Lính Tây Nguyên Phần 5

[HaHoi]

Đường ra trận của thế hệ các anh đẹp quá ! Khắc khoải buồn và vẫn thấy lạc quan, sự lạc quan cách mạng như vẫn thường nói, sự lạc quan chỉ những lớp thanh niên thời ấy mới có. Tất nhiên thời nay vẫn cứ lạc quan, nhưng không còn chữ "cách mạng" nữa ... thật may mắn !

 Câu này đắt thật : Chiến tranh cho những người xa lạ gần nhau rồi lại xa nhau mãi mãi. Chỉ có màu tết màu nắng ở Trường sơn thì mãi mãi còn, tiếng cười trai trẻ từng đêm khua vào kí ức những người lính năm xưa, khua rấm rứt trong chúng tôi những người tuổi trẻ đem gửi ở chiến trường 

[nguyentrongluan]

  


            Đầu đít

       Tôi không rõ trò đánh đầu đít có từ bao giờ và nó bắt đầu từ đâu . Chỉ nhớ , những năm 80 khi làm quản đốc xưởng cứ mỗi lần ngang qua hàng nước cổng cơ quan là thấy công nhân của mình đang đầu đít . Trước 8 giờ , sau 11 rưỡi và 4 rưỡi chiều là đầu đít . Thậm chí trong giờ làm thấy cái máy nào đóng máy vắng người chạy ra quán thấy ngay thợ của mình đang đầu đít . Tôi vốn ngu về các trò chơi nên có hôm hết giờ làm ngồi uống nước chè xem công nhân họ chơi , thấy họ vui họ hăm hở với những thuật ngữ hay hay , hỏi họ . Họ bảo đơn giản vô cùng . Mình thấy không hề đơn giản . Họ bảo ra bóng . Té ra là đưa mấy đồng tiền ra làm bóng . Họ kêu Gọi đi , tức là một thằng ra đầu bài . Đầu bài hay lắm . Đầu đít ăn ngay ! Hóa ra họ cộng hai số đầu và đít lấy tổng ai cao thì ăn . Mình khoái nhất ai có tổng là một ( hay là mốt ) gọi là tịt . Đến bây giờ vẫn thấy nhớ cái câu “Tịt”. THế thì người đời chỉ có một con trai hay một con gái cũng gọi là tịt à ? hay nhỉ .
Ngồi xem công nhân chơi đầu đít . Cứ mỗi nhoáng chừng hai phút là xong một ván . Người được thu tiền ngay người thua trả ngay sòng phẳng và chóng vánh . Mình kêu lên , hay nhỉ ! Hà Nội kiếm tiền dễ thật đấy ! Mấy chú công nhân bảo , Sếp chơi không ? làm một chầy mười ngàn đi . Tôi chịu. Công nhân cười he he . Đảng viên ai lại đầu đít , rồi lại cười he he .

Hai mươi năm sau , tôi về hưu . Trò đầu đít đã xưa như Diễm .

Ấy vậy mà tối qua sau trận bóng bàn mấy anh em trong CLB bảo tôi , ta tất niên bằng Vịt rau má cái bác nhể . Trời lạnh , ngồi chợ Thái Hà làm bát Vịt Rau má khà chén rượu cũng hay . Thế là đi . Sáu anh em làm được nửa lít thì bỗng một thằng lên tiếng:
-   Trừ bác Luân già không chấp , còn lại làm 10 ván đầu đít lấy tiền thanh toán . Mấy chú hưởng ứng nhiệt liệt .
Không giống như ngày xưa cách nay hai mươi năm . Bây giờ vẫn bóng ấy, vẫn trò chơi ấy họ gọi nghe phức tạp hơn nhiều. “ đầu đít giữa cộng áp đầu áp đít bé ăn ” phức tạp quá . Ngồi ngẫm, hơ hơ chả có gì khác chỉ nói rườm rà vậy thôi chứ vẫn nguyên như cũ, may rủi mất tiền. Cờ bạc từ ngàn đời nay vẫn không thay đổi về tính chất, vẫn moi túi thằng này sang túi thằng kia và được ngụy trang bằng mĩ từ theo thời gian mà thôi .
Chợ Thái Hà đêm mùa đông càng đông khách. Chân dài chân ngắn đủ cả, khách phong lưu hay du thủ du thực cũng như nhau cũng gặm chân ngan chân vịt và hít hà chén rượu với rau má mang từ Hà Tây Thanh Hóa ra ngon tuyệt.

Thế mà tôi bỗng dưng nghẹn lại. Bố khỉ ! mình hay xúc động vặt quá mất rồi.

      Chợt hiện ra , tháng ba năm 75 đánh địch trên đường 7 rồi tràn xuống Tuy Hòa nơi xắp ra cửa sông Đà rằng . Con sông máng dọc đường 25 đầy những xác người chết trôi xuôi . Một chiều tốp trinh sát đi trước đến một khúc sông có cái cống điều hòa nước ngồi nghỉ lại. Nhìn về phía thượng lưu vật vờ những xác người xấu số đang trôi đến. Bỗng một thằng bảo cái xác kia nam hay nữ ? Một thằng bảo một bao thuốc RUBi. Cái xác người trôi đến nằm úp, thằng kêu đàn bà trả một bao thuốc Ru Bi. Rồi lại cái xác khác trôi đến . Lại một bao thuốc trả cho thằng thắng cuộc …

      Lâu nay. Từ ngày tôi làm cán bộ đã có lúc tôi lên án công nhân của tôi đánh đầu đít ăn tiền trong giờ làm và cả ở trong xưởng. Đầu đít là một hình thức đánh bạc bình dân và rộng khắp .
     Nhưng tôi thì đã từng đánh đầu đít trên sinh mạng và nỗi đau đớn tột cùng của đồng loại mà chuyện ấy  Công nhân của tôi không ai biết

LTN

[qtdc]

Bác Luân nhớ lâu thật, chiến tranh thì chịu rồi, làm sao mà tránh được những cảnh như vậy. Cái cầu máng bác Luân tả thì em biết và em đã làm loanh quanh ở đấy một thời gian hồi 9x và đã nghe người dân kể những câu chuyện về thời ấy. Cái cầu máng đó thuộc hệ thống thủy nông Đồng Cam được người Pháp làm từ thời thập niên 2x-3x thế kỷ 20. Nó dẫn nước từ đập Đồng Cam về tưới cho đồng bằng Phú Yên-Khánh Hòa canh tác.

[baoleo]

Oài. Đập Đồng Cam Phú Yên.
Anh Lương, chính viên phó đại em, vẫn hay kể trận năm 68.
Bị thương ở Tuy Hòa, phải lê lết qua đủ 5 dòng kênh mương của hệ thống thủy lợi Đồng Cam để về cứ.
Chiến tranh, ngực anh em mình, cũng có khi chỉ đáng giá 1 điếu Ru-bi Quân tiếp vụ - cá cược.

[qtdc]

Đây là hai trang trong một cuốn sổ được tìm thấy tại một hang đá chiến khu Đồng Bò (xã Phước Đồng, thành phố Nha Trang, Khánh hòa) của đại đội 90 đặc công tỉnh Khánh Hòa:

[nguyentrongluan]

 Thật là khó nói hết cảm xúc của tôi khi viết câu chuyện ngắn téo xẩy ra nơi có cái cống điều hòa nước từ đập Đồng Cam về đồng bằng Phú yên . Chuyện này lại liên hệ tới câu chuyện của hai bạn Baoleo và qtdc trích dẫn cụ thể đến một trận đánh đã xa của đơn vị khác mà dấu tích còn lại thật bi hùng .
Cũng tại chỗ có cái cống điều hòa trên dòng sông máng này còn một câu chuyện mà tôi đã viết năm 2012 chuyện xảy ra ở nơi chúng tôi đang ngồi đầu đít ấy .
Xin trích lại :

    "  nguyentrongluan:
Hôm nay, ngồi nhìn những dòng nhật kí ngắn ngủi về những ngày tháng ba năm 1975. Những ngày mà cách đây đã 37 năm, thế mà nó cứ hiện về rõ mồn một. Muốn viết thật vui thật hóm hỉnh về chuyện sống chết mà lại cứ đưa mình về cái mạch xuy nghĩ khác, tệ thế. Mình đa cảm ngay từ xưa bé nhỏ, cái gì nhớ thì day dứt, cái gì yêu thì đến đớn đau .
     MỚi ngẫm lời xưa kẻ đa đoan thì đừng kêu ca sướng khổ. Muốn thăng tiến thì đừng đa đoan, biết dẫm đạp cũng là sự tích cực . Mà thôi , mình kể chuyện ở đây là với bạn bè chiến đấucơ mà . Xin kể :
Cái ngày 28/3/75 trong nhât kí có vẻn vẹn một dòng . Nhưng sự thật thì không phải . Nó dài lắm , dài đến tận bây giờ .

Tôi trích nhật kí " 28/3/75 . Hành quân tới ven một bãi lầy Phú yên. ở đây dọc sông máng, bộ đội địa phương đánh một đoàn xe - hành quân đêm trên bờ máng đầu tiên. Nghỉ lại đây một ngày ."


     Gọi là hành quân thực ra chỉ có nhóm đi bám địch trước chúng tôi thôi , còn đơn vị vẫn ở đằng sau . Khi chúng tôi đánh địch trên Củng Sơn Phú Túc thì có một đoàn xe đã vượt qua rồi . Về tới khúc sông máng, đường 5 này thì gặp bộ đội pHú yên chặn đánh. Việc đó đã diến ra ngày hôm trước . Phía xa, làng mạc miền nam đầy những vườn dừa , những đồng lúa xanh ngút ngát , chiều nắng vàng sau lưng, chúng tôi hít căng lồng ngực cái hương đồng miền nam mà xưa nay vẫn hát "...Miền nam em dừa nhiều , miền nam em dứa nhiều .."
Không có quân địch, không thấy có súng nổ, chiều hôm ấy thật lạ . 5 thằng chúng tôi ngồi trên mép sông máng, dưới chân là đồng lúa xanh mượt mà . Bỗng từ dưới ruộng có tiếng  động, nhỏm dậy ! bờ ruộng bùng nhùng, thằng Luật nổ mấy viên đạn lên trời . ( may thế , nó không bắn xuống ruộng ) Từ dưới bùn rùng rùng đứng dậy một chú lính VNCH , người bê bết bùn nước, tay xách cái làn nhựa đỏ lót kín bằng những mảnh ni lông, run rẩy : - -    
    - Thưa ông, con xin các ông ...
Chúng tôi nhào xuống bờ ruộng. NHìn vào cái làn đỏ trước tiên vì nghi đó là vũ khí. Không .. Không có vũ khí nào hết mà là... một hài nhi , hai tay hươ hươ mắt ti hí ... Người lính xụp xuống ..THưa các ông con đưa vợ con chạy từ quân khu 2, vợ con ngang đường sổ dạ rồi chết luôn. Các ông có bắt con xin các ông làm phước cho con gửi đứa bé này ...cho nó làm... làm ...người .

Người lính VNCH gục đầu nức nở . Năm  đứa tôi nhìn nhau,  rồi vội nhìn đi chỗ khác , bởi vì chả thằng nào muốn thằng kia nhìn thấy mình khóc. Có tiếng đạn pháo vút qua đầu, người lính ngụy ôm chặt cái làn đỏ vào ngực : ới  con ơi !
 Chúng tôi cũng xà xuống che người xung quanh cái làn nhựa loe hoe những mảnh vải vụng về và tiếng cựa quậy của đứa trẻ lọt lòng .
     Thằng Luật là đứa cục cằn nhất lên tiếng : thằng Luân chữ đẹp viết một tờ giấy chứng nhận quân giải phóng đã đồng ý cho anh này gửi đứa bé vào địa phương đi . Làm nhanh kẻo du kích họ lại không tin. Còn thằng nào có cái gì đưa ra .
Chúng tôi ngó vào trong làn nhựa ở đó có hai hộp sữa rồi, bây giờ chúng tôi mỗi đứa đưa ra một hộp nữa . Tôi có mấy tờ tiền Trần Hưng Đạo đưa ra cho người lính, thế là chúng nó bắt chước moi hết tiền ra cho người bố tội nghiệp kia .
NGười lính ngụy đờ đẫn cám ơn , chúng tôi giục : thôi đi ngay vào làng đi, anh không nuôi được cháu đâu, gửi dân họ nuôi thôi . Chúng tôi cảnh giới cho mà đi ... Tôi nhìn người lính xách cái làn đi qua cánh đồng vào làng trong hoàng hôn , bước cao bước thấp cho tới khi người lính khuất sau vườn dừa yên ắng rồi chúng tôi mới hành quân .
    CHiến tranh lùi lại phía sau còn kí ức thì lại nhao về phía trước mắt những người già .

  Ba mươi bẩy năm rồi. Người lính VNCH ấy còn sống ở đâu? anh có tìm về Một làng ven con sông máng đường 5 Phú yên tìm đứa con gái
     tội nghiệp của anh không ?
 
  Ba mươi bẩy năm rồi, cháu bé khốn khổ ấy còn sống ở đâu? Trong hàng đêm ngần ấy năm trời tôi luôn cầu mong cháu sống và làm người nhân hậu .

Tôi cũng đã già , cũng đã trở lại con đường máu lửa ngày ấy , tôi cũng đã từng ngồi khóc khi xem chương trình kí ức đường 7 của Thu Uyên, bởi hơn ai hết chúng tôi là người chứng kiến tận mắt những mảnh đời bất hạnh vì chiến tranh. "

[chienc3.1972]

Năm 1997 mình làm thuê cho Công ty 454 của LILAMA thi công khu phụ trợ Nhà máy Thủy điện Sông Hinh. Công trường ở trên chợ Nông trường Sơn thành (hay lâm trường) gì đấy rẽ trái vào khoảng 10km. Trụ sở Đại diện Công ty ở Tuy Hòa. Hàng tuần vẫn phải xuôi ngược QL29 để lấy vật tư, báo cáo tình hình thi công. Dọc QL cũng có một con sông máng, mình nhớ nước chảy rất mạnh nhất là đoạn gần nhà máy đường Tuy Hòa. thời đấy mình mang theo con 81 màu ghi gương phấn hồng máy 90 chạy tít mù. Cũng có bữa chạy xe máy lên Thị trấn Hai Riêng chơi. Nay xem bản đồ thấy có đoạn QL25 và QL29 gần sát nhau. Hay là con sông máng đó Luân nhỉ?

[qtdc]

Con sông máng đó là kênh chính (bắc) của đập Đồng Cam. Vùng đó trồng rất nhiều mía và có nhà máy đường Tuy Hòa từ thời Pháp. Dân ở đó kể chuyện thỉnh thoảng nhặt được vàng do người di tản năm 75 chôn giấu hoặc bỏ lại. Con sông máng đó chắc chính là con sông máng mà anh Chiến đi qua. Em còn nhớ từ phía đồng bằng lên, đến một ngã ba rẽ phải vào đầu mối đập Đồng Cam, còn đi tiếp rồi rẽ trái thì vào thủy điện Sông Hinh.


Bến Thành Hội (xã Sơn Hà) với đoàn người hàng cây số chờ qua sông Ba tháng 3 năm 1975

Trong cái chuyện quy hoạch nông nghiệp, thủy lợi thủy nông, giao thông, đô thị, khai thác khoáng sản thì người Pháp vẫn là bậc thầy cho người Việt học hỏi.

[lexuantuong1972]

...Cái cầu máng đó thuộc hệ thống thủy nông Đồng Cam được người Pháp làm từ thời thập niên 2x-3x thế kỷ 20. Nó dẫn nước từ đập Đồng Cam về tưới cho đồng bằng Phú Yên-Khánh Hòa canh tác.

Được biết hệ thống thủy nông Đồng Cam ở Phú Yên do người Pháp thiết kế nhưng giám sát thi công chính là Hoàng thân Xu-pha-nu-vông thạm gia. Đây là công trình đầu tiên của ông trong cuộc đời làm kỹ sư cầu cống. 

[nguyentrongluan]

 @qtdc :
Tấm ảnh mà qtdc đua lên đó chính là gần nơi xẩy ra trận đánh với cả một thiết đoàn xe tăng ngày 23/3 năm 75 . Trận đánh xe tăng cách đấy chừng 3 km . Sau khi diệt xong đoàn xe tăng ấy D8 của mình bám đến chỗ cái cầu ngầm mà công binh VNCH mới làm . Tại đây hàng nghìn xe ôp tô và hàng chục ngàn dân kẹt lại . Sáng 24/3 tiếp cận , Có hai tiểu đoàn địch nổ súng từ phía rừng cỏ tranh rồi bỏ chạy qua cầu , chúng đẩy dân xuống sông hàng loạt . Bộ đội bơi qua sông đuổi địch . Lúc ấy chỉ có một tiểu đoàn 8 E 64 đuổi đánh .
Trong lúc đang đánh nhau ở đây máy bay của VNCH bay lên định ném bom nhưng không ném được chỉ bắn dọc bờ sông và bị 12,7 li của ta bắn cháy hai chiếc . Đây là khúc sông Ba chết nhiều người nhất . ( cách thị trấn Củng Sơn huyện Sơn Hòa bây giờ chừng 5 cây số ). Mình có một tấm ảnh cả tiểu đội năm thằng chụp giữa trưa hôm 24/3 ở đây đấy bạn ạ . Đêm ấy khi đã sang sông , tìm chỗ trú quân giải quyết TBTS , mình quay lại chỗ cầu ngầm này tiếng rên la kêu khóc và hương khói lập lòe cả một vùng bãi sông. Thật là hãi hùng