Biển Đông với cách tiếp cận mềm tại ADMM+
Tác giả: Phương Loan
Lần đầu tổ chức, ADMM+ đứng trước thách thức về lòng tin và thiện chí hợp tác thực chất của các quốc gia, trong bối cảnh an ninh khu vực đang tích điện. Rời bàn hội nghị, có vẻ các bên đều hài lòng, khi đều cố gắng kiềm chế.
Nắm "cơ hội thực" cho hợp tác
Trước thềm hội nghị, khu vực liên tục nóng với các vấn đề trên Biển Đông, Biển Hoa Đông, Hoàng Hải... và những ngưng trệ quan hệ cấp cao giữa các đối tác đối thoại lớn (Trung - Mỹ và Trung - Nhật).
Vấn đề đặt ra với các nước, theo Tổng thư kí ASEAN Surin Pitsuwan, là "khu vực phải chứng minh cho thế giới thấy rằng, chúng ta có thể giải quyết được các vấn đề an ninh trong khu vực mình".
"Căng thẳng và khác biệt nhiều đồng nghĩa với việc đối thoại, hợp tác phải gia tăng chứ không ít đi", Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Robert Gates đã nói như vậy.
Trong bài phát biểu tại Hội nghị, ông Gates ghi nhận nhu cầu về "các định chế đa phương mạnh" bổ trợ cho các quan hệ song phương ở khu vực.
"Những định chế này cho phép chúng ta xây dựng thói quen hợp tác thường xuyên trong xử lý các lợi ích chung, cho phép đối thoại thẳng thắn về những lĩnh vực mà chúng ta có thể còn khác biệt", ông Gates nói.
Ảnh Kỳ Thanh
"Thông qua đối thoại và hợp tác thường xuyên, chúng ta có thể xây dựng nền tảng cho lòng tin lớn hơn, cơ sở quan trọng để tăng cường an ninh chung", ông Gates nói.
Và lịch sử lặp lại khi ASEAN đã tạo dựng diễn đàn để các nước lớn có thể ngồi lại với nhau, đối thoại và nhìn thẳng vào những khác biệt, tạm gác sang một bên những căng thẳng.
Tổng thư kí Surin Pitsuwan cho hay, mục tiêu của ASEAN là "đưa ra một diễn đàn mở cùng các nước đối tác, khiến các bên đều thoải mái, từng bước phát triển, dần phù hợp với tất cả các bên".
Hà Nội đã là điểm nối lại quan hệ bị đình trệ giữa Trung Quốc và Nhật Bản cũng như Trung Quốc và Mỹ.
Lòng tin, sự hiểu biết lẫn nhau là những cụm từ được nhắc đến nhiều nhất 3 ngày vừa qua tại Hà Nội, tại bàn nghị sự của ADMM+ cũng như bên hành lang, trong các cuộc gặp gỡ, tiếp xúc song phương.
Bộ trưởng Gates được Reuters trích dẫn cảm nhận: "có một sự nhạy cảm đặc biệt bao phủ khu vực về việc làm sao hội nghị diễn ra tốt đẹp và sẽ là một bước tiến mang tính xây dựng và hợp tác".
"Không ai muốn bất kì căng thẳng nào phủ bóng lên hội nghị, tạo căng thẳng không cần thiết", một quan chức quốc phòng Việt Nam nói.
Như Bộ trưởng Quốc phòng Australia Stephen Smith đánh giá "ADMM+ trao cơ hội thực sự cho hợp tác thực tế" giữa các quốc gia. Vì thế, các bên trước và trong hội nghị đều nỗ lực để tạo và giữ lòng tin về thiện chí hợp tác ấy với nhau, để xoa dịu các căng thẳng trước đó.
"Đây là sân chơi bình đẳng và có lợi cho tất cả các bên tham gia", Bộ trưởng Quốc phòng Việt Nam Phùng Quang Thanh nhấn mạnh.
Thứ trưởng Quốc phòng của nước chủ nhà, Trung tướng Nguyễn Chí Vịnh cũng đã chỉ ra, với ADMM+, "Việt Nam muốn dọn một chiếc bàn trống" để các nước "được quyền đặt ra tất cả các vấn đề quan tâm, đồng thuận hay không là chuyện khác".
" ASEAN và các đối tác sẽ cùng nhận diện - chúng ta đang phải đối mặt với những vấn đề gì, từ đó bàn cách thức giải quyết như thế nào, vì hòa bình và ổn định ở khu vực và trên thế giới", ông Vịnh nói.
Rời bàn hội nghị, có vẻ các bên đều hài lòng. Không hề có cuộc "khẩu chiến" giữa các bên như đã từng diễn ra tại Diễn đàn An ninh khu vực ARF hồi tháng 7, xung quanh vấn đề Triều Tiên. Cũng không hề có vị Bộ trưởng nào "bực tức bỏ ra khỏi phòng họp" như Bộ trưởng Ngoại giao Trung Quốc đã làm sau phát biểu về vấn đề Biển Đông của Ngoại trưởng Mỹ Hillary Clinton hồi tháng 7.
"Xây dựng và cầu thị", đó là ấn tượng của ông Vịnh về thái độ của cả người nói và người nghe tại Hội nghị Bộ trưởng Quốc phòng ASEAN. Và "các bên vẫn nói hết được quan điểm của quốc gia mình".
Tiếp cận mềmCác bên đều đã lựa chọn cách "tiếp cận mềm" trong các vấn đề căng thẳng, đảm bảo đòi hỏi mà Bộ trưởng Trung Quốc Lương Quang Liệt đã nêu "tất cả các bên đều cảm thấy thoải mái". Vấn đề Biển Đông là một minh chứng rõ ràng cho "món quà thiện chí" của các bên tại Hội nghị này.
Vốn là chủ đề nóng gây căng thẳng, thế nhưng, như quan chức quốc phòng Trung Quốc Quan Hữu Phi nói, "vấn đề Biển Đông đã được nhắc đến chứ không được nêu lên một cách chính thức".
Biển Đông không hề có mặt trong chương trình nghị sự chính thức để bàn thảo. Vấn đề biển Đông được đưa tại Hội nghị "như một ví dụ về vấn đề mà khu vực cần tiếp tục giải quyết, như các thách thức khác trong khu vực", ông Surin nói.
Bộ trưởng Quốc phòng Australia Sephen Smith nêu, tại khu vực có những tranh chấp lãnh thổ chưa được giải quyết, bao gồm tranh chấp lãnh thổ trên biển, ở Biển Đông và các khu vực khác.
Và "Australia muốn thấy các vấn đề này được giải quyết hòa bình và thân thiện giữa các bên liên quan trên cơ sở luật pháp quốc tế và theo cách thức đảm bảo ổn định khu vực".
Australia cho rằng "Bộ Quy tắc ứng xử trên Biển Đông được ASEAN đưa ra là một điểm khởi đầu tốt theo hướng này".
Và khi xử lí tranh chấp, "ngoại giao khu vực có thể thường xuyên hỗ trợ để đạt kết quả tích cực".
Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Robert Gates thì cho rằng, sự bất đồng trong tuyên bố chủ quyền và việc sử dụng các vùng đất trên biển một cách phù hợp đang là thách thức gia tăng với ổn định và thịnh vượng khu vực.
"Mỹ không đứng về bên nào trong cuộc cạnh tranh về yêu sách chủ quyền lãnh thổ, như đối với Biển Đông. Các bên tuyên bố cần giải quyết một cách hòa bình, không sử dụng vũ lực hoặc có tính ép buộc, thông qua tiến trình ngoại giao mang tính hợp tác, và tuân thủ luật pháp và các thông lệ quốc tế".
Mỹ mong thấy các quốc gia tuyên bố chủ quyền ở Biển Đông tiến hành các bước đi cần thiết để thảo luận về việc phát triển Bộ Quy tắc ứng xử đầy đủ, trên cơ sở Tuyên bố về các nguyên tắc ứng xử của các bên tại Biển Đông năm 2002. Chúng tôi hoan nghênh cách tiếp cận đa phương và Mỹ sẵn sàng hỗ trợ để thực hiện sáng kiến này".
Trong khi đó, nước chủ nhà Việt Nam, một trong các bên tuyên bố chủ quyền, khẳng định "ủng hộ mọi nỗ lực duy trì hòa bình ổn định trên biển Đông thông qua đối thoại, đàm phán hòa bình, trên cơ sở luật pháp quốc tế, Công ước LHQ về luật biển năm 1982 (UNCLOS), Tuyên bố về cách ứng xử của các bên ở Biển Đông (DOC) và cùng nỗ lực phấn đấu tiến tới Bộ quy tắc ứng xử ở Biển Đông (COC) với mục đích là duy trì hòa bình và ổn định khu vực và trên Biển Đông".
Bản thân Trung Quốc, nước bị chỉ trích hồi tháng 7, lại không hề nêu vấn đề Biển Đông tại Hội nghị. Bộ trưởng Lương Quang Liệt còn cho rằng "tình hình khu vực đang ổn định", bất chấp thực tế, các căng thẳng thời gian qua đều gắn với Trung Quốc và các hoạt động của nước này.
Nói cách khác, dù có nhiều quốc gia cùng nêu vấn đề Biển Đông, nhưng khác với ARF, lần này, "không nước nào được chỉ đích danh phải chịu trách nhiệm cho căng thẳng gia tăng ở Biển Đông", Tổng thư kí ASEAN cho hay.
Tại hội nghị, các bên đã thống nhất nhận thức chung phải giải quyết tranh chấp bằng biện pháp hòa bình, đối thoại, theo các nguyên tắc của luật pháp quốc tế.
Thế nhưng, khi phóng viên VietNamNet đặt câu hỏi, liệu có thể giải quyết hòa bình, đối thoại không khi Trung Quốc vẫn coi Biển Đông là "lợi ích cốt lõi", ngang hàng với Đài Loan, Tây Tạng, Tân Cương, đồng nghĩa với việc Trung Quốc có thể sử dụng vũ lực khi thấy cần, Tổng thư kí ASEAN nói đó không phải là cách tiếp cận ở Hội nghị lần này.
Thay vì tranh cãi về chữ "lợi ích cốt lõi", vốn thổi bùng lên căng thẳng ở Biển Đông, các nước "cố gắng đi tìm một cách tiếp cận xây dựng, thực tế và tích cực". Cách tiếp cận mềm ấy đã đem lại sự hài lòng cho các bên.
Đương nhiên, điều nhiều người trông đợi về việc bàn thảo sâu và tìm giải pháp giải quyết tranh chấp Biển Đông vẫn chưa nhìn thấy. Sự khác biệt trong cách tiếp cận song phương hay đa phương với vấn đề Biển Đông vẫn còn để ngỏ.
Nhưng chí ít, chỉ riêng việc các nước chịu ngồi lại với nhau đã là một thành công. Như Đại tướng Phùng Quang Thanh đánh giá, lịch sử thế giới hiện đại ít khi chứng kiến việc Bộ trưởng, đại diện Bộ trưởng Quốc phòng của 18 quốc gia trên thế giới cùng ngồi lại với nhau không phải bàn về chiến tranh mà để cùng nhau chia sẻ và bàn thảo về hợp tác quốc phòng an ninh thiết thực vì hòa bình, ổn định và phát triển.
Chí ít, đã có 3 sáng kiến được đưa ra tại Hội nghị trong đó 2 sáng kiến liên quan đến an ninh biển.
Và như Bộ trưởng Thanh nói, giá trị của ADMM+ khác biệt so với các diễn đàn, cơ chế an ninh khác đó là "không chỉ nói, mà quan trọng phải làm, làm vừa sức mình, cụ thể, thiết thực, hiệu quả" và "không phải đến họp bàn, rồi để đó".
Tháng 12 tới, Hội nghị Nhóm làm việc để triển khai những quyết định của ADMM+ sẽ được tổ chức. Hi vọng những động lực hợp tác được tạo dựng từ sự kiềm chế và thiện chí của các bên sẽ được hiện thực hóa bằng giải pháp và hợp tác cụ thể. Và 3 năm sau, khi Hội nghị lần 2 được tổ chức ở Brunei, khu vực sẽ được chứng kiến những kết quả hợp tác thực, không chỉ là cơ hội.
http://tuanvietnam.vietnamnet.vn/2010-10-12-bien-dong-voi-cach-tiep-can-mem-tai-admm-