Ngọn lửa chiến tranh lạnh - Tập 2

[SaoVang]

Apasi, công kích!

Pauoen không muốn ngồi lì ở trung tâm tác chiến như kiểu túc trực linh cữu. Thời gian đem quân tới Panama, ông và Chenni đã phải chỉ huy tác chiến đúng như vậy. Giờ đây, Chenni đang ngồi trên văn phòng tầng trên. Trước 7 giờ tối, Pauoen vẫn ngồi cả tiếng đồng hồ lại văn phòng của mình.

Mấy tiếng đồng hồ sau, Pauoen mới được biết mọi thứ đã xảy ra như thế nào. Shiwazkôp phụ trách chỉ huy chiến trường, đã báo cáo tình hình về Oasinhtơn.

Trong lãnh thổ Irắc sát với đường biên giới Xêút - Irắc sắp tới 3 giờ sáng. Một máy bay trực thăng chiến đấu "Apasi" của lục quân Mỹ chỉ còn cách nhà máy điện nằm bên cạnh một trạm ra-đa phòng không bảo vệ Bát-đa 12 cây số Đây là mục tiêu đầu tiên của cuộc chiến tranh.

Phi công qua bộ truyền cảm tia hồng ngoại nhìn thấy tòa nhà này giống như một vũ trường nhỏ trên đường chân trời. Đồng hồ đo của phi công hiện ra rõ ràng, tên lửa "Lửa địa ngục" của anh ta, bay tới mục tiêu chỉ cần 20 giây. Anh ta bấm nút, mồm nói "Satđam, cho ông quả tên lửa này!”. Trên màn huỳnh quang, anh ta nhìn thấy tên lửa "Lửa địa ngục" bay tới khoảng không trên công trình kiến trúc, rồi lao xuống như một mũi tên. Vũ trường nhỏ ấy phút chốc tan tành, một khoảng trống hiện ra trên màn huỳnh quang ra đa của anh ta.

Tại Nhà Trắng, Bus, Brunte, Sônunu... ngồi theo dõi ti vi trong thư phòng nhỏ cá nhân của Tổng thống sát cạnh văn phòng hình bầu dục. Lẫn trong tiếng la hét của các phóng viên vẫn còn ở lại khách sạn Bát đa, có thể nghe thấy liên tiếp những tiếng nổ lớn. 

Bus thở một hơi dài khoan khoái, nói: Đúng như đã dự định.

Chiến tranh vùng Vịnh chỉ kéo dài 42 ngày, ba giai đoạn chiến tranh bằng không quân chiếm 38 ngày, chiến tranh mặt đất trước khi Bus tuyên bố ngừng bắn chỉ có 4 ngày. Quân Mỹ và quân đội đa quốc gia tấn công vào Côoét và miền nam Irắc, tiêu diệt quân đội của Satđam, đánh tan lực lượng bảo vệ nước Cộng hòa, áp đặt điều kiện hoà bình, làm chết cả vạn người Irắc. Côoét được "giải phóng”.

Tháng 8 năm 1991, Bộ Quốc phòng Mỹ trong một buổi họp báo, đã công bố tình hình thương vong của quân Mỹ trong cuộc chiến tranh này: 148 người chết, 467 người bị thương.

Đây là cuộc chiến tranh đầu tiên dùng oanh tạc trên không để quyết định thắng bại trong lịch sử thế giới.

[SaoVang]

Chương XIV
"CHIẾN TRANH LẠNH" ĐÃ PHÁ HUỶ BỨC TƯỜNG BECLIN,
LIÊN XÔ KHÔNG CÒN LÀ NƯỚC LỚN HÙNG CƯỜNG NỮA.
PHƯƠNG TÂY RÊU RAO: "DIỄN BIẾN HOÀ BÌNH",
ĐẶNG TIỂU BÌNH NÓI: GIỮ VỮNG TRẬN ĐỊA

I. BỨC TƯỜNG BÉCLIN SỤP ĐỔ

Nợ nước ngoài làm nguy ngập chính quyền Đông Béclin

Đấy là vào lúc 22 giờ 30 phút ngày 9 tháng 11 năm 1989, không biết có bao nhiêu người Béclin không hề bị ai ngăn cản đã vượt qua bức tường Béclin, say sưa trong không khí ngày hội cuồng nhiệt. Đối với toàn thế giới, ngày hôm nay là một trong những ngày trọng đại của thế kỷ này. Nhưng không ai biết được những hoạt động hậu trường đầy tình tiết lắt léo trước ngày hôm ấy, đàm phán thất bại, một loạt sự hiểu lầm và thành công thật bất ngờ.

Ngày 9 tháng 11 năm 1994, tuần báo "Người quan sát mới" của Pháp đã đăng bài viết với nhan đề "16 ngày thay đổi thế giới”. Tác giả Păngsơ Nôvin đã thu thập được tình hình về hai tuần đẩy nhanh sự tan rã của Liên Xô, từ nhân vật chủ yếu của tấm bi hài kịch lịch sử này, từ phòng  lưu trữ hồ sơ của Cộng hòa Dân chủ Đức và từ những chuyên gia về thống nhất nước Đức.

Ngày 24 tháng 10 năm 1989, thượng tá Bộ an ninh quốc gia, Bộ trưởng tài chính giấu mặt, người cung cấp ngoại hối chính của Dân chủ Đức Alếchxđrơ Sáccô Glôtđơcôpski từ Béclin đến Bon. Hơn 20 năm này ông đã bí mật giao dịch với Liên bang Đức. Hôm nay, ông lại càng thích thú, vì chuyến đi này quan hệ đến sự sống còn của chính quyền.

Vào mùa hè năm nay, chính quyền Đông Béclin đã chao đảo rệu rã, cách chức Hônêchcơ chẳng giải quyết được gì, Dân chủ Đức đã lâm vào hỗn loạn, hàng vạn người Đông Đức thông qua Hungari và sứ quán Liên bang Đức ở Praha trốn sang Liên bang Đức. Cả nước khắp nơi biểu tình tuần hành, yêu cầu bầu cử tự do, nhất là yêu cầu được tự do đi Liên bang Đức. Tình hình chính trị cực kỳ căng thẳng, tình hình kinh tế vô cùng nguy ngập. Chỉ có Sáccô biết, chỉ mấy tuần nữa thôi Dân chủ Đức không thể nào trả nổi nợ nước ngoài. Để ổn định lòng dân, ngăn chặn làn sóng chạy ra nước ngoài và bổ sung quốc khố, lãnh đạo Cộng hòa dân chủ Đức đã tưởng tìm được cách giải quyết, đồng ý vén một phần "bức màn sắt". Caren, người kế nhiệm Hônêchcơ tuyên bố sẽ đưa ra dự thảo luật tự do du lịch trước lễ giáng sinh. Ông bí mật uỷ thác cho Sáccô thảo luận vấn đề này với Bon.

Tại Phủ Thủ tướng Liên bang Đức, Sáccô nói năng lấp lửng nước đôi. Trước hết ông muốn thăm dò, ý đồ của đối thủ đàm phán. Ông nói với hai quan chức thân tín của Kôn: chi phí du lịch rất cao, nhân dân của ông cần ngoại hối. Vì thế, ông yêu cầu Liên bang Đức cung cấp "Viện trợ tài chính công bằng". Ông còn nói tới việc "hợp tác kinh tế” hai nước sau này. Xêtét và Sôiplét chăm chú lắng nghe ông nói. Tuy nhiên, họ ra điều kiện: viên chức lưu động hoàn toàn tự do và thừa nhận diễn đàn mới của tổ chức phe đối lập. Nói cách khác, điều kiện là tiến hành cải cách và mở bức tường Beclin. Họ giải thích với Sáccô, về "vấn đề tài chính" họ sẽ xin "ý kiến Thủ tướng”. Sáccô quay về Đông Béclin báo cáo với Carenn. Cuộc đọ sức bắt đầu và diễn ra trong 16 ngày. 

8 giờ 30 phút, ngày 26 tháng 10, tại văn phòng Tổng bí thư Đảng Cộng sản Đức, Bon vẫn không cho biết ý kiến của Thủ tướng về "vấn đề tài chính", thế là Caren trực tiếp gọi điện thoại cho Kôn. Đây là lần gọi điện thoại đầu tiên và cũng là lần cuối cùng của họ trước khi bức tường Beclin bị phá bỏ.

Kôn nói:

- Tôi cho rằng, điều quan trọng nhất là viên chức lưu động tự do.

Caren trả lời: 

- Đúng, chúng tôi sẽ khởi thảo một văn bản pháp luật về việc này trước lễ Giang sinh. Nhưng đây không phải chuyện dễ dàng, còn vấn đề kinh tế quan trọng.

"Kôn không mắc câu”. Ông ta chỉ nói, có thể cùng nhau tìm giải pháp nào đó. 

9 giờ ngày 31 tháng 10 tại lầu hai trụ sở Trung ương Đông Béclin. Trong cuộc họp Bộ Chính trị, Sáccô và Suylơ người phụ trách kế hoạch - nộp một bản báo cáo tuyệt mật 22 trang, lần đầu tiên phân tích không hề che dấu về tình hình kinh tế của Cộng hòa Dân chủ Đức. Kết luận là: Muốn trả được nợ nước ngoài, thì phải hạ thấp mức sống của người dân Cộng hòa Dân chủ Đức từ 25-30%, vì vậy đàm phán để Liên bang Đức cho vay nợ. Điều kiện trao đổi là; Cộng hòa Dân chủ Đức sẵn sàng cam kết với Bon "xóa bỏ biên giới hình thức hiện nay trước khi kết thúc thế kỷ này". Đây là văn bản nhà nước của Dân chủ Đức lần đầu tiên nói tới vấn đề phá bỏ bức tường Béclin, nhưng phải đợi tới năm 2000

[SaoVang]

Goócbachốp nhắc nhở không được dùng "chủ bài" bừa bãi

.

13 giờ ngày 1 tháng 11, nhân vật số một của Cộng hòa Dân chủ Đức, Caren đem theo bản báo cáo đầy tai hoạ bay tới Mátxcơva. Ông định nhân dịp thăm ngày hội của "anh cả" để xin viện trợ. Ông thừa nhận với Goócbachốp đất nước sắp phá sản, Đông Béclin cần tới 12 tỷ Mác. Nguyên thủ điện Kremli cảm thấy kinh ngạc: "Đồng chí có tin chắc con số này không? và ông ta chẳng đáp ứng được gì cả, Liên Xô không có tiền.

Goócbachốp nêu ra với Caren hai ý kiến: một, phải nhanh chóng tìm ra giải pháp, "để cho dân Đông Đức đi thăm người thân ở Tây Đức, kết hợp từng bước với sự nhượng bộ cụ thể đối phương"; hai, phải cảnh giác với Kôn, "ông ta không phải là người tài năng xuất chúng, mà là một anh tiểu tư sản, một nhà chính trị giảo quyệt và cố chấp". Nghĩa là, biên giới và bức tường Béclin là con chủ bài lớn nhất để được viện trợ, không được sử dụng chúng bừa bãi.

Buổi sáng ngày 6 tháng 11, tại văn phòng của nhân vật số một Cộng hòa Dân chủ Đức, Caren ngồi suy đi nghĩ lại mãi. Cộng hòa Dân chủ Đức liệu có thể trông chờ vào sự viện trợ không đáng tin cậy của Kôn được không?. Hai hôm nay, nội chiến như sắp xảy ra đến nơi. Hàng vạn người biểu tình đòi Caren từ chức. Để dẹp cơn thịnh nộ ấy, cuối tuần ông đã đọc diễn văn cho phép dân Đông Đức sang định cư ở Tây Đức với một điều kiện: "Kẻ chạy trốn” phải đi qua Tiệp rồi từ đấy đi vào vùng Bavie.

Kể từ đó, mỗi này có tới 300 ô tô đi qua trạm gác biên giới Tiệp Khắc. Hôm nay, Caren lại một lần nữa tỏ rõ thái độ, ông công bố dự thảo luật du lịch. Mỗi công dân đều được dễ dàng cấp thị thực, một năm được du lịch ra nước ngoài 30 ngày. Không có ngoại hối, vì "người Liên bang Đức đến Cộng hoà Dân chủ Đức du lịch không đổi nhiều ngoại hối”. Ý không nói ra là, nếu Kôn cung cấp viện trợ....

Chiều ngày 6 tháng 11, tại Phủ Thủ tướng Bon. Saccô được cử đến Bon lần này để đưa giấy vay nợ cho người của Kôn: vay 12 tỷ mác và quỹ du lịch 3 tỷ 8 mác. Một con số khổng lồ, Xêtet và Sôyplét rất kinh ngạc, nhưng họ hiểu ra ngay đây là điều kiện trao đổi để Caren chấp nhận tất cả mọi yêu cầu. Thời điểm giáng đòn chí mạng vào đối thủ. Nhưng trước khi hành động, họ phải xin ý kiến Thủ tướng.

Tối ngày 6 tháng 11, tại văn phòng của Saccô. Sau khi trở về Đông Beclin, Sác cô nhận được điện thoại của Xêtét, Xêtét nói qua điện thoại: "Tôi đã thảo luận với Thủ tướng Kôn, ông nêu ra ba điều kiện: Thừa nhận mọi chính đảng, từ bỏ vai trò lãnh đạo của Đảng Cộng sản và tổ chức bầu cử tự do”. Đương nhiên, tự do du lịch không nằm trong đó, ông ta nói tiếp: "Về tình hình chi tiết viện trợ tài chính, phải chờ Thủ tướng từ Ba Lan về vào ngày 14 tháng 11 mới bàn được".

9 giờ ngày 7 tháng 11, tại lầu hai trụ sở Trung ương Đảng Béclin. Chính quyền Đảng Cộng sản. đang phải chịu sức ép nặng nề. Ngày hôm trước, quần chúng ở Lai xích biểu tình phản đối dự thảo luật du lịch. Họ không cần biện pháp nửa vời. Ngoài việc quần chúng đòi hỏi tự do và Hen mút Kôn đòi hỏi dân chủ ra, Tiệp Khắc đe doạ đóng cửa biên giới với Cộng hòa Dân chủ Đức. Người bạn Praha nhắc đi nhắc lại: "Chúng tôi không muốn bị lây nhiễm về việc giải thể chính quyền”.

Tối ngày 7 tháng 11, tại Bộ ngoại giao Đông Béclin. Theo chỉ thị của Bộ Chính trị, Bộ trưởng ngoại giao Fisơ mời đại sứ Liên Xô đến. Ông trình bày với đại sứ Liên Xô biện pháp tình thế cần xem xét áp dụng để đáp ứng yêu cầu của Tiệp Khắc. Ông yêu cầu Mátxcơva trả lời chậm nhất vào ngày 9 tháng 11.

Đại sứ Liên Xô Côsêmasốp trở về sứ quán lập tức gọi điện thoại cho ngoại trưởng Sêvacnatze. Ngoại trưởng nói: "Nếu bạn của chúng ta cho rằng biện pháp giải quyết này là khả thi, họ là người quyết định duy nhất”. Tuy nhiên, ông cho biết sẽ giao cho cộng sự xem xét vấn đề này, và trả lời chậm nhất vào ngày 9. Ông yêu cầu lãnh đạo sứ quán ngày mồng 8 trả lời ông về ý kiến của sứ quán.

9 giờ ngày 8 tháng 11, tại sứ quán Liên Xô ở Đông Béclin, Đại sứ Côsêmasốp triệu tập cuộc họp nội bộ giải thích về biện pháp giải quyết của Đảng Cộng sản Đức: Mở một lỗ ở "bức màn sắt" nhưng chỉ ở phía tây nam Cộng hòa Dân chủ Đức thôi. Sau khi thảo luận tất cả đều đồng ý, không nên phản đối quyết định của những người bạn Đức. Sứ quán đúng hẹn báo cáo ý kiến này với Mátxcơva.

11 giờ ngày 8 tháng 11, tại văn phòng 509 Bộ nội chính Đông Béclin. Đèn đỏ nhấp nháy liên tục. Đấy là tín hiệu của Bộ trưởng nội chính Đikơ thông báo khẩn cấp cho Vụ trưởng hộ chiếu Laotơn: "Bộ chính trị muốn ngăn chặn người Dân chủ Đức di cư sang Liên Bang Đức qua đường Tiệp Khắc”. Vì vậy, Bộ chính trị yêu cầu chúng ta khẩn trương khởi thảo một văn bản pháp lệnh cho phép mọi công dân Dân chủ Đức muốn sang định cư ở Liên Bang Đức được đi qua tất cả các trạm kiểm soát biên giới. Ông chịu trách nhiệm khởi thảo pháp lệnh này. Bộ trưởng còn nói: 9 giờ sáng mai, hai quan chức Bộ an ninh nhà nước sẽ đến cùng làm việc tại văn phòng của ông. Trung ương sẽ thảo luận pháp lệnh do các ông khởi thảo, không được chậm trễ.

[SaoVang]

Phát sai tin tức, bức tường Béclin sụp đổ sớm

.

16 giờ ngày 8 tháng 11, tại trụ sở Trung ương Đông Béclin, Saccô hết sức xúc động, vì khi Kôn đọc báo cáo về tình hình đất nước trước Quốc hội Liên bang đã bày tỏ: nếu Đảng cộng sản chấp nhận ba điều kiện của ông, ông sẽ "viện trợ kinh tế quy mô lớn".

Sáccô từ văn phòng Trung ương nơi đang diễn ra cuộc họp bất thường, gọi điện thoại cho Xêtét ở phủ thủ tướng Bon: Điều đó đã được khẳng định, Đảng sẽ đồng ý vào ngày mai. Vì thế, đề nghị ông yêu cầu Kôn ngày 14 trên đường từ Ba lan trở về dừng lại Đông Béc lin một chút. 20 phút sau, Xêtét trả lời qua điện thoại: "Kôn không muốn thế." "Khi nào ông ấy tới?”, Sác cô hỏi lại, Xêtét không trả lời.

9 giờ ngày 9 tháng 11, tại văn phòng 509 Bộ nội chính Đông Béc lin. Hai sĩ quan Bộ an ninh nhà nước và mấy vị chuyên gia pháp luật đã đến văn phòng của Laotơn đúng giờ. Họ cặm cụi bàn việc quanh một chiếc bàn hội nghị lớn suốt ba tiếng đồng hồ khởi thảo và sửa chữa pháp lệnh tạm thời về việc các công dân di cư sang Liên bang Đức. Họ đã gặp phải một vài trường hợp khó khăn. Đối với người đi du lịch thông thường thì thế nào? Đối với những người không muốn ra đi mãi mãi thì thế nào? Không cho phép dân thường của Dân chủ Đức xuất cảnh được không? Điều đó không thể được.

Vì vậy, họ quyết định vượt quyền hạn, khởi thảo hai điều sẽ làm thay đổi thế giới sau này: "Điều thứ nhất, có thể xin đi du lịch ra nước ngoài vô điều kiện; điều thứ hai, bắt đầu từ bây giờ có thể ra nước ngoài qua tất cả các trạm kiểm soát biên giới giữa Cộng hoà Dân Chủ Đức và Liên Bang Đức kể cả bức tường Béc lin. Họ nói, pháp lệnh này có hiệu lực từ ngày 10 tháng 11.

Trưa ngày 9 tháng 11, tại Bộ ngoại giao Matxơcơva, Ivanapôymổp, phụ trách khối các nước xã hộ chủ nghĩa của Sêvanatye, thông báo cho đại sứ Liên Xô ở Dân chủ Đức Kôsêmasốp: "đề nghị nói với đồng chí Caren, chúng ta không có ý kiến gì về giải pháp mở một điểm quá cảnh tại phía tây nam Cộng hoà Dân chủ đức mà đồng chí ấy đã nêu ra." Kôsêmasốp chấp hành ngay.

13 giờ ngày 9 tháng 11, tại lầu hai trụ sở Trung ương Đông Béc lin. "Mátxcơva có ý kiến thế nào?”. Đây là vấn đề duy nhất được các nhà lãnh đạo Đảng cộng sản Đức quan tâm khi Caren triệu tập họp Bộ chính trị và công bố văn bản dự thảo của Laotơn. Nhân vật số một của Đảng nói: "Họ không có ý kiến gì." Những người dự họp đều đồng ý và tỏ ra thờ ơ, vì cho rằng thế giới đã tan rã: bầu cử tự do, phế bỏ vai trò lãnh đạo của đảng.... rồi họ sẽ thế nào đây? Caren thì vẫn cho rằng, dù bức tường Bức lin mở ra nhưng có kiểm soát và vẫn là "tạm thời”, ông sẽ nhận được mấy tỷ mác từ Bon, rõ ràng là ông đúng.

Nhưng lịch sử đã có quyết định khác. Sự ngăn trở của bức tường Béchn ngay tới hôm đó bị xoá bỏ triệt để vô điều kiện.

17 giờ 45 phút ngày 9 tháng 11, tại phòng họp của Trung ương Đông Béclin. Caren đưa hai trang giấy cho người phát ngôn của đảng Sapôky: "Lát nữa đồng chí công bố trong cuộc họp báo chí, chuyện này có lợi cho chúng ta". Dù Sapôky là Uỷ viên Bộ chính trị, nhưng ông không biết pháp lệnh này vì suốt ngày ông bận rộn ứng phó với các nhà báo. Trên đường từ trụ sở Ban chấp hành Trung ương đến trung tâm họp báo, ông vội vã đọc hai trang giấy Caren vừa đưa.

[SaoVang]

18 giờ 42 phút ngày 9 tháng 11, tại trung tâm họp báo chí Đông Béchn. Một phóng viên hỏi: "Pháp lệnh thực thi từ khi nào?" Sapốpky trả lời: "Theo tôi biết, bắt đầu thực thị từ bây giờ". Ông ta nhìn vào trang thứ nhất và nói: "Đúng đấy, lập tức thực thi." Nhưng, trên trang giấy thứ hai viết "Tin tức sẽ công bố vào 6 giờ ngày 10 tháng 11 tức là công bố vào ngày hôm sau. Ông ta chưa đọc câu này. Đây là một sai lầm lớn.

Đài truyền hình đã phát đi trực tiếp tại chỗ buổi họp báo có hai trăm phóng viên trong và ngoài nước tham dự. Sapốpky đã lầm, sai lầm lần này cực kỳ lớn, vì chỉ trong khoảng mấy tiếng đồng hồ người ta có thể thông báo cho tất cả các trạm kiểm soát biên giới và làm thị thực. Nghĩa là, người ta có thể cho phép hàng loạt dân chúng cộng hòa Dân chủ Đức bỏ ra nước ngoài.

20 giờ 30 phút ngày 9 tháng 11, tại trạm kiểm soát trên đại lộ Bôenhôm Đông Béclin. Dân chúng, người đi bộ người đi ôtô đổ xô tới đây, bình tĩnh chờ đợi. Trời đêm gió lạnh thấu xương, mấy trăm con người này đã nghe được tin "bắt đầu bây giờ”. Phụ trách trạm kiểm soát này là Iegơ xin ý kiến cấp trên. Cấp trên trả lời: "Bảo họ mai đến". Nhưng, đám người không chịu rời đi.

21 giờ 30 phút ngày 9 tháng 11, tại trạm kiểm soát Bôenhôm Đông Béclin. Dưới ánh đèn rực sáng, đám người đổ về đây đã lên tới mấy nghìn. Người phụ trách trạm lại thỉnh thị cấp trên. Để họ quá cảnh từng người một, nhưng phải đóng dấu vào chứng minh thư của họ. Đối với họ, đây là chuyến ra đi mãi mãi, họ không có quyền quay về nữa. Tốp đầu tiên vui mừng như điên vượt qua bức tường Béclin.

22 giờ 30 phút ngày 9 tháng 11, tại trạm kiểm soát Bôenhôm Đông Béclin. Hơn hai vạn người hò hét liên hồi trước một số ít chiến sĩ biên phòng: "Mở cửa!" Tình hình rất căng thẳng. Iegơ và quân của ông ta sợ bị đánh, yêu cầu cho đi, nhưng cấp trên không đồng ý. Iegơ hoàn toàn tuyệt vọng, ông không chấp hành mệnh lệnh nữa. Ông là người chiến sĩ biên phòng đầu tiên làm như vậy, nhưng chỉ ít phút sau các chiến sĩ biên phòng khác cũng đều làm thế cả. Nửa đêm, tất cả các trạm kiểm soát đều mở cửa. Dân Đông Béclin không có chứng minh thư, cũng chẳng có thị thực ào ào đổ sang Liên bang Đức, bức tường Béclin sụp đổ.

23 giờ ngày 9 tháng 11, ở Phủ Thủ tướng tại Bon, Bạn của thủ tướng là Akơman gọi điện tới Vacsava. Kôn đang dự bữa tiệc tối do Thủ tướng Ba Lan chiêu đãi, người ta không muốn quấy rầy Kôn, nhưng cuối cùng người ta buộc phải mời ông nhận điện thoại: "Chào ông bạn Kôn? Người Cộng hòa Dân chủ Đức đã phá bức tường Béclin rồi," Kôn trả lời: "ông có khẳng định điều đó không?" ông ta thấy sửng sốt. Akơman tả cho Kôn nghe cảnh đã nhìn thấy trên ti vi: dân chúng xếp hàng dài qua trạm kiểm soát, vừa khóc vừa cười.... Ông Thủ tướng, tôi tận mắt nhìn thấy tất cả. Kôn buông một câu "Điều này thật sự không sao hiểu nổi."

8 giờ ngày 10 tháng 11, tại Bộ ngoại giao Mátxcơva. "Vì sao lại xảy ra tình trạng này?" Thứ trưởng Bộ ngoại giao Apôymốp cũng không hiểu. Người ta nói với ông "chỉ mở một trạm kiểm soát ở phía Tây nam thôi mà?" Buổi sáng hôm ấy mọi người nói với ông "Bức tường đổ rồi". Không được Mátxcơva đồng ý, ông gọi điện thoại cho Đại sứ Kôsêmasốp, hỏi về tỉnh hình đã xảy ra. Mấy phút sau, Bộ Ngoại giao Cộng hòa Dân chủ Đức trả lời Đại sứ Kôsêmốp: "Bây giờ còn có gì quan trọng nữa đâu”

[SaoVang]

II LIÊN XÔ VÌ SAO GIẢI THỂ

Phỏng vấn Chủ tịch hội đồng Bộ trưởng Liên Xô Râygiưcốp

Trong bài báo nhan đề "Chính phủ Liên Xô hiện nay nghĩ gì?" ngày 19 tháng 8 năm 1994 của tờ tuần báo Nga "Công khai" đã trích đăng một đoạn trong cuốn sách "Chính phủ khoá cuối của Liên Xô" vừa xuất bản trước đây không lâu. Đó là những câu trả lời của những nhà hoạt động chính trị nổi tiếng trong Hội đồng Bộ trưởng Liên Xô trước tháng 12 năm 1990 với tác giả cuốn sách, M. Nhenosép. 

Hỏi: Nếu thượng đế để Anđrôpốp sống thêm 5 - 7 năm nữa, liệu có thể xuất hiện đường lối phát triển khác không, tức là tương tự với đường lối chọn lựa cải cách của Trung Quốc?

Trả lời: Trong sách tôi viết đã hoàn toàn khẳng định về việc này. Tôi cho rằng, cải cách bắt đầu từ năm 1983 khi Anđrôpốp bảo chúng tôi, những người lãnh đạo Trung ương đảng Cộng sản Liên Xô (trong đó có tôi và Goocbachốp) khởi thảo những đề nghị mang tính chất nguyên tắc về cải cách kinh tế. Khi chúng tôi làm công việc này, đã lấy những ý kiến có tính phê phán đối với chủ nghĩa xã hội của Anđrôpốp làm xuất phát điểm. Ngài chắc hẳn còn nhớ bài "Học thuyết Các Mác và một số vấn đề xây dựng chủ nghĩa xã hội Liên Xô” của ông trong tạp chí "cộng sản” và bài nói chuyện của ông trong hội nghị toàn thể ban chấp hành Trung ương tháng 6 năm 1983, trong đó ông đã nói rất thẳng thắn rằng cho tới nay, chúng ta chưa có sự nghiên cứu đủ cần thiết đối với xã hội mình đang sống. 

Anđrôpốp rất thích thú đối với những vấn đề hạch toán kinh tế và độc lập đối với xí nghiệp, xí nghiệp thuê nhượng và hợp tác, hợp doanh và công ty cổ phần. Ông đã yêu cầu chúng tôi sưu tập những bài ở trong nước viết về xí nghiệp thuê nhượng và hợp doanh. Chúng tôi đã làm như vậy. Có điều, những bài bàn về chuyện này quá ít ỏi, chỉ tìm được vài bài và một luận văn tiến sĩ.

Tôi còn cho rằng, dưới sự lãnh đạo của Anđrôpốp rất có thể áp dụng phương pháp cải cách kinh tế và xã hội hoàn toàn khác. Có tương tự với Trung Quốc hay không? Nhìn vào sự đánh giá đối với cải cách Trung Quốc của thủ lĩnh phe đối lập En xin khi thăm Trung Quốc, thì vấn đề này đã được trả lời khẳng định.

Hỏi: Trong sách Ngài đã thành khẩn thừa nhận không thể chống lại sự thoả hiệp của Goócbachốp, hơn nữa ngài còn lấy làm tiếc nói rằng: "khi ấy tôi không phải chỉ có một mình mà còn có cả một ê-kíp, một ê-kíp rất có uy tín và rất mạnh. Vốn là phải đứng lên phản đối, đáng tiếc lại không thành công." Vì sao lại không thành công?

Trả lời: Nhớ lại khi đó, tôi cho rằng, hành động cần phải áp dụng nhất định sẽ gây được phản ứng mạnh mẽ của xã hội, Thủ tướng phải đứng ra thay mặt Hội đồng Bộ trưởng tuyên bố cứng rắn, chúng tôi không đồng ý với mọi thứ xảy ra ở trong nước. Và đã phải làm như vậy khi cuộc cải cách đang trên con đường cải cách, tức là sau Đại hội đại biểu lần thứ 19 của Đảng. Đúng lúc đó, cùng một lúc đã bắt đầu giải quyết một cách vội vàng, thiếu chu đáo những vấn đề về Đảng, Xô-viết, chế độ nhà nước, quản lý kinh tế. Goócbachốp rất thiếu bình tĩnh, ông luôn tỏ ra nóng vội, kết quả là chưa cân nhắc cẩn thận và nghiên cứu kỹ càng đã vội vã có những quyết định trọng đại. Trong tình hình đó, Chính phủ và Thủ tướng phải nghe theo ý kiến ông, rất có hại cho đất nước. Lẽ ra có sự chuẩn bị sớm hơn đối với cách làm của Goócbachốp, có thể bán đứng Chính phủ vào thời điểm then chốt.

Khi ấy đã có rất nhiều quyết định chưa được cân nhắc chu đáo, tối hôm trước thôi mỗi lần đi họp Bộ chính trị, nhận được một tập tài liệu dày 100-200 trang, tài liệu nhiều như vậy thì ngay đọc cũng không hết, nói gì đến suy nghĩ. Tôi đã nhiều lần nói với Goócbachốp, làm gì mà vội vã như vậy, cứ phải suy nghĩ và chờ đợi xem thế nào, đừng có đưa ra hết vấn đề nọ đến vấn đề kia lại như thế này, phải để mọi người có thời gian suy nghĩ, không thể phân tán nhân lực vật lực được.

Vì vội vã đã không suy nghĩ chu đáo về việc thành lập cơ cấu đại hội đại biểu nhân dân, không biết đây là chủ ý của ai, của Lukiannốp hay là của Iacốplép. Sau tôi có hỏi, hai người đều nói không phải họ. Trong việc này có dẫn lời của Lênin ra cũng chẳng có sức thuyết phục, vì năm 1917 ngoài đại hội đại biểu Xô-viết ra, không có cơ quan quyền lực nào khác. Sau Đại hồi đại biểu Đảng lần thứ 19, tổ chức bầu cử đại biểu nhân dân cũng quá vội vàng.

Việc soạn thảo điều lệ bầu cử cũng thế. Khi ấy tôi nghĩ, và bây giờ tôi càng cho rằng có thể lùi việc bầu cử lại một năm, để cho Xô-viết tối cao Liên Xô khoá cũ làm tiếp nửa năm nữa. Thời gian này có thể xây dựng hiến pháp mới đồng thời xác định một cách vững chắc hệ thống pháp luật quan hệ gắn bó nhau của ba tổ chức chính quyền là lập pháp, hành pháp và tư pháp. Kết quả là cơ sở của chế độ nhà nước lệch lạc, biến dạng, rồi tới nay chúng tôi cũng không thể sửa lại được nữa.

Sau đại hội Đảng lần thứ 19, ngời ta cố tình thủ tiêu Đảng Cộng sản. Việc làm này có nguy hại rất lớn đối với đất nước. Không để Đảng Cộng sản tham gia tất cả những vấn đề chính trị và kinh tế, và cũng không tiến hành cải tổ Đảng, điều đó dứt khoát khiến Đảng Cộng sản diệt vong. Đất nước Xô Viết nhiều dân tộc tách rời khỏi Đảng Cộng sản thì không thể tồn tại được, đất nước đó sẽ mất đi cơ chế liên kết cơ bản.

[SaoVang]

Phỏng vấn Phó Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng Liên Xô Abankin

Hỏi: Mọi người đều biết cuộc tranh luận về cương lĩnh Abankin-Râygiưcôp, cương lĩnh "500 ngày” của Satalin-Iavlinsky và cương lĩnh Aganbiekian - Abankin - Satalin. Trong các bài phát biểu, ông đã nhiều lần nói tới mọi sự tồi tệ của chúng ta đều do chính trị chi phối kinh tế gây ra cả. Trong tình trạng ấy, thì sự chỉ phối này có phải càng tỏ ra trắng trợn hay không? 

Trả lời: Phải nói thành hai bước. Về phương án kinh tế tức là đối với người soạn thảo cương lĩnh "500 ngày”, thì đa số họ là người am hiểu chuyên môn, muốn gắng sức thoát ra khỏi sự chèn ép của chính trị. Trong xây dựng cương lĩnh, trên các vấn đề tư hữu hóa, phi lũng đoạn hóa, giá cả, mức độ nhà nước tham gia vào điều hành kinh tế có bất đồng rất lớn, nhưng đây là bất đồng về phương pháp nghiên cứu khoa học và trường phái.

Về sau, các chính khách vì một mục đích nào đó đã lợi dụng những bất đồng này. Phe ủng hộ cương lĩnh "500 ngày" là thế lực mưu toan làm Liên Xô tan rã. Tôi xưa nay vẫn rất thẳng thắn nói như vậy. Cương lĩnh này vào tháng 8 năm 1991, hoặc là vào tháng 8 năm 1990 đã quyết định liên minh bị tiêu diệt. Tôi ngồi cạnh một chiếc bàn, trực tiếp hỏi người soạn thảo cương lĩnh này: "Khi nói tới "liên minh" các ông viết chữ to, ý là thế nào. Xin hỏi, đây có phải là Nhà nước, Liên bang hay là cộng đồng châu Âu?" Đối phương không trả lời được. Tôi không thể chỉ trích người soạn thảo đang chơi canh bạc chính trị trực tiếp... có lẽ, ở một mức độ nào đó đây là bản tính quen đánh bạc chính trị của Iavlinsky.

Về sau nhiều lần tôi đã thử hỏi người đòi tôi đưa ra sự so sánh về cương lĩnh. Tôi nói: "Xô-viết tối cao Nga chưa đọc hết cương lĩnh "500 ngày” đã thông qua cương lĩnh này vào ngày 4 tháng 9 năm 1990. Vì sao lại thông qua? Nếu như tôi đem cương lĩnh "500 ngày” ra, sau đó không hề sửa chữa một từ, một con số, một dấu chấm, phẩy, chỉ việc ký tên Anbankin và Râygiưcốp vào đó rồi lại trình lên Xô-viết tối cao Nga thảo luận, liệu Xô-viết tối cao Nga có thông qua hay không?". Họ trả lời: "Đương nhiên không thể được. Xem ra, chẳng ai quan tâm đến nội dung cương lĩnh, đây không phải tranh luận về kinh tế, mà là tranh giành quyền lực.

Hỏi: Ngài muốn chỉ chúng ta phải xây dựng chế độ như thế nào phải không? 

Trả lời: Tôi cho rằng tốt nhất là bàn về mô hình kinh tế chứ không phải chế độ. Tức là bàn luận về nền kinh tế hỗn hợp nhiều thành phần, kết hợp các chế độ sở hữu với phương thức kinh doanh. Ngoài ra, muốn làm nước lớn, thì phải cùng các nước khác gánh vác trách nhiệm trước vận mệnh của cộng đồng quốc tế. Điều đó đòi hỏi phải giữ vững được thực lực kinh tế và sức mạnh phòng thủ đầy đủ, và phải tham gia vào công việc giữ thế cân bằng với địa vị bình đẳng. Phải giữ được mức sống cao, đồng thời lại phải có sự phân biệt đối xử tuỳ theo tài năng, năng lực công tác cũng như tính tích cực làm việc. Sau đó, trên cơ sở hoà hợp xã hội mà xác định các cương lĩnh phát triển khoa học, giáo dục, văn hóa, sinh thái... của đất nước.

[SaoVang]

Phỏng vấn Bộ trưởng nội vụ Liên Xô Bakachin

Hỏi: Lịch sử nước ta 10 năm lại đây không tách rời tên tuổi hai nhân vật Goócbachốp và En sin. Ngài đánh giá thế nào về hoạt động của họ? Có người cho rằng, dù hai ông này là đối thủ của nhau, nhưng số phận lại giống nhau, họ đều là kẻ huỷ diệt đất nước, nên không thể không thất bại. Ngài có đồng ý với ý kiến này không?

Trả lời: Tôi không cho rằng Goócbachốp là người chủ mưu huỷ diệt Liên Xô. Ông ta do dự lần chần, khi tả khi hữu trong một thời gian dài, điều đó đã đẩy nhanh sự huỷ diệt Liên Xô.

Về quan hệ thì hai người đúng là đối đầu. Có điều, nếu nghiên cứu kỹ hoàn cảnh xuất thân, tính cách, nghề nghiệp và địa vị trong đảng của họ, sẽ thấy ở con người họ có những điểm chung cố hữu của người lãnh đạo được đào tạo theo chủ nghĩa độc tài và truyền thống bôn-sê-vích: chỉ tin mình, chỉ làm việc theo ý của mình. Họ đều đã làm Bí thư thứ nhất khu ủy. Đây là môi trường tốt nhất đẻ ra tính cách "lãnh tụ trên hết”. Tôi đã có kinh nghiệm bản thân.

Grômicô tương đối ôn hòa, hiền lành, nhưng ông cũng chỉ tin có mình. Khi ông ta không đồng ý với ý kiến anh, thường không tranh luận, không phản bác, nhưng lại có thể để anh cảm thấy, ông chỉ nghe thế thôi, ông đã quyết định rồi, không hứng thú gì với ý kiến của anh.

Goócbachốp hay En sin cũng vậy, về lối sống không có các cách nào từ bỏ được kiểu cách cũ kỹ của "lãnh tụ tối cao" đi đâu cũng phải xe con nhãn hiệu Gill sang trọng và đoàn tùy tùng. Họ đều là người bình dân, rất chú ý đến ấn tượng để lại cho người khác nhưng lại ít chú ý đến nội dung phát biểu và hành động.

Họ sở dĩ như vậy, không phải chỉ là vì do điều kiện đấu tranh chính trị, sợ xảy ra chuyện này chuyện nọ, mà ở mức độ cao hơn họ đã cố tình làm như vậy, vì chỉ sợ không tương xứng với chức vụ cao mình đảm nhiệm. Cho nên họ không phải là đang làm Tổng thống của Nga hoặc Liên Xô, mà là như đang diễn vai ấy trên sân khấu.

[SaoVang]

Phỏng vấn Bộ trưởng liên lạc kinh tế đối ngoại Liên Xô Catusép

Hỏi: Ngài đánh giá thế nào về hoạt động của Anđrôpốp? Ngài có đồng ý với ý kiến cho rằng "Nếu Thượng đế để Anđrôpốp sống thêm 3-4 năm nữa thì nước ta sẽ đi theo con đường khác?

Trả lời: Nếu Anđrôpốp sống thêm mấy năm nữa, tôi tin chắc nước ta sẽ phát triển theo một phương thức khác. Tôi sở dĩ nói như vậy, là vì ông ta rất có tiềm lực, đánh giá rất khách quan những công việc ông ta đã làm.

Ông biết rất rõ khuynh hướng xấu trong đảng mấy năm cuối cùng thời Brêgiơnép, nên đã áp dụng ngay một số biện pháp cứng rắn chỉnh đốn Liên Xô. Chỉ cần nhớ lại việc ông trực tiếp khai trừ Mêtunốp và Sêlơkốp trong hội nghị toàn thể ban chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Liên Xô cũng đủ rõ ngay.

Tinh thần trách nhiệm trước đảng của Anđrôpốp cao hơn tất cả mọi người. Ông giữ vững nguyên tắc, ngay cả đối với người cùng ý kiến với mình cũng vậy. Ông là một trong những người lãnh đạo cao cấp của Đảng một lòng một dạ trung thành với tư tưởng xã hội chủ nghĩa, không bao giờ dung thứ cho mọi sự bóp méo xuyên tạc vấn đề nảy sinh trong quá trình thực hiện tư tưởng này.

Về đức tin, ông thuộc thế hệ bônsêvích cũ. Dù thử thách nghiêm trọng hay mua chuộc phản bội đều không thể lay chuyển được ý chí của ông. Các ông suốt đời nhiệt thành tin tưởng và lý tưởng cộng sản, chưa bao giờ tính toán cho cá nhân. Cho nên, dù bây giờ người ta phê phán các ông thế nào đi nữa, nói các ông là tội phạm của bao thứ khổ đau đối với tổ quốc chúng ta thế nào đi nữa, thì sớm muộn gì lịch sử cũng sẽ có những đánh giá công bằng đối với các ông.

Anđrôpốp biết phải áp dụng cách làm mới, đưa ra quyết định mới. Ông bắt đầu từ chỗ phải nắm chắc ngay tính tổ chức và tính kỷ luật. Ông cho rằng, để cải thiện không khí xã hội, lúc đầu có thể dùng biện pháp nâng cao tính kỷ luật và yêu cầu nghiêm khắc để khắc phục những hiện tượng cán bộ sa đoạ, lạm dụng chức quyền và kinh doanh bất chính. Ông xiết chặt kỷ cương quản lý đã bị Brêgiơnép buông lỏng, dựa vào những biện pháp kiên quyết và quả đoán trong một năm đã quét sạch hiện tượng vô trách nhiệm và chây lười trong xã hội, chỉ dựa vào tính tổ chức và tính kỷ luật mà năng suất lao động đã tăng được trên 3%.

Đồng thời, Anđrôpốp còn rất chú trọng đổi mới cán bộ lãnh đạo của Đảng và Nhà nước. Chính do sự đề bạt của ông, những tài năng như Râygiưcốp, Ligasép và Vôrốtnicốp mới vào được những chức vụ cao trong chính quyên.

Ông nhìn nhận những thành tựu xã hội chủ nghĩa với thái độ phê phán. Ông là người đề xướng cải cách quan hệ kinh tế xã hội Xô-viết. Ông là người đầu tiên giao nhiệm vụ soạn thảo những kiến nghị về mặt này cho Goócbachốp và Râygiưcốp. Có thể khẳng định rằng, Anđrôpốp là một người Cộng sản trung thành, không bao giờ từ bỏ vai trò lãnh đạo của Đảng Cộng sản Liên Xô, và khẳng định sẽ dốc hết toàn lực để việc đổi mới Đảng Cộng sản Liên Xô, đi trước mọi biến đổi khác ở Liên Xô.

Cải cách của Anđrôpốp có giống với Trung Quốc hay không? Tôi cho rằng, rõ ràng là không thể nói giống được, vì tình hình rất khác nhau. Nhưng suy diễn cũng hợp lý thôi, vì Anđrôpốp tán thành quan điểm tiến trình cải cách xã hội là phải kiểm soát được, ông quyết định không cho phép xuất hiện những hiện tượng không kiểm soát nổi trở thành nguyên nhân chính làm tan rã nhà nước Xô-viết.

[SaoVang]

Phỏng vấn Bộ trưởng động lực và điện lực Liên Xô Xêmiônốp

Hỏi: Từ những kinh nghiệm của Chính phủ Râygiơcốp, ngài cho rằng Hội đồng bộ trưởng hay Nội các bộ trưởng thích hợp với Nga?

Trả lời: Nếu như đánh giá một cách khách quan kinh nghiệm công tác thời gian ngắn của Nội các Pavlốp, tôi nghĩ, hình thức Nội các này không thích hợp. Không chỉ vì người lãnh đạo Chính phủ này là Goócbachốp và Pavlốp không được đào tạo chuyên môn, không có năng lực lãnh đạo cơ quan thi hành quyền lực. Nếu cho rằng chúng ta nói Hội đồng bộ trưởng có tính hạn chế và không có toàn quyền là đúng, thì tính hạn chế của Nội các còn lớn gấp đôi. Theo tôi, ở một đất nước có tiềm lực kinh tế to lớn, Chính phủ phải được độc lập đưa ra quyết định và sử dụng hành động, thể hiện rõ tinh thần chủ động trong đó bao gồm tính khả năng rộng rãi của tinh thần chủ động lập pháp.

Hiện nay mọi người đều thấy, Tổng thống Nga và Văn phòng của ông ta, Xô-viết tối cao và cơ quan của nó đã tước bỏ mọi quyền tự do của Chính phủ trong việc độc lập đưa ra quyết định và trong hành động. Tôi biết Chécnômưđin là một nhà thực tiễn, am hiểu tình hình sản xuất, nhưng tôi không tin hoạt động của ông thành công, vì ông không có tính độc lập trong chính phủ không có ê-kíp của mình.