Số phận Lữ dù 3 Nguỵ Sài Gòn

[SaoVang]

Trận đánh này mới thật là có hiệu quả - trận đánh vào lòng người. Dua Lô cay đắng nhớ lại lời của Koóng Sừ: “Giá mà cứ nổ súng và máu người Mẹo cứ chảy tiếp thì ta có thể nói đã cầm chắc cái thắng trong tay. Đằng này, chúng lại dụ dân...".

Cứ đà này, khéo đến bờ sông Mê Công thì chỉ còn trơ lại có mấy tên phỉ. Như vậy liệu rồi Koóng Sừ sẽ xử tội nó ra sao? ... Nhưng không còn nhiều thì giờ để buồn phiền và tính toán nữa. Dua Lô phải quyết dùng tới con đường cuối cùng. Đó là một con đường mòn rất hiểm trở, cheo leo đã bị bỏ từ lâu. Nhưng trong trí nhớ của Dua Lô, con đường ấy vẫn chưa phai mờ hẳn. Đó là con đường mòn bí mật mà cách đây hai mươi năm một lần cha nó đã dẫn nó đi trốn Pháp. Con đường bắt đầu từ Pha Côi qua Pha đeng - Pha Lai, rồi từ đó xuyên rừng, vượt qua những ngọn núi dường như chưa có dấu chân người, chọc qua bản Kai Xồ ra đèo Đen Đin ở đường 13. Tới Kai Xồ gần đèo Đen Đin sẽ bắt được một con đường mòn chọc thẳng xuống vùng Pắc Xan. Con đường này là con đường xưa nay bọn buôn ma túy, bọn buôn vàng lậu từ Thái Lan sang Lào và từ Lào qua Thái vẫn luôn luôn lén lút qua lại...

Dua Lô quyết định cho đoàn người đổi hướng một lần chót. Nhìn lại đoàn người nay chỉ còn xào xạc trên hai trăm, hầu hết là ông bà già, đàn bà và trẻ nhỏ, Dua Lô lại thấy vô cùng lo lắng.

- Đi! Tao đã nói rồi: tao sẽ bắn chết hết những đứa bỏ trốn. Đi! Sang bên kia sông người Mỹ sẽ đón. Sẽ tha hồ sung sướng...

Đoàn người vẫn câm lặng. Vì kiệt sức rồi. Vì đã quá đói khát. Và cũng đã quá hiểu rồi tất cả những lời đe dọa cũng như tất cả những lời hứa hẹn của những tên cuồng dại này. Nhưng bây giờ hiểu ra thì đã quá 'nuộll. Pha ơi! Hiểu ra thì đã muộn. Biết làm sao đây?...

*
*   *

Chiếc trực thăng của đồng chí Tư lệnh và Tham mưu trưởng Mặt trận 1A lượn vè vè, nhiều lúc táo bạo sà hẳn xuống những ngọn rừng đáng nghi ngờ. Tiếng trực thăng đã làm tăng thêm không khí khẩn trương của mặt trận.

Chiếc máy truyền tin đặt trên máy bay luôn luôn làm việc. Đồng chí Tư lệnh Mặt trận lúc nói chuyện với Lê Dân ở Đoàn 3, lúc gọi những người chỉ huy của Quân giải phóng Lào thuộc ba tỉnh. Đồng chí yêu cầu họ báo cáo gấp về tình hình rút chạy của địch, đồng thời báo cho các nơi biết: gạo cứu đói cho dân, thuốc men cấp cứu cho dân, kể cả áo quần cho họ đang được đưa gấp tới

Đồng chí cho biết: các đơn vị cán bộ cơ sở cũng đang được đưa vào những vùng được giải phóng để nhanh chóng xây dựng lại chính quyền và các tổ chức quần chúng...

Rồi chiếc trực thăng đáp xuống một bãi đất trống trước một bìa rừng, nơi Sở Chỉ huy nhẹ của Lê Dân vừa chuyển tới.

Một cuộc họp cấp tốc diễn ra ở ngay dưới cánh máy bay. Căn cứ vào những lời dân báo, lời tù binh khai. Và căn cứ cả những dấu hiệu do trực thăng quan sát được, các đồng chí chỉ huy cùng đi tới nhận định: Phỉ đang cố sức kéo theo một số dân chạy sang phía Thái Lan. Hiển nhiên con đường 13 bỗng trở nên càng mười phần quan trọng. Như vậy các đơn vị dự bị của Mặt trận ở phía sau phải được tung ra chốt chặn trên tất cá những điểm xung yếu trên con đường chiến lược ấy. Đèo Đen Đin cũng phải được chú ý một cách đặc biệt.

Khi đồng chí Tư lệnh Mặt trận leo trở lên máy bay, Lê Dân nhắc lại với anh một cách nghiêm chỉnh và dứt khoát:

- Xin anh cứ yên tâm! Đèo Đen Đin đã có 9 đội của chúng tôi ở đó từ lâu để tham gia với các đồng chí Lào xây dựng cơ sở, phát triển sản xuất, đồng thời bảo đảm an ninh giao thông. Do đó không lo Đen Đin cho lắm? Tôi lo ở phía dưới sâu nữa, phía bờ sông, gần Pắc Xan kia! Nhưng đã có trù tính kế hoạch rồi!

Đồng chí Tư lệnh Mặt trận siết chặt tay Lê Dân và lắc mãi. Anh ngắm nhìn người anh em cùng chiến hào của mình bằng cặp mắt chứa chan yêu mến và tin tưởng. Lê Dân đã gầy rộc, râu đen kín hết cằm.

[SaoVang]

Khi chiếc trực thăng bốc lên khỏi rừng. Lê Dân quay lại vẫy Trần Ánh tới, vui vẻ nói:

- Ánh ạ. Tôi sẽ trao cho bọn các cậu một nhiệm vụ rất đặc biệt!

Đôi mắt Ánh mở to, hồi hộp. Lê Dân tiếp:

- Phỉ đang rút chạy. Tệ hơn nữa, vẫn bắt cả một số dân đi theo. Ban Chỉ huy Mặt trận phán đoán: có nhiều khả năng chúng sẽ qua đèo Đen Đin để xuống miệt Păc Xan, vượt sông Mê Công sang Thái...

- Rõ! Em hiểu rồi. Như vậy phải tìm mọi cách chặn đầu chúng lại. Rõ!

- Nay tôi muốn trao cho cậu nhiệm vụ khẩn cấp ấy: chặn đầu bọn phỉ lại! Hiểu chứ? Các cậu phải thần tốc đưa quân vượt qua đèo Đen Đin xuống tới bờ sông Mê Công cho tôi, phòng chúng lọt được qua Đen Đin...

- Rõ! Hay quá - Đôi mắt sáng rỡ vui mừng thích thú hết sức, Ánh như reo lên - Em xin cố gắng!

- Như vậy, tôi nhắc lại, các cậu phải cấp tốc, nói cho đúng hơn: phải thần tốc. Đúng! Phải thần tốc! Thần tốc. Các cậu sẽ có thể bắt sống được bọn đầu sỏ của giặc. Gian khổ đấy và cũng khó khăn đấy, nhưng hãy cố gắng! Còn với dân, vẫn phải hết sức tìm cách giác ngộ, tranh thủ. Nếu có ai gì chưa hiểu, vẫn cố tình chạy, thì đành để cho họ đi, tuyệt đối không có ép buộc ai... 

- Rõ! Báo cáo, tôi xin đi ngay

Trần Ánh như bay trở về đơn vị.

Và chỉ mươi lăm phút, sau khi đã ăn vội mấy miếng lương khô, toàn đội trinh sát của anh bắt đầu lên đường.

Trần Ánh đã tính toán trên bản đồ: phải mất 48 giờ bọn anh mới có thể tới bờ sông, nếu không có gì xảy ra ở dọc đường. Anh không khỏi lo lắng. Nhưng cũng vẫn tràn ngập niềm hăm hở và cả một niềm tin.

“Thần tốc! Thần tốc!". Lại một lần nữa trong đầu họ vang lên khẩu hiệu mãnh liệt, tuyệt vời ấy - Khẩu hiệu đã giục giã, nâng cao họ lên và chắp cánh cho họ bay lên phía trước.

*
*   *

Đúng như lời Lê Dân đã nói: ở đèo Đen Đin - con đèo quan trọng này trên đường 13 đã có một bộ phận của Đoàn 3. Đó là đội 9. Đơn vị này tới đèo Đen Đin với nhiệm vụ góp sức xây dựng cơ sở địa phương, đồng thời cùng đảm báo an toàn giao thông ngay từ sau ngày phỉ nổi lên ở hai miền Đông, Tây Ka Xỉ và ra cướp xe, giết người ở đèo này.

Mấy bữa nay đội 9 đã nhận được lệnh: có nhiều khả năng phỉ sẽ có bộ phận kéo qua Đen Đin đề vượt đường 13 trốn ra sông Mê Công, sang Thái. Vì vậy, đơn vị đã tăng cường việc chốt chặn. Một bộ phận đã được đưa vào sâu trong bản Kai Xồ để chốt chặn từ xa, không cho địch dễ dàng ra tới đường 13 và đèo Đen Đin.

Bộ phận ấy là một phân đội gồm mười hai chiến sĩ.

Chỉ huy mười hai chiến sĩ ấy vào Kai Xồ là Hồng, một cán bộ trung đội có nhiều kinh nghiệm. Mọi người lên đường từ lúc chập tối. Rừng động. Gió ào ào như biển. Trận mưa ban chiều đã làm cho tất cả các con suối lớn, nhỏ tràn đầy. Nước gầm réo mênh mang bốn bể.

Đã tám giờ tối. Bây giờ thì phân đội của Hồng đã tới Kai Xồ. Nhưng anh không cho quân vào bản mà cho toàn phân đội tiến lên chiếm lĩnh một ngọn đồi khống chế con đường mòn từ phía Bắc - phía Pha Lếch - chạy xuống.

[SaoVang]

Các chiến sĩ ta vừa lên tới đỉnh đồi thì bỗng một loạt theo một phản xạ bản năng, cùng lao mình nằm rạp xuống cỏ.

Ở phía trước có một đám đông đang kéo tới. Toán đi đầu đã gần tới chân đồi nhưng đuôi của đoàn người vẫn còn ở mãi trong rừng.
Đoàn người hình như cũng đã phát hiện ra các chiến sĩ ta hoặc ít ra cũng đã nghi ngờ trên ngọn đồi này có quân cách mạng chốt chặn.

Họ dừng lại và cùng ngồi thụp cả xuống. Tuy vậy, Toán ở phía sau vẫn chưa biết gì hết vẫn tiếp tục tiến lại. Chỉ trong chớp mắt, cả đoàn người đã dồn cả lại trước ngọn đồi.

- Đây rồi? - Hồng thầm reo lên.

Không mảy may lo sợ, anh đoán biết chắc chắn: Tuyệt đại bộ phận những người đang ngồi ở trước mặt phân đội nhỏ bé của anh chỉ là dân chúng bị ép buộc. Tất nhiên cũng có phỉ. Nhưng lực lượng phỉ dù có bao nhiêu cũng chỉ là những tên đang trên đường chạy trốn. Vì vậy, rất nhanh. Hồng hạ quyết tâm: một tổ cấp tốc vòng ra phía sau khóa đuôi đoàn người lại. Một tổ khác kiên quyết bằng mọi giá, phải giữ vững ngọn đồi để chặn đầu. Số còn lại gồm có Hồng cùng năm chiến sĩ khác sẽ vừa kêu gọi phỉ đầu hàng và kêu gọi nhân dân bình tĩnh vừa táo bạo dàn hàng ngang xông thẳng vào đội hình của địch.

Lát sau, Hồng cùng năm chiến sĩ bắt đầu cùng vùng dậy:

- Tất cả hãy bỏ súng xuống! Cách mạng sẽ tha tội! Các anh sẽ không còn con đường nào thoát nữa! Các anh đã bị vây chặt rồi!

Miệng gọi, súng chĩa thẳng, sáu con người như sáu thiên thần từ trên trời đột ngột sà xuống. 

Không một phát súng nổ.

Tất cả đám đông thoắt như tan rã. Nhưng rồi mọi người lại vội vã dồn lại. Vẫn không một tiếng súng nổ. 

Phỉ đã lẩn mặt, trốn vào dân rồi. Càng hay. Sẽ phân loại sàng lọc để tìm ra chúng sau. Trước mắt phải làm sao thu được toàn bộ dân chúng đã! Hồng vui mừng nghĩ vậy.

Lúc đó, tiếng kêu, tiếng gọi, tiếng nói bắt đầu trào lên ào ào như vỡ chợ. 

Mười hai chiến sĩ cùng quây tròn cả lại. Những lời kêu gọi dõng dạc và tha thiết tiếp tục vang lên để trấn tĩnh những người dân còn sợ hãi chưa hiểu, chưa tin. Những mệnh lệnh cũng được kịp thời đưa ra để uy hiếp những phần tử địch còn cố tình ngấm ngầm gây rối hoặc xúi dân bỏ chạy. 

Đuốc được đốt lên. Cả một khung trời sáng rỡ. Dân chúng nhìn lại mặt nhau. Mọi người cùng phát hiện: một số tên phỉ đã trốn thoát. Bọn này do một tên chỉ huy, tên gọi Dua Lô.

Vậy còn Koóng Sừ và Ban Tham mưu của nó nữa?

Không! Koóng Sừ không đi hướng này! Không một ai thấy mặt nó từ Pha Lếch. Chỉ có Dua Lô- thủ hạ đắc lực của nó đã đưa nhân dân chạy về tới đây. Dua Lô đã trốn chạy mất rồi! Nó vẫn chưa chịu hoặc chưa dám ra hàng...

[SaoVang]

*
*   *

Biết thế nào đèo Đen Đin cũng đã bị chốt chặn rồi. Dua Lô bỏ đèo, vượt qua một ngọn núi cao ngất, sau đó cùng đồng bọn, bất ngờ, táo bạo vượt qua đường 13 gần như ngay trước mũi một đội tuần tra của đội 9. Chúng vọt qua đường, như những con chuột cống lao qua những đường phố trong đêm vắng. Đội tuần tra chỉ kịp quạt theo mấy loạt AK. Sau đó nhào vào rừng sục sạo. Toàn đội 9 ở đèo cũng đổ ra. Nhưng chúng đã mất dạng.

Tờ mờ sáng. Sau khi đón nhận số dân thu được ở Kai Xồ, toàn đội 9 đang rối tinh rối mù cả lên, nào nấu ăn cho dân, nào săn sóc thuốc men cho người già và người bệnh, cùng trẻ em đột nhiên thấy một phân đội nhỏ của ta không rõ từ cánh rừng nào hoặc ngọn núi nào xuất hiện. Họ tới mới nhận ra: đó là đội trinh sát của toàn đoàn

Đội trưởng đội 9 vui sướng ôm chầm lấy Ánh. Nhưng Ánh đã vội dút anh ra. E chậm mất rồi. Đội trinh sát không kịp dừng lại để uống một hớp nước, gửi một lời chào nữa. Các chiến sĩ đội 9 chỉ còn biết đứng nhìn theo họ mất hút dần trong những cánh rừng rậm.

Lúc đó, Dua Lô đã tới được bờ sông Mê Công. Tả tơi lử lả.

Nhưng nó vô cùng mừng rỡ vì đã gặp được đoàn dân gồm một trăm gia đình “thần thánh" mà Koóng Sừ đích thân chỉ huy, rút chạy từ Pha Lếch cũng vừa tới nơi đây trước nó có một lúc.

Tuy vậy, không còn đủ hai trăm nữa mà chỉ còn độ non nửa. Dọc đường đã có những ông già gục xuống vì kiệt sức. Những người bệnh cũng đã bị vứt xác xuống vực sâu. Thêm nữa, cũng đã có nhiều gia đình tỉnh ngộ, trốn chạy trở lại.

Bây giờ chỉ còn lại có ngót trăm con người tới được bờ sông Mê Công. Mọi người cùng ngơ ngác: Không còn thấy Koóng Sừ cùng vợ con nó, và cả tên đại tá cố vấn nữa. Chúng đã bị bắn chết ở dọc đường trong những lúc tháo chạy tán loạn? Hoặc chúng đã khôn ngoan, tìm đường khác lẩn trốn, tự cứu lấy thân và lũ vợ con chúng còn bỏ mặc tất cả những người dân khốn khổ này. Hoặc chúng đã nhận được điện từ bên kia bắt buộc phải quay trở lại để kiên quyết mai phục lâu dài?... 

- Vậy tất cả hãy theo tôi! 

Dua Lô gắng gượng cất giọng nói. Thế là bọn đầu sỏ không có mặt ở đây! Vậy nó phải đứng ra lo liệu cho đám dân này chứ còn biết trông cậy ở ai nữa? Phạ ơi, tất cá gánh nặng này đặt cả lên vai Dua Lô hay sao?. Lẽ nào vậy/. Nhưng nhiệm vụ của nó. Koóng Sừ đã giao rồi. Nếu nó bò mặc lúc này, ít nữa gặp lại Koóng Sừ, nó sẽ phải gánh chịu những sự trừng phạt ghê gớm tới đâu?...

- Tất cả hãy theo tôi vậy! Chém chuối, chém lồ ô, kết bè để vượt sông! Chúng ta không thể chần chừ được nữa! ...

Thế là chỉ trong khoảnh khắc, cả khu vực ven sông đã náo động tiếng chặt tre, tiếng gọi nhau, tiếng quát tháo, tiếng sai bảo. Dua Lô chạy hết chỗ này chỗ khác để đôn đốc công việc. Những tên phỉ còn lại thoắt trở nên kính nể nó như một tên thủ lĩnh mới. Không một tên nào dám cưỡng lệnh nó. Cũng không một tên nào dám lỏng tay dao, khi thoáng trông thấy nó đi tới.

- Mau lên! Bọn họ sắp tới rồi! Chậm sẽ chết hết!

Nó càng như điên lên vì lo sợ và sốt ruột.

Những bàn tay càng thêm hối hả. Nhưng những ánh mắt càng thêm bàng hoàng, hãi hùng.

[SaoVang]

Người Mẹo vốn sống ở núi cao, từ ngàn xưa, không quen với sông nước. Giờ đây đứng bên dòng sông mênh mông, chảy xiết, tất cả những người Mẹo đều tựa như những con ngựa chiến, dù kiêu hùng đến đâu cũng bỗng lùi cả lại hí vang lừng kinh hãi.

Nhưng, như ta đã biết, vốn có truyền thống kỷ luật chiến trận đến kỳ lạ nên sợ thì sợ, tất cả mọi người vẫn cứ hối hả, tích cực chém tre, chém nứa, và không một nửa lời hỏi lại, hoặc than vãn. Cho tới một lúc sau, đã có trên hai mươi chiếc mảng được đẩy xuống nước.

Một quang cảnh lạ lùng: gần như thuộc về một thế kỷ xa xưa với rừng già ào ào gió thét, với hàng trăm con người già trẻ, trai gái lớn bé, quần áo tơi tả, mặt mày xanh xám đứng trên bờ cùng những chiếc bè tre thô sơ dưới dòng sông đang mênh mông cuồn cuộn...

- Xuống bè!.

Mệnh lệnh được phát ra. Tất cả đám người thoắt như run bắn lên. 

- Xuống bè!

Mệnh lệnh lại thét lên gay gắt, giục giã.

Dua Lô không khỏi ngạc nhiên khi thấy rất nhiều người trong đám đông bỗng từ từ lấy ở trong các gùi, các bọc ra những chiếc bi đông nhựa, mà người ta vẫn thường bán ở các thị trấn dùng để đựng dầu hôi hoặc xăng xe hơi. Dua Lô đã hiểu ra: những chiếc bi đông dùng để làm phao bơi. Koóng Sừ đã ra lệnh cho mọi người mua sắm chuẩn bị sẵn từ Pha Côi, Pha Lếch. Tên tướng phỉ này quả là đã có con mắt nhìn xa. Nhưng chưa hết ngạc nhiên. Một cái gì đương còn hơn cả nỗi ngạc nhiên: Dua Lô sững sờ khi nhìn các gia đình trước khi xuống bè, tất cả già trẻ, lớn bé đều lấy dây buộc chặt tay lại với nhau. 

- Phạ ơi! Cái gì vậy? Tại sao vậy?.

Vô cùng kinh hãi sông nước và chắc gia đình đều muốn chết phải có nhau. Ở bên nhau, dường như thế thì sẽ bớt cô đơn và sợ hãi...

- Hãy cắt bỏ dây ra, đồ ngu xuẩn! Các ngươi làm cái gì thế?

Dua Lô nhảy chồm tới, thét vang, tay súng vung lên. Nhưng mệnh lệnh của nó lúc này không có hiệu lực nữa. Từng gia đình, với dây rừng đã buộc chặt người nọ nối với người kia, cả cụ già, trẻ nhỏ cùng câm lặng tụ xuống bờ sông, rồi cùng lẩy bẩy bước lên những chiếc bè thành từng chùm người một.

Dua Lô chỉ còn biết đứng há hốc miệng, tay không xuôi. Nó hoàn toàn bất lực rồi. Các bè bắt đầu rời khỏi bờ.

Dòng sông vẫn chảy xiết. Trời càng đầy mây. Gió thổi lộng.

Đến lượt Dua Lô cũng xuống một chiếc bè. Nó đã trở thành điên dại thực sự.

Dòng sông xoáy tít, xoáy đến chóng mặt. Nước ngầu bọt, đỏ khé như toàn máu ...

[SaoVang]

*
*   *

Trần Ánh và đồng đội đã tới.

Tất cả đều sững sờ trước khung cảnh hãi hùng này. Anh em đã kịp giữ hầu hết các bè. Tuy nhiên, cũng đã có vài chiếc đó lao ra và đã lật chìm. Những chùm người vật lộn, giãy giụa giữa dòng sông chảy xiết rồi mất tiêu luôn. Vẫn còn một chiếc bè cố nhả bờ.

Trên bè là một toán gồm mười người, đang úp mặt, nằm rạp xuống. Chỉ có một tên vững đứng giạng chân, cầm chèo. Tóc nó rũ rượi. Mặt nó như một xác chết. Một vết xẹo dài sâu hoắm ở một bên má làm cho vẻ mặt nó thêm kinh dị. Nó là Dua Lô.

- Quay lại! Quay lại! Đám người kia hãy quay lại! Chúng tôi sẽ tha hết. Chớ có ra giữa sông sẽ đắm chết hết đấy!

Trần Ánh bắc loa tay lên gọi.

Anh gọi một lần nữa.

Anh gọi hai lần. Anh gọi tới lần thứ ba.

Anh tiếp tục gọi. Anh gào lên. Chiếc bè của Dua Lô vẫn từ từ ra xa.

- Quay lại! Quay lại. Sẽ tha hết! Tha hết! ...

Chiếc bè vẫn tiếp tục trôi. Không rõ nó vẫn quyết không quay trở lại hoặc không còn biết cách nào để quay trở lại nữa?

Giữa lúc ấy, có tiếng máy nổ rền vang, rồi một chiếc trực thăng từ phía sau hối hả bay tới sát bờ sông, nơi đội trinh sát vừa tới.

Gió từ cánh quạt đánh giạt một vùng cây cỏ.

Chiếc trực thăng đáp xuống một bãi đất trống nhẹ như một con chuồn. Đồng chí Tư lệnh Mặt trận và Lê Dân tươi cười từ trên máy bay cùng nhảy xuống.

Cả hai người cùng tiến lên, âu yếm ôm hôn từng chiến sĩ trinh sát yêu quý.

1981
HP

[SaoVang]

GỬI NỤ CƯỜI TƯƠI CHO HUẾ

1
Đối với riêng tôi và có thể với nhiều người dân Huế khác, có lẽ mọi việc coi như trở nên khẩn cấp, rung chuyển rõ rệt nhất là từ ngày mười chín tháng ba. Đó là những ngày Huế bắt đầu trở dạ. Hoặc đó là lúc mà đêm dài bỗng nhiên tối sẫm xuống để rồi bình minh sẽ hé dậy!

Đầu tháng ba: tin về Ban Mê Thuột đã làm cho cả thành phố này và cả nước sôi nổi. Kế đó là những tin dồn dập không ngớt về chiến sự trên toàn miền cao nguyên. Rồi tới những tin nóng bỏng ở các mặt trận ngay chung quanh Huế. Mồng năm, kịch chiến ở Phú Lộc - An Lỗ - quân sư đoàn 1 thiệt hại khá nặng. Cầu An Lỗ đã bị Giải phóng phá sập hoàn toàn. Mồng sáu: có tin đồn ở phía Bắc (Quảng Trị). Quân giải phóng đang tập trung binh lực lớn

Mồng tám chính đài Huế đưa tin: hàng chục tiểu đoàn quân giải phóng đã tỏa về hầu khắp các vùng đồng bằng Quảng Trị, Thừa Thiên cùng với những đội võ trang tuyên truyền đi sâu vào các vùng mới "bình định". Những viên tướng Sài Gòn đã phải la lên: đây là một cuộc tràn ngập lớn nhất kể từ sau "biến cố" Mậu Thân 

Mười hai, lại một tin "tối mật" nhưng đã được sớm tiết lộ và bay nhanh trên khắp thành phố: quân đội Sài Gòn đã bắt được một kế hoạch mật của "phía bên kia": Một bính đoàn hùng mạnh của quân giải phóng sẽ đột phá từ hướng Bắc, đánh thẳng vô Huế trong mấy ngày sắp tới ... Tướng Ngô Quang Trưởng "người hùng" của Sài Gòn. trực tiếp chỉ huy Quân đoàn 1 đã buộc phải nhanh chóng cho rút hết binh lực trên tuyến đường 12 về Mỹ Chánh để chuẩn bị cho một trận quyết chiến ở đó ...

Mười lăm lại có tin do các "bà phu nhân hay bép xép” tiếp tục tiết lộ: tướng Trưởng tiếp tục điều chỉnh lực lượng. Đã thấy có khá nhiều sĩ quan từ các tuyến ngoài xuất hiện trên đường phố Huế với những bộ đồ tác chiến nhàu nát, bụi bậm và những nét mặt rất căng thẳng. Đồng thời cũng thấy vắng đi khá nhiều sĩ quan quen thuộc, mọi khi vẫn hay lui tới biệt thự này, tiệm uống khác, hoặc đều đặn ngày ngày hai buổi cưỡi xe Jeep phóng như bay qua cầu Trường Tiền, từ khu cư xá phía Nam sông Hương vô trại Trần Cao Vân (đồn Mang Cá) rồi lại từ Trần Cao Vân về cư xá...

Ngày mười sáu, thành phố bắt đầu huyên náo dữ. Đã có nhiều đoàn xe chở dân chúng từ Hải Lăng chạy về. Họ nói lệnh di tản đã bắt đầu tuyên bố và buộc phải thực hiện nghiêm ngặt ở Quảng Trị. Có nhiều người không đi đã bị bắn.

Mười tám, chiến sự bắt đầu nổ ra dữ dội ở vùng Truồi. Suốt đêm trước, tiếng trọng pháo dội về rung chuyển cả cố đô, dựng dậy tất cả mọi người kể cả người già và con trẻ. Đêm ấy, mưa, nhìn về phía Hải Vân, trời tối đen mờ mịt, ghê sợ. Tiếng mưa rào rào trên các mái nhà. Nhưng từng hồi đại bác vẫn gầm lên từ xa xa. Suốt cả buổi sáng ngày mười tám cho tới ba giờ chiều cũng vẫn không ngớt tiếng súng, phản lực cơ từ Đà Nẵng, Sài Gòn bay ra liên tục. Không nom thấy máy bay nhưng nghe tiếng những chiếc A37 và F5 rền rĩ gần như không một lúc nào dứt.

Khoảng năm giờ, những chiếc xe cứu thương tràn ngập trên suốt dọc đường Lê Lợi về kín cả hai cây cầu Trường Tiền, cầu Mới. Quân cảnh ngăn hết mọi lối, dành riêng cửa Thượng Tứ và con đường chạy thẳng vô trại Trần Cao Vân. Trong đó có quân y viện lớn của Quân đoàn. Người nấu bếp của gia đình viên bác sĩ giám đốc quân y viện, ra chợ Đông Ba nói: "Không còn đủ giường cho thương binh nữa. Lính thủy đánh bộ bị thương nằm tràn cả trên các hành lang. Các sĩ quan cũng đang chửi nhau và rút cả súng định bắn nhau”. Anh ta vừa muốn bày tỏ sự lo lắng; đồng thời cũng như nhiều người làm cho các nhà "quan lớn" còn muốn khéo léo khoe khoang cả sự am tường nhiều tin quan trọng, thậm chí chuyện "quốc gia đại sự".

Và ngày mười chín. Một tin, không! Một sự kiện cụ thể rất quan trọng, rất thiết thân đối với giới sinh viên, học sinh chúng tôi đã bùng ra như một trái bom lửa: tất cả các trường học của Huế được lệnh đóng cửa! Các bạn có thể hiểu được tâm trạng của riêng tôi trong giây phút đó không? Tôi là sinh viên năm thứ tư - Chỉ còn vài tháng nữa nếu không có những biến động nào xảy ra. Tôi sẽ được tốt nghiệp, ra trường... Nhưng đồng thời tôi lại là một người "của chúng ta". Tôi ở trong ban đại diện sinh viên. Đây là tổ chức hợp pháp của sinh viên Huế, có sự lãnh đạo của các anh trên Trường Sơn khá chặt chẽ từ lâu. Vậy trước cái tin các trường đóng cửa, tôi buồn hay vui đây? Tôi chỉ biết tâm hồn tôi náo động, ngồi đứng không yên nữa. Tôi đã tới trước cửa trường đứng lặng đi trong giây phút. Và thật là may mắn! Gần như cùng lúc với tin các trường phải đóng cửa, chúng tôi đã nhận được chỉ thị hành động của Cách mạng. Cô Lộc, nữ sinh văn khoa, "con bồ câu” hết sức dịu dàng của chúng tôi, một nữ đồng chí làm công tác giao liên trung thành và gan dạ đã mang chỉ thị ấy về cho chúng tôi hồi sáng, bắt đầu qua đâu, tôi không rõ, nhưng chúng tôi đã được giáo sư Vĩnh trực tiếp truyền lại. Lúc đó có một cảnh sinh (Sinh viên làm tay sai, do ngụy quyền cải vào hàng ngũ sinh viên để dò xét, chỉ điểm. ) lảng vảng nhưng chúng tôi vẫn tảng lờ không biết, tiếp tục nói chuyện. Công việc quá gấp rồi, không thể chậm một giờ, một phút.

[SaoVang]

Trái tim tôi càng như rung lên trong những niềm xúc động. Cái gì sắp xảy ra cho chúng tôi, cho Huế. Lứa tuổi trẻ chúng tôi chưa biết được gì nhiều, nhưng ít ra chúng tôi cũng đã chứng kiến được cái Mậu Thân và nhất là cái mà chúng tôi vẫn quen miệng gọi là “biến cố 72". Chúng tôi chờ đợi đã quá nhiều và hy vọng cũng đã quá lớn. Nhưng cũng đã có cả sự mừng hụt, thậm chí ít nhiều thất vọng. Ôi mùa xuân 1975!

Giữa lúc chúng tôi dường như đang quá dè dặt trong sự chờ đợi, thận trọng trong việc mong ước thì mọi việc to lớn, quá to lớn lại đang ào ào rung chuyển kéo tới. Nhưng dầu sao cũng phải thú nhận, trong tận đáy cùng của lòng tôi vẫn không khỏi chút lấn cấn: liệu năm nay có sẽ khác Mậu Thân, khác hè 1972 không? Các anh có về được không? Và về có trụ lại được vĩnh viễn không? Mậu Thân: tôi đã thấy các anh. Hồi ấy lực lượng các anh quá mỏng, mỏng đến mức ngạc nhiên. Mùa hè 1972, Huế đã náo động, rạn nứt. Nhưng các anh cũng mới chỉ đủ sức tới được bờ sông Mỹ Chánh. Vậy năm nay? Năm nay? Tôi được nghe nhấn mạnh: hoàn toàn khác trước. Vậy tôi hy vọng! Tôi tin, rất muốn tin. Nhưng, vẫn thú nhận: chưa hoàn toàn hết lo lắng. Vì vậy tôi bồi hồi, tôi nôn nao.

Suốt buổi sáng chúng tôi phải đi chắp nối với nhau, truyền đạt chỉ thị của Trường Sơn. Chúng tôi, những người trong tổ chức, cùng ôm chầm lấy nhau. Có bạn chảy nước mắt: "Có thật lần này mới là vận hội đã tới?". Chúng tôi chỉ còn biết xiết chặt lấy tay nhau. Chúng tôi biết trong lúc này tất cá các ngành, các giới khác trong thành phố cũng đều đã nhận được chỉ thị của Trường Sơn gửi về gấp.

Ngày mười chín - thành phố đã thực sự bắt đầu rung chuyển. Tiếng trọng pháo vọng về nghe rõ hơn, dồn dập hơn nhiều. Tôi đang cùng với Hồi, một bạn cùng trong hội đồng đại diện sinh viên ngồi trên lầu một ngôi nhà lên đường Trịnh Minh Thế để bàn công việc. "Các em phải chuẩn bị gấp để cùng đồng bào nổi dậy". Các anh chỉ thị đã quá rõ ràng. Nhưng nổi dậy ra sao, lúc nào, dưới hình thức nào? Chúng tôi biết chính chúng tôi phải tự tìm ra được câu trả lời cụ thể, tỉ mỉ nhất. Bỗng có rất nhiều tiếng xe lớn dưới đường và nhiều tiếng huyên náo. Hồi chạy vội ra bao lơn. Anh thoắt la lên sửng sốt:

- Nhuần! E Quảng Trị vỡ rồi! Lính đang chạy về, đông dễ sợ! Cả hai chúng tôi cùng lao xuống đường.

Quả nhiên: từng đoàn xe GMC đang rầm rầm chạy tung bụi mù trời. Trên xe toàn lính sư đoàn 1, cái sư đoàn vẫn được gọi là "lừng danh". Họ chồng chất nhau trên những chiếc xe, như chất củi. Người nào mặt mũi cũng bàng hoàng, hốt hoảng. Quần áo tả tơi, bẩn thỉu, máu me. Người còn súng. Người mất súng. Người còn ba-lô nón sắt, người chỉ còn độc chiếc may ô trên mình. Chưa một lần nào, chúng tôi thấy họ ăn vận, trang bị một cách kỳ quái như vậy. Không còn nghi ngờ gì nữa: họ đang tháo chạy.

Trên những chiếc xe Jéep, những viên sĩ quan cũng không khá gì hơn. (Sĩ quan Sài Gòn vẫn rất chải chuốt, làm dáng - làm dáng bằng quần áo đã đành, làm dáng cả bằng những điệu bộ và vẻ mặt "yêng hùng", "oai dũng" đôi khi vênh váo một cách quá lộ liễu). Hôm nay họ như những bầy gà đã bị vặt lông xơ xác, nhét vào những chiếc lồng quá chật chội. Họ la hét, họ chửi thề ầm ĩ mỗi khi xe của họ bị kẹt ở dọc đường bởi những chiếc quân xa, những chiếc xe dân sự khác. Một số trong bọn họ cũng đã bị thương, băng quấn đầy đầu, đầy tay. (Trước đây đôi khi đi hành quân về lỡ chẳng may có bị thương nhẹ, thì đây lại là một dịp thật tuyệt để cho các viên sĩ quan trẻ ấy phô diễn điệu bộ "yêng hùng" của họ trước các cô nữ sinh. và các cặp mắt tò mò của người dân Huế). Hôm nay họ nhăn nhó, họ thiểu não một cách thực sự không giấu giếm nữa. Dường như có anh còn cố giấu cả mặt mình vào sau lưng bạn cho khỏi phải phơi ra giữa đường phố Huế lúc này.

Những chiếc xe vẫn từ phía Quảng Trị đổ về không ngớt, rung chuyển cả mặt đường. Người dân Huế, có lẽ cũng giống như những nơi khác, vốn rất nhạy cảm. Chỉ trong giây lát, tất cả đều đã đổ xuống các vỉa hè để xem đoàn quân thất trận trở về. Cố nhiên, có những người đổ ra xem với một nỗi kinh hoàng thực sự. Đó là những gia đình binh sĩ, sĩ quan. Có những tiếng gọi và những tiếng la nổi lên lẫn trong tiếng máy ầm ầm nhức óc. Họ gọi để hỏi tin người nhà họ. E quá muộn rồi chăng? Nhưng dẫu sao nghe tiếng la ấy, cũng vẫn thấy tồi tội! ôi cái thằng Mỹ? Tất cả mọi "nỗi đoạn trường" này cũng chỉ vì bọn Mỹ hết. Nhưng không rõ, tất cả mọi người trên đường phố này đều có hiểu cả thế hay không?...

[SaoVang]

Bụi vẫn mù trời. Những chiếc quân xa vẫn chạy đen trên cả hai cây cầu Trường Tiền và cầu Mới. Hội bỗng lại la lên một lần nữa:

- Đồng bào! Họ bắt cả đồng bào chạy vô Huế nữa kìa! Đông quá sức. Nhuận ơi!

Mắt tôi như hoa lên. Những chiếc xe tải dân sự hạng nặng đã xuất hiện trên đường phố - Nếu như những chiếc quân xa đã bị nhồi nhét quá sức thì dân chúng còn bị chồng chất trên những chiếc Ford hoặc Desoto một cách đáng sợ hơn nhiều. Người và đồ đạc nhồi chặt cứng trong các quầy xe. Người và đồ đạc còn chất cao ngất như những trái núi nhỏ trên mui. Nhiều thanh niên không còn chỗ ngồi trong xe, chỗ đứng trên bàn đạp lên xuống, cũng hết cả chỗ ngồi trên mui phải bám vào các chân bàn, thành giường thò ra khỏi xe, gần như lủng lẳng, làm xiếc. Và chót vót trên những đống bàn ghế, va- li hòm xiềng cao ngất là những đứa trẻ mười một, mười hai, thậm chí có đứa mới lên sáu lên bảy. Tôi lạnh cả xương sống. Chắc chắn những chiếc xe ấy chỉ cần xóc mạnh một cái khi qua một ổ gà hoặc lắc mạnh khi lái tránh né nhau, là cũng đủ để cho tất cả những đống người và đồ đạc ngất ngưởng quá sợ trên các mui xe đổ quật xuống tan tành.

Tôi không thể nhìn rõ được từng gương mặt người "tị nạn" hoặc gọi là "di tản" ấy. Chỉ thấy những mớ hình nhân tơi tả, chỉ thấy những mớ linh hồn tội nghiệp đang bị cuốn đi, lôi đi ào ạt trong một dòng thác ka-ki bụi bậm và đáy máu. Tôi chỉ còn thấy những cặp mắt như ngây dại vì quá kinh hoàng hoặc lo lắng, tuyệt vọng. Bỗng một người phụ nữ nào đó thét lên trong những tiếng ầm ầm huyên náo:

- Các ông đưa chúng tôi đi mô? Đi mô ô ô ô?

Tôi muốn ôm chặt lấy ngực. Mặt tôi nhăn nhúm lại. Đã có mấy chiếc xe đỗ ở những công viên quá sức bẩn thỉu bề bộn rác rưởi bên bờ sông Hương quãng giữa cầu Mới và cầu Trường Tiền. Ở đó có một số dân Hải Lăng, Quảng Trị lác đác bị dồn ra từ mấy hôm trước đang bẻ cành cây treo xoong, đốt lửa nấu cơm bên những lều vải căng tạm bằng chăn, bằng bạt và đồ đạc trẻ con, ông già thì bề bộn khắp chung quanh. Thoắt chốc, những đám dân mới được bốc vô ồ ạt đổ xuống đã làm cho cả con đường Trần Hưng Đạo và khu hai đầu cầu trở nên một biển người, hỗn độn, nhốn nháo. Đường kẹt lại. Xe cộ tắc cứng. Chửi. Hét. Nổ súng. Mặc! Tất cả cái biển người "tị nạn" ấy như không còn biết sợ là gì nữa. Họ đã sợ quá sợ đến mức hết sợ rồi. Tiếp tục chửi, rủa, tiếp tục la lối. Tiếp tục nổ súng. Đám dân tị nạn vẫn tiếp tục huyên náo, nhốn nháo, tràn ngập trên khắp các vườn hoa, các đường phố.

Huế đã bắt đầu tan vỡ từ chính cái này chăng? Tôi bỗng thầm tự hỏi như vậy. Họ bắt dân chạy theo để làm gì? Để làm gì? Trước hết, rõ ràng là hành động tội ác này đã như một con dao hai lưỡi đâm ngược trở lại cổ họng họ. Tôi muốn khóc lên cùng với những người di cư. Tôi đã hiểu họ từ mùa hè 1972. Tôi quá hiểu. Tôi muốn khóc lên để chia sẻ nỗi thống khổ trong cuộc sống điêu linh của những người gọi là di tản này. Và tôi cũng muốn thầm reo lên vì đã nhìn thấy được nỗi chết của chính những người còn đang nắm quyền ở đây hôm nay.
Hồi và tôi không đứng lâu được nữa. Chúng tôi cần phải đi gặp một số bạn. Trước hết, chúng tôi đi tìm Bạch, một bạn trong hội đồng đại diện sinh viên có trách nhiệm liên lạc và phối hợp hành động với các trường trung học. Nhà Bạch ở bên Vĩ Dạ. Chúng tôi đi xuyên qua những đám dân di tản vừa được đổ xuống, tạm dừng chân. Chúng tôi đã giáp tận mặt những con người khốn khổ ấy. Hầu hết là dân quê, và số đông là nghèo nàn. Có nhiều gia đình tài sản chỉ có mấy chiếc ghế, một chiếc giường gỗ xấu và một số túi, đẫy, vài chiếc chiếu ni-lông.

Họ bị bắt đi tới nơi đâu? Đi để tìm tự do và giàu có ư? Hoặc chỉ là để lánh bom đạn? Dường như họ đều không thật rõ. Họ chỉ biết là những mệnh lệnh đã được đưa ra như roi quất. Và từng chiếc quân xa lớn đã ầm ầm xộc tới hót tất cả ông bà, cha mẹ, vợ con họ lên. "Đi! Đi!" họ chỉ biết rất rõ, biết hết sức cụ thể và đau đớn có điều đó. Xác họ lúc này đang nhốn nháo, chạy cuồng bên bờ sông Hương này, nhưng hồn họ đang bay trở lại với những mái nhà, những xóm ấp thân quen cũ ở Hải Lăng, Triệu Phong đã trở thành xa lắc ... Những đứa trẻ la khóc như ri. Đói và khát. Sợ, nhớ nhà. Những bà mẹ cũng khóc. Cực quá sức, chúng tôi nhắm mắt lao đi cho nhanh, cắm đầu, như cảm thấy mình cũng có dính líu chút ít nào đây với tội ác.

[SaoVang]

Nhà Bạch ở cuối Vĩ Dạ. Chúng tôi quen thầm gọi ông cụ đẻ ra Bạch là "Ông già biển cả" - Một biệt hiệu vô nghĩa - Sở dĩ có biệt hiệu ấy chỉ vì ông hao hao giống Hê-minh-uê. Cũng cỡ tuổi, râu tóc đã trắng nhiều và người cũng vạm vỡ. Ông là một giáo sư cũ đã thôi dạy từ lâu chuyên nghiên cứu về dân tộc học. Ông thường đi Cao Nguyên và ra tới tận vùng đông Trường Sơn giáp giới tuyến. Có bận ông đã lần tới cả Khe Sanh, lúc Mỹ còn đóng quân, suýt bị chúng bắn chết. Ông có nhiều bạn thuộc các sắc tộc khác nhau. Năm nào cũng có người từ các vùng núi về chơi. Nhà ông treo đầy sừng hươu, da hổ, da gấu, túi thêu, áo quần dân tộc và cung, ná, chiêng đồng đủ loại ... Ông sống bằng nhuận bút các tập sách nghiên cứu, ông viết về các dân tộc miền núi Nam Việt Nam và các bài báo ông viết cho thế giới cũng về đề tài này. Về nghề nghiệp? nói chung đây là một ông già rất đáng quý.

Nhưng về đời sống chính trị, xã hội của ông thì lại dường như không có gì đặc sắc, hấp dẫn lũ trẻ chúng tôi. Ông thuộc loại người mà các quan chức của chính quyền (Thiệu) không ghét và cũng không ưa. Ông có người con cả đi bộ đội, tập kết ra Bắc từ năm 1954, không có tin tức. Người con thứ hai, ngược lại, đi lính cũng từ năm 1954, nay đã thăng tới trung tá, thuộc sư đoàn 23 Sài Gòn, đóng ở Plei Ku. "Ông già biển cả" tỏ ra rất yêu quý người con ra Bắc. Nhưng cũng chẳng giấu giếm mình thương yêu cả người con hiện là sĩ quan ngụy. Hồi Mậu Thân, ông cụ rất lo - cũng không giấu giếm. Ông lo hoặc người con này chết hoặc người con kia chết. Trong những ngày các chiến sĩ Giải phóng giữ Cổ thành, quần nhau với bọn lính cổ da Mỹ và ngụy Sài Gòn ông già rất bồn chồn và những chỉ mong sao "cho chóng yên".

Bạch khá buồn. Chúng tôi đã luôn an ủi anh: ít ra ông cụ cũng không đến nỗi là một trở ngại cho Bạch trên con đường dấn thân hoạt động. Và thừa nhận với anh: những người có hoàn cảnh và tâm trạng như cha anh hiện nay dường như cũng không ít, nếu không muốn kêu là khá phổ biến trong cái xã hội miền Nam đang bị kìm kẹp và đầu độc này, cái xã hội không những con người bị đầu độc mà còn bị cắt, bị xẻo, bị cưa đi cưa lại, bị trói, bị cùm, bị tước bỏ hết cả tâm hồn, lương tri, tình cảm. Cái xã hội mà đồng tiền quay tít thò lò, cùng với họng súng đen ngòm hau háu đã làm bá chủ tất cả. chi phối tất cả ...

Gia đình Bạch ở tại một trang trại nhỏ xinh ngay bên sông Hương. Quanh nhà trồng rất nhiều hoa. Toàn những loại hoa quý. Mỗi lần đi khảo sát dân tộc ở các miền núi ông cụ lại đem về một thứ. Cũng vì vậy trại này nổi tiếng về các loài hoa. Nó còn nổi tiếng thêm sau 'biến cố" Mậu Thân. Các cơ quan tuyên truyền của Chính phủ Sài Gòn đã đưa tin là toàn bộ gia đình giáo sư ở trại "muôn hoa" đã bị Việt cộng chôn sống vì có con là sĩ quan ngụy và bị nghi là Quốc dân đảng. "Ông già biển cả” nghe tin ngơ ngác. Nhiều người xui ông cải chính. Nhưng rồi ông chỉ cười.

Bà vợ ông đã mất từ lâu. Ông sống với Bạch và cô Thái Thị Nguyệt Mỹ Dung Kiều Vân, cô gái út vô cùng cưng chiều của ông. Cô rất đẹp nhưng quá yếu đuối. Cô mắc những chứng bệnh gì đó mà tên y học cũng dài dằng dặc như tên khai sinh của cô. Hễ động buồn là ngất. Vui quá cũng ngất. Ra nắng quá cũng ngất - Đi mưa lo quá cũng ngất. "Ông già biển cả" cho cô học hết tú tài rồi bắt ở nhà và chỉ giao có một việc là bắt sâu trong vườn hoa.

Nhà còn có một nhân vật nữa là bà giúp việc đã có tuổi, người thôn dã, khỏe mạnh, tính tình thật thà cứng cỏi. Gọi là thím Ba. Thím chỉ gọi vắn tắt tên cô út là: cô út, còn mặc hết, thím không cần biết những Thái, những Kiều, những Mỹ gì hết. Và bệnh của cô, thím cũng chỉ quy vắn tắt vào có mấy tiếng là bệnh không chịu ra nắng gió - Cũng vì vậy, hễ "Ông già biển cả" đi vắng là thím bắt cô út phải làm đủ việc: xách nước, tưới hoa, nhổ cỏ và nhiều khi đi chợ cùng thím, về nhà lại phải cùng nấu cơm nấu canh, ấy thế mà cô út lại có vẻ vui thích đặc biệt. Thím cấm không cho về kể với "Ông già biển cả", nhưng trong nhà này, xem ra người mà thím Ba quý nhất không phải là cô út mà là Bạch, mặc dầu "Ông già biển cả" không yêu anh. Bạch phải mắng luôn. Những khi ôn tồn. Ông già cũng có ý hối, thường bảo: cha con có số "xung khắc", không "hợp" nhau.