Thất bại lớn nhất của Zhukov - D. Glantz

[chiangshan]

Bản đồ 20. Tình hình từ ngày 2 đến 10 tháng 12 năm 1942: Khu vực Sychevka.

[chiangshan]

11-14 tháng 12

Lúc 09 giờ 00 trong buổi sáng lạnh giá và gió lộng ngày 11 tháng 12, bầu trời một lần nữa lại bị rạch nát bởi những tiếng nổ inh tai từ đợt pháo kích trút xuống các vị trí Đức xung quanh chu vi đầu cầu Vazuza của Hồng quân (Bản đồ 21). Chỉ hơn 1 giờ sau đó, hàng ngàn binh sĩ Xô-viết trong áo choàng trắng bật dậy từ chiến hào tiền duyên và xung phong thẳng vào các vị trí tuyến một. Những hàng dài thiết giáp được triển khai ở hậu tuyến, phía sau bộ binh, sẵn sàng chi viện và bắt đầu phát triển. Gần như đồng thời khi cuộc tiến công của quân đội Liên Xô bắt đầu, một trận mưa đạn pháo và súng cối dữ dội giáng xuống đội hình tiến công, ném người cũng như xe tăng khắp chiến trường như những mảnh đồ chơi hỏng. Một nhân chứng sau này miêu tả lại cảnh tượng hỗn loạn trong khu vực tiến công chính của Quân đoàn xe tăng 5:

Một phát rocket phóng lên trời báo hiệu xung phong. Tất cả mọi thứ xung quanh bừng tỉnh. Tiếng hô “Tiến lên!” và “Vì Tổ quốc!” vang lên khắp trận địa. Đó là 10 giờ 10 ngày 11 tháng 12 năm 1942. Những người xông lên đầu tiên là các trung đoàn của Sư đoàn bộ binh 243 và 247 thuộc Tập đoàn quân 20. Tuy nhiên, những hàng quân tiên phong nhanh chóng phải ẩn nấp trước hỏa lực mạnh mẽ của đối phương. Một trận đánh ác liệt đẫm máu bắt đầu và kéo dài suốt cả ngày. Cuộc tấn công bị chặn lại hầu như trên toàn bộ chính diện đột phá. Sau đó các lữ đoàn của Quân đoàn xe tăng 5 được đưa vào trận. Họ bắt đầu đánh mở đường qua tuyến phòng ngự địch. Các cuộc đột kích của xe tăng bị thế chỗ bởi những đợt phản kích quyết liệt của đối phương. Các điểm cao độc lập và vị trí then chốt nhất đổi chủ nhiều lần. Toàn bộ trận địa phủ đầy những chiếc xe tăng cháy và bị phá hủy hay những khẩu pháo bị nghiền nát – cả hai bên đều tổn thất nặng nề.⁵³

Nhật ký chiến đấu của Quân đoàn xe tăng 5 viết mập mờ hơn, “11.12.42. Khi đội hình chiến đấu của quân đoàn tiếp cận Podosinovka, quân địch bắt đầu dùng pháo binh bắn phá mạnh”.⁵⁴

Lữ đoàn xe tăng 24 của Đại tá V. V. Sytnik và Lữ đoàn xe tăng 41 của Trung tá N. P.Nikolaev xung phong qua đội hình bộ binh và cùng họ tiến công tới Podosinovka đã vấp phải hỏa lực chống tăng và súng máy dữ dội từ một mạng lưới lô cốt và hầm ngầm. Màn đạn buộc những người lính bộ binh dưới quyền Thiếu tá F. Ia. Gashkov thuộc Tiểu đoàn 2 Lữ đoàn bộ binh cơ giới hóa 5 ngồi trên xe tăng phải triển khai xuống đất và Gashkov đích thân chỉ huy họ tấn công các công sự Đức. Sau khi Gashkov cùng nhiều chiến sĩ bị thương nặng, Thượng úy K. K. Ditiuk nắm quyền chỉ huy, nhưng bất chấp sự dũng cảm của anh, cuộc tiến công bị chặn lại ngay sát mục tiêu. Bên phải họ, Lữ đoàn xe tăng 70 do Trung tá K. N, Abramov chỉ huy với Tiểu đoàn 1 Lữ đoàn bộ binh cơ giới hóa 5 của Thiếu tá Ognevoi ngồi trên tiến đánh 2 ngôi làng Pod’iablon’ka và Zherebtsovo. Cũng gặp phải sức đề kháng tương tự, cuộc đột kích cũng thất bại với thương vong lớn.⁵⁵

Sau khi củng cố, lực lượng phối hợp của 3 lữ đoàn xe tăng và Sư đoàn bộ binh 247 dưới quyền Thiếu tướng Mukhin rốt cục cũng chọc thủng được phòng tuyến Đức ở Podosinovka. Một cựu binh tham gia trận đánh kể lại:

Trận đánh ở làng Podosinovka đặc biệt ác liệt. Ngôi làng đổi chủ nhiều lần. Không một căn nhà hay một kiến trúc nào còn nguyên vẹn. Các chiến sĩ tankist và bộ binh ta chỉ chiếm được làng sau nhiều đợt xung phong. Tuy nhiên đến cuối ngày địch đã đưa lực lượng dự bị tới – 46 xe tăng và pháo tự hành cùng 30 xe bọc thép chở bộ binh. Sau một đợt pháo hỏa dọn đường, một lần nữa chúng phản kích. Lần này địch có không quân chi viện, ngay sau khi một tốp ném bom xong và khuất khỏi bầu trời đầy khói, một tốp khác đã lại tới.

Xe tăng địch bất ngờ xuất hiện bên cánh trái Tiểu đoàn bộ binh cơ giới hóa 1. Thiếu tá Ognevoi, tiểu đoàn trưởng nhanh chóng nhận định tình hình và ra lệnh cho chiến sĩ xuống xe đánh lui đợt xung phong. Quân ta dùgn lựu đạn và chai cháy ném vào xe tăng địch. Ba chiếc trong số đó bị hạ. Những chiếc khác quay trở lại, rời bỏ chiến trường với đám bộ binh chạy theo sau. Sau đó Ognevoi dẫn bộ binh tiến công. “Tiểu đoàn trưởng bị thương rồi! Hãy trả thù cho tiểu đoàn trưởng”, tiếng hô của Đại úy P. V. Iushkov, chỉ huy Đại đội bộ binh cơ giới hóa 1 vang lên. Anh dẫn các chiến sĩ xung phong, chọc thủng tuyến hào của bọn Hitler. Cuộc chiến đấu giáp lá cà diễn ra. Các chiến sĩ bộ binh cơ giới hóa ở Tiểu đoàn 3 dưới quyền Thiếu tá S. G. Zirenko đã tới hỗ trợ. Tiểu đoàn đã được giữ làm dự bị, bố trí bí mật trọng một thung lũng hẹp và tiến công địch sau khi nhận lệnh từ lữ đoàn trưởng, Trung tá G. G. Skripka. Trận đánh trở nên quyết liệt hơn…

Trong trận đánh gay go này … lữ đoàn trưởng bị thương. Ông được thay thế bởi tham mưu trưởng lữ đoàn, Thiếu tá A. I. Khailenko. Cuộc tấn công được tăng cường của địch bằng xe tăng và bộ binh đẩy lùi những chiến sĩ bộ binh thuộc đại đội của Trung úy I. D. Zanosov, đại đội chống tăng của Thượng úy I. A. Zatanin và các xạ thủ tiểu liên do Thượng úy N. F. Kolbenkov chỉ huy. Đại đội pháo binh của Đại úy M. A. Ochkasov tiến lên phía trước và bắt đầu bắn trực xạ từ trận địa trống trải. Đại đội trưởng hy sinh và Trung úy B. P. Kovalev nắm chỉ huy. Hàng ngũ các pháo thủ vơi đi từng phút. Chỉ còn lại một khẩu dưới quyền Hạ sĩ I. I. Abramov. Các pháo thủ nổ súng dữ dội. Hai xe tăng địch đã bị bắn cháy. Pháo thủ số một, Hạ sĩ T. B, Nikitin đưa được chiếc thứ ba vào tâm ngắm… Abramov ra lệnh, “Bắn!”. Chiếc xe tăng đột ngột khựng lại và chìm trong khói đen.

Đạn pháo nổ xung quanh trận địa. Gần như toàn bộ các pháo thủ đều đã bị thương. Một mảnh đạn làm gãy chân Hạ sĩ Abramov. Anh cố đứng dậy để giúp đồng đội nhưng không thể. “Không được để chúng vượt qua! Tất cả, không được để chúng vượt qua!”, Trung úy Zatanin hét lên. Sau 2 đợt phản kích đầu tiên, đại đội chỉ còn lại không đầy 20 chiến sĩ. Nhưng họ đã chiến đấu đến cùng.⁵⁶

Những cuộc giao tranh ác liệt tương tự như vậy diễn ra khắp dọc trận tuyến của Quân đoàn xe tăng 5. Các đợt tiến công gần như là tự sát không cản được quân Đức từ Zherebtsovo phản kích và đến cuối ngày trận đánh gay go chỉ giúp quân đôi Xô-viết tiến được thêm vài trăm mét. Cái giá phải trả còn cao hơn cả đợt tiến công trước của Tập đoàn quân 20. Nhật ký của Quân đoàn xe tăng 5 ghi lại trận đánh đẫm máu: “Lúc 15 giờ 30, phó chủ nhiệm thiết giáp của tập đoàn quân, Tướng Mostovenko nhận được mệnh lệnh - đào công sự phòng thủ dọc theo các vị trí hiện tại và chờ bộ binh tới”.⁵⁷ Nhật ký cũng ghi lại rằng Quân đoàn xe tăng 5 mất 17 chiếc KV, 20 T-34 và 11 T-70 trong ngày 17 tháng 12. Ngoài ra, Lữ đoàn bộ binh cơ giới hóa 5 tổn thất “50 phần trăm quân số, bao gồm 95 sĩ quan, 320 hạ sĩ quan và 412 chiến sĩ, tổng cộng 827 người”.⁵⁸

Hai lữ đoàn được cho là đã sẵn sàng chiến đấu thuộc Quân đoàn xe tăng 6 được thu gọn của Đại tá Iushchuk cũng không khá hơn mấy. Lúc 11 giờ 00, Lữ đoàn xe tăng 22 do Đại tá Vedenichev chỉ huy tấn công nam Maloe Kropotovo sau Sư đoàn bộ binh 415, đột phá phía tây ngôi làng. Ở đây, họ trở thành mục tiêu cho hỏa lực dữ dội của quân Đức đã loại khỏi vòng chiến những người lính bộ binh đi cùng và bắn hạ khoảng một nửa trong số 50 xe tăng của lữ đoàn. Đến sẩm tối, lữ đoàn lợi dụng bóng đêm rút về vị trí xuất phát tiến công ban đầu. Cùng thời gian đó, Lữ đoàn xe tăng 100 dưới quyền Đại tá Ivanov có Lữ đoàn bộ binh cơ giới hóa 6 đi cùng tiến đánh bắc Podosinovka nhưng vấp phải làn đạn lướt sườn dày đặc từ Maloe Kropotovo và cũng buộc phải rút lui với tổn thất lớn. Lữ đoàn xe tăng 200 của Đại tá N. A. Iupin với các kíp lái không có xe vẫn ở phía sau để chờ khí tài bổ sung đang trên đường đã nhận được những chiến xa mới lúc 15 giờ 00. Sau đó họ cũng được điều thẳng ra mặt trận với 23 xe tăng mới nhận và bước vào chiến đấu lúc chập tối để hỗ trợ cho Lữ đoàn xe tăng 100 đang lúng túng.⁵⁹

[chiangshan]

Cũng như các quân đoàn xe tăng, bộ binh của Khozin hầu như không gặt hái được thành công, dù không phải vì họ không muốn cố gắng. Phòng tuyến Đức đơn giản là quá mạnh. Hết lớp này đến lớp khác bộ binh lao vào tuyến phòng ngự địch nhưng đều bị đẩy lùi một cách đẫm máu. Các lực lượng phối hợp của Sư đoàn bộ binh Cận vệ 30, 415 và 243 tiến được từ 500 đến 1.000 mét nhưng không giành được một ngôi làng nào. Dọc theo mặt nam đầu cầu, Quân đoàn bộ binh Cận vệ 8 của Thiếu tướng Zakharov tiến công quân Đức phòng thủ giữa Zherebtsovo và Talitsa không thương tiếc nhưng không đánh bật được đám quân lỳ lợm của Sư đoàn bộ binh 78 Đức.

Các đợt xung phong của bộ binh Xô-viết gặp phải nhiều vấn đề đã xảy ra với những người lính tankist. Phần lớn là triệu chứng của một căn bệnh lớn hơn, sự kiệt sức của binh sĩ và sự thiếu kinh nghiệm của số quân bổ sung. Báo cáo chiến đấu của Quân đoàn bộ binh Cận vệ 8 liệt kê những vấn đề tưởng như không bao giờ kết thúc. Báo cáo ngày 31 tháng 12 của sĩ quan chính trị quân đoàn cho biết hôm 12 tháng 12 hỏa lực pháo binh Đức mạnh đến mức trong quá trình bắn phá dọn đường, nhiều bộ phận của Lữ đoàn bộ binh 148 thậm chí còn không chiếm lĩnh được vị trí xuất phát tiến công”.⁶⁰ Cũng báo cáo này viết hôm 11 tháng 12 có 2 xe tăng KV và 1 T-34 thuộc Lữ đoàn xe tăng 24 “dùng pháo và súng máy bắn vào đội hình chiến đấu của Lữ đoàn bộ binh 150, sư đoàn trưởng và thậm chí cả quân đoàn trưởng. Họ chỉ ngừng bắn sau những tín hiệu riêng rẽ của bộ đội”.⁶¹

Còn nghiêm trọng hơn là trình độ huấn luyện của bộ binh tăng cường mà bản báo cáo mô tả như dưới đây:

Cuối cùng, cần phải lưu ý rằng quân số bổ sung trong quá trình chiến đấu – một bộ phận lớn trong số đó không phải người Nga được huấn luyện hết sức sơ sài và không được chỉ dẫn về các phương thức chiến đấu. Hơn nữa, không thể hướng dẫn họ. Ví dụ, hôm 12.12.42, 230 chiến sĩ bổ sung tới Lữ đoàn bộ binh 148 và ngày 14 tháng 12 họ đã được đưa vào chiến đấu. Do không tuân thủ các quy định quân sự và không ngụy trang chu đáo, 20 người đã hy sinh và 75 bị thương trước cả khi tới vị trí xuất phát xung phong.⁶²

Báo cáo giải thích tiếp rằng những lính mới thường ở cùng nhau trong các nhóm nhỏ, ẩn nấp hoặc ở nguyên chỗ.

Zhukov và Konev để trận đánh tiếp tục chuỗi thảm họa của nó thêm 3 ngày nữa. Ngày 12 tháng 12, những chiến xa còn lại của Quân đoàn xe tăng 5 dưới quyền Thiếu tướng Semenchenko tập trung cùng Quân đoàn xe tăng 6 tấn công lần cuối cùng vào Podosinovka. Đòn đột kích nhằm vào giữa nhiều cứ điểm Đức và một lần nữa, một số xe tăng đã tới được tuyến đường sắt trọng yếu. Nhật ký Quân đoàn xe tăng 5 viết, “Lúc 13 giờ 00 quân ta chiếm được Podosinovka. Tập đoàn quân 20 ra lệnh tiếp tục tiến công. Tình thế lại xoay ra là khi xe tăng và bộ binh ta tới được khu ngoại vi phía đông Podosinovka, pháo phản lực bắn loạt [của quân ta] nã 2 loạt vào khu ngoại vi đông Podosinovka và phá hủy 7 xe tăng ta”.⁶³ Tuy nhiên cũng như trước đây, bất kể thành công nào Hồng quân giành được cũng chỉ là tạm thời. Quân Đức cắt rời số xe tăng, đánh lui bộ binh hộ tống và lần lượt tiêu diệt từng chiếc. Trong số thương vong của bộ đội Liên Xô có cả chỉ huy Lữ đoàn xe tăng 70, Trung tá Abramov và người thay thế ông là Trung tá F. Ia. Degtev đều bị thương nặng.⁶⁴ Hai quân đoàn xe tăng mất phần lớn khí tài và một lượng lớn quân số. Nhật ký chiến đấu của Quân đoàn xe tăng 5 ghi lại con số ghê gớm đó, cho biết “thiệt hại của ngày 12.12.42 như sau: Lữ đoàn xe tăng 24, 4 chiếc KV và 4 chiếc T-70; Lữ đoàn xe tăng 41, 9 chiếc T-34; Lữ đoàn xe tăng 70, 6 chiếc T-34; và Lữ đoàn bộ binh cơ giới hóa 5, 395 người”.⁶⁵ 

Sự tàn bạo của trận đánh thể hiện tính chất hỗn loạn và vô ích của nó. Nhật ký Quân đoàn xe tăng 5 viết, “Sau khi đánh lui 15 đợt tiến công của địch, quân ta bắt được khoảng 60 tù binh – cả sĩ quan lẫn lính mà không thể dẫn giải về phía sau trong sự giao tranh căng thẳng ác liệt và dưới hỏa lực pháo binh dữ dội của địch. Quân ta thu tài liệu của bọn sĩ quan rồi bắn chúng”.⁶⁶ Ngày 13 và 14 tháng 12, bộ binh tiếp tục tiến công với sự yểm hộ của số xe tăng ít ỏi còn tác chiến được. Một lần nữa, Tập đoàn quân 20 lại rối loạn và không hoàn thành nhiệm vụ.

Bất chấp thực tế là đợt tiến công mới đã gây bất ngờ cho Trung tướng Martinek, Quân đoàn thiết giáp XXXIX của ông đã giữ vững vị trí, đẩy lùi các đợt công kích mà không phải triển khai bất cứ đơn vị dự bị chiến dịch nào. Thắng lợi của họ quá hoàn hảo và những gì quân Nga đạt được quá nhỏ bé đến mức phần lớn các tư liệu Đức đơn giản không coi đây là một đợt tiến công mà chỉ là những hoạt động dư âm không liên quan sau đòn công kích chính. Báo cáo tình hình của Tập đoàn quân 9 hôm 15 tháng 12 đặt một tấm bia mộ thích hợp cho những thử thách cuối cùng của Tập đoàn quân 20 Xô-viết:

Nhìn chung, đòn tiến công của đối phương có vẻ đã chấm dứt. Tuy nhiên, trong lúc này, dọc theo chiến tuyến phía đông, địch quân đã lại mở một trận tấn kích quy mô lớn. Thất vọng trước thất bại ở tất cả các khu vực mặt trận với một lực lượng gần như vô hạn, một lần nữa địch muốn thử tìm kiếm chỗ yếu trên chiến tuyến phía đông và đạt được giải pháp. Cuộc tiến công được dẫn đầu bởi một lực lượng chiến xa còn đông đảo hơn. Tiến hành ở khu vực hẹp giữa Sherebzowo và Kropotowo, đối phương cố gắng phá vỡ thế trận của chúng ta với những nỗ lực phi thường. Tuy nhiên, trong một thời gian ngắn và trong một không gian chật hẹp như vậy, chiến xa đối phương đã chịu những tổn thất còn cao hơn cả những trận đấu tăng lớn ở Rzhev hồi mùa hè. Trong vòng 48 giờ, 300 chiến xa đã bị bắn hạ trong khu vực chỉ rộng có 4 ki-lô-mét. Trận đánh phòng ngự này không chỉ có tầm quan trọng cục bộ và làm suy yếu đáng kể lực lượng thiết giáp địch mà còn cho thấy những gì mà trận đấu tăng hồi mùa hè ở Rzhev đã chỉ ra, đó là việc sử dụng chiến xa số lượng lớn không thể quyết định được số phận. Nó cho thấy chiến thắng hoàn toàn của tinh thần người lính trước sắt thép. Trình độ chỉ huy và khả năng chiến đấu xuất sắc của binh lính đã đối đầu với biển tăng; sự kiên định, nhạy bén và bền bỉ của những chiến binh đặc biệt đó đã biến hy vọng của đối phương thành con số 0. Nhưng ý thức rằng tinh thần chiến đấu yếu kém của bộ binh Hồng quân không thể được khắc phục bằng số lượng lớn chiến xa sẽ làm giảm sự quả quyết của các chỉ huy đối phương.⁶⁷

Nói ngắn gọn, canh bạc của Zhukov đã thất bại, và thất bại một cách nặng nề. Không ai có thể và không ai bàn cãi về thực tế đó. Ngày hôm sau Stalin ra lệnh cho Rybalko chuẩn bị tiến xuống phía nam. Chuyến tàu đầu tiên chở Tập đoàn quân xe tăng 3 rời Kaluga hôm 22 tháng 12.⁶⁸ Cùng với sự ra đi của họ, mọi ý tưởng về việc tiến hành Chiến dịch “Sao Mộc” kết thúc. Giờ sẽ là vô cùng khó khăn nếu không muốn nói là vô vọng nếu muốn tìm kiếm thành công nào từ đống tro tàn của “Sao Hỏa”. Đối diện với thất bại tồi tệ ở phía đông và tây, Zhukov hướng lên phía bắc, tới đỉnh của mấu lồi Rzhev để tìm kiếm hy vọng cho một sự cứu vãn.

[chiangshan]

Bản đồ 21. Tình hình từ ngày 11 đến 14 tháng 12 năm 1942: Khu vực Sychevka.

[chiangshan]

KIỆT SỨC Ở PHÍA BẮC

8-12 tháng 12

Trong khi Zhukov đích thân giám sát chiến sự ở Belyi và chờ Tập đoàn quân 20 nối lại cuộc tiến công trong hy vọng, Thiếu tướng Zygin và Kolpakchi chuẩn bị cho Tập đoàn quân 39 và 30 tham gia với vai trò mở rộng hơn trong Chiến dịch “Sao Hỏa”. Có một chút trớ trêu là những khu vực ban đầu được coi là thứ yếu này lại có tầm quan trọng lớn như vậy. Đặc biệt là Zygin, suy ngẫm về những thành công ban đầu và nguyền rủa thực tế là bộ đội dưới quyền ông quá yếu để tận dụng cơ hội bao vây các đơn vị tiền tiêu của quân Đức ở khu vực Urdom. Tuy nhiên, tới đầu tháng 12 thành công tạm thời đó đã trở thành quá khứ. Giờ ông phải nỗ lực để có đủ lực lượng cần thiết nhằm duy trì tiến công ở phía nam Urdom.

Mệnh lệnh ngày 8 tháng 12 của Zhukov yêu cầu “tấn công … trên hướng chung Olenino, tiêu diệt cụm địch tại đây vào ngày 16 tháng 12 và tiến tới khu vực Olenino”.⁶⁹ Về vấn đề thời gian, Zygin sẽ tiếp tục đột phá ở phía đông Zaitsevo và khu vực cũ Gliadovo trong khi Thiếu tướng V. Ia. Kolpakchi tổ chức lại lực lượng và thực hiện một trận đánh toàn diện ở phía nam sông Volga hôm 13 tháng 12. Hai mũi tiến công đồng thời của Zygin sẽ được nối lại, nhưng theo chỉ thị của Zhukov ông tăng cường cho hướng chủ công sẽ được mở ở khu vực Urdom, Trushkovo. Bộ đội dưới quyền Zygin sẽ tìm cách hợp vây và tiêu diệt quân Đức phòng thủ cứ điểm khó chịu Zaitsevo.

Dưới chỉ thị của Zhukov, Zygin cũng đã tổ chức lại lực lượng của Sư đoàn bộ binh 135 ở khu vực ngoại vi Urdom để hỗ trợ cho thắng lợi tạm thời mà Sư đoàn bộ binh 178 cùng Lữ đoàn cơ giới 46 đã giành được ở khu vực Trushkovo. Trước đó, ngày 7 tháng 12, lực lượng tăng cường đã tiến công mạnh mẽ vào tuyến phòng thủ Trushkovo (Bản đồ 22). Đòn đột kích này giúp quân đội Xô-viết chọc thủng trận địa và đến chiều làm chủ làng Gonchuki cách Trushkovo 3 ki-lô-mét về phía nam trong hậu tuyến địch. Phòng tuyến đối phương bị ép mạnh nhưng không vỡ và các trận giao tranh ác liệt diễn ra suốt ngày 8 và 9 tháng 12 khi quân Đức đẩy lùi những đợt tấn công liên tiếp và rút một vài đơn vị từ những mấu lồi lộ liễu phía đông Gonchuki nhằm nắn lại tuyến phòng ngự và bảo tồn quân số quý giá của mình.⁷⁰

Trước tình hình bước tiến tạm thời bị chậm lại, ngày 10 tháng 12 Zygin tập trung số thiết giáp còn lại sang phía đông để duy trì công kích Gonchuko. Các đơn vị còn lại của Lữ đoàn xe tăng 81 và 28 lúc này được tái trang bị với một số chiến xa mới và do nguyên tham mưu trưởng Lữ đoàn cơ giới 3, Đại tá M. T. Nikitin chỉ huy tập kết gần Gonchuko. Sau đó hôm 11 tháng 12 họ bất ngờ thọc qua phòng tuyến vào khu rừng phía tây nam Gonchuki 2 ki-lô-mét.⁷¹ Với lợi thế nhờ đòn đột phá chớp nhoáng này, Zygin cảm thấy giờ ông có thể tạo ra một đe dọa lớn tới quân Đức ở Zaitsevo. Đêm 11 tháng 12, lực lượng tiếp viện từ Tập đoàn quân 30 đã tới, bao gồm Sư đoàn bộ binh 220 và Cận vệ 16. Zygin ra lệnh cho họ phát triển mũi đột phá mà bộ đội thiết giáp của Nikitin đã mở ra. Tuy nhiên, điều đáng ngại là cũng trong đêm đó Nikitin báo cáo lực lượng dự bị mới của quân Đức đã tới và chúng đang tìm cách chặn bước tiến cũng như chia cắt liên lạc của ông với tuyến sau.

Trong  lúc ấy, ở phía đông Thiếu tướng Kolpakchi tiếp tục đột phá nhằm thực hiện mệnh lệnh hôm 8 tháng 12 của Zhukov. Ông đã yêu cầu Tập đoàn quân 30 "chọc thủng hệ thống phòng thủ Đức trong khu vực Koshkono tới giao điểm của con đường ở đông bắc Burgovo, tiến tới tuyến đường sắt ở ngoại vi Chertolino không muộn hơn ngày 15 tháng 12", sau đó chiếm thành phố Rzhev vào ngày 23 tháng 12.⁷² Trong giai đoạn chuẩn bị trước khi trận công kích phối hợp 13 tháng 12 diễn ra, Kolpakchi chỉ thị cho Sư đoàn bộ binh 375 và 380 được hỗ trợ ban đầu bởi Sư đoàn bộ binh 220 và Lữ đoàn trượt tuyết 59 đánh mạnh vào phòng tuyến phía nam sông Volga. Hôm 13 tháng 12, sau khi tăng cường thêm 2 lữ đoàn xe tăng (Cận vệ 10 và 196) cho bàn đạp, ông dự định mở lại cuộc tiến công nhằm hiệp đồng với đòn đột kích lớn của Zygin vào Zaitsevo ở phía tây.

Từ ngày 9 đến 12 tháng 12, ba sư đoàn bộ binh dưới quyền Kolpakchi liên tiếp mở các trận đánh nhằm vào trận địa phòng thủ đầu cầu của quân Đức nhưng không phá vỡ được chiến tuyến của chúng. Do thất bại này và thành công không lớn lắm của Zygin gần Gonchuki, hôm 11 tháng 12 Kolpakchi chuyển Sư đoàn bộ binh 220 và Cận vệ 16 sang thuộc quyền chỉ huy của Tập đoàn quân 39 để tăng thêm sức mạnh cho Zygin, trong khi ông rút quân số lực lượng tiến công từ các đầu cầu dọc Volga xuống.⁷³

Bộ chỉ huy Đức phản ứng nhanh nhạy với các đòn đánh mới này. Một lần nữa, sự có mặt đúng lúc của những đơn vị dự bị then chốt tại thời điểm quan trọng nhất của cuộc giao tranh đã ngăn chặn được nguy cơ thảm họa. Hôm 7 tháng 12, quân Nga tấn công ở Trushkovo, nhằm vào nơi tiếp giáp giữa Sư đoàn bộ binh 251 và Sư đoàn cơ giới hóa 14. Trong khi Trung đoàn xung kích 451 bên cánh phải của Sư đoàn bộ binh 251 dưới quyền Trung tướng Burdach giữ vững vị trí trước những đợt công kích liên tục thì Sư đoàn cơ giới hóa 14 lùi về khi quân Nga chiếm Gonchuki và nhiều ngôi làng gần đó. Huy động Tiểu đoàn cơ động 251 dự bị cùng 2 pháo xung kích phối thuộc, Trung đoàn 541 cũng đã đứng vững hôm 8 tháng 12, đánh lui 3 đợt tiến công lớn và phá hủy 3 xe tăng. Tuy nhiên đến sẩm tối các vị trí ngày càng bị uy hiếp của Sư đoàn cơ giới hóa 14 đã khiến Đại tướng Hilpert ở Quân đoàn bộ binh XXIII quyết định đặt toàn bộ Sư đoàn cơ giới hóa 14 dưới quyền Burdach.⁷⁴ Tối hôm đó Burdach lên kế hoạch cho những đợt phản kích cục bộ cho ngày 9 và 10 tháng 12, chúng đã được tiến hành và tạo ra một tuyến phòng ngự mới vững vàng hơn.

Nhưng thắng lợi của Burdach chỉ là tạm thời khi ngày 11 tháng 12 một lực lượng lớn xe tăng Nga được báo cáo là nằm dưới quyền chỉ huy của "Đại tá Nikitin" đã chọc thủng phòng tuyến đối diện Gonchiki và tràn vào khu rừng ở phía tây nam. Đây là lần thứ ba trong chiến dịch Rzhev, chính là chiến đoàn đã di chuyển liên tục của Đại tá Becker cứu vãn tình hình. Một tài liệu Đức ghi lại thành công ấn tượng của Becker và mô tả lại tình hình phức tạp mà Quân đoàn bộ binh XXIII phải đối diện:

Trên những tuyến đường bị tuyết phủ dày, nơi những quân xa thường xuyên phải được ủi đi, Đại tá Becker chỉ huy Trung đoàn 18 bộ binh Sư đoàn 6 bộ binh từ thung lũng Luchesa đã tới sở chỉ huy Sư đoàn 14 cơ giới hóa tại Volkovo lúc 11 giờ 30 ngày 11 tháng 12. Đây là lần thứ ba Trung đoàn 18 được tung vào tham chiến trong trận đánh mùa đông trên khu vực mấu lồi của Tập đoàn quân 9. Chỉ thị cho Đại tá Becker viết, "Quân Nga đã chọc thủng chiến tuyến cũ và chiếm được Gonchuko. Ở thời điểm này, chiến tuyến chính chạy từ Ussovo tới rìa bắc khu rừng phía đông Gonchuki - tới bìa rừng phía đông, nam, tây và tây bắc Gonchuki rồi lên phía bắc tới Zaitsevo. Địch quân từ Gonchuki đã đột phá thành công sang hướng tây nam vào sâu trong khu vực rừng gần 2 ki-lô-mét. Theo các thông điệp bắt được qua sóng vô tuyến, viên chỉ huy là Nikitin và ông ta duy trì liên lạc điện đài với "Doroshenko". Cụm địch đã đột phá qua đã bị chặn lại trước các sở chỉ huy pháo binh và bộ binh ta ở phía tây nhờ Tiểu đoàn 54 môtô, lính pháo binh và Đại đội 57 công trình. Tiểu đoàn 1 Trung đoàn 18 đã được đưa vào chiến đấu 2 ngày trước ở tây Gonchuki nhằm vá lỗ hổng, nơi đối phương đang tiếp tục tấn công nhằm bắt liên lạc với Nikitin. Bên cạnh Tiểu đoàn 1 là phần còn lại của 14 đơn vị khác đã tham chiến trong suốt trận đánh đột phá và sức chiến đấu còn lại rất ít. Trong khu vực này do Trung đoàn 11 [Sư đoàn cơ giới hóa 14] phụ trách, tại thời điểm này Trung tá von Lindeiner-Wildau, chỉ huy Tiểu đoàn 1 Trung đoàn 18 nắm quyền điều động chung. Sư đoàn không có kế hoạch hành động chống lại Nikitin vì toàn bộ lực lượng có thể phải dùng để phòng thủ trước những đợt tiến công từ bên ngoài".⁷⁵

[chiangshan]

Căn cứ vào những kinh nghiệm trước đây, Đại tá Becker là người khá phù hợp để đối phó với khủng hoảng. Tư liệu trên kể lại các hoạt động của ông:

Đó là một tình thế "tuyệt vời" cho viên chỉ huy Trung đoàn 18 vừa tới nơi. Tuy nhiên, Đại tá Becker là một sĩ quan trung đoàn già dặn, giàu kinh nghiệm và thành công. Sau khi cho Tiểu đoàn 2 bước vào chiến đấu, ông tổ chức lại khu vực như sau: nam Gonchuko, Tiểu đoàn 2 Trung đoàn 18 đang giữ liên lạc với tiểu đoàn trượt tuyết của Sư đoàn Grossdeutschland; Tiểu đoàn 1 ở tây Gonchuki; và ngoài ra kampfgruppe gồm nhiều đơn bộ phận thuộc Sư đoàn 206 bộ binh và Sư đoàn 14 cơ giới hóa do Thượng úy Wolperding chỉ huy nằm phía tây bắc Gonchuki. Đơn vị quân bạn bên trái là tiểu đoàn công binh thuộc Sư đoàn 14 cơ giới hóa. Lúc 18 giờ 00 ngày 11 tháng 12, Đại tá Becker nắm quyền chỉ huy khu vực, bao gồm cả Tiểu đoàn 2 Trung đoàn 14 pháo binh.

Khu vực trung tâm nhất (Tiểu đoàn 1 Trung đoàn 18) tỏ ra là nơi bị uy hiếp mạnh nhất do chỗ nhô ra của khu rừng tạo thuận lợi cho hướng đột phá của địch quân. Toàn bộ khu vực bị hỏa lực súng cối và đại bác bắn rất mạnh. Trong đêm 12 tháng 12, Đại tá Becker đã gài mìn dọc theo đường xe tăng trên cửa mở của Nikitin. Các biện pháp này nhanh chóng tỏ ra thành công. Hai trong số các chiến xa của Nikitin sớm tìm cách chọc thủng tới phía bắc và vấp mìn. Các binh sĩ tiếp cận hoàn tất việc phá hủy chúng.

Trong suốt ngày hôm đó, hỏa lực địch đánh phá dữ dội khu vực, tiếp nối bởi một đợt tấn công nhằm vào ranh giới Tiểu đoàn 2 và 1. Nó đã bị đẩy lui. Liên lạc điện đài của đối phương giữa bên ngoài với bên trong cho thấy Nikitin có nhiệm vụ đột phá về phía đông bắc còn Doroshenko tấn công ở hướng ngược lại nhằm hỗ trợ Nikitin. Khủng hoảng diễn ra trong khu vực.

Các đơn vị tham chiến tiếp tục gặp khó khăn lớn do binh sĩ phải chịu hỏa lực súng cối mạnh của địch mà không thể ẩn nấp được trên mặt đất đóng băng. Do các trận đánh gàn đây, phòng tuyến chính vô cùng không phù hợp. Rừng cây cản trở xạ giới và những khu rừng nhô ra cho phép đối phương tổ chức khu vực tập kết tiến công ngay trước mặt quân ta. Lính bộ binh nỗ lực hết sức để đào công sự. Thiếu dụng cụ cần thiết, Tiểu đoàn 57 công trình được huy động. Cọc chướng ngại được dựng và mìn được bố trí dọc theo trục tiến công chính.⁷⁶

Phản ứng nhanh chóng của Becker trước cuộc đột phá của "Nikitin" không hoàn toàn loại bỏ được mối đe dọa. Tuy nhiên nó đã củng cố lại phòng tuyến đang suy yếu và giúp Quân đoàn bộ binh XXIII chuẩn bị tốt hơn trong việc đối phó với đòn đánh chính của quân Nga sẽ diễn ra vào ngày hôm sau.

Trong khi đó ở phía đông, trên cánh phải của Sư đoàn bộ binh 251 đối diện bàn đạp sông Volga của quân Nga, Trung tá von Recum chỉ huy tiểu đoàn cơ động của sư đoàn nhận trách nhiệm bảo vệ đầu cầu từ Sư đoàn bộ binh 87. Các đơn vị hỗn hợp của ông được gom lại thành một chiến đoàn, bao gồm Tiểu đoàn công binh 187 và 251, Tiểu đoàn trượt tuyết 87, tiểu đoàn cơ động của Sư đoàn bộ binh 72, Đại đội 10 thuộc Trung đoàn xung kích 428 Sư đoàn bộ binh 129 và Chi đội 1 thuộc Tiểu đoàn cơ động 251. Đám quân hổ lốn này đã chiến đấu xuất sắc, đẩy lui 37 đợt tiến công riêng biệt của quân Nga trong thời gian từ ngày 9 đến 12 tháng 12, gây thương vong lớn cho phía tấn công, và von Recum không biết rằng nó đã buộc các chỉ huy Xô-viết phải điều chỉnh lại kế hoạch bằng cách chuyển hướng chủ công sang khu vực Tập đoàn quân 39.⁷⁷

Sẩm tối ngày 12 tháng 12, Zygin một lần nữa phải đối mặt với khủng hoảng. Dù các trận tiến công chuẩn bị ở tây nam Zaitsevo đã mang tới thắng lợi nhưng lực lượng thiết giáp đi đầu của ông đang bị cô lập trong hậu tuyến quân Đức ở tây nam Gonchuki. Ở những nơi khác dọc theo mặt trận kẻ địch vẫn giữ vững và tin tức tình báo chỉ ra rằng các đơn vị tăng viện mới của chúng đang trên đường tới. Để làm cho mọi thứ trở nên tồi tệ hơn, Zhukov đang yêu cầu đẩy nhanh đòn tấn công để làm giảm sức kháng cự rõ rệt của quân Đức đối với Tập đoàn quân 20 - lúc này đang bị mắc kẹt trong giao tranh ác liệt dọc sông Vazuza. Việc Tập đoàn quân 20 không giành được thắng lợi trong ngày tiến công đầu tiên rõ ràng chỉ làm tăng thêm sự nhức đầu trước đòi hỏi thành công ở phía bắc của Zhukov. Bị Zhukov gây sức ép và lo ngại cho số phận cụm xung kích thiết giáp của mình, tối muộn hôm đó Zygin đề nghị Zhukov tăng cường thêm lực lượng cho khu vực của ông từ Tập đoàn quân 30. Zhukov chấp thuận và trong vòng vài tiếng đồng hồ Sư đoàn bộ binh 375 được lệnh hành quân về hướng tây để tham gia mũi tiến công của Zygin. Tuy nhiên điều này đã khiến cho cuộc đột kích theo kế hoạch ngày 13 tháng 12 của Thiếu tướng Kolpakchi từ đầu cầu sông Volga thất bại. Giờ, số phận của Chiến dịch "Sao Hỏa" gần như nằm hoàn toàn trên vai những người lính của Zygin cùng trận đánh của họ vào ngày 13 tháng 12 và sau đó.

[chiangshan]

Bản đồ 22. Tình hình từ ngày 7 đến 23 tháng 12 năm 1942: Khu vực Molodoi Tud.

[chiangshan]

13-23 tháng 12

Đòn tiến công toàn diện của Thiếu tướng Zygin mở màn trưa 13 tháng 12 với một đợt pháo hỏa chuẩn bị dữ dội kéo dài 4 tiếng đồng hồ với mục đích mở ra lỗ hổng trên phòng tuyến cạnh mấu lồi góc phải Gonchuki và xa hơn về phía tây giữa Urdom và Zaitsevo. Sau khi đợt bắn phá dọn đường kết thúc, các mũi xung kích của Sư đoàn bộ binh 220 và Cận vệ 16 tiến công hệ thống phòng ngự gần Gonchuko ngay khi đơn vị xe tăng Xô-viết đang bị bao vây tiếp tục đột phá hậu tuyến quân Đức. Chiến sự khốc liệt diễn ra suốt ngày hôm đó khi Hồng quân cố gắng đột phá. Một tài liệu Đức ghi lại cuộc chiến rợn người này:

Cuộc tiến công đã được lường trước bắt đầu hôm 13 tháng 12. Lúc 09 giờ 45 [11 giờ 45 giờ Moscow] pháo kích mở màn, ban đầu yếu ớt và sau đó mạnh dần, đặt tới mật độ khủng khiếp kể từ 13 giờ 20. Trận đánh bùng nổ và mặt đất - bị bao phủ bởi một lớp mảnh đạn - rung chuyển. Quân Nga do Doroshenko chỉ huy tấn công Tiểu đoàn Wolperding và Tiểu đoàn 1 Trung đoàn 18. Nhiều đợt xung phong khác nối theo. Địch quân trút đạn bằng mọi thứ trong tay nhưng nỗ lực đột phá đã thất bại. Tuy nhiên, trong khi Landsder đứng vững trước quân địch đối diện, Nikitin bất ngờ tấn kích sở chỉ huy Tiểu đoàn 1 Trung đoàn 18 từ phía sau. Ở một số thời điểm tiểu đoàn bộ đã chặn đứng được đối phương trong những cuộc giao tranh quyết liệt. Sau đó một đợt tấn kích đồng thời bằng chiến xa từ chính diện và ở phía sau đã cắt đôi Tiểu đoàn 1 Trung đoàn 18. Kampfgruppe Trung đoàn 18 và Tiểu đoàn 2 môtô thuộc Sư đoàn 2 thiết giáp nhanh chóng tới hỗ trợ [từ mặt trận Vazuza] và cùng với bộ phận còn lại của Tiểu đoàn 1 Trung đoàn 18 (59 lính) khôi phục lại chiến tuyến cũ lúc 19 giờ 30. Cơn nước sôi lửa bỏng đã biến mất và tình thế đã được phục hồi! Chỉ có Nikitin đột phá được qua. Ông ta đã làm được. May mắn là ông ta đã không cùng với mũi tiến công phía trước đè bẹp được các vị trí phòng thủ.⁷⁸

Ở phía tây, Lữ đoàn bộ binh 101 và Sư đoàn bộ binh 158 đã được củng cố lại của Zygin với sự chi viện từ Lữ đoàn cơ giới 46 liên tục tiến đánh phòng tuyến Đức tại nơi tiếp giáp giữa Sư đoàn bộ binh 206 và Sư đoàn cơ giới hóa 14. Đến sẩm tối những người tấn công đã đạt được thành công tối thiểu ở một số khu vực nhưng vẫn không thể tạo ra được đột phá lớn. Quân Đức rút lui trước áp lực của họ về tuyến phòng thủ mới phía nam Urdom-Zaitsevo nhưng đã bám giữ chắc thị trấn.

Như kế hoạch định trước, Tập đoàn quân 30 dưới quyền Thiếu tướng Kolpakchi tham gia trận chiến ngày 13 tháng 12 nhưng với lực lượng yếu hơn ban đầu. Sư đoàn bộ binh 375 và 380 có Lữ đoàn cơ giới 49 yểm trợ cùng một số trung đoàn và lữ đoàn xe tăng (bao gồm Lữ đoàn xe tăng 196 và Cận vệ 10) đột kích trận địa Sư đoàn bộ binh 87 Đức giữa Koshkino và Burgovo.⁷⁹ Ở một số nơi xe tăng chọc thủng được tuyến phòng thủ tiền tiêu nhưng bộ binh hộ tống đã bị hỏa lực dày đặc của đối phương tiêu hao, và cuộc tấn công một lần nữa thất bại sau khi chỉ đạt được một số kết quả nhỏ.

Trước tình hình ở phía nam và yêu cầu tiếp tục tiến công kiên quyết của Zhukov và Konev, Zygin nối lại các trận đánh vào ngày 14 tháng 12. Bộ đội đã chiến đấu dũng cảm như đã làm hôm trước, nhưng một lần nữa bước tiến diễn ra chậm chạp một cách tồi tệ. Sau một đợt pháo kích dọn đường mạnh bằng súng cối và pháo binh, Sư đoàn bộ binh Cận vệ 16 và 220 lúc này được chi viện bởi những chiến xa còn lại thuộc Lữ đoàn xe tăng 81 và Trung đoàn xe tăng độc lập 28, 29, 32 xung phong chọc thủng hệ thống phòng ngự Đức. Một tài liệu Đức ghi lại:

Các trận chiến ác liệt mới bùng nổ hôm 14 tháng 12. Sau một đợt súng cối và đại bác bắn rất mạnh, các chiến xa tiến công Tiểu đoàn 1 Trung đoàn 18, Kampfgruppe Wolperding cùng Kampfgruppe Sparrer mới thành lập. Đòn thọc sâu nhanh chóng được tiếp nối bằng một cuộc phản kích. Cũng giống những ngày trước, Tiểu đoàn 2 Trung đoàn 14 pháo binh với hỏa lực ít ỏi của bản thân đã yểm trợ hiệu quả khác thường như Đại tá Becker đã chỉ dẫn cho các tiền sát viên xuất sắc của họ. Binh lính tại các vị trí phòng thủ, Tiểu đoàn 2 môtô, chiến xa và đại bác xung kích cũng như mọi thứ khí giới khác dù phải trải qua trận giao tranh lớn rất khốc liệt vẫn chặn tất cả các mũi đột phá của địch hầu như không vượt ra được bên ngoài nơi xuất phát. "Cái nhọt" cuối cùng bị Đại úy Petri với các đại đội cuối cùng dưới quyền, 4 chiến xa và 2 đại bác xung kích tấn công lúc 07 giờ 00 ngày 15 tháng 12. Họ hất địch quân về chiến tuyến trước đây và tái lập tuyến phòng thủ.

Đòn đánh nhằm vào Wolperding và Sparrer, trong đó Sparrer đã bị thương bị đẩy lui sau cuộc chiến quyết liệt, cũng tương tự như trên cánh phải nhằm vào Trung đoàn 251 xung kích Sư đoàn 251. Sư đoàn 251 đã dũng cảm thực thi nhiệm vụ trong trận chiến mùa đông này, và như thường lệ không bao giờ thua trận. Sự trung thành và bền gan trong chiến đấu đó xứng đáng nhận được những lời ca ngợi tốt đẹp nhất.⁸⁰

Tuy nhiên, Thiếu tướng Zygin không thể cho ngừng những đợt tiến công vô ích này. Thất bại rõ ràng của Tập đoàn quân 20 ở phía nam khiến Zhukov và Purkaev nhất quyết yêu cầu Zygin và Kolpakchi tiếp tục đánh ở phía bắc. Trong khi các trận chiến đấu của Kolpakchi đang diễn ra lẻ tẻ, ông chuyển Sư đoàn bộ binh 375 đã sứt mẻ sang khu vực Gonchuki của Zygin, tại đây họ tham gia mở những đợt công kích mới.

Chiến sự ác liệt tiếp diễn tới ngày 17 tháng 12 và bắt đầu lắng dần khi sức chiến đấu của các đơn vị Xô-viết bị tiêu hao đáng kể. Mặc dù trên thực tế trận đánh ở phía bắc đã kết thúc, Zhukov kiên quyết vẫn không ra lệnh cho Tập đoàn quân 39 và 30 bị bao vây chuyển vào phòng ngự cho đến tận 23 tháng 12. Ở thời điểm đó những người lính Liên Xô kiệt sức vẫn còn cách tuyến đường bộ và đường sắt Olenino-Rzhev gần 20 ki-lô-mét.

Các trận đánh ở phía bắc gây ra tổn thất khủng khiếp cho Tập đoàn quân 39 của Zygin và hút một số lớn của Tập đoàn quân 30 vào cối xay thịt, nhưng nó cũng đã đẩy quân Đức tới thế nguy kịch. Một nhân chứng Đức kể lại:

Toàn bộ binh lính tham chiến đã hoàn toàn kiệt sức; các sĩ quan cấp trên thường xuyên ngủ gục ngay cạnh lính của họ. Họ chỉ giữ vững được một cách khó khăn. Suốt đêm họ củng cố vị trí, đào công cự để tránh thương vong và chiếm lĩnh chúng trong thời gian bóng tối kéo dài (từ 15 giờ 00 đến 06 giờ 00); điều này đòi hỏi đến chút sức lực cuối cùng của họ. Và sau đó, trong suốt thời gian ban ngày, trận đánh và hỏa lực dữ dội không ngừng của đối phương sẽ đến. Ngoài ra nhiệt độ còn thay đổi. Trong thời tiết ẩm ướt ủng dạ hấp thụ hơi nước ban ngày và làm đông cứng chân vào ban đêm.

Khi Trung đoàn 18 cuối cùng cũng trở về sư đoàn hôm 25 tháng 12, nó đã mất 13 sĩ quan cùng 407 hạ sĩ quan và binh sĩ trong suốt trận đánh mùa đông.⁸¹

Quân Đức đã thắng trận vì họ đã giữ vững. Nhưng đây là một chiến thắng theo kiểu Pyrrhic^(*). Trong khi nặng nề đếm hàng vạn thương vong của quân Nga và thống kê hàng trăm tổn thất của họ, Đại tướng Hilpert ở Quân đoàn bộ binh XXIII và Weiss ở Quân đoàn bộ binh XXVII tự hỏi số quân không ngừng hao hụt của mình có thể bảo vệ được mấu lồi Rzhev trước kiểu chiến tranh tiêu hao này thêm bao nhiêu thời gian nữa.





(*) Chú thích của chiangshan: Ý nói chiến thắng với cái giá quá đắt. Trong chiến tranh Pyrrhic (năm 280-275 TCN), Vua Pyrrhus của Epirus sau khi đánh thắng quân La Mã ở Heraclea và Asculum đã nói đại ý rằng nếu có thêm những chiến thắng tương tự như vậy thì cuối cùng ông sẽ thất bại. Trong các trận này quân La Mã thương vong nhiều hơn nhưng do có tiềm lực lớn hơn nên dễ dàng bù đắp lại trong khi Pyrrhus dù thiệt hại ít hơn nhưng lại là quá lớn so với tiềm lực của ông. Do vậy trên thực tế những chiến thắng đó có ảnh hưởng xấu tới Pyrrhus nhiều hơn là tới La Mã.

[chiangshan]

THẤT BẠI Ở THUNG LŨNG SÔNG LUCHESA

7-15 tháng 12

Thiếu tướng Iushkevich, Tư lệnh Tập đoàn quân 22 giận dữ nhìn chằm chằm vào tấm bản đồ chiến dịch và vết cắt lớn mà bộ đội của ông đã khoét vào tuyến phòng thủ Đức dọc theo sườn tây mấu lồi Rzhev (Bản đồ 17). Cả Stavka, Đại tướng Zhukov và Đại tướng Purkaev ở Phương diện quân Kalinin đã liên tục yêu cầu ông mở rộng nó, nhưng dù cố gắng, ông vẫn đơn giản là không thể. Cuộc phản kích bất ngờ của quân Đức ngày hôm qua đã biến những công tác chuẩn bị tiến công trở nên hỗn loạn, và các đơn vị bộ binh tập kết cùng lực lượng thiết giáp dự trữ quý giá đã chịu tổn thất lớn khi cố gắng khôi phục lại trận địa. Lúc này là sáng sớm ngày 7 tháng 12 và bất chấp thảm bại của ngày hôm trước, Iushkevich không còn lựa chọn nào khác ngoài việc mở cuộc tiến công như kế hoạch. Ông đã làm điều đó, biết rõ kết quả cuối cùng và cái giá phải trả sẽ thế nào.⁸² Lúc 08 giờ 30 dọc theo toàn mặt trận, những đội hình bộ binh xơ xác một lần nữa xung phong vào phòng tuyến Đức với những chiếc xe tăng ít ỏi chi viện. Dễ dàng thấy, tất cả các đợt đột kích đều không thành trong khi con số thương vong tăng lên chóng mặt. Tuy nhiên, chúng vẫn liên tục diễn ra cho đến khi hoàn toàn kiệt sức. Iushkevich không ngừng đề nghị cho kết thúc cuộc tàn sát này nhưng đều bị từ chối. Rốt cục, khá lâu sau khi mọi hy vọng tiến thêm đã tan thành mây khói, hôm 11 tháng 12 Zhukov và Purkaev cho tập đoàn quân ngừng tiến công. Ngay trước đó hoặc ngay sau đó họ đã cách chức chỉ huy của Thiếu tướng Iushkevich và thay thế ông bằng Thiếu tướng D. M. Seleznev. Như thường lệ, chỉ thị đầu tiên mà Seleznev nhận được từ Phương diện quân Kalinin là cho Tập đoàn quân 22 “duy trì sức ép” lên quân Đức ở thung lũng Luchesa. Dù đã cố gắng chiến đấu nhưng tất cả những gì mà bộ đội của ông có thể làm là chứng minh họ vẫn còn hiện diện. Tấn công thêm đã được loại ra khỏi vấn đề.

Trong vòng vài ngày có vẻ cấp trên cuối cùng đã đồng ý. Cuối ngày 12 tháng 12, Seleznev được lệnh rút Quân đoàn cơ giới 3 do Thiếu tướng Katukov chỉ huy và tập trung lực lượng còn lại của nó ở khu vực hậu tuyến để nghỉ ngơi và củng cố. Các đơn vị của Katukov tập kết ở khu rừng phía đông bắc Sednevo hôm 14 và 15 tháng 12.⁸³ Sự rút lui của quân đoàn đánh dấu kết thúc những nỗ lực to lớn của Hồng quân nhằm phá vỡ hệ thống phòng thủ Đức ở thung lũng Luchesa. Lần đầu tiên kể từ ngày 25 tháng 11, thế chủ động trong khu vực chuyển về tay quân Đức.

Mặc dù phản kích thành công trong ngày 6 tháng 12, quân Đức không ngạc nhiên khi quân Nga nối lại các đợt tiến công vào 7 tháng 12. Những người phòng thủ hùng hồn ghi lại nỗ lực ngày càng vô vọng của đối phương:

Ngày hôm sau (7/12) lúc 06 giờ 30 địch quân tiến công Tiểu đoàn 2 [Trung đoàn 18] và lính môtô [thuộc Sư đoàn thiết giáp 2]. Cuộc tấn công bị đánh lui. Một bức điện vô tuyến của quân Nga nói, “Vì sao các anh không thể tiến lên? Khách mới phải ở đây vào hôm qua. Ông ta có làm việc với các anh hay không?”. Trả lời, “Họ vẫn chưa tới. Hãy nói với ông ta, tôi đang muốn cắt đầu ông ta đây”.

Quân Nga tiếp nối với những chiến xa bổ sung bất chấp thiệt hại nặng nề mà họ đã phải chịu. Khu vực tập kết của địch quân bị tiểu đoàn pháo binh Grossdeutschland và bộ binh pháo bắn phá mạnh. Chiến xa địch tiến công Sư đoàn Grossdeutschland ở phía bắc cũng bị đẩy lùi. Tại đây, ở thung lũng Luchesa, Sư đoàn Grossdeutschland phá hủy 120 chiến xa. Các trận đánh là minh chứng rằng sức mạnh tiến công của quân Nga đã bị phá vỡ. Phi cơ thám sát của quân ta xác nhận các đơn vị cơ giới hóa địch đang di chuyển từ đông sang tây.⁸⁴

Sau khi đánh lui cuộc tiến công, bộ chỉ huy Đức điều chỉnh lại thế trận, rút Kampfgruppe Lindermann sang phía tây vài cây số để xóa sổ một mấu lồi nguy hiểm trên tuyến phòng thủ và thu gọn chiến tuyến nhằm giải phóng thêm lực lượng cho một đợt phản kích lấp lỗ hổng Luchesa.

Như để báo hiệu sự chấm dứt mối đe dọa của quân Nga dọc Luchesa, lúc 16 giờ 45 ngày 10 tháng 12, Trung tướng Praun, Sư đoàn trưởng 129 bộ binh gọi cho Đại tá Becker và đưa ra các chỉ dẫn:

Tình hình mới, hôm nay trung đoàn bộ 18, các đơn vị trực thuộc trung đoàn và Tiểu đoàn 2 sẽ được chuyển bằng quân xa của Sư đoàn Grossdeutschland tới tham gia chiến đấu trong khu vực đột phá bắc Olenino và sẽ được phối thuộc cho Sư đoàn 14 cơ giới hóa (Trung tướng Krause). Tiểu đoàn 1 Trung đoàn 18 ở khu vực Osuga cũng sẽ được chuyển đi. Tiểu đoàn 2 môtô lúc này nằm dưới sự chỉ huy của Trung đoàn 252 khinh binh (Đại tá Huch).⁸⁵

Trong khi “lữ đoàn cứu hỏa” của Đại tá Becker tiến nhanh về mặt trận phía bắc, Đại tướng Harpe ở Quân đoàn thiết giáp XXXXI và Hilpert ở Quân đoàn XXIII bắt đầu điều động lực lượng tới khu vực Luchesa để lấp khoảng trống lớn trên phòng tuyến. Thật là một điều dễ chịu khi làm điều đó mà biết rằng lỗ hổng sẽ không mở rộng thêm. Đến ngày 15 tháng 12 tình hình ở các khu vực khác đã đủ ổn định đối với Chuẩn thống chế Model để tăng cường thêm quân cho Luchesa. Trên thực tế, những trận đánh tiếp theo ở Luchesa sẽ trở thành màn kết phù hợp cho toàn bộ Chiến dịch “Sao Hỏa”.

[chiangshan]

Bản đồ 17. Tình hình từ ngày 1 đến 11 tháng 12 năm 1942: Khu vực Luchesa.