàn cơ giới độc lập 48 của Đại tá Sheshchubakov lúc này vẫn chưa tham chiến.⁴⁹ Thiếu tướng Solomatin không hài lòng trước việc mất đi toàn bộ bộ binh hỗ trợ dọc sông Nacha, ngay cả khi Tarasov đã chuyển cho ông Lữ đoàn xe tăng 104 mới có mặt làm dự bị. Hơn nữa, tuyết tiếp tục rơi dày sẽ ngăn cản việc cơ động nhanh chóng trước mũi tiến quân vững chắc của đối phương. Do vậy, cũng trong ngày 4 tháng 12 Solomatin lệnh cho phần lớn các xe cộ thuộc bộ phận quản lý và hỗ trợ lui về phía sau cùng với thương binh, chỉ để lại xe tăng, xe chở súng cối và kéo pháo cùng các xe hỗ trợ tác chiến chủ chốt ở tuyến 1 với các đơn vị chiến đấu. Tại đây, Solomatin chờ cuộc tiến công không thể tránh khỏi của kẻ địch.

[chiangshan]

Thiếu tướng Povetkhin, Tư lệnh Quân đoàn bộ binh 6 nỗ lực duy trì chiến đấu xung quanh Belyi trong khi tìm cách tổ chức lại lực lượng dọc theo cánh trái trải dài của ông. Đây không phải nhiệm vụ đơn giản. Đến cuối buổi tối ngày 4 tháng 12, Lữ đoàn bộ binh 75 và 78 bắt đầu hành quân về hướng tây nam. Đại tá Repin báo cáo giao tranh ác liệt với các đơn vị nguyên vẹn của kẻ địch đang tiến xuống phía nam qua khu rừng giữa Samsonikha và Bocharniki. Ông đã thiết lập một tuyến các cứ điểm để ngăn chặn và lúc này ra lệnh cho Lữ đoàn cơ giới 48 dự bị hỗ trợ những vị trí trên với xe tăng và pháo chống tăng bổ sung. May mắn là các nhóm du kích phối hợp mà Tập đoàn quân 41 giữ liên lạc đã thành công trong việc làm chậm trễ bước tiến của quân Đức và đến thời điểm này các cứ điểm vẫn đứng vững. Tuy nhiên, cũng chính các đơn vị du kích đó báo cáo thiết giáp Đức đang tiến vào khu vực Tereshino. Điều đó có nghĩa là một lực lượng đáng kể đang tập hợp để tiến công từ phía nam và Povetkhin nghi ngờ việc phòng tuyến của ông có thể giữ được. Ông sau đó cũng cảnh báo Tarasov và yêu cầu thêm quân tiếp viện. Tarasov phản hồi bằng cách yêu cầu Povetkhin phòng thủ bằng mọi giá, nói rằng một sư đoàn bộ binh mới - Sư đoàn 279 đang trên đường tới. Povetkhin không biết Tarasov dự định sử dụng sư đoàn này để nối lại cuộc tiến công vào Belyi nhưng tin tức đã làm ông dễ chịu.

Bất chấp cảm giác được giải tỏa, hy vọng đang lên và việc yêu cầu binh sĩ dưới quyền ngày hôm qua phải chuẩn bị tinh thần tiếp tục chiến đấu ác liệt, Đại tướng Harpe ở Quân đoàn thiết giáp XXXXI cũng như các đồng sự đều hết sức ngạc nhiên khi quân Nga tiếp tục những đợt tiến công dữ dội vào Belyi hôm 1 tháng 12. Mặc dù họ không tấn công ở chính xác nơi đã bị dánh bại hôm trước nhưng những đợt đột kích ở nam và tây nam Belyi đã diễn ra quyết liệt và rõ ràng là được chi viện từ những đơn vị thiết giáp mới tới. Chẳng lẽ quân Nga không bao giờ hết xe tăng? Harpe nghĩ. Chắc chắn họ sẽ phải hết người lái. Mặc dù Trung tướng Kruger đối phó khá tốt, những đợt tiến công tiếp tục nhiều ngày và thậm chí đã đạt được một số thành công cục bộ. Chừng nào chúng còn tiếp tục Kruger sẽ phải vơ vét tất cả số quân hổ lốn làm dự bị và các trận đánh sẽ ngốn sạch lực lượng tiếp viện. Nguy hại nhất là như thế, Harpe không thể tổ chức lại các đơn vị xung quanh Belyi để lập ra một lực lượng xung kích cần thiết nhằm giành lại quyền chủ động.

Harpe cũng lo ngại về quyết định dễ dàng nhận ra của quân Nga là để lại lực lượng phía bắc đường Belyi-Vladimirskoe ở Shaitrovshchina. Điều đó có nghĩa ông cũng sẽ phải sử dụng số dự trữ ít ỏi của mình để xóa bỏ mối nguy đó. Hơn thế, sự duy trì hiện diện của đối phương ở đây cũng sẽ cản trở hoạt động của von der Meden dọc sông Nacha. Trên thực tế, hôm 3 tháng 12 von der Meden đã tiến công các vị trí ở Shaitrovshchina bằng các bộ phận của Tiểu đoàn 1 Trung đoàn xung kích thiết giáp 1 (Kampfgruppe Huppert) nhưng hệ thống phòng thủ chống tăng mạnh của quân Nga đã đẩy lui họ ở phía đông ngôi làng 800 mét. Thất bại trong việc khôi phục liên lạc với chủ lực sư đoàn ở Belyi, von der Mêđn yêu cầu Sư đoàn bộ binh 246 tấn công về phía đông dọc theo trục đường từ Belyi để hội quân với đơn vị mắc kẹt của ông và cắt rời quân Nga ở bắc đường.

Kampfgruppe Huppert tiếp tục tiến đánh Shaitrovshchina vào sáng sớm 4 tháng 12, lần này có sự phối hợp của Sư đoàn bộ binh 246 đột kích từ Belyi về hướng đông. Trận đánh này cũng tỏ ra ác liệt và đắt giá như hôm trước, đến trưa chiến đoàn trưởng, Đại úy Huppert đã bị thương nặng và bản thân các đơn vị dưới quyền anh ta thuộc Tiểu đoàn 1 Trung đoàn xung kích thiết giáp 1 đã bị chia cắt và phải đánh mở đường thoát khỏi các vị trí Xô-viết. Đến cuối ngày cả 3 sĩ quan chỉ huy tiểu đoàn đã bị thương, các đại đội bộ binh chỉ còn lại 25-30 người, nhưng trận địa quân Nga vẫn đứng vững.⁵⁰

Trong khi đó ở phía nam dọc sông Nacha, hôm 1 tháng 12 Tiểu đoàn 1 Trung đoàn xung kích thiết giáp 1 của von der Meden tiến công và chiếm lại bờ sông ở bắc và tây Basino từ tay một chốt chống tăng “con nhím” mạnh. Cùng thời gian đó, Tiểu đoàn thám báo K-1 được tăng viện bởi Trung đoàn xung kích thiết giáp 5 Sư đoàn thiết giáp 12 đã đánh bật quân Nga về bên kia sông Nacha với tổn thất đáng kể. Trong trận phản công Tiểu đoàn 2 của von der Meden giải vây thành công cho 1 đại đội của Trung đoàn thiết giáp 33 đã bám trụ nhiều ngày trong vòng vây ở Shamilovo phía tây Stepanovo. Đơn vị này đã đẩy lùi mọi đợt tiến công bằng cách gom 8 chiếc xe tăng hỏng thành trận địa phòng ngự.⁵¹ Tiểu đoàn 2 cuối cùng cũng đẩy được những đơn vị quân Nga kiên cường về bên kia sông Nacha vào đêm 3 tháng 12.

Khi cao điểm của trận đánh diễn ra dọc sông Nacha, Đại tá Holste chỉ huy Trung đoàn pháo binh 73 thuộc Sư đoàn thiết giáp 1 tập hợp một lực lượng nhỏ để đối phó với đối phương đang đe dọa đường xe lửa phía tây nam Vladimirskoe mà họ ước tính nhầm là 2 lữ đoàn. Ban đầu, chi đội của Holste gồm trung đoàn bộ 73 và Tiểu đoàn công binh xung kích 37 trước đó đã cầm chân quân Nga ở ga Nikitinka. Holste tăng cường cho họ 2 đại đội từ Trung đoàn xung kích thiết giáp 25 và Trung đoàn thiết giáp 29 thuộc Sư đoàn thiết giáp 12. Ông cũng bổ sung thêm 1 đại đội thuộc Tiểu đoàn công trình đường sắt 514, Đại đội 9 người Nga thuộc Tiểu đoàn Freiwillig (Tình nguyện) 592, một số pháo cao xạ và 2 đại đội thuộc trung đoàn pháo binh của ông. Cánh quân này đánh bật kẻ địch khỏi ga Nikitinka và vào ngày 3 tháng 12, được Tiểu đoàn K-1 và 1 đại đội của Tiểu đoàn pháo tự hành diệt tăng 37 tăng cường, họ bắt đầu chậm chạp tiến về phía bắc. Đến tối Holste bắt tay được với Tiểu đoàn 2 Trung đoàn xung kích thiết giáp 1 vừa vượt sang bờ tây sông Nacha. Đến 4 tháng 12 Hồng quân – lúc này được xác định chính xác là bộ phận thuộc Lữ đoàn cơ giới 37 phản công Kampfgruppe Holste ở nam Gorodina. Tuy nhiên Holste đẩy lui họ khi những khẩu pháo chống tăng 7,5cm thuộc Tiểu đoàn pháo tự hành diệt tăng 37 phá hủy 5 chiến xa T-34 và buộc số còn lại rút lên phía bắc.⁵²

Bước tiến chậm chạp qua rừng về hướng tây nam của bộ phận đi đầu thuộc Sư đoàn thiết giáp 20 lúc này đã hỗ trợ cho Holste. Tuy nhiên, nó không phải là dễ dàng cho sư đoàn thiết giáp mới tới dưới quyền Nam tước von Luttwitz. Là đội tiền vệ của Quân đoàn XXX do Đại tướng Maximilian von Fretter-Pico chỉ huy, sư đoàn đã rời Dukhovshchina mấy ngày trước đây. Cuộc hành quân của họ đã gặp cản trở do những trận bão tuyến không ngừng, đường xá bị tuyết phủ và những hoạt động liên tục của du kích làm hư hỏng đường xá, gây thương vong cho nhiều binh lính và làm chậm trễ quá trình tiến quân. Hơn nữa, khi đơn vị đi đầu của sư đoàn là Tiểu đoàn môtô 20 và Tiểu đoàn 2 Trung đoàn xung kích thiết giáp 59 triển khai để đối phó với đe dọa, họ đã phải chịu “tổn thất nặng nề” do bị pháo binh Đức bắn lầm. Một quân nhân Sư đoàn thiết giáp 20 thuật lại những khó khăn mà họ gặp phải:

Mọi thứ đều mờ mịt trên suốt tuyến tiền tiêu của quân ta, và ở phía sau họ phải chiến đấu với du kích. Bọn Nga mặc quân phục lính Đức lấy được khi chiến đấu với Sư đoàn Luftwaffe 2 dã chiến.

Giao tranh dữ dội diễn ra xung quanh Syrmatnaya [bắc Samsonikha]. Thị trấn đổi chủ nhiều lần và cuối cùng nằm trong tay địch quân. Thị trấn Turyanka [đông Samsonikha] được kẻ địch biến thành pháo đài và được bảo vệ bằng 40 lính Nga cùng 4 chiến xa trút mưa đạn chết chóc vào quân tấn công. Bất chấp trời tối, thị trấn bị tiến đánh hôm 1 tháng 12 với sự hỗ trợ của chiến xa, công binh và Đại đội 7 thuộc Trung đoàn 59 xung kích thiết giáp.⁵³

Trong 2 ngày tiếp theo, Sư đoàn thiết giáp 20 chiến đấu giằng co với quân Nga phía đông Samsonikha nhưng không thể tiến xa hơn. Sức kháng cự ngoan cường của Hồng quân dễ dàng cho thấy Quân đoàn XXX không thể mở một đợt đột kích lớn từ phía nam cho đến khi Sư đoàn thiết giáp 19 tới khu vực. Đến 4 tháng 12, sư đoàn này vẫn đang trong quá trình tập kết ở khu vực Tereshino, phía nam Samsonikha. Tuy nhiên Harpe, Kruger và Wessel đã sẵn sàng tung ra kế hoạch với mục tiêu chuyển cuộc phòng thủ thành công cục bộ thành một đòn tiến công thắng lợi toàn diện. Họ sẽ nhanh chóng chia sẻ nó với Quân đoàn XXX mà dự kiến sẽ đóng một vai trò quan trọng trong giai đoạn quyết định tiếp theo của chiến dịch.

[chiangshan]

BẾ TẮC Ở THUNG LŨNG LUCHESA

1-3 tháng 12

Bất chấp sự dè dặt trong việc tiếp tục chiến dịch, sự kính sợ của Thiếu tướng Iushkevich đối với Purkaev và Zhukov đã áp đảo cảm giác nể phục trước sự phòng thủ lì lợm của quân Đức và sự choáng váng đau đớn trước thiệt hại nặng nề của ngày hôm qua. Hơn thế, lúc này ông cũng đã biết cuộc tiến công của Tập đoàn quân 20 đã thất bại, và cả Zhukov lẫn Purkaev đều nhắc rõ rằng thành công của Chiến dịch “Sao Hỏa” hiện giờ phụ thuộc vào các cánh quân chiến đấu phía tây Rzhev mà đối với Iushkevich có nghĩa là đạo quân của ông. Không còn lựa chọn khác ngoài tấn công, sáng sớm ngày 1 tháng 12, Iushkevich đưa ra chỉ thị mới cho các đơn vị dưới quyền. Lần này, toàn bộ tập đoàn quân sẽ xuất phát đồng thời lúc bình minh, sau đợt bắn phá chuẩn bị dữ dội nhất mà pháo binh của ông có thể tung ra. Một lần nữa, do bão tuyết dày đặc, không quân của phương diện quân không thể tham chiến.

Đòn đánh lúc bình minh của Tập đoàn quân 22 sẽ bao trùm toàn bộ khu vực từ Grivo phía bắc Luchesa tới Galitskina phía nam sông 6 ki-lô-mét và cùng cự ly như vậy tới đường Olenino-Belyi ở phía tây (Bản đồ 17). Lữ đoàn xe tăng Cận vệ 1 do Đại tá Gorelov chỉ huy được bộ binh Lữ đoàn cơ giới 3 của Đại tá Babadzhanian dẫn đầu mũi đột kích qua sông Luchesa tới Vasil’tsovo. Trung đoàn bộ binh 1319 thuộc Sư đoàn bộ binh 185 dưới quyền Đại tá Andriushchenko cùng 1 tiểu đoàn của Lữ đoàn cơ giới 1 sẽ tấn công trên cánh trái của Gorelov trong khi bộ phận còn lại của Lữ đoàn cơ giới 1 cùng Lữ đoàn cơ giới 10 chiến đấu trên cánh phải. Toàn bộ chính diện đột kích trải theo một vòng cung rộng dọc theo và ở phía nam sông Luchesa, phía đông và tây thị trấn Starukhi. Iushkevich cũng ra lệnh cho Lữ đoàn bộ binh 114 hiện thuộc dự bị hành quân trong đêm và đến sáng phải vào vị trí để chi viện lực lượng xung kích. Ở phía nam, 1 tiểu đoàn thuộc Lữ đoàn cơ giới 10 và Lữ đoàn xe tăng 49 sẽ cùng 2 trung đoàn thuộc Sư đoàn bộ binh 238 do Đại tá Karpov chỉ huy quét sạch quân Đức ở khu vực nam sông Luchesa, tiến tới đường Olenino-Belyi. Trong đêm đó, Lữ đoàn xe tăng 49 do Đại tá Chernichenko tổ chức lại để dẫn đầu mũi đột kích, Trung đoàn xe tăng độc lập 39 còn nguyên vẹn của Thiếu tá A. F. Burda thuộc dự bị tập đoàn quân tiến ra phía trước để tăng thêm sức mạnh cho cuộc tiến công. Iushkevich dự định bố trí thời điểm tấn công xen kẽ nhằm tăng thêm yếu tố bất ngờ, ngăn cản và không cho quân Đức có thể kịp thời tái bố trí lại các đơn vị của chúng trong trận đánh.

Mặc dù đợt pháo hỏa chuẩn bị và trận đánh mở màn đúng theo kế hoạch, những đợt tuyết rơi dày và phủ lên đường xá đã gây chậm trễ cho cuộc hành quân của lữ đoàn bộ binh và trung đoàn xe tăng dự bị, và họ không thể tham gia chiến đấu trong ngày 1 tháng 12. Tuy vậy, cuộc tiến công bắt đầu lúc 09 giờ 00 và lan ra trên mặt trận khi những người lính Hồng quân hăng hái lao thẳng vào các vị trí Đức. Trong những trận đánh ác liệt hơn cả hôm trước, bộ đội của Iushkievich tiến lên đều đặn nhưng với cái giá khá đắt. Bộ binh và xe tăng Xô-viết tiến quân mãnh liệt về phía bắc, ra khỏi thung lũng Luchesa, chiếm Travino và đẩy quân Đức về phòng tuyến mới chạy từ Grivo về phía đông. Ở phía nam sông Luchesa, các trận đánh ác liệt diễn ra trên các ngả đường vào Gorovatka và ngay trong thị trấn, nơi bộ binh và xe tăng Liên Xô đã buộc quân Đức rút lui lúc sẩm tối.

Thiếu tướng Katukov đưa Lữ đoàn xe tăng 49 của Thiếu tá Chernichenko vào tham chiến ngay trước buổi trưa, sau khi Sư đoàn bộ binh 238 đã làm chủ Galitskina và sau đó đẩy quân Đức về phía đông nhiều ki-lô-mét tới cách đường Olenino 4 cây số. Mặc dù bị dàn trải nghiêm trọng về phía đông nam nhưng nhờ sự có mặt kịp thời của vài khẩu đội pháo chống tăng tới tiếp viện, phòng tuyến mỏng manh của quân Đức bảo vệ con đường vẫn còn giữ dược. Hết lần này tới lần khác, quân Đức đặt cược và từ bỏ trước những đợt tiến công không thương tiếc của Iushkevich nhưng họ không tan vỡ. Lúc sẩm tối, Iushkevich ra lệnh cho các đơn vị dự bị - rốt cuộc cũng tới nơi - bước vào chiến đấu lúc bình minh trong khu vực tương ứng.

Trên quan điểm của người Đức, 1 tháng 12 là “ngày ác liệt nhất” trong trận đánh phòng thủ thung lũng Luchesa, và tuyến phòng ngự gần như đã sụp đổ trước những đợt đột kích dữ dội không ngừng bằng chiến xa và bộ binh. Một tài liệu Đức ghi lại chính xác kết quả ghê gớm mà những đợt tiến công xen kẽ của quân Nga đã gây ra:

Lúc bình minh, sau một đợt hỏa pháo chuẩn bị đặc biệt dữ dội, 3 sư đoàn Nga tấn công trên toàn tuyến từ đông Griva [sic] tới đông nam Bogoroditskoe-Bolshoe Boryatino. Tiểu đoàn 1 Trung đoàn 252 Sư đoàn 110 bộ binh có mặt và chiếm lĩnh chiến tuyến ở phía nam Tiểu đoàn 1 bộ binh tại đông Koronevka-Galishkino-Bolshoe Boryatino. Các đợt tấn kích của quân Nga được bố trí như sau: lúc 07 giờ 00 [giờ Berlin] nhằm vào Bolshoe Boryatino, lúc 08 giờ 30 nhằm vào Bogoroditskoe và cùng thời điểm đó ở phía đông vào Gorovatka và lúc 10 giờ 00 nhằm vào Bogoroditskoe. Lúc 15 giờ 00 thêm 2 đợt đột kích nữa. Quân Nga đột phá thành công và tiến lên phía trước trong khi đại bác chống tăng của quân ta khai hỏa vào chiến xa địch. Bất chấp trận giáp lá cà quyết liệt trong đó Thiếu tá Lorenz cùng lính công binh chiến đấu dưới quyền đã chiến đấu đặc biệt xuất sắc, địch quân không thể bị chặn lại. Bão tuyết đã hạn chế tầm nhìn và khiến số phi cơ oanh tạc bổ nhào được yêu cầu không thể tham chiến.⁵⁴

Đại tá Lindemann ở Sư đoàn bộ binh 110 và Đại tá Kohler ở Trung đoàn Xung kích Grossdeutschland khẩn thiết yêu cầu cả Đại tướng Hilpert và Harpe ở sở chỉ huy Quân đoàn bộ binh XXIII và Quân đoàn thiết giáp XXXXI tiếp viện. Hilpert đáp lại bằng cách điều xuống phía nam Tiểu đoàn 2 Trung đoàn xung kích 473 Sư đoàn bộ binh 253 cùng 1 đại đội của Trung đoàn phòng không 4 trực thuộc quân đoàn. Tuy nhiên, Tiểu đoàn 2 chỉ còn lại 5 sĩ quan và 127 binh sĩ. Harpe điều tiểu đoàn pháo xung kích của Sư đoàn Grossdeutschland từ khu vực Belyi.⁵⁵ Mặc dù số viện binh này không nhiều và phần lớn sẽ không kịp đến cho tới ngày hôm sau nhưng sự hiện diện của chúng sẽ thể hiện tầm quan trọng trong chiến dịch khi cả hai bên sẽ đánh tới tiểu đoàn cuối cùng.

[chiangshan]

Vào buổi trưa, trong khi Tiểu đoàn 2 và 3 của Trung đoàn Xung kích Grossdeutschland đang lui dần ở phía bắc sông, bộ binh Liên Xô có 8 xe tăng hỗ trợ chọc thủng vị trí của Tiểu đoàn 1 ở tây Gorovatka. Họ vượt qua thị trấn với những tiếng reo hò chiến thắng và tấn công ngọn đồi thấp phía sau, nơi đặt sở chỉ huy Kampfgruppe Kohler. Trong trận đánh giành giật cao điểm này, Đại tá Kohler bị thương nặng và số quân của ông lúc này do Thiếu tá Lorenz chỉ huy rút về vị trí mới với trọng tâm là một loạt các hỏa điểm súng máy ở phía đông ngọn đồi. Ban tham mưu của Lorenz yêu cầu tuyến sau tiếp viện và tổ chức nhiều đại đội bộ binh ersatz (dự bị) từ các đơn vị vận tải và hậu cần đóng dọc đường. Đến chập tối, số quân hổ lốn này với những khẩu đội pháo xung kích tới từ Belyi thiết lập thêm một tuyến phòng thủ yếu.⁵⁶ Ở phía nam, Tiểu đoàn 1 và 2 thuộc Trung đoàn xung kích 252 hứng chịu thất bại nặng nề, rút lui dưới áp lực nhưng vẫn giữ được một chiến tuyến vốn đã trải dài ở phía tây đường Olenino-Belyi. Lỗ hổng giữa họ và Sư đoàn bộ binh 86 tiếp tục bị khoét rộng, nhưng Sư đoàn 86 vẫn giữ được vị trí của họ và bên cánh trống trải phía đông Ivanovka.

Trong 2 ngày tiếp theo, Iushkevich hầu như không thay đổi mệnh lệnh tấn công của mình. Mục tiêu của quân đội Xô-viết tiếp tục được giữ nguyên khi ông tung Lữ đoàn bộ binh 114 và Trung đoàn xe tăng 39 vào trận nhằm bổ sung cho các đơn vị xung kích đã bị tiêu hao lớn. Khi Lữ đoàn bộ binh 114 bước vào chiến đấu, mũi tiến công của Hồng quân ở khu vực trung tâm giữa Vasil’tsovo và Gorovatka thọc sâu hơn vào phòng tuyến Đức ở bắc sông Luchesa, lúc này Iushkevich ra lệnh cho Đại tá Andriushchenko đưa vào Sư đoàn bộ binh 185 vào đột kích hệ thống phòng thủ Đức ở bắc và đông Grivo. Áp lực quá mạnh để có thể chịu đựng, và đến sẩm tối 3 tháng 12, Kampfgruppe Lindemann bỏ vị trí then chốt Grivo lui về phòng tuyến mới ngắn hơn ở phía sau 4 ki-lô-mét. Tình thế còn nghiêm trọng hơn trên cánh trái, nơi Lữ đoàn xe tăng 49 và Trung đoàn xe tăng 39 Xô-viết tập trung đột phá. Một lần nữa, tài liệu Đức mô tả chính xác sự khốc liệt của trận đánh:

Bình minh lên trong buổi sáng xám xịt của ngày 2 tháng 12, và lúc 07 giờ 00 [09 giờ 00 giờ Moscow], quân Nga bắt đầu một đợt tiến công mới. Chiến xa Nga đột kích vào Tiểu đoàn 2 khinh binh trên hướng Belikovo [gần Gorovatka]. Ở phía đông, chiến xa địch quân nhằm thẳng vào công binh chiến đấu và Tiểu đoàn 1 khinh binh ở Kuzovlevo. Các cứ điểm vốn đã suy yếu đã ngoan cường chiến đấu dưới trận mưa đạn cối trút xuống không thương tiếc. Cuộc phòng thủ dũng cảm đó không có kết quả, nhiều chiến xa với bộ binh ngồi trên đã chọc thủng trận địa. Tiểu đoàn 1 khinh binh bị bao vây ở Kuzovlevo, họ đã nỗ lực tự chiến đấu, sau đó phá vây vào buổi tối bằng một đợt phản kích do Thiếu tá Lorenz chỉ huy. Phía nam sông Luchesa, lúc 09 giờ 00 [11 giờ 00] lực lượng hùng hậu của đối phương cũng có chiến xa đi cùng đã tiến công Tiểu đoàn 1 Trung đoàn 252 nhằm tạo ra đột phá khẩu về hướng đông. Trong trận đánh quyết liệt, tiểu đoàn bị địch quân đẩy về Khudulikha. Súng cối pháo kích vào rottbahn Belyi-Olenino cách đó chỉ 2 ki-lô-mét và đang cực kỳ cần thiết để tiếp tế cho các đơn vị ở phía nam.

Binh lính vốn đã bị tiêu hao do những tổn thất nặng nề vì chiến đấu căng thẳng, cái rét và bão tuyết, nhiệm vụ an ninh và lao động trở nên hoàn toàn kiệt sức và quá tải. Không còn lực lượng trừ bị nào nữa.⁵⁷

Dù áp lực chiến đấu không ngừng đè nặng lên cả hai bên, trận đánh vẫn tiếp diễn với với mức độ dữ dội vào ngày 3 tháng 12 khi Iushkevich thực sự dốc lực lượng tiến công về hướng đường Belyi-Olenino. Cuộc rút lui của quân Đức khỏi Grivo đã giúp ông có cơ hội điều thêm lực lượng sang cánh phải. Tuy nhiên, bất kể Iushkevich kéo dài bên cánh này như thế nào, có vẻ là các đơn vị nguyên vẹn của đối phương đã có mặt đúng lúc để chặn cuộc tiến quân của ông. Khoảng cách tới mục tiêu trước mắt, tuyến giao thông huyết mạch Olenino-Belyi giờ chỉ còn 5 ki-lô-mét tính từ bản thân thung lũng Luchesa tới không đầy 2 ki-lô-mét ở phía nam dọc theo bên sườn trống trải của quân Đức. Do vậy, lúc này Iushkevich sẽ tập trung vào chính cánh này. Lúc sẩm tối ngày 3 tháng 12, ông ra lệnh cho Đại tá T. F. Eroshin chỉ huy Sư đoàn bộ binh 238 cùng với Lữ đoàn xe tăng 49 và Lữ đoàn cơ giới 10 của Katukov cùng Trung đoàn xe tăng 39 nguyên vẹn tổ chức lại lực lượng ở phía nam sông Luchesa, chuẩn bị cho một đợt công kích mới trong vài ngày nữa. Trong khi đó, ông yêu cầu Sư đoàn bộ binh 155 lúc này đang hoạt động ở phía xa bên cánh trái điều 2 trung đoàn bộ binh hỗ trợ cho đòn đánh này. Sau đó Iushkevich bổ nhiệm Đại tá Karpov, Sư đoàn trưởng 238 bộ binh làm chỉ huy Sư đoàn 155 để giúp nó có thêm một tư lệnh lão luyện. Đại tá Eroshin thay thế vị trí của Karpov ở Sư đoàn 238.⁵⁸

Bộ chỉ huy Đức đang chiến đấu để cầm chân Tập đoàn quân 22 đã đạt được một số kết quả từ việc rút bỏ Grivo nhưng không nhiều vì các đợt tiến công ngày 3 tháng 12 vẫn ác liệt như trước. Sự "vô tận rõ ràng về người và trang bị" của quân Nga đã dẫn đến những kết quả ghê gớm, và ngay cả các lực lượng dự bị mới của quân Đức cũng bị kéo căng ra ở những điểm xung yếu.⁵⁹ Gần Kuzovlevo bên bờ nam Luchesa, đơn vị phòng thủ của Tiểu đoàn 3 Trung đoàn Xung kích Grossdeutschland tiêu diệt 13 trên tổng số 14 chiến xa bằng pháo chống tăng khi chúng chuẩn bị tràn ngập trận địa. Ở phía nam, Tiểu đoàn 1 Trung đoàn xung kích 252 đẩy lùi một đợt tiến công gần như là tự sát của đối phương vào Khudulikha, cách Emel'ianki 2 ki-lô-mét về phía tây nhưng đã phải lui lại thêm 500 mét. Giờ họ đã có thể cảm thấy con đường ở phía sau qua khu rừng và màn sương mù xám xịt. Bộ binh Đức cảm thấy nhẹ nhõm khi được nghe rằng lần đầu tiên trong chiến dịch, không quân Đức đã có thể đánh phá các khu dự trữ hậu cần và tập kết lực lượng của quân Nga, mặc dù sương mù quá dày và giao tranh diễn ra ở cự ly quá gần khiến họ không thể yểm trợ gần. Khi màn đêm xuống, các vị trí Đức đã bị sứt mẻ nhưng vẫn đứng được. Tối hôm đó tin đồn lan rất nhanh qua các vị trí tiền tiêu rằng viện binh đang trên đường tới. Tốt hơn cả là nên như vậy, những chỉ huy Đức trên tuyến 1 nghĩ, vì đường Olenino lúc này chỉ còn nằm phía sau họ không đầy 2 ki-lô-mét.

[chiangshan]

Bản đồ 17. Tình hình từ ngày 1 đến 11 tháng 12 năm 1942: Khu vực Luchesa.

[chiangshan]

4-6 tháng 12

Cuối ngày 3 tháng 12, Lindemann nhận được thông tin mà ông đang rất chờ đợi. Đại tướng Hilpert ở Quân đoàn XXX cho biết Trung đoàn xung kích 18 dưới quyền Thiếu tướng Praun ở gần Sychevka sẽ lên đường vào sáng mai và sẽ tới được các vị trí đang bị cô lập của ông trong vòng 48 giờ nữa.60 Tất cả những gì Lindemann cùng đồng sự ở Sư đoàn Grossdeutschland phải làm là giữ vững cho đến khi có viện binh. Mặc dù rất hoan nghênh tin tức này, Lindemann không dám chắc đội quân mệt mỏi và chắp vá của ông có thể làm như thế hay không. Tuy nhiên, nếu biết được tình cảnh của đạo quân Iushkevich đang đối đầu với mình, có lẽ ông sẽ thấy tự tin hơn.

Trên thực tế, Tập đoàn quân 22 đã hoàn toàn kiệt quệ và đã như vậy trong suốt nhiều ngày. Những trận chiến đấu liên tục đã ngốn hơn 200 trên tổng số 270 xe tăng của họ lúc ban đầu, và mặc dù đã có thêm một số chiến xa mới tới nhưng chúng hết sức nhỏ giọt. Đến ngày 3 tháng 12 chỉ còn lại những phân đội tăng cấp đại đội tác chiến cùng bộ binh Xô-viết, và cụm xe tăng lớn nhất là 20 chiến xa của Trung đoàn xe tăng 39. Tổn thất của bộ binh cũng hết sức nặng nề, lên tới 60% quân số ban đầu. Iushkevich đơn giản là không có đủ lực lượng mạnh cần thiết để tiến hành thêm một nỗ lực lớn nữa, và do vậy ông buộc phải chuyển bớt quân từ bên cánh trái. Tình thế này đặc biệt đáng thất vọng và nguy hiểm cho cá nhân Iushkevich vì bộ đội của ông đã tới gần đường Olenino và Zhukov cùng Purkaev vẫn tiếp tục đòi hỏi ở họ cố gắng tối đa và không gì khác ngoài thắng lợi. Trong một thoáng Iushkevich tìm kiếm sự an ủi với niềm tin rằng quân Đức cũng đang gần tới kiệt sức. Tuy vậy suy nghĩ đó chỉ bổ sung thêm sự cấp bách đối với việc phải chiếm đường Olenino trước khi những đơn vị mới của kẻ địch có mặt.

Cuối ngày 3 tháng 12, Iushkevich ra lệnh cho các chỉ huy cấp dưới tiến hành trinh sát tích cực, bộc lộ các akttivnost (hoạt động) và ý đồ tiến công trong khi ông tập kết, củng cố lại lực lượng và đưa toàn bộ dự trữ có thể lên (Bản đồ 17). Do không còn đơn vị nào nguyên vẹn ở mặt trận Luchesa, Iushkevich xé lẻ và chắp nối các đơn vị thuộc những khu vực khác rồi chuyển họ tới lòng chảo Luchesa. Làm theo chính xác chỉ thị của Purkaev, ông đang tìm cách tập kết và tung vào trận một lực lượng để có thể thọc tới tuyến đường quan trọng kia “bằng mọi giá”. Điểm đột phá được lựa chọn là làng Khudulikha nằm ở trung tâm khu vực phía nam, cách ngôi làng quan trọng Emel’ianki trên đường Olenino về phía tây không đầy 2 ki-lô-mét. Để tấn công, Iushkevich tập trung 2 trung đoàn thuộc Sư đoàn bộ binh 155 bên cánh trái tới thung lũng Luchesa làm lực lượng xung kích. Trung đoàn bộ binh 436 sẽ tiến công hệ thống phòng thủ của quân Đức ở bắc Luchesa trong khi trung đoàn kia, Trung đoàn 786 dẫn đầu mũi đột kích quyết định qua Khudulikha. Ông dự định sẽ hỗ trợ mũi thứ hai với Trung đoàn xe tăng 39, phần còn lại thuộc 2 lữ đoàn của Katukov và 2 trung đoàn thuộc Sư đoàn bộ binh 238. Tuy nhiên, thời gian cần thiết để tái triển khai và tập trung đội hình tiến công khiến Iushkevich phải hoãn thời điểm bắt đầu tới 09 giờ 00 ngày 7 tháng 12. Trong thời gian đó, bộ đội ở toàn bộ các khu vực khác tiến hành nghi binh tích cực. Dù thế, điều mà Iushkevich không biết là đòn đánh cuối cùng được lên kế hoạch rất cẩn thận này sẽ bị qua mặt trước.

Lúc 04 giờ 00 ngày 6 tháng 12, một đoàn dài xe vận tải chậm chạp tiến về phía nam trong bóng tối dọc theo con đường tuyết phủ từ Olenino và lặng lẽ rẽ vào các vị trí xung quanh Kostritsy, một ngôi làng nhỏ bên đường nằm về phía bắc Emel’ianki vài cây số. Ngay lập tức, những binh sĩ sung sức chui ra từ trong xe và biến mất trong màn đêm, chiếm lĩnh các vị trí tập kết được phân công. Tuy nhiên, “sung sức” là cách nói không chính xác, họ đều mệt mỏi sau cuộc hành quân dài và lạnh giá. Trên thực tế, đối với những người lính này thì dường như họ đã ngồi trên xe trong vô tận. Bất chấp sự kiệt sức, họ đang hướng tới sự khó khăn. Đơn vị của họ, Tiểu đoàn 2 Trung đoàn xung kích 18 đã lên đường ở Osuga 2 ngày trước. Dưới sự dẫn dắt của viên chỉ huy dày dạn là Đại tá Becker, họ vừa mới chiến đấu xuất sắc, giúp đánh tan những đợt tiến công của quân Nga dọc sông Vazuza. Giờ mang vinh dự của một “đội quân chữa cháy” thành công và được ghi nhận, họ đang chuẩn bị tái hiện lại màn trình diễn đó ở Luchesa. Đi cùng với cánh quân này là Tiểu đoàn môtô 2 thuộc Sư đoàn thiết giáp 2 cùng 3 xe tăng và 2 pháo tự hành xung kích. Tiểu đoàn 2 thuộc trung đoàn pháo binh của Sư đoàn Grossdeutschland sẽ chi viện hỏa lực cho họ.⁶¹

Chỉ còn vài giờ trước khi cuộc tiến công lúc bình minh bắt đầu, binh sĩ vượt qua trạng thái kiệt sức với ý thức rằng họ ở đây, trong khu rừng tuyết phủ bị Thượng đế bỏ rơi này là để ngăn chặn thảm họa thực sự sẽ đến với hàng ngàn chiến hữu của mình. Ký ức về số phận của những người lính Đức khác ở Stalingrad là quá rõ ràng để không được phép cho nó diễn ra ở đây. Họ quyết tâm không để điều đó xảy ra.

Cánh quân cấp tiểu đoàn của Becker chỉ là một phần của Kampfgruppe Praun do Thiếu tướng Praun, Sư đoàn trưởng 129 bộ binh chỉ huy. Đơn vị dưới quyền ông đã làm nhiệm vụ “chữa cháy” từ khi chiến dịch tiến công Rzhev của quân Nga mở màn. Ngoài tiểu đoàn của Đại tá Becker, Praun nắm 2 tiểu đoàn thuộc Trung đoàn xung kích 252 đang bảo vệ cánh trái của quân Đức phía trước đường Olenino-Belyi. Nhiệm vụ mà Đại tướng Hilpert ở Quân đoàn bộ binh XXIII giao cho Praun là phải quét sạch quân Nga trên những cửa ngõ quan trọng dẫn tới con đường bằng cách tiến hành một trận đột kích bất ngờ không có pháo bắn chuẩn bị. Ban đầu Praun lo ngại rằng Hồng quân đã phát hiện hoạt động chuẩn bị của mình, vì khi chiến đoàn đang tập kết trong bóng tối trước bình minh, một quan sát viên ghi lại, “Không may, địch quân đã phát hiện được những hành động khinh suất của binh sĩ trong các vị trí phòng thủ và nã súng cối vào họ”.⁶² Mặc dù các đơn vị tập kết phải chịu “tổn thất không đáng có” trong cuộc pháo kích đó, bộ phận tình báo của Praun bắt được thông điệp của quân Nga qua điện đài, nói đến việc đã phát hiện “một cụm địch nhỏ ở Khudulikha”. Như vậy, dù được cảnh báo về hoạt động của quân Đức, người Nga không phát hiện khu vực tập kết lớn hơn của Kampfgruppe Praun hay ý đồ tiến công của ông. Trong thời gian đó, Praun ở lại trong hầm chỉ huy, đưa ra những bố trí cuối cùng với sĩ quan quản trị, ban tham mưu và một sĩ quan đại diện pháo binh.

Đơn vị đầu tiên bước vào chiến đấu là Tiểu đoàn môtô 2 do Đại úy Petri chỉ huy, họ mở màn cuộc tiến công với việc đánh vu hồi các vị trí Nga xung quanh Novaia Boiarshchina bên cánh phải ở tây nam Khudulikha. Sau khi Tiểu đoàn 2 đã xuất kích, bộ phận còn lại sẽ tiến công vào chính diện đối phương và đẩy họ về phía tây xuống thung lũng Luchesa. Tuy vậy, tiểu đoàn Petri bị mắc kẹt và cầm chân trong những khu rừng “nguyên sinh”, và Praun – mất hết kiên nhẫn đã lệnh cho Tiểu đoàn 2 Trung đoàn 18 tiến quân mà không đợi tin từ lính môtô. Nhật ký chiến đấu của Trung đoàn 18 ghi lại trận đánh sau đó:

Khi sở chỉ huy tiểu đoàn tái triển khai lên phía trước, viên tiểu đoàn trưởng giàu kinh nghiệm, Thượng úy Bohmer đã bị thương nặng vì mảnh đạn súng cối. Thượng úy Hellweg, Đại đội trưởng Đại đội 6 nắm quyền chỉ huy tiểu đoàn. Địch quân phòng ngự ngoan cường trong các vị trí dã chiến được xây dựng. Phải xung phong và tiêu diệt từng ổ chiến đấu một. Khi tiểu đoàn tiếp cận những ngôi nhà đầu tiên ở Novaya Boyarshchina, lính môtô bắt đầu tiến công. Địch quân ở bên vệ rừng phía nam ngôi làng quá mạnh nên lính môtô không thể tới hỗ trợ Tiểu đoàn 2 như kế hoạch. Ở thời điểm này, địch quân tung ra một đợt đột kích bằng chiến xa nhằm vào tiểu đoàn trong thị trấn nhưng đã bị các chiến xa và đại bác xung kích đi cùng quân ta tiêu diệt. Địch phải rút lui và bị đẩy khỏi thị trấn về phía tây nam. Trung đoàn ra lệnh, “Tiểu đoàn 2 tiếp tục tấn kích chiếm Galishkino [Galitskina]”. Do đơn vị môtô vẫn chưa tới nên phần lớn tiểu đoàn tiến công Galishkino dưới sự chỉ huy của Hellweg trong khi Đại đội 7 cùng 1 đại bác xung kích do Trung úy Foese chỉ huy tiến công Bolshoe Boryatino. Điện đài quân Nga gọi, “Địch có xe tăng, yêu cầu xe tăng chi viện”. Câu trả lời là “Các anh đã biết tình hình. Hãy tự lực chiến đấu”. Ở trên cả hai con đường chiến xa địch nối nhau bị phá hủy. Toàn bộ chiến xa và đại bác xung kích [của quân ta] bị bắn hạ cho đến khi chỉ còn lại 1 chiến xa với duy nhất 1 viên đạn chống tăng. Thượng úy Hellweg mới các đơn vị hỗn hợp và chiếc chiến xa đó tấn công Galishkino. Hàng trăm quân Nga đang tràn ngập đồi Galishkino. Một chiếc T-34 tiếp cận ngọn đồi từ Galishkino (thị trấn không còn tồn tại nữa) và tấn công tiểu đoàn. May mắn là nó đã bị trúng viên đạn chống tăng cuối cùng và bị loại khỏi vòng chiến.

Hellweg nhận ra rằng việc phòng thủ cao điểm Galishkino hoàn toàn trống trải suốt đêm là không thể, nhất là khi các đơn vị quân bạn bên cánh phải và trái đã không tiến lên được cùng cự ly như vậy và được sự chấp thuận của chỉ huy trung đoàn, anh cho rút về bìa rừng. Tại đây các đơn vị bố trí phòng ngự với Tiểu đoàn 1 Trung đoàn 252 bên cánh phải, Tiểu đoàn 2 Trung đoàn 18 ở giữa và Tiểu đoàn 2 môtô bên cánh trái. Lính môtô phải di chuyển cánh trái của họ về phía sau và bảo đảm an toàn hai bên sườn vì ở bên trái, đơn vị Đức tiếp theo còn cách đó 15 ki-lô-mét.

Ngày hôm đó là thành công lớn. Cả hai con đường đều ở trong trạng thái hỗn loạn, 19 chiến xa địch bị bắn hạ, 18 quân xa, 14 đại bác chống tăng, 2 tankette(1), 5 đại liên cùng một số lượng lớn vũ khí trang bị đã bị phá hủy hay tịch thu. Cuộc phản công này đã ngăn đối phương đột phá sâu hơn và đẩy họ ra cách rollbahn Belyi-Olenino 6 ki-lô-mét. Bên cạnh 20 tù binh, địch quân tổn thất tổng cộng 350 chết. Thiệt hại của quân ta là 9 tử trận và 41 bị thương . Tổn thất này tương đương với 1 đại đội mạnh so với thực lực hiện tại của quân ta [Đức].

Ở thời điểm này, nhiệm vụ quan trọng nhất là thiết lập một tuyến phòng thủ. Trong phạm vi tác chiến chính không có thị trấn hay khu rừng rậm nào để binh sĩ có thể sưởi ấm và ẩn nấp. Trời rét thấu xương và mặt đất đã đóng băng. Dù đã kiệt sức nhưng do nguy cơ bị chết cóng nên không ai ngủ được. Những căn lều tuyết được dựng một cách vội vàng. Để ngụy trang, họ không đốt lửa. Không có dụng cụ đào công sự lớn nào và công việc hết sức khó khăn khi tiến hành chỉ với xẻng bộ binh. Bất chấp tất cả, tinh thần vẫn rất cao vì chỉ trong một thời gian ngắn, trung đoàn đã thắng trận thứ hai.⁶³

Trận tiến công dữ dội không lường trước của quân Đức đã khiến bộ đội của Thiếu tướng Iushkevich hoàn toàn rối loạn. Nó diễn ra giữa lúc họ đang trong quá trình thực hiện những chuẩn bị cuối cùng cho trận tấn công ngày 7 tháng 12 và đã buộc Iushkevich phải tung những đơn vị dự trữ quý giá vào trận để cố gắng khôi phục tình thế. Những nỗ lực tái chiếm các vị trí đã mất của bộ đội Xô-viết đều thất bại và đã tiêu hao nốt số thiết giáp còn lại của Trung đoàn xe tăng 39 cùng 2 lữ đoàn yếu của Katukov. Nói một cách ngắn gọn, đó là một tai họa đáng chú ý khi lần đầu tiên Tập đoàn quân 22 bị mất thế chủ động. Đối với Iushkevich, câu hỏi duy nhất còn lại là liệu có thể giành lại nó hay không. Bất kể câu trả lời thế nào, Iushkevich biết Purkaev và Zhukov sẽ yêu cầu ông cố thử.