Người Trung Quốc đang tới
Tác giả: Douglas H. Paal
Sự thổi phồng về khả năng quân sự của Trung Quốc làm nhớ lại nỗi sợ nước Nga thời Chiến tranh lạnh. Nhưng Mỹ không nên phản ứng quá mức về con tàu sân bay mới của Trung Quốc.
Năm 1966, Hollywood sản xuất một bộ phim hài thời Chiến tranh Lạnh về một tàu ngầm Nga mắc cạn tại thị trấn nhỏ thuộc New England. Đó là bộ phim hay và vạch ra những gì gọi là "hội chứng" kích động, hiểu sai về những ý đồ quân sự Xô Viết. Bộ phim mang tên Người Nga đang tới! Người Nga đang tới!.
Giờ đây hãy sẵn sàng đến một phiên bản Trung Quốc: không phải là bộ phim mới, mà là sự hồi sinh "hội chứng" kể trên. Trung Quốc sắp hạ thủy tàu sân bay đầu tiên, theo tin đồn có tên là Shi Lang, tên một đô đốc thế kỷ 17 đã chinh phục Đài Loan. Cái tên trước đó của con tàu là Varyag khi nó được xây dựng trong thời Xô Viết và sau đó là hải quân Ukraine, Trung Quốc đã mua con tàu chưa hoàn thiện này vào năm 1998 trong một cuộc đấu giá ở mức 20 triệu USD.
Thiếu hệ thống điện tử và động cơ đẩy, con tàu được cho là mua lại để làm một sòng bạc nổi tại Macao, nhưng sau đó, nó được chuyển từ Ukraine và vòng quanh châu Phi, cập bến ở Đại Liên phía đông bắc Trung Quốc, được đưa vào xưởng đóng tàu và sơn lại theo màu của Hải quân Trung Quốc (PLAN). Hoạt động tiếp theo có lẽ là lắp đặt hệ thống điện tử và động cơ đẩy.
Về mặt chính thức, Trung Quốc đã ''giấu kín" ý định của họ với tàu sân bay. Các nguồn tin Trung Quốc cho hay, đã có cuộc tranh luận nội bộ khá gay gắt về lợi ích và rủi ro của việc mua lại con tàu. Về mặt lợi ích, thì đó là uy tín và cảm giác "đạt tới" vị thế cường quốc. Thực tế hơn, cuộc thử nghiệm với tàu sân bay sẽ giúp PLAN ước tính chính xác hơn về chi phí, đào tạo và những điều chỉnh cần thiết để triển khai hiệu quả một khả năng quân sự như vậy. Với một số người, tàu sân bay sẽ giảm bớt các khó khăn trong việc bảo vệ các tuyên bố chủ quyền mở rộng của Trung Quốc ở Biển Đông.
Về mặt rủi ro, một số người Trung Quốc lập luận rằng, con tàu không phải là chọn lựa khôn ngoan về mặt kinh tế hay chiến lược ở một kỷ nguyên gia tăng các mối đe dọa truyền thông chống lại nhóm tàu sân bay tác chiến. Hơn thế nữa, tàu sân bay sẽ củng cố những hoài nghi của các nước láng giềng về ý đồ của Trung Quốc.
Và giờ đây, rõ ràng là trong các tuyên bố chính thức của Trung Quốc cũng như thông tin trên báo chí thì phía ủng hộ tàu sân bay đã giành lợi thế trong cuộc tranh luận, ít nhất là tạm thời. Bắc Kinh đã bóng gió rằng, con tàu sắp hoàn thành. Sẽ là sáng suốt cho Bắc Kinh nếu họ thận trọng khi đưa ra tin tức phát triển con tàu, bởi những thách thức to lớn trong việc học tập tiếp cận các khả năng sử dụng tàu sân bay đặt ra với PLAN.
Các quan chức hải quân cấp cao Mỹ và châu Á coi tàu sân bay là mối đe dọa có thể kiểm soát được kể cả khi Bắc Kinh học được cách triển khai nó. Thực tế là có một số người đùa vui rằng, họ hy vọng Trung Quốc sẽ tậu thêm nhiều con tàu nữa và lãng phí tiền của hơn nữa mà họ có thể đầu tư vào những hệ thống khác, có tính chất đe dọa mạnh hơn. Tất cả đều khẳng định sẽ theo dõi các nỗ lực của Trung Quốc trong việc thực thi kế hoạch tàu sân bay năm nay.
Ở một cuộc phỏng vấn với Bloomberg, Chỉ huy lực lượng Thái Bình Dương của Mỹ, Đô đốc Robert Willard gần đây đã bác bỏ rằng, ảnh hưởng của tàu sân bay mang tính "biểu trưng" lớn, nhưng ông nhất mạnh "dựa trên thông tin phản hồi chúng tôi nhận được từ các đối tác và đồng minh ở Thái Bình Dương, tôi nghĩ thay đổi nhận thức trong khu vực sẽ rất quan trọng".
Trong nhiều thập niên, các quốc gia trong khu vực thân thiện với Mỹ và nghi ngờ Trung Quốc đã coi các tàu sân bay Mỹ như biểu tượng vững chắc thể hiện khả năng của nước này trong việc ngăn chặn Trung Quốc có thái độ gây hấn với họ. Niềm tin ấy được củng cố mạnh mẽ vào năm 1996, khi cựu Tổng thống Mỹ Bill Clinton điều động hai nhóm tàu chiến tới vùng biển gần Đài Loan để phản ứng với việc Trung Quốc tập trận bắn tên lửa.
Nếu Bắc Kinh, dường như cuối cùng chọn lựa tàu sân bay cho các hoạt động ở Biển Đông - nơi Mỹ tự tuyên bố có vai trò là người đảm bảo cho tự do hàng hải, nhưng không phải là nước tuyên bố chủ quyền, thì những nước tuyên bố chủ quyền khác có thể cảm nhận sức mạnh của quân đội Trung Quốc lớn hơn nhiều trước đây.
Mọi dấu hiệu đều cho thấy, Washington và Bộ Tư lệnh Thái Bình Dương cần triển khai một chiến lược làm "yên lòng" khu vực nếu Trung Quốc triển khai tàu sân bay. Một yếu tố của chiến lược này có thể là sử dụng các diễn đàn công khai để phát đi thông điệp rằng, tàu sân bay của Trung Quốc sẽ vấp phải phản ứng ngược từ Mỹ và các đồng minh. Yếu tố thứ hai là chính sách ngoại giao công khai được triển khai thường xuyên cùng với các cuộc tập trận của lực lượng Mỹ trong khu vực.
Sự khôi phục chính sách châu Á của chính quyền Obama là một nền tảng tốt, và sẽ được củng cố nếu chính quyền thành công khi tự mình thoát khỏi bãi lầy Iraq và Afghanistan và "tái cân bằng" chú ý của Mỹ với khu vực châu Á - Thái Bình Dương.
Trung Quốc có thể thận trọng khi công bố những khả năng mới của mình với hy vọng có được sự thừa nhận về vị thế mới cho PLAN. Những cuộc viếng thăm các cảng trong khu vực hay mời các nước tới thăm con tàu mới cuối cùng có thể đánh dấu sự biến chuyển để minh bạch hơn trong phát triển quân sự của Trung Quốc.
Nhưng Bắc Kinh có thể cũng sẽ mong muốn đem tàu sân bay đến gần hơn các nước khác để phát đi thông điệp cứng rắn hơn với láng giềng. Đổi lại, các nước láng giềng sẽ phải chọn lựa trong quan hệ với nước Mỹ. Và Washington cũng có thể chọn lựa nước mà họ muốn quan hệ sâu sắc hơn.
Tất cả những điều này cho thấy, không nên phản ứng thái quá với nỗ lực của Trung Quốc trong việc theo đuổi để có được một khả năng mà nhiều quốc gia khác sở hữu. Cùng lúc đó, cần phải giải quyết khoảng cách nhận thức giữa các chuyên gia quốc phòng, lãnh đạo và người dân châu Á trong khi suy tính về những chọn lựa trước mắt. Rất có thể, lại có một bộ phim ra đời.
Douglas H. Paal là phó chủ tịch phụ trách nghiên cứu tại Tổ chức Hòa bình Quốc tế Carnegie Endowment. Trước đó, ông là phó chủ tịch JPMorgan Chase International.
Nhật Huy (Theo the-diplomat)
link:
http://www.seasfoundation.org/news-about-south-east-asia-sea/actions-from-china/915-ngi-trung-quc-ang-ti
Dilber MC Theme by HarzeM