Ngọn lửa chiến tranh lạnh - Tập 2

[SaoVang]

Chương XI
GIÊRON PHO TIẾP KHÁCH Ở VLAĐIVÔXTỐC,
HOA QUỐC PHONG TỪ CHỐI NHẬN ĐIỆN MỪNG CỦA BRÊGIƠNÉP.
ĐÀM PHÁN THIẾT LẬP QUAN HỆ NGOẠI GIAO
QUAN CHỨC HOA KỲ LUI TỚI ĐIẾU NGƯ ĐÀI

I. THUẬN GIÓ GIƯƠNG BUỒM

Giêrôn Pho ở Vlađivôxtốc

.

Tuyên thệ nhậm chức chưa đầy 16 tháng. Tổng thống Hoa Kỳ Giêrôn Pho đã tiến hành ba cuộc hội nghị thượng đỉnh.

Tháng 10 năm 1974, Quốc vụ khanh Kítsinhgơ đi Mátxcơva để đưa ra một phương án mới cho cuộc hội đàm về hạn chế vũ khí chiến lược đã có bước đột phá hồi tháng 7, và nêu ra một qui hoạch 10 năm khống chế cuộc chạy đua vũ khí hạt nhân. Xét tình hình lúc đó, thời cơ kí kết hiệp ước hạn chế vũ khí chiến lược giai đoạn hai chưa chín muồi, nhưng Tổng thống Pho kiên trì cho rằng Kremli mong muốn kí một hiệp nghị mới. Pho lạc quan cho rằng có thể soạn một văn bản hiệp nghị để Brêgiơnép kí vào dịp ông đến thăm Mỹ lần thứ 2 trong năm 1975.

Năm 1974, Ních sơn do "vụ Oatơghết" buộc phải từ chức, Phó Tổng thống Pho ngày mồng 9 tháng 8 năm đó vào làm chủ Nhà Trắng. Chuyện này đến với ông thật đột ngột. Điều đáng vui mừng là khi hoạch định chính sách quân bị hạt nhân và tiến hành hội đàm thượng đỉnh với Mátxcơva và Bắc Kinh, ông có thể dựa vào vị Quốc vụ khanh giàu kinh nghiệm đã phục vụ Ních sơn hơn năm năm. Điều kiện thuận lợi đó đã giảm đi do hậu quả của vụ Oatơghết và do Quốc hội bỏ phiếu hạn chế quyền hạn của Tổng thống. Trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kì năm 1974, Đảng Dân chủ giành được đa số phiếu ổn định ở cả hai viện; 299 ghế ở Hạ nghị viện, 61 ghế ở Thượng nghị viện.

Khi đó Kremli và Nhà Trắng đều muốn tiếp tục giữ vững tình thế hiệp thương ở cấp cao nhất để cuối cùng kí kết được hiệp ước vũ khí chiến lược. Thế là, Brêgiơnép lập tức nắm lấy thời cơ Nhà Trắng thay chủ, ngày mồng 10 tháng 8 nêu ra với Mỹ phương án tổ chức cuộc gặp gỡ thượng đỉnh Mỹ-Xô, nhằm thăm dò sâu hơn quan điểm của Pho về những vấn đề còn đang treo đó chưa quyết, chẳng hạn như vấn đề hạn chế vũ khí hạt nhân. Tháng 9, khi gặp Tổng thống Mỹ, Ngoại trưởng Liên Xô Grômicô đã nói rất rõ: những bất đồng còn lại mong rằng sẽ được giải quyết qua hội nghị thượng đỉnh sớm được tổ chức. Cuối cùng, hai bên đồng ý từ 23-24 tháng 11 sẽ tổ chức cuộc gặp giữa hai vị đứng đầu hai nước Mỹ-Xô ở Vlađivôxtốc (Liên Xô)

Trước đó, Tổng thống Pho đã nhận lời mời đi thăm Nhật và Hàn Quốc. Sau khi Kítsinhgơ từ Mátxcơva về nước, Chính phủ hai nước Xô-Mỹ ngày 26 tháng 10 tuyên bố người lãnh đạo hai nước sẽ tổ chức "Hội nghị thượng đỉnh qui mô nhỏ" vào tháng 11. Ngày 19 tháng 11, Tổng thống pho bay đi Tôkyô thăm chính thức và làm việc với Nhật trong ba ngày; Ngày 22-23, quay về gặp Tổng thống Hàn Quốc Pắc Chung Hy sau đó bay đến Vlađivôxtốc.

Ngày 23 tháng 11, trên tòa đại lầu phủ đầy tuyết trắng ở sân bay quân sự Vlađivôxtốc treo một tấm biểu ngữ lớn với dòng chữ tiếng Anh "Hoan nghênh Tổng thống Pho". Brêgiơnép và Grômicô từ Mátxcơva đáp xe lửa vượt qua 7 múi giờ, 4.000 dặm Anh để tới đây. Từ năm 1 938 đến nay, các nhà báo phương Tây lần đầu tiên đến thành phố này, ngay từ sáng sớm đã có mặt ở sân bay chờ đón Tổng thống Pho.

Buổi sáng, chiếc "Không quân số 1" từ từ đáp xuống đường băng sân bay vừa được dọn sạch tuyết, Tổng thống Pho đầu đội mũ da Nga, mình bận măng tô dầy mầu xanh sẫm nhanh nhẹn bước ra cửa máy bay, bước xuống thang máy bay. Ông được Brêgiơnép và Grômicô chào đón rất nồng nhiệt ở sân bay.

Hai vị đứng đầu hai nước Mỹ-Xô do Ngoại trưởng Liên Xô Grômicô và Quốc vụ khanh Mỹ Kítsinhgơ tháp tùng lên xe con đi về ga xe lửa. Tranh thủ thời gian, nguyên thủ hai nước bắt đầu buổi hội đàm đầu tiên ngay trên đoàn tàu hiện đại đầy đủ tiện nghi. Sau 90 phút, đoàn tàu đưa họ về địa điểm hội đàm - khu điều dưỡng của thành phố Đại dương.

Vừa tới nơi được ít phút, Pho và Brêgiơnép đã bắt đầu cuộc gặp gỡ chính thức. Từ 23 -24 tháng 11 cuộc hội đàm được tiến hành ở thành phố Đại dương, một thành phố gợi cho Pho nhớ lại "trại Caxưkin" (ở Niu Oóc Mỹ) của Hội thanh niên đạo Ki tô đã bị lãng quên.

[SaoVang]

Trong thời gian trù bị cho hội nghị thượng đỉnh, Chính phủ hai nước nhất trí sẽ thay thế hiệp định về vũ khí hạt nhân bằng những thoả thuận chung. Qua thảo luận, lãnh đạo hai nước đã gạt bỏ được những bất đồng còn tồn tại mà xem ra chỉ có ở tầm quyết sách cao nhất này mới giải quyết được.

Sau cuộc hội đàm sáng 24 tháng 11 tại phòng tắm nắng trên tầng hai, Brêgiơnép và Pho ký Thông cáo chung Xô-Mỹ, ra Tuyên bố chung về việc hạn chế vũ khí tấn công chiến lược.

Sau khi Tuyên bố chung được ký kết, Kítsinhgơ nói với các nhà báo: "Bản Tuyên bố chung này đánh dấu bước đột phá trong cuộc đàm phán về hạn chế vũ khí hạt nhân chiến lược mà chúng tôi đã mất công tìm kiếm trong suốt gần một năm nay". Theo Kítsinhgơ, trong hội nghị này, Liên Xô đã buộc phải có một nhượng bộ quan trọng đối với Mlỹ là thôi không đòi đưa hệ thống máy bay chiến đấu ở các căn cứ quân sự của Mỹ bố trí ở châu Âu vào hạn ngạch số bệ phóng. Bí thư báo chí của Nhà Trắng thì nói: "Việc mà Ních sơn làm ba năm làm không xong Pho thì làm xong trong ba tháng”.

Tổng thống Pho không dấu nổi vui mừng trước sự tiến triển của hội nghị Vlađivôxtốc. Theo ông, Brêgiơnép cho dù không được "cực độ hưng phấn" nhưng cũng "đủ nhiệt tình". Pho viết trong hồi kí của mình, khi các chuyên gia "giải quyết xong những vấn đề còn lại, chúng tôi sẽ kí hiệp nghị hạn chế vũ khí chiến lược giai đoạn hai". Ông còn kể khi người lãnh đạo Liên Xô tuyên bố "chúng tôi đã hoàn thành một công việc rất có ý nghĩa, trách nhiệm của chúng tôi chỉ là... hoàn tất văn kiện này (chỉ hiệp ước lâu dài)", thì ông đã rất lạc quan đáp lại rằng: "Đây là một bước dài hướng tới chỗ ngăn ngừa thảm hoạ hạt nhân"

Dư luận quốc tế hồi đó tuy đều "cảm thấy phấn khởi" về kết quả cuộc gặp gỡ này, nhưng cũng tỏ ý phải "đợi xem sao". Hãng thời sự Nhật Bản bình luận "Hai bên chỉ qui định số lượng vũ khí hạt nhân, còn về mặt chất lượng thì để lại thảo luận sau. Điều đó có nghĩa là hai bên vẫn dành sẵn con đường cho việc tăng cường quân sự chuẩn bị chiến tranh sau này".

Sau khi về Oasinhtơn, Tổng thống Pho trình bày vắn tắt tình hình chuyến thăm Liên Xô của mình trước 26 vị lãnh đạo của Quốc hội. Về chuyện vũ khí hạt nhân, ông nói trước khi nhận được thư tiếp theo của Kremli phải giữ bí mật con số chính xác về tên lửa và những tên lửa mang theo nhiều hạt nhân. Nhưng giới báo chí Mỹ dường như đã biết con số gần giống với con số theo hiệp định qui định.

Trong cuộc họp báo ở Nhà Trắng, Pho cảnh báo rằng, những thỏa thuận chung ở Vlađivôxtốc chỉ là một phương án hành động - chỉ là một bước đột phá để cuộc đàm phán khỏi bế tắc, chứ không thể được nhìn nhận như là "một chế độ cắt giảm vũ khí”. Theo Pho, mức qui định được cả hai bên chấp nhận hiên nay thấp hơn con số kế hoạch về vũ khí tấn công chiến lược của Liên Xô, cao hơn con số kế hoạch của Mỹ.

Trước khi họp hội nghị Vlađivôxtốc, giới báo chí phỏng đoán mục đích chính của hội nghị này là xúc tiến sự hiểu biết giữa Tổng thống Pho với Tổng bí thư Brêgiơnép và nhắc lại nghĩa vụ của hai bên đối với việc làm dịu tình hình căng thẳng. Bởi vậy, việc hội nghị kí kết hiệp định vũ khí hạt nhân đã làm cho mọi người rất bất ngờ. .

Trong tuyên bố chung ngày 24 tháng 11, người lãnh đạo hai nước Xô-Mỹ nhắc lại quyết tâm không để lỡ thời cơ tiếp tục cố gắng mở rộng và tăng cường hợp tác trên các lĩnh vực". Tuy ở Vlađivôxtốc Chính phủ hai nước chưa kí hiệp định về kĩ thuật kèm theo, nhưng trong hai năm Pho cầm quyền sau đó, hai nước đã kí 10 hiệp định mới hoặc điều chỉnh một số điều khoản hiện hành, có liên quan đến các lĩnh vực vận tải hàng không dân dụng hợp tác khai thác biển, đường dây nóng Oasinhtơn - Mátxcơva, mua bán lương thực v. v. . .

Tuyên bố chung một lần nữa cam kết tiếp tục xúc tiến "xác lập lại quan hệ Xô-Mỹ trên nguyên tắc chung sống hoà bình và bảo đảm an ninh của nhau, phát triển sự hợp tác kinh tế lâu dài giữa hai nước, đồng thời tỏ ra lạc quan đối với cuộc hội đàm về hiệp ước an ninh nhiều bên ở châu Âu.

Từ giữa thập niên 50, Chính phủ Liên Xô luôn mong muốn có một hiệp nghị giữa Đông Âu và Tây Âu để ổn định về lãnh thổ và an ninh. Sau hai năm đàm phán bàn bạc, rút cuộc Mỹ, Canađa và 33 nước châu Âu đã đồng ý sẽ kí kết văn kiện cuối cùng của Hội nghị an ninh và hợp tác châu Âu tại Hội nghị an ninh và hợp tác châu Âu tại Hội nghị thượng đỉnh Henxinki. Tổng thống Pho tới Phần Lan tham gia lễ kí vào ngày mồng 1 tháng 8 năm 1975.

[SaoVang]

Pho ở Henxinki

Ngày 15 tháng 7 năm 1975. Bầu trời trên sân bay vũ trụ Baicơnua (Trung Á Liên Xô ) trong veo. Đúng 12 giờ 20 phút theo giờ G, một quả tên lửa được phóng lên không trung đưa con tàu vũ trụ "Liên hợp" chở hai nhà du hành vũ trụ lên bầu trời. 7 tiếng rưỡi sau, tàu "Apôlô" của Mỹ chở 3 nhà du hành vũ trụ từ mũi Canavêrôn (bang Phơloriđa Mỹ) cũng bay lên bầu trời đuổi theo tàu vũ trụ "Liên hợp" của Liên Xô.

Vào hồi 16 giờ 12 phút theo giờ G, ngày 17 tháng 7, tàu "Liên hợp" và tàu "Apôlô" ghép nối với nhau thành công, trở thành một sáng tạo lớn trong lịch sử hàng không vũ trụ của loài người. Việc ghép nối hai con tàu vũ trụ của Mỹ và Liên Xô với nhau, những cái bắt tay trong không trung của các nhà du hành vũ trụ đã được sắp đặt rất tinh tế để phục vụ cho cuộc họp thượng đỉnh giữa hai nước sau đó hai tuần. Như tờ tuần báo "Thời đại" của Mỹ đã viết, đó là chuyến bay mang mục đích chính trị, nhiều hơn là thực chất, nhằm tăng thêm không khí thân thiện trước cuộc gặp gỡ thượng đỉnh giữa hai nước. Người ta đã gọi đó là "ngoại giao vũ trụ”.

Ngày 30 tháng 7, sau lễ khai mạc Hội nghị Thượng đỉnh về an ninh và hợp tác châu Âu họp ở Henxinki, Pho và Brêgiơnép tiện thể tiến hành ngay ở thủ đô Phần Lan "Hội nghị thượng đỉnh qui mô nhỏ" lần thứ hai. Hai vị đứng đầu hai nước Mỹ-Xô gặp nhau lần thứ nhất ở đại sứ quán Mỹ suốt 2 tiếng 15 phút. Lần hội đàm này đề cập đến vấn đề hạn chế vũ khí chiến lược, vấn đề Trung Đông và một số vấn đề về quan hệ song phương. Sau Hội đàm, hai bên đều tỏ vẻ hài lòng.

Ngày 1 tháng 8, các vị đứng đầu Nhà nước hoặc Chính phủ của 35 nước kí vào văn kiện cuối cùng dày 400 trang viết bằng 6 thứ tiếng. Sau lễ kí, khi trò chuyện với Tổng thống Pho, Brêgiơnép xúc động gần như chảy nước mắt..

Sáng sớm ngày mồng 2 tháng 8, Pho cùng các cộng sự từ khách sạn đi xe đến đại sứ quán Liên Xô hội đàm lần thứ hai với Brêgiơnép. Cuộc hội đàm kéo dài 3 tiếng 10 phút, quá thời gian dự định 1 tiếng 10 phút.

Hai buổi hội đàm diễn ra rất nhùng nhằng. Theo phương án Vlađivôxtốc, cuộc đàm phán Xô-Mỹ ở Giơnevơ được nối lại vào đầu năm 1975 nhưng đã gặp những khó khăn mới, nên trong hai cuộc gặp này ngoài việc thảo luận những bất đồng về việc thanh tra các vụ thử hạt nhân và các chủng loại tên lửa mang nhiều đầu đạn (những vấn đề này chưa giải quyết được ở hội nghị Vlađivôxtốc) lãnh đạo hai nước chủ yếu tập trung thảo luận hai vấn đề mới: vấn đề tên lửa tuần tra của Mỹ và vấn đề máy bay ném bom kiểu mới của Liên Xô.

Tên lửa tuần tra là một loại tên lửa mới không cần người điều khiển, tốc độ chỉ sau tốc độ âm thanh, tính cơ động cao, độ chuẩn xác cao. Loại đạn đạo này có thể phóng đi từ trên không, trên biển và trên đất liền, lại có thể bay ở tầm siêu thấp tránh được sự theo dõi của ra đa, do đó rất đáng tin cậy.

Chính phủ Liên Xô khăng khăng đòi hạn chế cự li bay của tên lửa tuần tra, đồng thời một mực cho rằng máy bay ném bom kiểu mới của mình không phải máy bay chiến lược, không nằm trong phạm vi hội đàm.

Phía Mỹ phản bác rằng, máy bay ném bom kiểu mới đó sau khi được tiếp dầu trên không có thể bay từ Liên xô đến đất Mỹ, do đó phải đưa vào hiệp ước vũ khí chiến lược.

Các nhà lãnh đạo hai nước thấy không thể đi đến hiệp nghị bèn giao các vấn đề đó cho ngoại trưởng hoặc các chuyên gia ở Giơnevơ tiếp tục thảo luận.

Khi các phóng viên đang đứng đợi trước đại sứ quán Liên Xô hỏi cuộc hội đàm về hạn chế vũ khí hạt nhân chiến lược có tiến triển hay không, Tổng thống Pho nói:

- Chúng tôi đã có được những bước tiến triển.

Sau khi hỏi phiên dịch xem Pho đã nói gì, Brêgiơnép nói to với các phóng viên:

- Đúng đúng. Đúng như vậy, các ông không thấy chúng tôi đang rất vui sao? Khó khăn duy nhất của chúng tôi là không đủ thời gian để giải quyết mọi vấn đề.

[SaoVang]

Khi chia tay với Tổng thống Pho, Brêgiơnép vui vẻ vỗ vai Pho:

- Chúc ngài bình an, lên đường thuận lợi.

Tổng thống Pho tổ chức họp báo ngay trên chuyên cơ "Không quân số 1". Ông cho biết ông và Brêgiơnép dùng 15 thời gian để thảo luận vấn đề hạn chế vũ khí chiến lược đã đạt được thỏa thuận "trên một số vấn đề thực chất", nhưng còn một số mặt "rất quan trọng" và "có tính chất quyết định" vẫn chưa nhất trí được.

Tổng thống Pho hi vọng trước khi hiệp định tạm thời năm 1972 hết kì hạn, sẽ kí kết được hiệp định về vũ khí hạt nhân tấn công vào năm 1976. Bằng những con đường khác, ông tiếp tục đàm phán với Liên Xô. Ông uỷ quyền cho Kítsinhgơ tháng 9 thương thuyết với Grômicô ở Niu Oóc, đồng thời yêu cầu các chuyên gia đẩy mạnh cuộc hội đàm ở Giơnevơ. Song những nỗ lực kể trên rốt cuộc vẫn chưa dàn xếp được những bất đồng còn tồn tại.

Tháng 1 năm 1976, Kítsinhgơ đi Mátxcơva trong một nỗ lực cuối cùng nhằm phá vỡ tình trạng bế tắc khi đó. Ông có vẻ thích phương án hai. Phương án hai chủ trương hạn chế ở mức nào đó máy bay ném bom kiểu mới của Liên Xô và tên lửa tuần tra của Mỹ, đồng thời cắt giảm 10% vũ khí hạt nhân. Xem chừng sắp sửa đạt được một hiệp nghị, như vậy thì Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ lại vin cớ an ninh quốc gia từ chối hiệp định đó. Do không có con đường nào khác để lựa chọn, Tổng thống Pho nêu ra một phương án thỏa hiệp mang tính chất quá độ. - Chính thức thông qua hiệp định Vlađivôxtốc năm 1974, vấn đề máy bay ném bom kiểu mới và tên lửa tuần tra gác lại sau này giải quyết tiếp. Đề nghị này của Mỹ bị Liên Xô từ chối.

Mặc dù các cuộc hội đàm Oasinhtơn, Mátxcơva, Vlađivôxtốc và Henxinki đều có tiến triển, nhưng việc đạt được một hiệp nghị cuối cùng về vũ khí hạt nhân tấn công trong nhiệm kì của Chính phủ Pho rõ ràng là không thể. Tình hình đó chứng tỏ, đàm phán để đạt được hiệp nghị dù là có giới hạn về những chính sách cơ bản gặp rất nhiều khó khăn, nhất là khi đòi hỏi hai bên phải có sự thoả thuận lớn trên những vấn đề trọng đại.

Thái độ lạc quan của Tổng thống Pho khi từ Vlađivôxtốc trở về sau này được chứng minh là quá sớm. Khi xuống sân bay quân sự Anđơrut, ông nói với mọi người rằng, Mỹ và Liên Xô đã đặt "nền móng vững chắc" cho hiệp ước hạt nhân mới. Báo chí cũng ầm ỹ lên, đây là một thắng lợi chính trị to lớn. Song, biến ý nguyện thậm chí cả những nguyên tắc đã được thỏa thuận thành nghĩa vụ thiết thực và cụ thể là điều khó khăn, sự phát triển trang bị tác chiến và kĩ thuật mới sẽ làm thay đổi thế cân bằng hạt nhân; vẫn còn đó những thế lực chính trị phản đối hạn chế vũ khí hạt nhân; trong giới chính trị, giới quân sự ở nước Mỹ nhiều người phản đối Mỹ-Xô hoà hoãn.

Tất cả những cái đó hợp sức lại ngăn cản việc kí kết trước cuối năm 1976 một hiệp ước khả thi, lâu dài về vũ khí hạt nhân tấn công. Bởi vậy, kế hoạch Brêgiơnép đi thăm Mỹ để kí kết một hiệp nghị như vậy đã phải hoãn lại nhiều lần và cuối cùng không thực hiện được.

Tổng thống Pho đã nhiều lần nêu câu hỏi "nếu... thì sẽ ra sao?" để bàn về sự thất bại của mình trong cuộc tranh cử Tổng thống năm 1976. Trong hồi kí của mình, ông tự hỏi:

Nếu chúng ta và Liên Xô kí được một hiệp ước hạn chế vũ khí chiến lược giai đoạn hai thì kết quả sẽ ra sao?

Brêgiơnép có thể đến Mỹ năm 1975. Nghĩa vụ của hai bên chúng ta đối với hòa bình lâu dài có thể trở thành nhân tố quyết định cục diện tháng 11 chăng?.

Quả là Tổng thống Pho và người lãnh đạo Liên Xô đã xích lại gần nhau, nhưng mức độ xích lại gần nhau đó chưa đủ để ảnh hưởng mạnh đến cuộc bầu cử Tổng thống ở Mỹ; vả lại, Thượng viện Mỹ có thông qua hiệp ước đó hay không cũng chưa thể biết được.

[SaoVang]

Tổng thống Pho ở châu Á

Tháng 12 năm 1975, Tổng thống Mỹ Pho đi thăm châu Á.

Sau chuyến đi quan trọng của Tổng thống Níchsơn năm 1972, Pho cũng từng với tư cách là nghị sĩ đến thăm Trung Quốc, nên đối với Trung Quốc ông không phải là khách lạ. Trong lần đi thăm đó, ông và Hen Bơ gơ lãnh tụ phe đa số trong Hạ viện Mỹ đã hội đàm suốt 3 tiếng đồng hồ với Thủ tướng Chu Ân Lai về các vấn đề chủ nghĩa phiêu lưu ngoại giao của Liên Xô, tương lai của Đài Loan, vai trò của Mỹ ở Viễn Đông sau chiến tranh Việt Nam. Nhưng ông chưa được gặp Mao Trạch Đông.

Tháp tùng Tổng thống Pho trong chuyến đi thăm Trung Quốc lần này gồm có đệ nhất phu nhân, Quốc vụ khanh Kítsinhgơ, cố vấn an ninh quốc gia Scốtlốp, chủ nhiệm phòng liên lạc của Mỹ ở Bắc Kinh Gioócgiơ Bu sơ.

Trong chuyến thăm 5 ngày này, Tổng thống Pho đã có cuộc gặp không chính thức trong hai tiếng đồng hồ với Chủ tịch Mao Trạch Đông trên 80 tuổi, hai người đã trao đổi những vấn đề song phương và đa phương. Lần này, người lãnh đạo Trung Quốc tỏ thái độ rõ ràng là Trung Quốc rất quan tâm đến việc Liên Xô thi hành chính sách chi phối thế giới.

Do Chu Ân Lai ốm nặng nằm viện, trong 3 ngày sau đó Tổng thống Pho hội đàm với Phó thủ tướng Đặng Tiểu Bình, suốt 8 tiếng đồng hồ. Ngoài việc giải tỏa được bất đồng về vấn đề Mỹ hoà hoãn với Liên Xô, hai ông còn thảo luận những biện pháp quán triệt Thông cáo Thượng Hải năm 1972, vạch ra một phương án bình thường hóa hoàn toàn quan hệ ngoại giao.

Về việc giải quyết vấn đề Đài Loan, hai bên không nêu ra sáng kiến gì mới. Trong việc yêu cầu Mỹ thiết lập quan hệ ngoại giao chính thức, đầy đủ với Trung Quốc, Đặng Tiểu Bình vẫn giữ thái độ tự kiềm chế. Khi thăm dò vấn đề vận dụng chính sách bình đẳng trong các lĩnh vực có lợi ích của cả hai nước, hai nhà lãnh đạo còn nghiên cứu những cơ hội tạo nên mối quan hệ chặt chẽ Âu-Mỹ, sự cần thiết duy trì địa vị mạnh mẽ của Mỹ ở Nhật Bản, và bày tỏ sự lo ngại về chủ nghĩa bá quyền (chủ nghĩa bành trướng) của Liên Xô ở nhiều nơi như Ănggôla, v. v…

Hai bên còn thảo luận vấn đề bình thường hóa quan hệ giữa Oasinhtơn và Bắc Kinh. Đặng Tiểu Bình đưa ra phương án: Mỹ công nhận hoàn toàn và lập quan hệ ngoại giao chính thức với nước Cộng hoà Nhân dân Trung Hoa, đồng thời Mỹ có thể thông qua các cơ cấu phi Chính phủ duy trì quan hệ kinh tế và văn hóa với Đài Loan.

Theo Tổng thống Pho, đặc điểm của những cuộc hội đàm này là thẳng thắn, toàn diện và có tính chất xây dựng. Lần gặp gỡ này không đưa ra được sáng kiến gì có ý nghĩa, không kí kết hiệp định, không ra Tuyên bố chung. Thông cáo Thượng Hải vẫn là cơ sở của quan hệ Trung-Mỹ. Mục đích chính của chuyến thăm này là tạo cơ hội cho Pho gặp và đánh giá người lãnh đạo Trung Quốc, một lần nữa xác nhận sự phát triển hài hòa về quan hệ và chính sách giữa hai nước, giữ mối liên hệ ở cấp cao nhất như đề nghị của Tổng thống Ních sơn.
Pho và các cộng sự ngày mồng 5 tháng 12 rời Bắc Kinh đi thăm chính thức Inđônêxia và Philippin (từ 5-7 tháng 12), sau đó qua Haoai về nước.

[SaoVang]

Ngày mồng 7 tháng 12, Pho tham gia hoạt động kỉ niệm Ngày Trân Châu cảng của hải quân. Ở đó, ông tuyên bố "Học thuyết Thái Bình Dương chung sống hoà bình với tất cả các quốc gia, không đối kháng với bất kì quốc gia nào". Ông đưa ra những mục tiêu cơ bản cho chính sách của Hoa Kỳ ở Viễn Đông: bình thường hóa quan hệ với nước Cộng hoà Nhân dân Trung Hoa; thắt chặt quan hệ bạn bè với Nhật Bản; ổn định thế cân bằng dựa trên cơ sở duy trì sức mạnh và vai trò lãnh đạo của Mỹ; giải quyết vấn đề Triều Tiên và những vấn đề nổi cộm nhất ở Đông Nam Á; đẩy mạnh tiến trình hợp tác kinh tế.

Chuyến đi thăm Trung Quốc của Tổng thống Pho chưa giành được những bước tiến triển đáng kể về thực chất của những điều nói trên. Trên đường bay về nước, Pho rỉ tai với các phóng viên rằng chuyến đi Trung Quốc "không mất cái gì mà cũng chẳng được cái gì".

Pho đã kế thừa kiểu ngoại giao qua hội nghị thượng đỉnh do Nichsơn khởi xướng, duy trì được các cuộc hội đàm và các mối liên hệ với các vị đứng đầu của Mátxcơva và Bắc Kinh. Thời kỳ Pho đương quyền, tiến trình hoà hoãn được duy trì, thậm chí được thúc đẩy, song những vấn đề mà ông quan tâm nhất như ký kết những hiệp định mậu dịch toàn diện với điều kiện ưu đãi đặc biệt (tối huệ quốc) và hiệp nghị hạn chế lâu dài vũ khí hạt nhân tấn công thì vẫn chưa có được sự tiến triển nào có tính chất đột phá.

Thế lực chống lại chủ trương hoà hoãn ở trong nước Mỹ (phái tự do và phái bảo thủ) liên tục tiến hành công kích. Tổng thống Pho và Quốc vụ khanh Kitxinhgơ tuy dốc hết sức làm cho cuộc hội đàm về hạt nhân thu được kết quả, song nhiều vấn đề chính sách chưa giải quyết được, rồi sự bất đồng về việc kiểm soát hạt nhân, việc nghiên cứu chế tạo vũ khí mới, những vấn đề chi tiết khó giải quyết mới nảy sinh, v.v. đã vít chặt con đường tiến tới hợp tác về hạt nhân.

Cuối năm 1976 hàng loạt câu hỏi về tiến trình ngoại giao ở cấp thượng đỉnh đặt ra cho nước Mỹ. Phải chăng do địa vị yếu kém của Tổng thống Liên Xô muốn chờ đến cuộc bầu cử tháng 11 với hy vọng Tổng thống có thể khống chế nổi phái chống đối trong nước. Hay là Liên Xô muốn chờ đợi người kế nhiệm ông Pho dành cho Liên Xô những nhượng bộ khảng khái hơn?

Tinh thần hoà hoãn phải chăng đã vượt qua đỉnh cao phát triển và bắt đầu đi xuống? Việc gắn với chính trị đã ngăn cản đi đến hiệp nghị về vũ khí hạt nhân? Chưa đạt được thoả thuận là do Chính phủ hai nước bất đồng đến mức không thể giải quyết được hay là do thế lực phản đối của giới quân sự quá mạnh? Giai đoạn cuối cùng của cuộc đàm phán về khống chế vũ khí hạt nhân không thực hiện được phải chăng do tác động tổng hợp của các nhân tố. hòa hoãn lúc thịnh lúc suy, sự tranh chấp chính trị trong nội bộ nước Mỹ, lo sợ trong sự cân bằng tiềm ẩn sự mất cân bằng?

Vào thời gian cuối nhiệm kỳ của Chính phủ Pho, người ta dự đoán rằng cuộc hội đàm về hạn chế vũ khí chiến lược giai đoạn 2 đã hoàn thành được 90%. Vậy mà sau đó phải 2 năm rưỡi mới giải quyết được 10% vấn đề còn lại và hiệp ước mới được ký kết!

[SaoVang]

II. CUỘC "TIẾP XÚC" MỚI GIỮA ĐÀI LOAN VÀ LIÊN XÔ

Lui lại đến Đài Loan

Sau lần đến Đài Loan vào tháng 10 năm 1968, Vích to Lui lại đến Đài Loan hai lần nữa, một lần vào tháng 12 năm 1974 và lần sau vào nửa đầu năm 1975.

Cuốn "Châu Á hiện đại" của Nhật Bản xuất bản ngày 15 tháng 7 năm 1975 cho rằng chuyến đi lần sau của Vichto Lui thể hiện "sự câu kết mới" giữa Liên Xô và Đài Loan, "là một phần trong âm mưu của Liên Xô muốn tách Đài Loan ra khỏi Trung Quốc". Trước đó, tờ "Tinh đảo văn báo" của Hồng Công tiết lộ, "nhà thơ" Liên Xô Eptusencô tháng 6 năm 1973 cùng với "đại diện Đài Loan" gặp nhau ở Hồng Công, hai người đã có một cuộc "hội đàm bí mật không để lại tài liệu ghi chép". Liên Xô còn qua các nhân viên sứ quán của mình ở Thái Lan tiếp xúc với tàn quân sư đoàn 93 Tưởng lẩn quất ở miền bắc Thái Lan.

Theo báo chí Nhật Bản tiết lộ, Liên Xô từ năm 1973 tăng cường tiếp xúc với "bang Đài Loan" ở Nhật Bản, qua họ Liên Xô và Tưởng Giới Thạch liên lạc và câu kết với nhau. Tuần báo "Người sứ giả tin cậy” của Nhật tháng 3 năm 1975 đưa tin, Liên Xô đang lợi dụng Thủ tướng Nhật Bản Sa tô Aysaku và các nghị sĩ "phái thân Đài Loan" trong Đảng dân chủ Tự do để thuyết phục Tưởng Giới Thạch. Theo báo đó, chuyến đi Đài Loan đầu năm của Thủ tướng Nhật có liên quan với cuộc hội đàm giữa ông với Côxưghin hồi tháng 12 năm 1973. Liên Xô còn lợi dụng các dịp hội thảo về "Bảo đảm an ninh và hoà bình châu Á" tổ chức trong các năm 1973 và 1974 ở Tôkyô và Mátxcơva để tiếp xúc với những người đứng đầu "Hiệp hội văn hóa dân tộc Nhật Hoa".

Ngoài ra Liên Xô trực tiếp hoặc nhờ các nước vệ tinh Đông Âu mời các quan chức Đài Loan đến Mátxcơva và Đông Âu. Trong số những người được mời sang Mátxcơva có Mãi Bân, tác giả "Tiểu thuyết lịch sử" nhiều kỳ của "Trung Quốc thời báo" Đài Loan (bút danh của Mã Bân là Nam Cung Bác); Lương X. Thư ký "Tổng công đoàn" Hồng Công; Phan Trọng Quy "nhà Hồng học" sống ở Hồng Công và một số phần tử thân Tưởng đã từng sống ở Mỹ. Những người được mời đến Đông Âu có Phí Hoa phó chủ nhiệm "Hội hợp tác kinh tế quốc tế” Đài Loan; Dương Bá Tiên nhà vật lí đã từng ở Mỹ; Bốc Thiếu Phu, nhà báo ở Hồng Công. Liên Xô còn thông qua Từ Hanh "uỷ viên lập pháp của Hồng Công, Ma Cao" lôi kéo một số người ở Hồng Công "đi du lịch" Liên Xô .

Tờ Tinh đảo văn báo Hồng Công ngày 29 tháng 6 năm 1975 dẫn lời của "nhân sĩ thạo tin" nói "nguyên nhân chính khiến Liên Xô liếc mắt đưa tình với Chính phủ Quốc dân đảng là muốn mượn căn cứ hải quân của Đài Loan.".

[SaoVang]

Đài Loan và những lời lẽ lấy lòng Liên Xô

Sau khi Mỹ công bố thông cáo Tổng thống Pho sẽ thăm Trung Quốc vào năm 1975, từ cuối tháng 11 năm 1974, phía Đài Loan lại bắt đầu tung ra những lời lẽ lấy lòng Liên Xô. Ngày 13 tháng 12 năm 1974, "Trung ương nhật báo" của Quốc dân đảng đăng bài của Quách Định Ngũ, giáo sư kiêm chủ nhiệm khoa chính trị trường đại học Niuoóc của Mỹ, kêu gào "Trung Hoa Dân Quốc tiếp xúc đàm phán với Nga Xô - kẻ thù của Trung Cộng, để phá vỡ thế bị cô lập, mở ra một cục diện mới", "thời cơ này rất lớn" " cần phải lợi dụng triệt để".

Tháng 1 năm 1975, tờ báo này còn đăng quảng cáo tuyên truyền cho cuốn sách "Người ngày ở Lêningơrát” của Phan Trọng Qui viết sau chuyến đi Liên Xô. Ngày 28 tháng 7, tờ "Tự lập văn báo" nhân danh người phát ngôn những quan điểm của "Hoa kiều và lưu học sinh ở châu Âu” đã chủ trương "vận dụng mạnh hơn đường lối ngoại giao mềm dẻo, biến kẻ thù của kẻ thù thành bạn của chúng ta". Tạp chí "Đông Triều’ xuất bản ở Mỹ trong bài "Sau khi Trung - Mỹ đoạn tuyệt quan hệ ngoại giao" tháng 1 năm 1975, tuyên truyền cho "một nguyên tắc mới của nền ngoại giao mới trong tương lai của Đài Loan là đột phá vào nền ngoại giao của các nước xã hội chủ nghĩa Đông Âu và Nga Xô".

Năm 1975, nguyệt san "Thời đại mới” số tháng 5 xuất bản ở Đài Bắc ra chuyên san "Vô cùng thương tiếc Tưởng công" trong đó tập hợp rất nhiều bài biết hô hào "kính cẩn tuân theo di huấn của Tưởng công". Toàn bộ cuốn tạp chí từ bìa đến các trang bên trong đều in băng tang đen, nhưng trong đó lại có một bài bàn về "nền ngoại giao" của Đài Loan đi ngược lại "di huấn của Tưởng công". Bài đó có đoạn viết: 

“Chúng ta nên thực hiện một nền ngoại giao đa phương hoá, một nền ngoại giao mềm dẻo, không thể chỉ tập trung trong quan hệ giữa ta và Hoa Kỳ. Hoa Kỳ tuy vẫn tỏ ra duy trì quan hệ với chúng ta, tôn trọng hiệp ước giữa họ với chúng ta, nhưng đồng thời lại dồn sức vào việc bình thường hoá quan hệ Mỹ - Phỉ (chỉ Trung Quốc)...

Đối phó lại dòng nước ngầm đó của Hoa Kỳ chúng ta phải dọi lại nhà trước lúc trời mưa. Quốc sách của chúng ta là thu phục đại lục, tiêu diệt cộng sản. Với điều kiện không vi phạm quốc sách đó và để tăng cường thực lực chống cộng phục quốc, việc điều chỉnh ở mức độ thích hợp đường lối ngoại giao, vận dụng linh hoạt về sách lược nhằm thích ứng với tình hình chính trị quốc tế đang biến động là điều có thể được”.

Tác giả bài viết có nhan đề "Mối quan hệ tam giác Mỹ-Xô-Mao và các nước đồng minh châu Á của Mỹ” này là Chu Húc, phó giáo sư khoa ngoại giao Đại học chính trị Đài Loan. Đoạn văn trên tuy không nhắc đến "Liên Xô" hoặc "Nga Xô", "nước Nga" " Đế quốc Nga", nhưng rõ ràng kêu gọi bắt tay với Liên Xô. Trong tự điển của báo chí Đài Bắc, "Ngoại giao đa phương”, "ngoại giao mềm dẻo” đồng nghĩa với phá bỏ nguyên tắc cứng nhắc, kết bạn với Liên Xô .

Ngày 1 tháng 7, tờ "Liên hợp báo" Đài Loan đăng bài nói của Tưởng Kinh Quốc tại Hội nghị tổng kết của quân đội tổ chức vào hạ tuần tháng 6, trong đó Tưởng Kinh Quốc khẳng định: chính sách chống Cộng của Quốc dân đảng không bao giờ thay đổi, hai cánh cửa sẽ đóng chặt vĩnh viễn, đó là "tuyệt đối không hòa đàm với Phỉ (tức Trung cộng), tuyệt đối không giao thiệp với đế quốc Nga.

Nhưng đến hạ tuần tháng 7, tờ "Từ lực văn báo" Đài Loan cho đăng liền hai bài, nội dung chủ trương thực hiện nền "ngoại giao mềm dẻo". Hai bài đó đều của Lâm Hạnh Nhất, phóng viên của tờ bào đó. Điều đáng chú ý là lần này tác giả nêu đích danh đối tượng của nền "ngoại giao mềm dẻo" đó là Liên Xô. Bài của Lâm Hạnh Nhất đăng ngày 24 tháng 7 có những đoạn:

"Tình hình quốc tế trước mắt chúng ta vô cùng nguy kịch, Mao Cộng (tức Trung Cộng) đang rắp tâm lợi dụng chỗ yếu trong nền ngoại giao chúng ta để tấn công chúng ta. Trong tình hình biến động như vậy, không có việc gì gấp bằng ngoại giao, ngoại giao hiện nay phải mềm dẻo hơn nữa, không nên cứ một mực nhấn mạnh "không thay đổi”, nếu không chúng ta ngày càng lúng túng và bị cô lập trên trường quốc tế".

[SaoVang]

“Xét trên phương diện thù và bạn, đường lối ngoại giao của ta rất khó thích ứng. Chúng ta xem các nước bè bạn của Trung Cộng phần lớn là kẻ thù của ta, còn các nước bè bạn của ta lại không coi Trung Cộng là kẻ thù. Kẻ thù lớn nhất của Mao Cộng là tập đoàn Liên Xô, chúng ta cũng coi tập đoàn Liên Xô là kẻ thù, tình hình đó rất bất lợi cho ta."

"Chúng ta không nên nhập cục làm một chủ nghĩa cộng sản và nhân dân của nước cộng sản. Chúng ta chống Mao Cộng và chủ nghĩa cộng sản phải chăng là một việc khác với việc coi là thù tất cả các quốc gia cộng sản và nhân dân của họ”

"Hiện nay, những nước thân với Liên Xô đều coi Mao Cộng là kẻ thù, những nước thân Mao Cộng thì chống Liên Xô, trong tình hình đó, đường lối ngoại giao và tuyên truyền đối với ngoại giao hiện nay của chúng ta không nên gộp Mao Cộng và Liên Xô vào làm một, đều coi là kẻ thù. Tuyên truyền như vậy chẳng gây thiệt hại gì cho kẻ thù, mà cũng chẳng có lợi gì cho chúng ta."

"Viết đến đây, tôi nhớ đến một câu nói của Uỷ viên lập pháp Trương Cửu Như. Năm trước, Trương Cửu Như đã kiến nghị với Chính phủ rằng ngoại giao hiện nay của chúng ta cần nhạy bén linh hoạt, mềm dẻo. Ông nói, trong quá trình phấn đấu thu hồi đại lục, giữ vững hoà bình thế giới, chúng ta "không nên căn cứ vào sự khác nhau về thể chế chính trị và quan hệ lịch sử giữa các nước để hoan nghênh hay phản đối." ông còn nói; "hiện nay không có gì khẩn cấp bằng việc lợi dụng thời cơ, biến kẻ thù của kẻ thù thành bạn của ta."

Sau khi đăng bài đó vào ngày 24 tháng 7, tờ "Tự lập văn báo" hình như sợ nói chưa hết ý, ngày 28 tháng 7 đăng tiếp một bài khác của Lâm Hạnh Nhất, cũng lại tấn lại điệu nhạc "ngoại giao mềm dẻo": "Chúng ta phải hết sức tranh thủ bạn bè quốc tế, áp dụng một đường lối ngoại giao mềm dẻo hơn, biến kẻ thù của kẻ thù thành bạn của chúng ta, để phá âm mưu của Trung Cộng, mở ra một tình thế mới trong quan hệ ngoại giao."

Đồng thời, chính quyền Đài Loan dùng lại Chu Thư Khải trước đây hạ bệ vì tuyên truyền cho việc "ôm hôn bọn ma quỷ”. Bài "Chu Thư Khải rất có cá tính" đăng ở tạp chí "Bản tin Trung Quốc" Đài Loan số ra trung tuần tháng 6 viết: " Cựu Bộ trưởng ngoại giao Chu Thư Khải hiện giữ chức Uỷ viên chính vụ của viện hành chính là một nhân vật rất có cá tính... Gần một năm nay, ông được viện trưởng Tưởng Kinh Quốc trọng dụng, được tham dự những việc cơ mật." Xem ra, trên thực tế Chu Thư Khải đã trở thành cố vấn hàng đầu của Tưởng Kinh Quốc. Rất khó tưởng tượng rằng trong "cẩm nang” của vị cố vấn này lại không có "diệu kế” dựa vào Liên Xô .

Ngoài ra, Đài Loan đã phóng thích Viên Cẩm Đào quốc tịch Hoa, phóng viên hãng AFP bị tố cáo là gián điệp của Liên Xô, đồng thời tung tin sẽ triển khai mậu dịch với Liên Xô. Tờ "Nam Hoa tảo báo" ngày 21 tháng 7 dựa vào "nguồn tin đáng tin cậy" cho biết, Đài Loan trên cơ sở một "chính sách mậu dịch mềm dẻo" có thể xem xét khả năng xây dựng quan hệ mậu dịch với bất kỳ quốc gia nào trong phe Liên Xô."

Hoạt động lôi kéo Đài Loan của Liên Xô bộc lộ ý đồ của họ muốn nhanh chóng câu kết với Đài Loan; Nhưng xét về các mặt chính trị , quân sự và kinh tế, Đài Loan chưa thể tách ra không dựa vào Mỹ, mà Mỹ cũng không thể bỏ mặc Đài Loan ngay.

Sau khi Tưởng Giới Thạch chết, Tưởng Kinh Quốc cũng cần có một thời gian để ổn định tình hình, củng cố địa vị thống trị của mình. Về vấn đề câu kết với Liên Xô, trong nội bộ Quốc dân đảng cũng có những lực lượng ngăn cản. Tờ "Trung Hoa tạp chí” do Uỷ viên lập pháp Hồ Thu Nguyên chủ trì, đầu năm 1975 đã công khai công kích "liên Nga" là "ảo tưởng’, là "tự thiêu’.

Trong tình hình đó mặc dù Tưởng Kinh Quốc hô hào cần đẩy mạnh "ngoại giao mềm dẻo", nhưng vẫn không dám phá vỡ hiện trạng của Đài Loan, không dám phiêu lưu mạo hiểm, không dám công khai câu kết với Liên Xô. Có người đã bình luận như sau: " lời lẽ và điệu bộ lấy lòng Liên Xô của Đài Loan hồi đó, cũng giống như những động tác của họ trước và sau khi Nichsơn thăm Trung Quốc năm 1972, đều xuất phát từ một động cơ; sợ bị Mỹ bỏ rơi, muốn dùng thủ đoạn đó để giữ chặt lấy Mỹ, ngăn cản Pho thăm Trung Quốc."

Đúng như bài của “Trung ương nhật báo" đã viết, chủ yếu là muốn đạt được mục đích "dĩ độc trị độc". Tuy nhiên, Liên Xô đã lợi dụng tâm lý đầu cơ đó của Đài Loan và mâu thuẫn xuất hiện trong quan hệ Mỹ - Tưởng để tăng cường hoạt động của họ, còn Đài Loan vì lợi ích và nhu cầu của mình cũng không từ bỏ việc câu kết ngầm với Liên Xô. Do đó, quan hệ Xô-Tưởng sau này, đặc biệt là động hướng của Liên Xô luôn luôn biểu hiện rất tinh vi.

[SaoVang]

Liên Xô tìm cách "tiếp cận đa phương” với Đài Loan

Ngày 9 tháng 7 năm 1977, tuần báo "Tân văn thiên địa" của Hồng Công đăng bản tin Tôkyô với tiêu đề: "Quan chức Nga ở nước ngoài tìm mọi cách tiếp cận ta" (chỉ Đài Loan ), toàn văn như sau:

Năm 1976, một hôm hai quan chức của đại sự quán Liên Xô ở Nhật Bản đến Hiệp hội quan hệ Á Đông tìm một cán bộ trong Hiệp hội. Khi đó, cán bộ đó đi vắng, hai quan chức nọ để lại danh thiếp rồi đi.

Ngày hôm sau, hai quan chức nọ lại tới và tìm được cán bộ phụ trách kia. Hai quan chức Liên Xô ngỏ ý nhờ đặt mua giúp họ báo chí của ta (chỉ Đài Loan) và đưa luôn tiền trước. Vị cán bộ của Hiệp hội bảo họ: nước tôi là nước tự do dân chủ, bất kỳ ai cũng có thể trực tiếp đặt mua ở toà báo. Nói xong, vị cán bộ nọ lấy kéo cắt tên báo và địa chỉ toà soạn đưa cho hai vị kia để họ trực tiếp đến đặt.
Song hai vị quan chức kia vẫn muốn nhờ đặt hộ. Cán bộ của Hiệp hội quan hệ Á Đông cảm thấy kỳ quặc tai sao có việc đặt báo cũng cứ phải nhờ qua, vặn hỏi mới biết hai vị này là người Liên Xô.

Rõ ràng hai quan chức Liên Xô này nói muốn "đặt báo" chỉ là cái cớ mà thôi. Chẳng qua họ chỉ muốn thăm dò thái độ của ta, và tìm cách tiếp cận với người của ta.

Các quan chức Liên Xô làm việc ở nước ngoài rất thận trọng khi hoạt động nơi mình cư trú, đặt biệt là đối với những nước chưa có quan hệ ngoại giao. Lần này họ mượn cớ nhờ đặt báo để đến Hiệp hội quan hệ Á Đông, có thể là do ý của cấp trên họ. Đủ thấy Liên Xô đã hao tổn tâm trí để tìm cách tiếp cận chúng ta.

Những năm gần đây, quan chức Liên Xô làm việc ở nước ngoài đã dùng mọi cách để tiếp cận với quan chức của ta làm việc ở đây. Phương pháp thường nghe nói nhất là lợi dụng các dịp tiệc tùng ngoại giao để tìm cách tiếp cận với người của ta nhưng người của ta giữ vững nguyên tắc, lập trường, vẫn không để ý tới.

Qua đó việc làm của Liên Xô đủ thấy giữa Liên Xô và Trung Cộng mâu thuẫn nhau rất sâu sắc, nếu không chắc họ không thể tuỳ tiện tiếp xúc với "kẻ thù” của cộng sản. Lý do thứ hai là Liên Xô mưu toan phát triển thế lực ở Thái Bình Dương. Trước kia nghe nói Liên Xô rất muốn sử dụng các căn cứ của ta để tăng cường sức mạnh của họ.

Ta là nước tự do dân chủ, không đội trời chung với cộng sản, càng không thể thoả hiệp và giao thiệp với họ. Chính phủ đã nhiều lần tỏ rõ lập trường đó. Liên Xô liếc mắt đưa tình, ta không cần ngó ngàng tới. Có điều là một nước dân chủ, Mỹ càng cần phải cảnh giác hơn, đó là việc Liên Xô đang ra sức mở rộng thế lực ở Thái Bình Dương. Nếu để họ thực hiện được điều đó sẽ là mối đe doạ lớn sau này đối với Mỹ và thế giới tự do.

Khi giải quyết vấn đề chính sách đối với Trung Hoa, Mỹ càng cần phải xem xét thận trọng, phải xét tới nhân tố Liên Xô phát triển thế lực ở Thái Bình Dương. Nếu Mỹ vì chuyện "bình thường hoá quan hệ" với Trung Cộng mà rút quân khỏi Trung Hoa Dân Quốc, thậm chí xé bỏ Hiệp ước phòng thủ chung Trung - Mỹ, khiến khu vực Đài Loan trở thành khoảng trống trong thế cân bằng quốc tế, rất có thể Liên Xô sẽ tìm cách lấp chỗ trống đó. Đến khi đó chẳng những làm cho khu vực Thái Bình Dương càng trở nên căng thẳng, mà còn có thể trực tiếp đe doạ cả Mỹ và Trung Cộng, lúc đó Mỹ có hối cũng đã muộn?