Được sống và kể lại - Trần Luân Tín

[cựu bộ đội trẻ]

Làng Nhân Biều đây rồi. Bên mép đường nhựa đã xuất hiện nhiều ụ súng của bộ binh, những ụ súng đắp vội bằng bao cát. Những người lính mặt non chọet, quân phục đầy đủ, lặng lẽ đưa mắt nhìn chúng tôi. Không biết họ nghĩ gì.

Bọn tôi thì trần thùi lụi, chỉ có độc một mảnh quần đùi ướt sũng.

Pháo địch vẫn kích từng đợt đều đều xuống cái làng nhỏ xíu đã tan nát đến độ không còn gì để mà tan nát nữa. Tiếng đạn nổ ở đây nghe không ép tức như ở trong thành. Tôi và Sồi bước đi chứ không thèm chạy nữa, cảm thấy an toàn, yên tâm. Chợt nhận ra là mình đã trở thành cựu binh rồi.

Sồi đặt từng bức chân dằn dỗi của nó trên đường làng như là để thưởng thức. Tôi đi sau, lưng ưỡn ra… Lâu rồi, không được bước từng bước đi như thế này, toàn là chạy và rón rén lom khom suốt hai tháng trời.

Đi trong làng nghe rõ tiếng nổ đầu nòng của pháo ta ở Ái Tử, và những làn đạn chạy léo réo qua đầu, lao vào thành cổ. Sau này tôi được biết đêm hôm ấy pháo các cỡ và ĐKB của ta phụt vào thành đến 3000 quả để chặn địch cho bộ đội rút sang sông.

Khi phát hiện ra quân ta rút quân, máy bay địch từ hạm đội 7 ngoài biển lập tức lao vào trút bom như giã gạo xuống bờ sông Thạch Hãn. Cuộc song tấu đại bác và bom của hai bên đã biến thị xã Quảng Trị trở thành một biển lửa thực sự.

Ở Nhân Biều, chúng tôi ngồi dưới hầm mà như ngồi trên mặt trống. Những người chưa bơi được qua sông, chắc chắn không thể còn sống.

Hạnh có cái băng trắng quấn quanh đầu. Tôi hỏi:

-  Đầu bị sao thế?

Nó lầu bầu:

-  Nhẹ thôi, nhưng nhức lắm… mẹ, lẩm cẩm húc cả đầu vào cột nhà cháy.

Nó kéo trong góc hầm ra một cái hộp đựng đạn đại liên của Mỹ, bật nắp lên rồi đẩy vào chân Sồi:

-  Làm tý đi, cho đỡ háo.

Đấy là rau má.

-  Rửa sạch rồi, yên trí đi… tớ vệ sinh có uy tín mà!

Tôi và Sồi bốc rau má, nhai ngồm ngoàm như bò nhai cỏ. Trời ơi! Cái vị đắng sao mà thấm thía, làm cho tự nhiên thấy nhớ thương một cái gì, rồi cảm thấy thấm thía sực lên cay mắt.   

 Chắc Hạnh phải tốn không ít thời gian mới bứt được cả rá rau má thế này. Sồi ngồi xọac chân nhai say sưa, miệng chép chép bập bập như người hết hơi. Dịu đi một tí, nó hỏi, ý như cám ơn:

-  Kiếm đâu ra mà tài thế, hả Hạnh?

-  “Ăn rau má phá đường tầu”, không nhớ à. Đường dây của mình vắt ngang qua đường tầu mà. Có đường tầu là có rau má!

Sồi hứng khởi:

-  Có rau thế này thì đánh nhau đến Tết được… Tỉnh cả người.

***

[cựu bộ đội trẻ]

Năm 2006.

Một hôm, tôi đang ngồi cắm cúi viết thì có một cú điện thoại gọi tới. Một người bạn từ Hà Nội mới bay vào, réo gọi rất vui vẻ. Người già thường mong gặp bạn, tôi vội phóng xe đi.

Bạn tôi hiện nay là một người viết giỏi, đã có trong tay vài đầu sách được đánh giá khá cao. Ngày xưa, khoảng 40 năm về trước, chúng tôi cùng học trường Mỹ thuật với nhau, đến tuổi trưởng thành thì cùng tham gia vào cuộc chiến. Tôi đi bộ đội, còn bạn tôi là cán bộ dân chính công tác ở chiến trường.

Gặp nhau, bạn tôi nói:

-  Tôi mới đọc cái nhật ký chiến trường của ông. Thằng Hưng nó phôtô cho tôi… Có định xuất bản không?

-  À, nó là nhật ký mà. Tôi đang viết một cái khác, kể chuyện chiến tranh, những chuyện của mình thôi… vất vả quá. Mình không phải là dân viết lách.

-  Tôi khuyên ông điều này nhé, rất thật. Đằng nào cũng tốn một công làm, phải làm cho ra trò. Cái quan trọng là dấu ấn cá nhân, cái nhìn, cách đặt vấn đề phải gây chú ý mới được. Cái vừa rồi của ông chưa có những điều này.

-  Ừ… nó là ghi chép mà.

Bạn tôi ngả người, tỳ khuỷu tay trên thành ghế đệm, nghiêng nhìn tôi như nhìn một chú bé con tội nghiệp:

-  Cứ hồn nhiên kể chuyện thì chẳng ai đọc ông đâu. Văn chương nó khác, ông ạ. Nó có giá trị riêng của nó. Còn sự thật là của mỗi chúng ta chứ, đúng không. Tôi ví dụ nhé. Đứng trước tòa chẳng hạn, ai thắng? sự thật có thắng được không? kẻ thắng là kẻ biện hộ giỏi, đúng không ạ, oan trái bỏ mẹ đi chứ… Viết, phải có chính kiến riêng, cách thức riêng của mình. Thời chiến tranh cái cá nhân không tồn tại… Văn chương mà chỉ chân thực thôi thì không có gì để đọc cả.

-  Ừ… nhưng tôi chỉ đơn giản là ghi lại thôi, cho con nó đọc, cho bọn trẻ sau này đứa nào cần biết thêm về thời chiến tranh thì đọc…

Bạn tôi không muốn tranh luận. Cậu điềm đạm nêu lên vài tấm gương của vài tác giả đã viết rất thuyết phục về cái thời mà họ còn chưa sinh ra. Nhiệt tình muốn dìu dắt làm cho nó không nhận ra rằng thằng bạn già của nó có định làm văn chương đâu.

Con đường Cộng Hòa người trôi như lũ. Tôi biết bạn tôi không khuyên tôi nói khác đi về sự thật. Thực tình chỉ mong tôi ngộ ra rằng văn học là một thứ thủ pháp, là chứng chỉ của một thằng người, nếu như chọn nó để thể hiện mình.

Thể hiện, có cần không. Những người lính đã chết, những người đã không thể cùng trôi đi vui vẻ trong dòng người hôm nay, họ thì thể hiện thế nào đây…

[cựu bộ đội trẻ]

LÀNG ĐEN – CÁI CHẾT LẠ THƯỜNG –
CƠN ĐAU BỤNG TRỜI CHO
 
NVTPHCM- Cơn đau bụng bất thình lình đã cứu sống hai mạng người. Hai cái mạng người nhỏ bé chẳng hề quan trọng, nhưng có vẻ như  thiên nhiên muốn chứng minh một điều gì đó, hay là muốn đùa một tí.
Tiểu đội tôi ở lại Nhân Biều để bảo vệ đường dây từ sư đoàn xuống. Đường dây này từ làng Nhân Biều chạy vắt qua  đường tàu hỏa. Hai thanh ray của đường tầu chạy trên lưng một con đê cao, con đê thì trần trụi vươn dài giữa những thửa ruộng khô lở lóet.
Hôm ấy tôi và Lơ đi nối dây. Hai thằng lặng thinh đi kèm hai bên đường dây, vừa đi vừa chăm chú quan sát để phát hiện ra chỗ đứt. Còn khoảng hơn một trăm mét thì đến đường tầu, bỗng dưng bụng tôi cuộn lên rồi quặn thắt như bị vặn ruột. Tôi chựng lại, cúi xuống, ôm lấy cái bụng, cố chịu đựng. Lơ hỏi:
-  Sao thế?
Tôi khoát tay, không nói được. Cơn đau thắt từ từ dịu bớt thì bụng dưới bắt đầu lâm râm sôi. Tôi biết là phải giải quyết nó nên bảo Lơ:
-  Đợi mình một tí tẹo -  Rồi ôm bụng lom khom tìm một chỗ trũng thấp ngồi xuống.
Nhẹ bụng rồi, tôi vừa nhổm đứng lên, tự nhiên cổ rút cứng lại. Một tiếng ào rát rạt từ phía sau lưng quất tới. Liền đó một cái bụng máy bay vụt ngang qua đầu. Hai thằng cùng một lúc nằm xoài ra đất. Hai quả bom nổ xòa ngay sau cái đít chiếc máy bay phản lực vừa mới ngóc đầu lên.
Hai cột khói dựng đứng chưa kịp tỏa rộng ra thì một chiếc máy bay khác đã lao xầm tới. Lại hai cột khói nữa dựng lên. Cứ như thế, chúng quần liên tục. Tôi đếm được sáu lượt máy bay, tức là mười hai quả bom trút xuống.   
Cơn rung chuyển tắt phụt. Tiếng rít của máy bay cũng tắt đột ngột như khi chúng ào tới. Mùi khét xộc lên, bụi đất mịt mù, bải hoải.
Tôi nhìn Lơ, nó cũng dương mắt nhìn tôi, cặp mắt sững sờ. Cả hai đếu hiểu ngay rằng nếu không có cú dừng lại vừa rồi thì chúng tôi đã lọt vào chính giữa trận bom, ngay trên con đê cao trần trụi. Mười hai quả bom tấn, tức là mười hai cái ao to liền sát nhau, có thể thoát được không.
Thấy Lơ chực nhổm lên, tôi bảo:
-  Đợi tí xem sao đã!.
Lơ lại nằm xuống. Thực không biết chúng định làm cái trò gì, chúng phát hiện ra điều gì hay cũng chỉ là ầu ơ, hú họa như mọi khi.
Đợi cho bụi đất rơi ngớt rồi, hai thằng xách dây lúp xúp chạy lên nơi những quả bom vừa nổ, đấy chính là chỗ sợi dây điện thoại của chúng tôi băng qua. Cả một đoạn đường ray dài biến mất, dây cũng biến mất. Nắng run run trong làn khói bom còn đang vảng vất. Hai thằng loay hoay, chìm ngỉm trong cái nóng bập bùng, chấp chới.
***

[cựu bộ đội trẻ]

Xã Nhân Biều gồm có ba ngôi làng nằm cách nhau khá xa là Nhân Biều 1, Nhân Biều 2 và Nhân Biều 3. Tiểu đội tôi chốt ở Nhân Biều 2, đối diện với thành Quảng Trị. Lúc này mật độ bom đạn địch trút xuống đã thưa đi nhiều vì ranh giới hai bên đã rõ ràng. Con sông Thạch Hãn chảy thong dong hơn.
Cái làng mà chúng tôi đang ở trông rất tội nghiệp, nó hoàn toàn không còn chút gì để có thể xưng danh là làng nữa. Nó lừ lừ chịu đựng với cái vẻ vừa bất mãn vừa thản nhiên.
Mọi thứ trong làng đều cháy. Mỗi thứ cháy theo một kiểu riêng. Những tấm tôn cháy vặn vẹo, cháy mà không rụi tan, chỉ biến thành mầu xám đen loang lổ. Chúng nằm vất vưởng khắp nơi, đặc biệt nhậy gió, chỉ cần hẩy một làn gió nhẹ là lập tức ồn lên tiếng rột rẹt rên rỉ, làm cho buồn não nuột.
Cột nhà cháy thành cột than, những cái cột than đen thui vẫn thẳng băng dù là đứng ngả nghiêng hay nằm vật vã. Chúng đâm xóc vào không gian làm cho quang cảnh tiêu điều thêm ngơ ngẩn mất hồn. Không một cây cột nào còn giữ nguyên kích thước, chúng đều bị chặt đốn trước khi bị đốt cháy.
Gạch ngói tan tành xém xụi, chúng bị đập vỡ rồi thui cháy không biết bao nhiêu lần. Những miếng tường vỡ còn đứng hoặc nằm đây đó thì được phủ lên nhiều lớp thuốc đạn mầu tro, và trang trí thêm bằng hàng ngàn cái đuôi đinh chĩa ra lởm chởm như lông thú.   
Vật dụng của người thì hoảng hốt rúc vào chỗ này, chui vào chỗ kia. Bên cạnh hầm của tôi có một cái ấm nhôm méo xẹo rách toang đít, treo toòng teng trên nhành tre khô.
Chỉ có tre là sống động. Còn lại vài bụi tre ở rìa làng, dù thân đã vỡ tan rách nát nhưng vẫn thản nhiên líu ríu những nhành lá nhuốm vàng.
Gần căn hầm của tôi có nhiều bụi tre bị bật gốc. Có vài bụi còn bám vào đất nhưng đã bị chặt nát, cháy khô. Vậy mà len vào giữa đám gốc xơ xác ấy đã bật lên vài đụn măng non nhỏ bằng ngón tay, chúng bật lên như phẫn nộ mà lại rất ngây thơ. Nếu may mắn qua khỏi cuộc chiến này chắc chắn chúng sẽ bật lớn rất nhanh và sẽ vô cùng xanh mát.
Mỗi khi thò đầu ra khỏi hầm, nhìn thấy những đụt măng, tôi thường ngẩn người. Những vệt mầu xanh trong trẻo... rồi chúng sẽ kể về những ngày này cho những đụt măng kế tiếp, chúng sẽ kể suốt đời, để cho bọn măng mọc sau biết là chúng đã sinh ra trên mảnh đất gì và cần phải lớn lên như thế nào.
Trên khắp hành tinh, có lẽ khó có bóng cây nào sẽ âu yếm đất hơn bóng lá của những cây tre này, sẽ yêu thương mầm non hơn những cây tre này. Tôi thường theo dõi những đụt măng, đếm chúng hàng ngày như điểm danh đội ngũ. Cứ hồi hộp sau mỗi đợt bom hay pháo kích. Trong làng đen, những đụt măng tre thật chẳng khác gì cả một thiên nhiên tha thiết.
***

[cựu bộ đội trẻ]

Những người lính cứ lúi húi với công việc thường ngày của mình.
Ở đây nấu cơm ăn được, có tí ngũ cốc, chiến sĩ có vẻ sinh động lên. Nhưng nước thì thiếu. Quanh chỗ chúng tôi chỉ có một cái giếng nước. Nước không nhiều mà lính thì đông. Dường như lúc nào cũng nghe tiếng lịch kịch kéo nước ở bên giếng. Chỉ vừa ngớt tiếng đạn bom nổ gần là lập tức nghe tiếng kéo gầu nước. Lính bộ binh chốt ngoài đường nhựa cũng lộn vào đây lấy nước.
Giếng thần thoại cố gắng vắt cho bộ đội từng gầu nước trong veo. May sao không có một quả bom nào rót trúng cái vú sữa duy nhất này. Chỉ có đinh của đạn pháo hằn học găm kín đặc cả hai miếng thành giếng vỡ.
Lâu lâu xuất hiện một ông già tóc bạc ra lấy nước. Đấy là người dân thường duy nhất còn trụ lại ở trong làng.
Theo sát chân ông già lúc nào cũng là một chú chó vện. Con chó nhỏ lấm lét nhưng rất nhậy bén với phản ứng của chủ. Nó nằm bẹp xuống rất nhanh, bò bằng cả bốn chân hay chỉ bằng hai chân trước, phóng vụt qua hay quay ngoắt lại, nhất nhất đều theo phản ứng của chủ với tiếng nổ của bom đạn.
Ông già rất thương con chó. Cái cách ông nhìn nó thật lạ. Mỗi khi nằm ụp xuống vì một cú đạn pháo nổ gần, ông lập tức nhìn con chó, nhìn như nhìn thằng bé con khờ khạo, ánh mắt có vẻ mắng mỏ. Con chó nằm ụp theo rồi cũng lập tức nhìn ông, ụ mày nhướn lên như hỏi: “thế này đã được chưa?”.
Thế nào tôi cũng tìm hầm của ông già để trò chuyện với ông. Trong bụng tôi tự nhủ, khi đi nối dây sẽ để ý xem hầm của ông ở đâu. Nhưng đã không kịp.
Hôm ấy tôi xách hai cái thùng đạn đại liên đựng đầy nước lom khom đi về hầm thì nghe tiếng chó sủa hất lên. Tôi quay lại nhìn. Ông già đầu tóc lù xù, mình mặc độc cái quần đùi mầu đen bạc rộng thình thoàng đang chạy nhanh đến giếng nước. Con chó thấy chủ chạy thì tý tởn quấn sát theo chân chủ.
Tôi về tới miệng hầm, đặt hai thùng nước xuống rồi ngồi bệt, bó gối nhìn, trong lòng thấy vui vui.
Ông già thả cái thùng đạn xuống giếng, loay hoay một lúc rồi bắt đầu kéo nước lên. Cái thùng đạn đập vào thành giếng nghe lục cục, nước chắc là văng xuống gần hết. Con chó chạy lăng xăng, thỉnh thoảng nó chồm lên kheo chân ông già, dụi đầu một cái rồi nhẩy bật ra, vẫy đuôi tíu tít.
Vừa khi ông già lấy xong nước, hai tay ôm cái ống bằng nhôm quay về thì pháo bầy dập xuống. Con chó dính ngay một mảnh pháo, kêu oắng một tiếng, nó ngoặt ngang trườn hoảng lên phía trước. Ông già đã kịp nằm ụp trên đất, đáng lẽ phải mau chóng bò tới cái hầm gần nhất để chui vào, thì ông lại nhoài về phía con chó.
Tôi lăn xuống miệng hầm rồi lập tức thò đầu lên nhìn.
Ông già đã với tay gần tới con chó. Đạn pháo đang dật lùi lại, tiếng nổ đinh tai. Con chó nằm im bất động. Bàn tay ông già tóm được cái đuôi con chó, ông kéo nó về phía mình. Không kịp, làn pháo bầy đã lùi tới nơi. Tôi rụt đầu xuống tránh những cú đạn đập xuống ngay cạnh hầm. Nháy mắt, pháo chuyển làn ra xa, tôi vụt lên thì không còn gì nữa, cả ông già, cả con chó vện nhỏ bé.
Chỉ còn dầy đặc những hố pháo đang hầm hầm bốc hơi nóng. Tôi rướn cổ nhìn quanh xem có mảnh xác nào của ông già tội nghiệp không. Không có gì hết. Gạch đá còn nát tan thành bụi huống chi là thịt người.
Thế là tắt phụt một mối thâm tình. Ông già Quảng Trị và con chó vện không chịu rời khỏi làng của mình đã cùng nhau biến mất.
***

[cựu bộ đội trẻ]

Những người lính cứ lúi húi với công việc thường ngày của mình.
Ở đây nấu cơm ăn được, có tí ngũ cốc, chiến sĩ có vẻ sinh động lên. Nhưng nước thì thiếu. Quanh chỗ chúng tôi chỉ có một cái giếng nước. Nước không nhiều mà lính thì đông. Dường như lúc nào cũng nghe tiếng lịch kịch kéo nước ở bên giếng. Chỉ vừa ngớt tiếng đạn bom nổ gần là lập tức nghe tiếng kéo gầu nước. Lính bộ binh chốt ngoài đường nhựa cũng lộn vào đây lấy nước.
Giếng thần thoại cố gắng vắt cho bộ đội từng gầu nước trong veo. May sao không có một quả bom nào rót trúng cái vú sữa duy nhất này. Chỉ có đinh của đạn pháo hằn học găm kín đặc cả hai miếng thành giếng vỡ.
Lâu lâu xuất hiện một ông già tóc bạc ra lấy nước. Đấy là người dân thường duy nhất còn trụ lại ở trong làng.
Theo sát chân ông già lúc nào cũng là một chú chó vện. Con chó nhỏ lấm lét nhưng rất nhậy bén với phản ứng của chủ. Nó nằm bẹp xuống rất nhanh, bò bằng cả bốn chân hay chỉ bằng hai chân trước, phóng vụt qua hay quay ngoắt lại, nhất nhất đều theo phản ứng của chủ với tiếng nổ của bom đạn.
Ông già rất thương con chó. Cái cách ông nhìn nó thật lạ. Mỗi khi nằm ụp xuống vì một cú đạn pháo nổ gần, ông lập tức nhìn con chó, nhìn như nhìn thằng bé con khờ khạo, ánh mắt có vẻ mắng mỏ. Con chó nằm ụp theo rồi cũng lập tức nhìn ông, ụ mày nhướn lên như hỏi: “thế này đã được chưa?”.
Thế nào tôi cũng tìm hầm của ông già để trò chuyện với ông. Trong bụng tôi tự nhủ, khi đi nối dây sẽ để ý xem hầm của ông ở đâu. Nhưng đã không kịp.
Hôm ấy tôi xách hai cái thùng đạn đại liên đựng đầy nước lom khom đi về hầm thì nghe tiếng chó sủa hất lên. Tôi quay lại nhìn. Ông già đầu tóc lù xù, mình mặc độc cái quần đùi mầu đen bạc rộng thình thoàng đang chạy nhanh đến giếng nước. Con chó thấy chủ chạy thì tý tởn quấn sát theo chân chủ.
Tôi về tới miệng hầm, đặt hai thùng nước xuống rồi ngồi bệt, bó gối nhìn, trong lòng thấy vui vui.
Ông già thả cái thùng đạn xuống giếng, loay hoay một lúc rồi bắt đầu kéo nước lên. Cái thùng đạn đập vào thành giếng nghe lục cục, nước chắc là văng xuống gần hết. Con chó chạy lăng xăng, thỉnh thoảng nó chồm lên kheo chân ông già, dụi đầu một cái rồi nhẩy bật ra, vẫy đuôi tíu tít.
Vừa khi ông già lấy xong nước, hai tay ôm cái ống bằng nhôm quay về thì pháo bầy dập xuống. Con chó dính ngay một mảnh pháo, kêu oắng một tiếng, nó ngoặt ngang trườn hoảng lên phía trước. Ông già đã kịp nằm ụp trên đất, đáng lẽ phải mau chóng bò tới cái hầm gần nhất để chui vào, thì ông lại nhoài về phía con chó.
Tôi lăn xuống miệng hầm rồi lập tức thò đầu lên nhìn.
Ông già đã với tay gần tới con chó. Đạn pháo đang dật lùi lại, tiếng nổ đinh tai. Con chó nằm im bất động. Bàn tay ông già tóm được cái đuôi con chó, ông kéo nó về phía mình. Không kịp, làn pháo bầy đã lùi tới nơi. Tôi rụt đầu xuống tránh những cú đạn đập xuống ngay cạnh hầm. Nháy mắt, pháo chuyển làn ra xa, tôi vụt lên thì không còn gì nữa, cả ông già, cả con chó vện nhỏ bé.
Chỉ còn dầy đặc những hố pháo đang hầm hầm bốc hơi nóng. Tôi rướn cổ nhìn quanh xem có mảnh xác nào của ông già tội nghiệp không. Không có gì hết. Gạch đá còn nát tan thành bụi huống chi là thịt người.
Thế là tắt phụt một mối thâm tình. Ông già Quảng Trị và con chó vện không chịu rời khỏi làng của mình đã cùng nhau biến mất.
***

 Nhân Biều dạo này hay có mưa dông. Những giọt mưa vô tư lao xuống ngôi làng xơ xác. Tiếng nổ của đạn pháo trong mưa nghe gằn dọa dữ dằn hơn hẳn lúc thường, hình như vì tương phản với những làn nước dịu dàng của trời.
Chúng tôi lấy nilông căng ngang miệng hầm để che mưa. Khoét quanh miệng hầm một cái rảnh nhỏ để nước không tràn vào. Trong hầm rất ẩm ướt. Những cái đầu rễ cây thò ra ở vách hầm lâu nay khô, bây giờ gặp mưa, chúng từ từ ứa ra một thứ nhựa trong như giọt sương.
Ba thằng ngồi trong hầm ngắm nhìn những giọt nhựa cây, nghe mưa gõ trên mái nilông, thấy cuộc sống sao mà xa xăm quá.
Ngày hôm qua… những kỷ niệm của đời sống đã mất hút tận đâu. Ngày mai thì vời vợi. Ngồi thu lu trong hầm thấy mình lơ lơ lửng lửng.

[cựu bộ đội trẻ]

XÁC NGƯỜI Ở ĐÂU – CÚ ĐIỆN THOẠI CẢM ĐỘNG –
“GIẢI LAO” TRỞ VỀ CAO ĐIỂM 544
 
Cuối tháng 10 năm 2005, Đài truyền hình Việt Nam tổ chức cầu truyền hình Hà Nội – thành cổ Quảng Trị. Chương trình có tên “Một thời hoa lửa” được truyền trực tiếp trong cả nước. Tôi cùng vợ và hai đứa con gái ngồi xem trong căn nhà nhỏ ở Thành phố Hồ Chí Minh.
Vợ tôi sụt sịt, lâu lâu lại lau nước mắt. Hai đứa con gái thỉnh thoảng đặt câu hỏi cho tôi. Trên màn hình, hơn một ngàn người lính già ngồi dưới mưa, dưới trời mưa Quảng Trị.
Những người đồng đội, anh Đồng Mạnh Mức, thằng Nguyễn Hải Nghiêm, thằng Phùng Huy Thịnh xuất hiện trên màn hình. Trên hàng ghế đầu, chính ủy Nguyễn Công Trang lặng lẽ, ông đã ngoài 80 tuổi, ông đang ngồi dưới những giọt mưa giống như những giọt mưa của hơn ba mươi năm về trước.
Những người lính về lại cửa tử mà mình đã may mắn vượt qua. Đã nhiều thời gian trôi đi, bao nhiêu cảnh đời, bao nhiêu gian truân cuộc sống, bao nhiêu buồn vui, sướng khổ, bây giờ cái chết nhắc nhở điều gì.
Nhắc nhở - đấy là tấm lòng của chúng ta đối với đất nước yêu quý này. Chẳng kể công xá, mà là nhắc nhở. Các bạn trở về với chiến địa xưa, trầm mình dưới mưa, thắp nén nhang nồng đượm, thế là tri ân lắm. Linh hồn ngàn ngàn người chết chắc là được cởi nhẹ rất nhiều.
Tôi không thể khóc trước mặt vợ con, nhưng không sao cầm được nước mắt khi ngồi một mình. Chẳng biết nước mắt trào ra vì cái gì.
Con gái lớn hỏi:
-  Ba, người chết lúc ấy chôn như thế nào?
Tôi giật mình, đúng rồi, đấy chính là điều những người sau này khó mà lý giải được.
Trong chiến tranh, việc bảo toàn xác đồng đội là thiêng liêng, là mệnh lệnh, cũng là tình cảm của người lính. Người ta có thể quên mình vì một cái xác chết. Nếu duy lý thì thấy như vậy là phi lý. Nhưng trong ngực người có một tiếng gọi kỳ lạ, như tiếng cào xé của bản năng. Phút chốc có thể quên hết hiểm nguy. Nhiều người đã hy sinh khi giành lại xác của đồng đội.
Thành Quảng Trị là cái cối giã thịt người. Những xác còn nguyên không nhiều. Những xác được đưa sang sông cũng không nhiều.
 Những xác nếu không bị xé nát tan tành thì sẽ được moi đất mà vùi xuống, với một mảnh giấy hoặc một vật bất kỳ có thể ghi được tên, quê quán, đơn vị, nhét trong một cái lọ thuốc nhỏ bằng thủy tinh, hoặc trong bao nilông (Nhiều khi bỏ luôn vào túi áo vì chẳng thể kiếm được lọ thuốc hay bao nilông) nhằm để cho người mai sau có thể nhận diện được. Nhưng những người này khó tránh khỏi bị bom lật lên để giã cho nát tan ra.
Những người chết dưới sông thì chỉ có cá mới biết được xương cốt của họ trôi về đâu.
Những người bị sập hầm, chết vùi dưới đất sâu thì may ra còn nguyên vẹn. Nhưng rồi người mai sau có tìm được cũng khó lòng nhận biết họ là con cháu nhà ai.
Những thương binh chết trong lúc đang trên đường khiêng về quân y viện thì gửi lại trong đất, ở một nơi bất kỳ, được vun thành nấm mộ nhỏ, có cắm biển đề tên. Tấm biển là một mảnh tôn hay nguyên một cái cáttút đạn. Tên thì được đồng đội kỳ cụi khắc bằng đầu đinh hay bằng mũi giao găm. Nhưng vật chuyển sao dời, gió mưa quăng quật, thời gian trôi qua nên cũng  khó mà tìm được.
Hồn người phải chạy cho nhanh vì hồn cũng có thể chết. Những hồn còn sống sót, sau này sẽ tìm cách báo cho người thân biết thi thể của mình ở đâu.
***

[cựu bộ đội trẻ]

Lúc này làng Nhân Biều ruồi nhiều vô kể. Những mảng ruồi đen xì bay giạt tứ tung. Chúng túm tụm ở mọi ngóc ngách, tiếng nổ làm chúng tung lên rồi lả tả rơi xuống, bám trên mọi thứ, lốm đốm đen cả đất làng.
Trong hầm cũng có ruồi, chúng không bay mà bò, bò trên vách hầm, bò trên nền hầm, trên ba lô và cả trên đầu người.
Sồi làu bàu:
-  Ruồi mà ăn được thì ở đây là tổng thống!
Mưa, hễ mưa to thì thế nào pháo bầy cũng xộc tới. Có người đã chết vì hầm ngập nước phải ngoi ra khỏi hầm, ra khỏi hầm thì dính pháo bầy.
Những ngày mưa bàng bạc. Gió thổi giạt những làn nước mưa, tạt ngang qua những gò đất trần trụi buồn bã.
Giao thông hào của lính đào bên vệ đường cứ mưa xuống là nước ngập đến háng. Nước rút thì bùn lầy nhầy. Mưa dứt thì nắng òa xuống, không khí nồng lên hừng hực. Ngồi trong hầm, mồ hôi nhừa nhựa thường trực trên thân người, làm cho uể oải, mệt mỏi.
Dạo này bom và đạn pháo thưa hơn trước, nhưng nạn đạn thẳng lại gây khó khăn cho lính thông tin. Đi nối dây qua những đoạn đồng trống, địch ở đầu cầu bên kia nhìn thấy chúng tôi rất rõ. Phải bò rồi lăn từ hố bom này sang hố bom khác. Nhiều lúc chạy thục mạng với tốc độ của vận động viên điền kinh.
Tiểu đội tôi không có ai là không từng chạy đua với đại liên của địch. Chạy đua với những lọat đạn nối nhau cắm phụp phụp xuống đất, sát  bên chân. Hoặc những lọat đạn thổi trên đầu như hơi người thổi sát qua vành tai. Chưa có ai dính đạn, mà trầy xước bầm dập vì té ngã thì thường xuyên.
***

[cựu bộ đội trẻ]

Một hôm, tôi nhận được cú điện thoại từ tuyến sau gọi đích thị cho tôi. Đấy là điện thọai của chính trị viên đại đội. Giọng Nghệ An của anh rất ấm, sôi nổi trong ống nghe:
-  Tôi thay mặt chi ủy báo cho đồng chí Trần luân Tín một tin vui. Chi bộ đã thống nhất kết nạp đồng chí vào Đảng. Kể từ giờ phút này đồng chí là đảng viên của Đảng lao động Việt Nam. Các thủ tục sẽ làm khi nào đồng chí về tuyến sau, còn bây giờ thì xem như mọi việc đã được quyết định.
Tôi xúc động:
-  Thế ạ, vâng…
Chính trị viên nói tiếp:
-  Vừa qua đồng chí đã cùng anh em tổ chốt hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ rải dây và bảo vệ đường dây vượt qua sông Thạch Hãn. Sư đoàn quyết định tặng thưởng huân chương chiến công giải phóng hạng ba cho đồng chí. Quyết định tôi đang giữ đây, khi nào ra thì sẽ nhận. Đây là cái huân chương đầu tiên của tiểu đoàn ta đấy, có phấn khởi không?
Anh nói rằng anh rất mừng vì tôi đã trưởng thành, xứng đáng với lòng tin của chỉ huy đại đội và của mọi người, thậm chí là của Tổ Quốc nữa. Trong khoảng khắc, tôi thấy mình như được hiểu, giống như cảm giác cảm động khi người khác hiểu đúng về mình, sau những hiểu lầm…
Hai mắt tôi cay lên. Từ khi vào bộ đội tôi thường tự cho mình là yếu hơn người khác về mọi mặt. Vóc dáng thì thư sinh nhỏ bé, da thì trắng hồng như công tử bột, rất ít nói, không có khả năng khoa trương.
Tôi thường bị phân công làm những việc nặng nhọc, vào những nơi gian khổ và nguy hiểm. Dường như ai đó muốn trui rèn cho tôi cứng cáp lên, hoặc giả, muốn thử xem thằng bé này là người thế nào. Lại còn cú kỷ luật hồi huấn luyện, treo quân hàm binh nhì cho đến tận bây giờ…         
Tôi đặt cái ống nghe nặng trịch lên máy, thừ người dựa lưng vào vách hầm.
Nhớ bao la tự nhiên tràn ngập trong đầu, trong ngực. Hà Nội, Hà Bắc, Hải Dương. Ba Má, bạn bè, những người lính. Làn gió của đồng lúa, của đồi núi thân yêu thổi ngợp lên.

[cựu bộ đội trẻ]

Nhật ký ghi:
20/9/1972.
Những bước chân của tôi trên mảnh đất đau thương mà anh dũng này, mỗi ngày một chắc chắn và mạnh mẽ. Tôi thực sự đã là một chiến sĩ.
Ôi đất nước, ta biết nói gì trước cái lộng lẫy tuyệt vời của Người. Trái tim mềm mỏng ngày xưa không còn thốt lên những ngạc nhiên và ngây thơ nữa. Đã lớn rồi phải không? Ta suy nghĩ ngay cả trong xúc cảm.
Đẹp biết bao nhiêu những tâm hồn thơ chiến sĩ. Có những lúc ta ngây say với đất trời mà quên cả cái chết bên cạnh. Có những phút ta đứng trên cái chết, đất nước tăng thêm sức mạnh cho ta. Cái sống của đất nước làm cho cái chết như là không có nữa. Sức mạnh chính là ở tình yêu. Hãy tin và yêu cuộc sống, có phải thế không, vì không ở đâu khác là cuộc sống cho ta nuôi được lòng mình. Cuối cùng cái mà ta phải trút suy nghĩ và hành động vào chính là cuộc sống. Đấy là ngọn mà lại là gốc của cuộc đời mình, của tâm hồn và nghị lực mình.
Yêu cuộc sống vô vàn nên ta đi qua cái chết bình thản. Yêu cuộc sống vô vàn nên ta nghe được lời của vạn vật.
Không biết những ngày tháng tới sẽ là những bức tranh gì? Tôi không thể vẽ nên được nó, nên cũng hồi hộp như kẻ đợi chờ xem tác phẩm của người khác vậy.
Bật cười nhỉ, thật là lẩm cẩm, thời gian chính là của mình chứ của ai! Chẳng lẽ ta lại hồi hộp chờ người khác sáng tác cho ta một khoảng sống hay sao?
Đây là buổi chiều Quảng Trị. Trời bắt đầu nghiêng mái tóc đen lên gối. Không gian bắt đầu êm êm cử bản nhạc buồn. Duy có bọn cướp trời vẫn điên cuồng gào rú, làm xấu cả đất trời hoàng hôn.
***
 
Tiểu đội tôi được lệnh rút về tuyến sau.
 
Nhật ký ghi:
22/9/1972.
Chúng tôi được rút về khu A để “giải lao” sau những ngày vào sống ra chết.
Mặt trận gắn cho tôi một cái huân chương chiến công giải phóng hạng 3. Đợt này độc nhất tiểu đoàn có một cái huân chương thôi, kể cũng tự hào, nhưng tôi thấy bình thường quá. Những việc tôi làm đã lấy gì làm ghê gớm đâu.
Điều làm tôi vui và cảm động hơn cả là chi bộ đã xét kết nạp tôi vào Đảng. Có thể đợt tới tôi sẽ được đứng trong hàng ngũ của cha anh mình. Tôi sẽ cố gắng hơn nữa.
Về gặp Thịnh rất mừng, lại được thư Dũng nữa. Lòng tôi bỗng ấm áp và rộn ràng như được bước về thăm nhà, như được gặp lại những người bạn thơ ấu. Bầu trời xanh bát ngát đẹp và rộng biết chừng nào.
Huân, Túc, Nghiêm, Minh, Châu không biết ra sao rồi. Nghĩ tới các bạn tôi lo và thương quá. Nhất là Huân bộ binh thì lăn lộn đạn bom nguy hiểm lắm. Không biết có còn bình an không?
***