Chuyện thời xửa xừa xưa - Thời bao cấp (Phần 2)

[tuaans]

Xấu ỉn, nhố nhăng muốn chết ấy mà! Chẳng qua nó ở đấy lâu, rồi nhìn lâu cũng đẹp ấy mà bác binhyen1960 ạ!

[danviet]

Cái bức tượng ấy đập đi là đúng quá rồi, có gì đáng tự hào đâu mà phải luyến tiếc ạ?

[lonesome]

Thế còn cái đế bằng gạch xây (tháp Rùa) của tượng bà Đầm xòe giữa hồ Gươm thì sao hả cụ Xồm ?
 

Có góc nhòm thấy đẹp, có góc nhìn xấu không chịu được bác ạ.

[binhyen1960]

Xấu ỉn, nhố nhăng muốn chết ấy mà! Chẳng qua nó ở đấy lâu, rồi nhìn lâu cũng đẹp ấy mà bác binhyen1960 ạ!

Một thời cỡ khoảng năm 1997 , hơn chục năm rồi người ta dùng bạt quây kín cái tháp Rùa lại rồi họ làm gì ngoài đó không ai biết . Thế rồi bỗng 1 hôm họ mở những tấm bạt đó ra thì người HN ngơ ngác trước 1 vật thể lạ đứng giữa hồ Gươm , nét cổ xưa cùng rêu phong và bãi cỏ xanh ven chân tháp Rùa biến mất , thay vào đó là cái tháp lạ hoắc cùng sân gạch đỏ lát quanh chân tháp . Đã có 1 nhà kinh doanh vui chơi giải trí nào đó tính đến chuyện đưa du khách ra đó thư giãn uống nước ngắm cảnh hồ để vô tư "chặt chém" , không có tiền trả thì chỉ có nước cởi quần áo ra mà bơi vào bờ .

 Thực ra thì tháp Rùa hồ Gươm cũng chẳng đẹp thật , nét cổ kính cùng rêu phong cộng với cảnh hồ kết hợp và nhìn quen mắt lâu nay khiến người ta từng "ngộ nhận" , tháp Rùa hồ Gươm là 1 phần của hồ Gươm HN . BY không bình luận chuyện xấu đẹp và lão thợ "soi" thì soi kỹ đến mức nhìn thấy cái tháp Rùa hồ Gươm thành nhố nhăng .

 Chuyện truyền khẩu của những cụ già kể lại từ cái thời mà BY còn bé tẹo , chuyện không biết đúng sai chúng ta cứ coi như câu chuyện tầm phào :

 Xưa kia có 1 chú Khách qua VN làm ăn , hợp thời hợp đất nên lão ấy phất lên giàu xụ , khi tuổi đã gần đất xa trời lão tính chuyện nơi ăn nghỉ ngàn vạn năm nên về tận bên Tàu mời thầy phong thủy qua VN tìm đất phát cho đường con cháu sau này . Thầy phong thủy sau khi đi khắp đó đây tìm kiếm huyệt mộ cho chú Khách đều không hợp , nhiều lần bấm độn ngón tay vẫn chưa quyết được chú Khách nên nằm chỗ nào để yên ấm ngàn năm , bởi lâu nay lão buôn gian bán lận lừa lọc người Việt nhiều rồi nếu nằm chỗ tiện đường qua lại thì có ngày bị biến thành "bình địa" hoặc sang thời 1979 dễ bị con cháu người Việt nó đặt "bể phốt" lên trên mộ thì bỏ bố . Nhất là sang thời 2011 này nữa thì lại càng chết , tấc đất đống tiền giữa kinh thành Thăng Long thì nơi an nghỉ ngàn thu của lão càng nhanh bị "hóa vàng".

 Sang VN làm ăn tuy hợp thời , hợp đất nhưng lại không hợp thổ nhưỡng , khí hậu khiến chú Khách phát ban người luôn đỏ như con tôm luộc và ngứa ngáy vô cùng , vào mùa hè chú Khách như kẻ phát điên phát dại vì bệnh tật và tất nhiên ngày đó không có máy điều hòa không khí như hôm nay rồi , chứ nếu không thì chú Khách đó cũng chẳng ngần ngại gì mà không lắp cái máy điều hòa trung tâm cho cuộc sống của mình lúc đó .

 Vì vậy ông thầy phong thủy kia quyết định nơi an nghỉ ngàn thu của chú Khách là phải ở dưới nước cho nó mát hợp với bệnh tật của chú Khách và ngàn thu chú Khách không lo chuyện ngứa ngáy khó chịu khi mùa hè đến . Khi chú Khách "ngỏm" con cháu nó mang ra vứt ngoài sông Hồng thì rất dở bởi nó có thể trôi chú Khách ra biển và cá mập nó xơi thì hỏng bét nên lúc còn sống chú Khách phải tính cho kỹ .

 Cuối cùng nhờ có nhiều tiền nên chú Khách cũng lo lót xin được xây dựng 1 cái tháp giữa hồ Hoàn Kiếm , quan phụ mẫu người Việt nhà ta lúc đó cũng "ngáo ơ" nên ký duyệt cho chú Khách xây tháp giữa hồ bởi xét cho thật cùng thì : Chẳng mất gì của nhà ta , xây tháp giữa hồ chứ có làm gì đâu , vô tư đi . Và ngày đó cũng chẳng có ai tính đến chuyện cảnh quang , môi trường phức tạp như bây giờ , đất rộng người thưa và chú Khách muốn xây thì anh cho chú xây miễn là anh "toàn được".
  
 Cái tháp Rùa xây rất nhiều năm , nhiều cọc tre , cọc gỗ đóng xuống lòng hồ rồi thuyền trở đất từ trong bờ mang ra để đắp lên cái gò nổi giữa hồ , tháp xây lên bị đổ lên đổ xuống mấy lần và có lần bị cả sét đánh . Nhưng với khối quyết tâm ngút trời , không tiếc tiền của nên cuối cùng chú Khách cũng toại nguyện và cái tháp chưa xây xong thì chú Khách cũng "tỏi" . Con cháu chú Khách cũng cứ y nguyên ý nguyện của người đã khuất lặng lẽ mang chú Khách ra tháp Rùa chôn cho chú Khách mát mẻ ngàn thu .

 Vì vậy sau này ai không biết thì gọi nó là tháp Rùa vì nó có cái tháp xây và rùa hồ Gươm hay lên bãi cỏ quanh tháp đẻ trứng và phơi nắng , còn những cụ già còn sống đến thời 196x thì chẳng mấy người gọi nó là tháp Rùa mà họ gọi nó là : Mả thằng Tàu , mả chú Khách .

 Thời Pháp thuộc trên ngọn tháp từng được đặt tượng bà Đầm Xòe như chúng ta đã biết , sang thời VNDCCH thì những ngày lễ lớn thường được treo Quốc Kỳ trên nóc và nhất là năm 1972 khi miền Bắc bắn cháy chiếc máy bay Mỹ thứ 4000 thì tháp Rùa từng được buộc chiếc máy bay bằng cao su bơm khí hydro cắm đầu xuống đất treo lên trời HN như 1 kỷ niệm chiến thắng lớn . Vài lần vào dịp Tết những năm 199x có thấy dịch vụ đưa người ra tháp Rùa thắp hương cúng vái . Chẳng biết họ ra đó để cúng ai nữa ? Không rõ có phải họ là con cháu chú Khách ngày xưa không ? Văn hóa cúng vái cũng loạn xà ngầu cả , họ cúng vái tất cả những gì có thể cúng được , ngay ngày 5.1 Âm lịch hàng năm cũng thấy khối thanh niên trai gái xì xụp hương khói lạy lục ở gò Đống Đa . Chịu không thể hiểu nổi .

[linh thong tin]

 

Sự tích Tháp Rùa Hà Nội

    Có một câu chuyện lịch sử "không hay lắm" về ngọn tháp biểu tượng của Thủ đô ta, mà dẫu nhiều người biết, nhưng chẳng ai muốn nói ra, hoặc có nói thì cố tránh đi theo cách khác. ấy là câu chuyện về lai lịch của tháp Rùa (Hồ Gươm). Nói thẳng ra thì, từ sách Cổ tích và Thắng cảnh Hà Nội đến sách Lịch sử Thủ đô Hà Nội đều chép rằng đó là nơi Bá hộ Việt gian Bá Kim xây lên để táng mả bố vào đó(!) (vì gò Rùa là gò đất "vạn đại công khanh").

    Thế nhưng, tại hội nghị thông báo khảo cổ học vừa qua (từ ngày 24-25/9), những tư liệu mới về tháp Rùa mà nhà Hà Nội học Nguyễn Vinh Phúc công bố đã đưa ra một cách nhìn khác. Và dẫu rằng, mục đích xây nên nó vẫn còn là một bí ẩn, nhưng còn bao nhiêu chuyện khác đáng lưu ý... Dưới đây là cuộc trò chuyện với nhà Hà Nội học Nguyễn Vinh Phúc:

    Cả 2 cuốn sách nói trên đều kể lại câu chuyện ly kỳ về việc xây tháp Rùa gắn liền với "hành trạng" của Bá Kim. Để được táng hài cốt bố mẹ vào gò Rùa, Bá Kim đã xin quan thầy cho xây tháp để làm hậu chẩm (gối đằng sau) cho chùa Báo Ân (lúc đó chưa bị phá). Nhưng kết cục, một bàn tay bí mật đã quăng hài cốt bố mẹ ông ta xuống hồ, chỉ còn 2 cái quách rỗng...

    Thực ra, cụ Doãn Kế Thiện (tác giả Cổ tích và Thắng cảnh Hà Nội) có lẽ chỉ là kể theo truyền thuyết dân gian, có gia giảm thêm bớt. Vì là truyền thuyết nên không ít chi tiết không chính xác. Như bảo rằng Bá hộ Kim xây tháp để làm "hậu chẩm" (tức cái gối) cho chùa Báo Ân thì sai. Bởi lẽ chùa này nhìn ra hồ. Gò Rùa ở trước mặt chùa, chỉ có thể làm minh đường, làm án mà thôi. Nếu nói theo thuật phong thủy thì gò Rùa hình tròn tức hình con kim, như vậy chỉ có thể là Kim tinh tác án (sao Kim làm án) chứ không thể là "hậu chẩm" được.

    Hoặc như sách chép rằng "tới thăm hồ, đứng xa trông ngắm ba chữ "Tả Vọng Đình" vẫn ẩn hiện" cũng là không đúng. Vì khắp bốn mặt tháp, cả ngoài lẫn trong đều không có 3 chữ này. Chỉ ở mặt Đông, trên tầng đỉnh có 3 chữ Quy Sơn Tháp nhấn trên tường vôi, song đứng trên bờ, ngay sát hồ cũng không sao nhìn thấy được. Một số chi tiết về các nhân vật lịch sử liên quan đến chuyện xây tháp cũng không chính xác...

    Có thể có một số điểm chưa thật khớp vớí lịch sử, nhưng câu chuyện Bá hộ Kim xây tháp Rùa để táng hài cốt cha mẹ cũng khó phủ nhận được?

    Điều quan tâm trước tiên của tôi là lai lịch của nhân vật này. Tôi đã được bác sĩ Nguyễn Thìn, giáo sư đầu ngành sản khoa Bệnh viện C Hà Nội là cháu 5 đời của ông Bá Kim, thuộc chi trưởng, cho xem gia phả. Ông Bá Kim tên thật là Nguyễn Hữu Kim (1832-1901), là một hào mục của làng Cựu Lâu (tức khu vực Tràng Tiền, Hàng Khay ngày nay) được hàm Bá hộ (hàm thấp trong quan chế). Ông có một cửa hiệu bán hàng khảm tên là Vĩnh Bảo. Do có cộng tác với người Pháp trong những ngày đầu chúng chiếm đóng Hà Nội nên theo tài liệu của Dumoutier, trong tập sách Les Pagodes De Hanoi (in năm 1887) thì hoạn lộ của Bá Kim như sau: "Viên quan xây tháp Rùa, trước đây 3 năm làm Tri phủ Thường Tín, rồi về làm Thương biện phủ Hoài Đức, sau dính vào một vụ chính trị, nên năm 1886 bị cách chức và quản thúc ở Hà Nội".

    Tuy ông giúp việc cho thực dân song lại có một con gái tham gia phong trào nhân dân Hà Nội chống Pháp. Và có lẽ vì vậy mà ông đã bị Pháp nghi kỵ nên cách chức như những thông tin mà Dumoutier đã nêu trên. Theo lời kể trong gia đình thì quả là một bà con gái của nhà phú hào này có tham gia chống Pháp, tên bà là Khuê. Trong tiểu thuyết lịch sử Bóng nước Hồ Gươm, nhà văn Chu Thiên đã lấy bà làm nguyên mẫu, để xây dựng nhân vật "cô Xuyến" đáng mến...

    Ông Kim còn có một ngưới cháu nội là ông Nguyễn Ngọc Vũ (1908-1032). Ông Vũ từng là Bí thư Thành ủy chính thức đầu tiên của Đảng bộ Hà Nội Đảng Cộng sản Đông Dương và hy sinh trong nhà tù Hỏa Lò năm 1932.

    Có nghĩa là, trong quá trình lật lại tư liệu lịch sử, ông thấy có nhiều tư liệu mới liên quan đến nhân vật xây tháp Rùa?

    Theo tài liệu mà tôi tìm được, ông Bá Kim còn là ngưới đứng ra chôn cất cho cụ Hoàng Diệu khi Hà thành thất thủ, theo lời kể của một người trong cuộc thời kỳ này là ông cử Tốn tức võ cử nhân Nguyễn Đình Tốn giữ chức suất đội hộ vệ tổng đốc Hoàng Diệu. Trên tạp chí Tri tân số 183 (ra ngày 21/4/1945), ông Nguyễn Tường Phượng có phỏng vấn ông cử Tốn khi đó đã ngoài 90 tuổi song vẫn rất minh mẫn. Ông kể, khi thành đã bị phá, trong hàng phố được tin quan Tổng đốc tuẫn tiết rất thương xót. Ông Thương Kim là một thân hào, cùng dân hàng phố góp tiền mua áo quan đem chôn ở gần miếu Trung Liệt". Như vậy là ông Thương Kim (chính ra phải nói là ông Bá Kim vì khi đó ông chưa là Thương biện), là người đứng ra tổ chức chôn cất cho cụ Hoàng Diệu. Nên nhớ lúc đó, các quan lại cao cấp kế cận Hoàng Diệu kẻ thì trốn trong hành cung, nhịn đói ba ngày rồi ra hàng Pháp như Tuần phủ Hoàng Hữu Xứng, kẻ thì bỏ trốn lên Sơn Tây như Bố chính Phan Văn Tuyển, kẻ thì mưu tính ra ôm chân Pháp như án sát Tôn Thất Bá, chẳng ai nghĩ đến việc mai táng cho cụ Hoàng. Việc một ông Bá hộ đứng ra tổ chức chôn cất cho cụ Hoàng có một ý nghĩa nhất định...

    Thế còn chuyện ông Bá Kim đã bí mật táng hài cốt cha mẹ vào gò Rùa?

    Đó chỉ là một truyền thuyết dân gian, không có một tư liệu thành văn nào. Vậy hãy cứ coi là truyền thuyết, chứ chưa thể coi là sự thật lịch sử được.

    

Tổng hợp

Như vậy, chính xác tháp Rùa là do ông bá hộ Kim xây chứ chả phải "chú khách" nào cả.

[tuaans]

Chuyện "Sự tích tháp rùa Hà nội" cũng không dáng tin cậy theo tất cả các tiêu chí về tư liệu học!

Mà thực sự thì ta nên gọi cái tháp rùa ấy bằng tháp Ba ba là đúng nhất. Vì vừa rồi người ta vớt được 1 cụ 33 lên chữa ghẻ. Không nên gọi là tháp giải hay tháp 3 ghẻ, vì chẳng có liên quan gì đến "ba tàu ghẻ" ở đây!

[MUCTAU]

Chuyện "Sự tích tháp rùa Hà nội" cũng không dáng tin cậy theo tất cả các tiêu chí về tư liệu học!

Mà thực sự thì ta nên gọi cái tháp rùa ấy bằng tháp Ba ba là đúng nhất. Vì vừa rồi người ta vớt được 1 cụ 33 lên chữa ghẻ. Không nên gọi là tháp giải hay tháp 3 ghẻ, vì chẳng có liên quan gì đến "ba tàu ghẻ" ở đây!

[danviet]

Truyền thuyết Lê Lợi trả gươm báu đã xuất hiện từ thế kỷ 15 trong khi các công trình quanh hồ đều xuất hiện vào thời gian sau này tk 18,19. Chắc hẳn trước đó đã từng có một kiến trúc hiện diện ở quanh hồ để thờ phụng rùa thần Kim Quy các bác nhỉ?

[binhyen1960]

Sự tích Tháp Rùa Hà Nội

Như vậy, chính xác tháp Rùa là do ông bá hộ Kim xây chứ chả phải "chú khách" nào cả.

Cũng không hẳn như cách lập luận của bác đâu bác linh thong tin ạ.
 
 Những câu chuyện truyền khẩu trong dân gian đôi khi nó cũng có những giá trị riêng của nó. Mời bác xem bài viết trên đường link này, cũng vẫn những nhà học giả đó dựa trên bài văn tả cảnh của Paul Burde phóng viên tờ Thời báo lúc đấy thì Tháp Rùa hồ Gươm có từ trước thời Bá hộ Kim "xỏ nhầm giày Tây" bác ạ.

 http://hn.24h.com.vn/tin-tuc-trong-ngay/su-that-chuyen-hai-cot-trong-thap-rua-c46a366436.html

 Vậy thì chuyện truyền khẩu trong dân gian của người HN về chú Khách xây lên Tháp Rùa hồ Gươm cũng không phải là không có cơ sở. 

[tuaans]

Trong bài báo mà binhyen1960 đưa link ở trên có 3 vấn đề:
1 - Chưa khẳng định được là tháp xây năm nào; chỉ nói vào năm đó thì đã có tháp- hoặc là tháp xây vào khoảng năm đó... với chính quyền Thực dân Pháp, ở ngay giữa Hà Nội mà 1 công trình nổi bật như thế lại không có ghi chép gì sao?

2 - Ông bá hộ Kim cụ thể là ông nào, sống chết năm nào, ... liên quan gì đến bí thành ủy đầu tiên của HN?

3 - Từ 2 vấn đề trên rút ra vấn đề thứ 3 là các nhà báo càng ngày càng giỏi tung hỏa mù - hoặc trình độ viết cho dân đọc hiểu ngày càng kém!