Trại Đa-vít (Davis Camp) Sài Gòn

[Giangtvx]

RA ĐẢO PHÚ QUỐC

Hoàng Vũ             

                

“Linh động”

     
        Ngày 9/3/1973 – Sau khi Hiệp định Paris đã ký kết được 42 ngày – do những cuộc đấu tranh mạnh mẽ trong Ban liên hợp quân sự bốn bên và trước báo tin dư luận, chính quyền Sài Gòn phải để cho Tổ Liên hợp quân sự vào thăm khu giam giữ các chiến sĩ quân giải phóng.

        Đến sân bay Phú Quốc, tổ Liên hợp quân sự được trưởng trại giam báo cáo vài nét về tình hình trại rồi mới đi thăm nơi giam giữ cuối cùng.

        Từ sân bay xe chạy khoảng 10 phút đến khu trại giam số 1. Một khu nhà lợp tôn hoang vắng nằm giữa các lớp kẽm gai chằng chịt. Không bóng cây, không một bóng người.

        Trung tá Vũ Bình, đại diện Chính phủ cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam và trung tá Nguyễn Thúc Đại đại diện Chính phủ Việt Nam Dân Chủ Cộng Hòa phản đối điều này. Hai viên thiếu tá En – Phơ – Man và Hai – Ghin đại diện Hoa Kỳ trong Tổ Liên hợp quân sự, xác nhận là ở Lộc Ninh cũng như ở Hà Nội họ đã đi xem những nơi giam giữ cuối cùng có mặt hàng trăm người tù chứ không phải những trại giam trống không – Phía Sài Gòn đã thỏa thuận là thăm nơi giam giữ cuối cùng có người tù hiện diện, tại sao đến đây chỉ đi thăm trại giam trống không?
       
        Trước câu hỏi của trung tá Vũ Bình, viên trưởng trại giam trả lời nhận được lệnh trên chỉ đưa đi xem trại giam không có người (!)

        Đại diện sài Gòn trong Tổ Liên hợp quân sự giải thích: Thủ tục được đặt ra và thỏa thuận nhưng có khi phải “Linh động”

Đảo Phú Quốc (1973) nhìn từ trên máy bay


Trại giam giữ tù nhân nhìn từ 1 tháp canh


Biểu tượng nhà tù Phú Quốc (1973)

[Giangtvx]

Nghị định thư là cái gì?

        Ở Ban liên hợp quân sự trung ương 4 bên, phía Sài Gòn cũng đã thỏa thuận để Tổ liên hợp quân sự đến thăm 30 đại biểu của các chiến sỹ giải phóng bị giam giữ ở Phú Quốc – Nhưng trưởng trại tuyên bố nhận được lệnh cấp trên chỉ cho thăm mà thôi.

        Nhưng “vì tinh thần hòa hợp dân tộc” trưởng trại đồng ý đưa 25 đại biểu đến tiếp xúc với Tổ Liên hợp quân sự 4 bên.

        Khi được hỏi 25 đại biểu này có phải là do anh em cử ra hay không thì trưởng trại trả lời gọn lỏn:

        - Không, các đại biểu đó là do chúng tôi chọn!

        Tình hình này đã được các đại biểu Chính phủ cách mạng lâm thời dự kiến trước, nhưng các đồng chí vững lòng tin ở phẩm chất Cách mạng và tinh thần bất khuất của các chiến sỹ quân giải phóng.

        Tổ Liên hợp quân sự và tổ quốc tế được đưa đến khu hành chính  của trại giam, 25 đồng chí quân giải phóng đã ngồi chờ sẵn ở đây. Mặc quần áo màu gụ in hai chữ TB (tù binh) trên lưng, khăn mặt bịt kín đầu, các đồng chí ngồi thành ba hàng dọc dưới hành lang.

        Quân cảnh Sài Gòn đội mũ sắt, súng kè kè vây kín xung quanh.

        Đồng chí Vũ Bình, mang trên mũ quân hiệu sao vàng trên nền nửa đỏ nửa xanh chào tất cả anh em, chuyển lời hỏi thăm của Chính phủ cách mạng lâm thời, của nhân dân vùng giải phóng và của trung tướng trưởng đoàn Trần Văn Trà đến tất cả anh em chiến sỹ bị giam giữ trên đảo Phú Quốc và hỏi:

        - Xin các đồng chí cho biết, các đồng chí đã được phổ biến Nghị định thư về trao trả nhân viên quân sự bị bắt và giam giữ chưa?

        Một chiến sỹ ngồi ở hàng đầu trả lời:

        - Nghị định thư là cái gì? nội dung của nó ra sao, chúng tôi chưa hề được biết. Chúng tôi chỉ nghe lính quân cảnh xì xào có ký Hiệp định Paris nhưng nhà cầm quyền Sài Gòn ở đây tuyệt nhiên không cho chúng tôi biết điều đó. Cách đây mấy hôm, chúng tôi nghe quân cảnh nói có một bản Nghị định thư gì đó buộc dây treo ngoài cổng trai giam – nhưng khi chúng tôi đi xe củi, xe gạo qua đấy, quân cảnh Sài Gòn cũng không cho dừng chân lại. Sau đó họ đem cất đi. Mãi sáng hôm sau họ mới đem treo ngoài hàng rào.

        Một chiến sĩ khác ở tỉnh đội Đà Lạt nói tiếp:

        - Bảy năm bị đày đọa trên đảo Phú Quốc, hôm nay tôi mới được gặp các đồng chí của tôi từ đất liền tổ quốc ra đây. Hiệp định chấm dứt chiến tranh đã được thỏa thuận nhưng nhà cầm quyền Sài Gòn vẫn cố tình bưng bít mọi tin tức.

Sở chỉ huy nhà tù Phú Quốc


Nhà tù Phú Quốc (1973)


một số thành viên Tổ liên hợp quân sự ra đảo Phú Quốc

[Giangtvx]

        Hôm nay họ đưa chúng tôi lên xe tới đây, chúng tôi cũng không biết là đưa đi đến đâu, làm gì (?)
Một chiến sĩ trẻ nhất ngồi ở cuối hàng xin nói:

        - Tôi bị giam giữ trên đảo này tính ra đến hôm nay tôi mới được trông thấy màu đỏ thân yêu. Trên hòn đảo này anh em chúng tôi bị hành hạ, đầy đọa quá sức tưởng tượng nhưng anh em chúng tôi vẫn giữ vững tinh thần chiến đấu của quân cách mạng một lòng son sắt với nhân dân, với mặt trận dân tộc giải phóng.

        Đồng chí đại diện Chính phủ cách mạng lâm thời hỏi:

        - Theo Hiệp định Paris thì sau khi ký Hiệp định 5 ngày các bên phải phổ biến Nghị định thư đến tận những nhân viên quân sự bị bắt và giam giữ. Như vậy là từ bấy đến nay không phổ biến Nghị định thư.

        - Anh em đồng chí trả lời: “không, hoàn toàn không!”

        Hỏi việc đối xử trong các trại giam, các chiến sĩ đều nói lên nỗi khổ cực, cách đối xử tàn tệ về vật chất cũng như tinh thần và tố cáo cách đây mấy hôm anh em bị nhốt “ca sô” và bị đánh đập.
Chỉ nói hôm qua đó thôi, 12 người được 2 miếng cá khô chưng nước. Anh em nói: “chúng tôi mong tất cả các đại biểu đến tận nơi họ giam giữ chúng tôi để được thấy tận mắt cảnh sống khốn khổ của chúng tôi”.

        Đồng chí đại biểu Chính phủ cách mạng lâm thời lấy bản Nghị định thư đọc to cho anh em nghe và giải thích rõ việc trao trả những nhân viên quân sự bị bắt và giam giữ tiến hành cùng một lúc với việc quân đội Hoa Kỳ và quân đội đồng minh của Hoa Kỳ rút khỏi miền Nam Việt Nam.
Các bên sẽ trả tất cả những nhân viên quân sự bị bắt và giam giữ - các bên giam giữ không được từ chối hoặc trì hoãn việc trao trả họ với bất kỳ lý do gì. Họ phải được ăn, mặc, ở đầy đủ và được chăm sóc y tế…được bảo vệ chống mọi hành động bạo lực xúc phạm đến tính mệnh và thân thể nhất là việc giết hại họ và xúc phạm đến nhân cách phẩm giá con người…

        Trong khi đồng chí Vũ Bình đọc và giải thích Nghị định thư, quân cảnh cũng như binh lính Sài Gòn đều đứng yên chăm chú lắng nghe.

        Cuối cùng đồng chí đại diện Chính phủ Cách mạng lâm thời nói rõ;

        -Từ giữa lòng nhân dân ta đi chiến đấu, các đồng chí sẽ trở về với nhân dân. Nhân dân vùng giải phóng từ Quảng Trị tới Cà Mau sẵn sàng đón những người con thân yêu nhất của mình.

        Thay mặt anh em chiến sĩ ta bị giam giữ ở D7 và C7 những đồng chí có mặt gửi về Tổ quốc lời chào thân yêu nhất.Tất cả 25 anh em phấn khởi vỗ tay nhiều lần chào mừng thắng lợi vĩ đại của dân tộc. Cuộc đấu tranh để thực hiện những điều ta đã ghi trong Nghị định thư về trao trả nhân viên quân sự bị bắt và nhân viên dân sự nước ngoài bị bắt và nhân viên quân sự Việt Nam bị bắt và giam giữ còn tiếp tục…

[Giangtvx]

ĐI TRỰC THĂNG BỊ BẮN

Trần Văn Nam
            

       
       Vào khoảng tháng ba năm 1973. Khi đang làm công tác đồ bản tại Phòng tác chiến (Gọi là Ô1) thuộc Cục tham mưu Miền, tôi nhận được lệnh đi công tác. Đối với tôi, chuyện đi công tác là thường xuyên bởi đồ bản có hai người, tôi trẻ và mới nên thường hay đi công tác, còn người phụ trách lo tác nghiệp tại đơn vị. Sau đó tôi được ra công tác ở Đoàn 315A là hậu phương của Đoàn 315B. Đoàn 315B là phái đoàn quân sự Chính phủ cách mạng lâm thời Cộng hoà miền Nam Việt Nam trong Ban liên hợp quân sự 4 bên sau này chuyển thanh hai bên tại Trại Đa-vít ở sân bay Tân Sơn Nhất.

       Đoàn 315A đóng bản doanh tại thị trấn Lộc Ninh, nhà khách của Đoàn, anh em quen gọi vui là “Nhà cao cẳng”. Ở đây vài ngày tôi được đưa vào Đa-vít cùng với một đoàn khá đông cán bộ chiến sĩ  Quân giải phóng. Tôi cũng không nhớ đây là đợt thứ mấy vào trại Đa-vít.

       Chúng tôi bay vào Tân Sơn Nhất trên một máy bay vận tải quân sự Scaribu cũ kỹ vừa rung, vừa ồn. Khoảng 45 phút thì máy bay đáp xuống sân bay Tân Sơn Nhất. Sau đó  chúng tôi được xe đưa về trại Đa-vít.

       Ban nghiên cứu tổng hợp hầu hết là cán bộ làm công tác tham muu có nhiệm vụ theo dõi chiến sự trên toàn chiến trường miền Nam chủ yếu là các vùng  giải phóng và vùng giáp ranh để giúp cho việc đấu tranh trên bàn hội nghị về việc lấn chiếm, đánh bom, bắn pháo vi phạm hiệp định của quân nguỵ Sài Gòn. Mỗi ngày các anh nhận điện từ các nơi gửi về, tổng hợp, phân tích và báo cáo với lãnh đạo Đoàn. Các thông tin này là cơ sở để Đoàn ta đấu tranh với địch.

       Từ những thông tin này tôi có nhiệm vụ thể hiện trên một tấm bản đồ tỉ lệ 1/500.000. Các tình huống trên bản đồ được sử dụng để họp báo công khai hoặc giao ban nội bộ trong đoàn ta ... v v

       Những ngày công tác tại Ban liên hợp quân sự, có một chuyện tôi không thể quên : vào khoảng tháng 06/1973, tôi được lệnh về Lộc Ninh nhận bộ bản đồ mới UTM của Mỹ để phục vụ tra cứu và tác nghiệp.

       Thường kỳ, Ban liên hợp quân sự có một chuyến bay ra Hà Nội vào ngày thứ sáu bằng máy bay C130 và hai chuyến bay ra Lộc Ninh vào ngày thứ ba và ngày thứ năm hàng tuần bằng trực thăng để chở cán bộ, chiến sĩ của hai đoàn ra Hà Nội và về Lộc Ninh làm việc. Đây là chuyến bay liên lạc ra Lộc Ninh đầu tiên sau một thời gian gián đoạn. Nguyên nhân gián đoạn do ngụy Sài Gòn viện đủ các lý do để gây khó khăn cho phái đoàn ta liên lạc với hậu phương.

       Hôm thứ ba tôi bay về Lộc Ninh, trở vào Đa-vít ngày thứ năm. Bữa bay về Lộc Ninh tôi ngồi ngay ghế bên hông máy bay, cửa hai bên mở toang, có thể nhìn xuống dưới thoải mái. Phi hành đoàn nhắc nhở thắt dây an toàn.

       Máy bay cất cánh, thành phố được gọi là “hòn ngọc viễn đông” trải ra trước mắt, tôi cảm thấy khoan khoái ...

[Giangtvx]

        Ngày vào xảy ra sự cố. Hai trực thăng chở chúng tôi bay khá thấp không theo qui định, cách đường khá xa, có thể nhìn rõ những con đường đất đỏ ngoằn nghoèo và cây cối xác xơ vì bom đạn ở phía dưới. Đang bay bỗng có những loạt súng liên thanh bắn từ dưới đất lên. Máy bay nhào vội xuống, người tôi như nhấc khỏi ghế may mắn được giữ lại nhờ dây an toàn. Thiếu tá Nhiên đưa chiếc mũ cứng ra vẫy vẫy liền bị gió giật bay vèo mất. Cả hai chiếc trực thăng vội vã hạ cánh xuống mặt lộ 13. Rất may là cả hai máy bay đều không bị hư hỏng lớn. Chỗ hai máy bay đáp xuống gần mấy chốt của Quân giải phóng. Trời về chiều nắng như đổ lửa, tôi cùng thiếu tá Nhiên vào chốt của anh em để xin nước ra máy bay cho mọi người cùng uống.

        Viên sĩ quan nguỵ điện đàm về sân bay và trại Đa-vít thông báo là một chiếc bị rơi và một chiếc bị thương.
 
        Máy bay đậu trên lộ 13. Phía Sài Gòn chỉ vào chỗ máy bay bị bắn, lấy phấn đánh dấu vào chỗ vết đạn và yêu cầu sĩ quan ta ký biên bản. Nhưng sĩ quan ta nhất định không ký vì không có gì chứng mỉnh là máy bay vừa bị bắn và nếu có bị bắn thì ai bắn thì không thể xác định được vì ở đây là vùng ta và địch xen kẽ nhau. Khoảng hai giờ sau máy bay mới tiếp tục bay về sân bay Tân Sơn Nhất. Khi về đến trại Đa-vít, đại tá Nguyễn Văn Sĩ, phó trưởng đoàn chạy ra ôm lấy từng người chúng tôi rơm rớm nước mắt, ông nói :

-   Mình tưởng có chuyện rồi, đang lo chuẩn bị lễ truy điệu đây !

        Đi trên hai trực thăng lần này hầu hết là sĩ quan của Ban nghiên cứu tổng hợp và Ban trao trả. Quả thực, nếu cả hai trực thăng bị rơi thì tổn thất quả không nhỏ vì các anh toàn là cán bộ ưu tú của Đảng và Quân đội đã nhiều năm lăn lộn trên chiến trường.

        Tìm hiểu sâu về vấn đề này, tôi hiểu được rằng bọn ngụy Sài Gòn là kẻ chủ tâm phá hoại hiệp định Pari. Chúng không thi hành ngừng bắn. Được Mỹ dung túng, chúng tìm mọi cách tràn ngập lãnh thổ, lấn chiếm, đánh phá vùng giải phóng, đóng thêm đồn bốt v v.
 
        Các máy bay của ngụy thì lợi dụng mang cờ màu da cam của ban liên hợp quân sự đi trinh sát vùng giải phóng, ném bom bắn phá vùng chúng nghi là quân giải phóng trú quân.

        Biết rõ bọn ngụy vi phạm theo kiểu đó, quân ta kiên quyết trừng trị khi chúng bay ra khỏi hành lang quy định của Ban liên hợp quân sự. Chúng ta cũng lên án, mạnh mẽ, tố cáo chúng trước dư luận trong nước và thế giới.

        Tôi ngồi trên chiếc trực thăng này nên chứng kiến vụ vi phạm rất rõ. Lợi dụng có một số cán bộ ta đi trên máy bay đó, bọn ngụy cố tình đi ra khỏi hành lang để trinh sát những khu vực bố trí chiến đấu của ta. Bọn ngụy lớn tiếng tố cáo ta rằng bắn máy bay của Ban liên hơp quân sự nhưng chúng ta đã chứng minh một cách đầy đủ có chứng cớ rõ ràng rằng đây là máy bay bay trái phép ngoài hành lang quy định. Bọn nguỵ cứng họng hết chỗ nói và cũng rút đơn kiện lên Uỷ ban quốc tế.

        Khi chiến trường miền Nam bắt đầu cuộc tổng tấn công, tấm bản đồ 1/500000 nói trên được đem treo lên tường phía ngoài trước cửa phòng họp. Cứ mỗi khi tỉnh, thành, thị trấn, thị tứ nào được giải phóng là tôi vẽ tại đó một lá cờ đỏ sao vàng. Tôi còn nhớ có những hôm sáng ngủ dậy, một đêm ta đã giải phóng mấy tỉnh liền. Nghe các anh trong ban nói giải phóng mấy tỉnh, thành miền Trung tôi liền vẽ cờ lên mấy địa phương đó. Thiếu tướng Hoàng Anh Tuấn đi qua, ông ngắm nghía bản đồ rồi gọi tôi hỏi: “Mấy nơi này giải phóng khi nào? Điện đâu đưa coi nào”. Tôi ấp úng nói là nghe mấy anh trong ban nói. Ông bắt tôi lên xoá và phê bình :” Không được lạc quan tếu”. Tuy nhiên, cũng trong ngày hôm đó tôi lại được vẽ những lá cờ đỏ ở tại vị trí vừa mới xóa lúc sáng.

        Đã mấy chục năm trôi qua, những sự kiện sôi động trên như vừa mới xảy ra, hiện lên rõ nét trong tâm trí và giục giã tôi viết lại chuyện này.

[Giangtvx]

KỶ NIỆM CHUYẾN ĐI THẠCH HÃN

Trần Quang Nhạ              

       
        Một ngày đầu tháng hai năm 1973, tôi được lệnh đi cùng đại uý Nguyễn Thành Lên, thành viên của Đoàn đại biểu quân sự CPCMLTCHMNVN và trung tá Nguyễn Lân, thành viên Đoàn đại biểu quân sự CPVNDCCH. Cùng đi có các thành viên của Đoàn Mỹ, Đoàn chính quyền Sài Gòn trong BLH QS bốn bên, và đại diện Uỷ ban Quốc tế.

        Sáng sớm, chiếc máy bay U21, loại máy bay phản lực nhỏ của Mỹ, chở ba anh em chúng tôi và thiếu tá Lập, đại diện Đoàn Sài Gòn, cất cánh từ sân bay Tân Sơn Nhất, sau đó đáp xuống sân bay Phú Bài. Ra khỏi máy bay U21, chúng tôi được chuyển sang máy bay trực thăng HU1A và lập tức máy bay bay thẳng hướng Quảng Trị.

        Khoảng 10 giờ, tôi thấy máy bay không bay thco hướng thẳng mà lại quần đảo nhiều vòng trên khu vực phía nam cầu Thạch Hãn. Từ máy bay nhìn ra, tôi thấy trời mù sương và mưa lạnh. Nhìn xuống mặt đất, tôi thấy những mảng trắng, vàng hoặc sám, mờ mờ loang lổ khắp một vùng mênh mông. Hỏi thiếu tá Lập, tôi được hay là: máy bay chưa có bãi đáp an toàn vì tất cả vùng này đều có mìn. Sau một hồi lâu bay lượn, máy bay lần lượt hạ cánh xuống khu vực có các đám khói từ mặt đất bốc lên.

        Từ máy bay bước xuống, từng thành viên lần lượt bước theo đúng bước đi của các sỹ quan hướng dẫn của một đơn vị quân đội Sài Gòn đóng tại đó. Mọi người tập kết quanh khu đất cao sát mố cầu phía nam cầu Thạch Hãn. Lúc đó khoảng 11 giờ. Trời càng mưa to và gió mạnh dần. Ba anh em chúng tôi đều không có áo mưa. Ngoài thành viên của các đoàn, còn có nhiều người lạ mặt khác và phóng viên người châu Á, Âu và Mỹ, Quanh chúng tôi, có nhiều lính quân đội Sài Gòn với vũ khí trong tay. Sau vài phút im lặng vì nhiều lẽ khác nhau, bỗng trung tá Nguyễn Lân nói to:

        -  Ai là người chỉ huy ở đây?
        
        Từ trong lô-cốt chui ra một sỹ quan quân đội Sài Gòn tự xưng danh:

        -  Tôi trung tá Sông Thao,...thuỷ quân lục chiến

        Trung tá Lân giới thiệu ba anh cm chúng tôi và mục đích của chuyến đi. Trung tá Sông Thao lrả lời:

        - Đây không có phận sự!

        Trung tá Lân yêu cầu Sông Thao tạo điều kiện để các Đoàn thi hành nhiệm vụ thco quy định của Hiệp định Pari, cụ thể 1à tìm cách 1iên hệ được với người chỉ huy của đơn vị giải phóng ở đầu cầu phía bắc. Sông Thao không đáp lại mà lặng lẽ quay vào trong lô- cốt.

        Sau một hồi im lặng, Sông Thao lại từ lô-cốt bước ra và nói với trung tá Lân là dùng loa phóng thanh đặt ở lô-cốt để 1iên hệ. Trung tá Lân nói nhiều lần câu:

        -  A lô? Bên bờ bắc nghe rõ không? Tôi là Trung tá Nguyễn Lân, đại diện đoàn đại biểu quân sự CPVNDCCH cùng đại diện của CPCMLTCHMNVN  và đại điện UBQT, ra liên hệ để chuẩn bị cho việc trao trả nhân viên quân sự, theo Hiệp định Pa-ri. Xin liên hệ với người chỉ huy đơn vị bảo vệ cầu phía bắc... .

        Không có tiếng đáp lại, chỉ có tiếng gió và mưa ngày càng dữ dội. Không khí bao trùm khu vực là sự im lặng, nghi kị, cảnh giác. Ba anh em chúng tôi, không ai bảo ai, đã xích lại gần nhau, nhìn nhau với ánh mắt quyết tâm sẵn sàng đối phó với mọi bất trắc.

            Khoảng quá 12 giờ, có tiếng lạo xạo của loa phóng thanh từ mố cầu phía bắc. Ai nấy đều khấp khởi. Rồi một câu cộc lốc, với giọng lạnh lùng được vọng sang: "Bên này không biết gì hết. Bên này chỉ có nhiệm vụ canh phòng cầu thôi!".

        Các trưởng đoàn đều tìm cách xử lý bế tắc này theo kênh liên lạc riêng của mình. Khoảng 13 giờ, bỗng từ một điểm bên bờ bắc, cách cầu Thạch Hãn khoảng nửa cây số về phía đông, có những đám khói trắng bốc lên. Máy bay trực thăng lần lượt đưa các thành viên qua sông Thạch Hãn, nước sông đang trong mùa cạn.

        Ra đón chúng tôi là thiếu tá Gang và thiếu uý phiên dịch Trần Đình Long (sau này anh Long hy sinh trong vụ Li Tôn). Anh em tay bắt mặt mừng. Nhưng anh Gang nhắc mọi người lưu ý đến an toàn khu vực này, hôm trước đã có mấy người của ta hy sinh vì bị vướng phải mìn. Quan sát nhanh, tôi thấy một lá cờ lớn của Mặt trận DTGPMNVN màu xanh, đỏ sao vàng treo trên nóc một chiếc nhà bạt mới tinh. Thấp thoáng có những chiến sỹ và các y tá, bác sỹ đang chuẩn bị tiếp đón ngưói của ta trở về. Khoảng 15 giờ làm việc xong, ba anh em chúng tôi lên máy bay trực thăng để quay về Huế, rồi đáp xuống sân bay Phú Bài và tiếp tục bay thẳng vào Tân Sơn Nhãt bằng máy bay U21. Về đến sân bay Tân Sơn Nhất đêm đã về khuya, tôi đi nằm mà không sao chợp mắt...

        Còn nhiều điều muốn nói về chuyến đi này. Đây là chuyến đầu mở màn cho những lần trao trả tiếp theo. Ký ức khó phai mờ của chuyến đi là hình ảnh cầu Thạch Hãn bi hùng, chồng chất lên nó bao đạn bom của giạc để lại. Hình ảnh về những chiến sỹ Quân giái phóng kiên cường bám trụ thành cổ Quảng Trị hơn hai tháng trời dưới mưa bom, bão đạn mùa hè năm 1972 cứ hiện lên trong tôi cùng với câu thơ của một người lính nào đó viết:

                                  Đò xuôi Thạch Hãn xin chèo nhẹ,
                                  Đáy sông còn đó bạn tôi nằm.
                                  Có tuổi hai mươi cùng sóng nước,
                                  Vỗ yên bờ bãi mãi nghìn năm.

[Giangtvx]

KÝ ỨC MỘT THỜI

TRẦN DUY HINH              

           
        Tôi nhập ngũ năm 1967, khi vừa tốt nghiệp khóa quay phim trường Điện ảnh Việt Nam. Về xưởng phim quân đội là vác máy quay phim vào chiến trường Miền Nam (B5 - Trị Thiên) ngay. Từ đó cho đến hết chiến tranh (1975) tôi nếm đủ mùi gian khổ, hiểm nguy nơi chiến trường ác liệt Lạ một điều là không cảm thấy khổ, không hề sợ chết mà ngược lại, mỗi khi đến một chiến trường mới lại thấy hào hứng hơn, y như đi du lịch bây giờ, nhập tua mới thì biết thêm một vùng đất mới. Nhưng cảm xúc ngày ấy mãnh liệt, đa dạng và thú vị hơn du lịch nhiều vì phải kinh qua biết bao nhiêu trải nghiệm, đi cùng với bộ binh vào chiếm lĩnh trận địa để công đồn. Cũng hồi hộp, lo âu, nhớ nhà, sợ không hoàn thành nhiệm vụ, sợ mưa làm hỏng phim, hỏng máy.., rồi đang đi bị B52 chụp trên đầu chỉ kịp đổ người xuống rãnh thoát nước bên ta - tuy dương trên đường ra trận. Rồi vác máy cùng bộ đội xung phong lên một cứ điểm vừa bị quân ta đánh chiếm. Rồi đói, rồi sốt rét, rồi lạc đơn vị, rồi bị lũ quét, rồi chịu mưa rừng dai dẳng cả tháng trời, rồi chạy thục mạng bị máy bay C130 săn đuổi.

        Tầng tầng kỷ niệm, những ký ức như còn khét mùi đạn bom, nồng nặc khói bụi nơi trận mạc, biết bao nhiêu lần cái chết kề bên nhưng không hề run sợ, vẫn vững bước theo các đoàn quân vào trận: sống chết có số lo gì, có hàng nghìn, hàng trăm vạn người chứ đâu chỉ riêng mình. Đời chiến binh đâu có giặc là ta cứ đi.

        Nói ra những điều này có vẻ tếu hoặc giáo điều. Nhưng đúng thế. Bây giờ có tuổi rồi, lại thấy ngạc nhiên sao hồi đó mình khoẻ và vô tư thế. Nói dại, nếu ngộ nhỡ.., thì sao? Thật ra chẳng sao cả. Trai thời loạn gian khổ và sống chết chẳng có nghĩa lý gì. Cả một, hai thế hệ thời ấy đều như thế. Có lẽ phải thế mới làm nên kỳ tích, mới cảm thấy không phí hoài mỗi khi ngoái đầu nhìn lại thời trai trẻ của mình, mất và được đều đã trở thành ký ức. Ký ức một thời máu lửa, làm sao có thể quên, nó bám vào ta, theo ta đến lúc trở về với cát bụi. Bộ đội thời chống Mỹ gian khổ nhưng hào hùng, hào hùng từ trận đánh nho nhỏ, từ cảnh vắt chân lên cổ chạy khỏi nơi giặc càn, từ những trận đói mặt xanh nanh vàng phải nhổ cả sắn non của bà con dân tộc ăn sống lấy sức mà đi... đến hào hùng tột đỉnh khi quân ta đuổi giặc, khi vào thành phố, thị xã được bà con hân hoan vẫy chào, đem cho bánh, kẹo, nước dừa, lave uống cho lại sức mà đi tiếp, giải phóng những nơi còn bóng quân thù... Ôi nhiều lắm, kể không thể hết. Nhưng trong muôn vàn những kỷ niệm ấy thì kỷ niệm hào hùng, khó quên và đáng tự hào nhất của tôi là những ngày tham gia vào BLHQS bốn bên, tại Sài Gòn - sào huyệt đầy đặc Mỹ nguy để kiểm soát và giám sát đối phương thi hành Hiệp định Paris trong 62 ngày từ 29/111973 đến 31/3/1973.

        Với tư cách là một nhà báo, là một phóng viên quay phim của phái đoàn Việt Nam DCCH do thiếu tướng Lê Quang Hoà làm trưởng đoàn, tôi đã ghi lại bằng máy ảnh, bằng máy quay, bằng bút tất cả những gì tự hào nhất của những người chiến thắng ngay trong sào huyệt quân thù khi chúng đang còn rất mạnh. Nhưng thế và thời đã nghiêng hẳn về phía cách mạng. Vai khoác máy ảnh, tay cầm máy quay phim, ngửng cao đầu khi đi tác nghiệp, khí thế của người chiến thắng đã giúp tôi vượt qua mọi khó khăn, vượt lên tất cả sự phá đám, khiêu khích của đối phương. Tôi chụp ảnh, quay phim và ghi chép quần quật suốt ngày không biết mỏi vì tôi ý thức được rằng trong suốt cả đời quân ngũ của mình, chuyến đi công tác Sài gòn này là có một không hai, cả đời không mấy người có được. Do đó dù có khổ cực, nguy hiểm hay khó khăn tôi đều tìm cách vượt qua để hoàn thành nhiệm vụ chung mà Đảng và quân đội đã giao cho.

        Sáu mươi hai ngày đêm thi hành hiệp định Paris ở Sài gòn đầy ắp những kỷ niệm, những sự kiện để đời. Tôi đã hoàn chỉnh những ghi chép riêng của mình trong ký sự chiến trường: "Trại Đa vít Sài Gòn mùa xuân năm 1973" đã xuất bản. Trong đó tôi ghi lại sự việc từng ngày dưới góc độ quan sát của tôi, mỗi ngày có biết bao nhiêu sự kiện đáng nhớ suốt đời. Nhân kỷ niệm 35 năm sự kiện lịch sử dân tộc ta đã đánh cho Mỹ cút, tôi xin trích hai ngày trong số 62 ngày ghi chép của mình về những ngày trao trả tù binh nữ ở sân bay Lộc Ninh và ngày quân Mỹ phải rút khỏi miền Nam Việt Nam tại sân bay Tân Sơn Nhất.

        Đi Lộc Ninh từ 5 giờ sáng ngày 12 tháng 2 năm 1973  . Đến phút chót thì Đạt không đi được vì hết chỗ trên máy bay. Đoàn Việt Nam Dân chủ Cộng hoà bảy người, trong đó có bốn phóng viên, đoàn Chính phủ Cách mạng Lâm thời Cộng hoà miền Nam Việt Nam sáu người, trong đó có hai phóng viên, lại người của đoàn Mỹ và đoàn Sài Gòn, đông quá, phải điều thêm một máy bay nữa nhưng vẫn chật vì mỗi chiếc HU1A chỉ chở được tám người. Ai cũng tiếc cho Đạt vì những chuyến đi về giữa hai vùng như thế này không phải mỗi lúc mà thực hiện được. Đạt tiu nghỉu tháo giầy, cởi áo nằm nhà.

        Máy bay hôm nay không vòng qua nội thành mà đi tránh ra vùng ven Sài Gòn, sau đó cũng bắt vào trục đường 13 Sài Gòn - Lộc Ninh bay đi. Có lẽ đây là hành lang an toàn đã được quy định cho trực thăng đi về. Năm giờ, Sài Gòn vẫn còn đang ngon giấc, những người đi làm công, bán hàng rong đã lác đác, trên đường đèn phố vẫn nhấp nháy cả một vùng rộng lớn, khí hậu Sài Gòn về sáng dễ chịu vô cùng.

        Máy bay đã ổn định độ cao và giữ ở tốc độ 100km/giờ. Tôi có cảm giác như nó đang treo trên con lộ nơi đây đã từng tràn ngập máu và lửa, nổi tiếng về những trận đánh ác liệt giành đi giật lại giữa hai bên, là nỗi kinh hoàng của quân lực Việt Nam Cộng hoà, không còn là con đường huyết mạch chạy thẳng đi Lộc Ninh mà đã bị chặt thành nhiều khúc, các vị trí chết của hai bên xen kẽ nhau ở thế cài răng lược. Đất phía tây nằm hẳn trong tay binh lực Việt Nam Cộng hoà. Cái ngã ba có một căn cứ tan hoang và nhiều xác xe tăng, xe bọc thép nhắc tôi đã đến gần Lộc Ninh. Những đốm lửa trong rừng cao su thuộc vùng giải phóng gợi cho tôi nhiều suy nghĩ, kỷ niệm về những ngày vác ba lô đi chiến dịch ở chiến trường miền Nam đẫm máu và đầy hào hứng. Cảm giác ở rừng xâm chiếm tâm trí, tôi tưởng tượng mình đang ở dưới kia nhìn lên mấy chiếc trực thăng chuyên săn người và bắn rốc két. Cái cảm giác lành lạnh buổi sáng ở rừng làm tôi nhớ đến chiếc võng căng bên suối, sáng ra lấy ăng-gô đun nước sôi đổ bi đông và nắm cơm ăn. Tôi đang hồi tưởng lại những ngày mưa xối xả của Trường sơn chuyển chỗ ở chạy lũ thì máy bay đã hạ xuống chỗ hôm trước, ở nhánh sân bay phụ lát ghi dã chiến.

[Giangtvx]

        Mới cách có một hôm mà sân bay Lộc Ninh đã đổi khác. Các lán gọn gàng hơn, những nhà tạm lớp nilon vải bạt, không còn nữa, được thay bằng lán lớp cỏ gianh, vách cũng bằng gianh để vừa chống bụi, vừa chống nắng nóng. Nhà gianh mát hơn nhà bạt, chất liệu tranh, tre tỏ ra ưu việt hơn tôn tấm, nilon, vải dù. Những thứ ông bà ta để lại dùng hay hơn những thứ ngoại lai.

        Theo đúng dự kiến từ nhà, chúng tôi vào lán chỉ huy sau khu y tế để xin xe và người đưa đón vào thị trấn Lộc Ninh. Hôm nay chúng tôi không đi tuỳ nghi như hôm trước: đầu tiên cả đoàn kéo vào thăm Uỷ ban hành chính huyện Lộc Ninh, ban Quân quản, Hội Công - Nông - Thanh - Phụ, Huyện uỷ, phòng Thông tin.., chỗ nào cũng na ná giống nhau bài trí tạm bợ, sơ sài và rất du kích và ở đâu cũng nói giống nhau về tình hình đặc điểm và một số biện pháp khắc phục ban đầu để đưa xã hội dần dần vào nền nếp. Không thể đòi hỏi sự chỉn chu được vì còn đang có chiến tranh, pháo kích của nguỵ có thể bắn tới đây, do thám biệt kích nguỵ có thể mò vào đây bất cứ lúc nào. Chiến tranh đã chi phối mọi hoạt động xã hội, lôi cuốn tâm tư tình cảm mỗi con người.

        Lần này đông người, chúng tôi không đi bộ mà xin một chiếc xe Jeep sooc đi cho nhanh, những hàng dừa già cong cong soi bóng xuống dòng suối phân đôi thị xã, có đoạn được nối bằng hàng nhãn non tơ mới bói quả, chợ búa vẫn đông người vào ra cộng với cờ, băng, biểu ngữ làm cho thị xã vùng biên giới này có chút không khí ngày hội thanh bình. Có một số bà con nhầm chúng tôi là ủy ban Quốc tế, phần đông các cháu đã nhận ra tôi và anh Hứa Kiểm là bộ đội Hà Nội.

        Tiếng ầm ì của máy bay vận tải hạng nặng C130 đang lượn vòng nhắc chúng tôi trở ra sân bay ngay. Sau khi trình giấy tờ cho cảnh vệ giải phóng ở cổng chào, chúng tôi vội vã đón đầu chiếc C130 đang từ cuối sân bay chạy vòng trở lại. Tiếng phanh rít ầm ám, cánh quạt quay ngược chiều thổi gió bụi mù rừng cao su như gió lốc, nó từ từ bò đến giữa sân băng rồi chui cái mõm đen xuống dừng lại.

        Vẫn từ phía cửa hậu máy bay dễ có đến 30 tên quân cảnh lúc nhúc chui ra đứng rúm lại thành đám. Một nữ giải phóng quân trang phục gọn gàng, long lanh quân hiệu trên mũ tai bèo đeo băng đỏ mời chúng vào một chiếc lều gianh, cô giải phóng giang tay làm hiệu cho chúng, số sĩ quan và binh lính của ngụy Sài Gòn  theo lệnh cô phải chúc tất cả các nòng súng xuống đất, không được chổng ngược lên trời như bọn chúng thường làm, đi hàng đôi, ngồi vào các  hàng ghế kê sẵn trong lều. Chúng cởi mũ sắt, quăng ba lô, tháo súng mệt mỏi ngồi xuống, các đồng chí vệ binh giải phóng đeo băng đỏ đưa nước đến cho họ trong, xung quanh lều vệ binh giải phóng đeo băng đỏ khoác AK, canh gác, phạm vi của đám quân cảnh là trong chiếc lều này, có một hành lang duy nhất ra nhà vệ sinh dựng tạm. Đồng chí nữ giải phóng ân cần nhưng rất nghiêm, không tên nào dám thả lời trêu trọc, một tên nhận xét:

        - Quân giải phóng nữ oai dữ hầy.

        - Nè, Hoa Kỳ viện trợ cho Quân giải phóng nhiều dù hoa để khoác đẹp hung à, làm sẫm luôn cả sân bay để trả tù...đ.mẹ, tức ói máu ông bà?

         Một tên suỵt vẫy tay bảo: "khẽ chứ!". 

        - Bay à, trước tao ở đây hai năm đó, giờ tan nát cả...

        Xung quanh lều chỉ huy, vách lửng bằng những tấm tranh, nên chúng tha hồ nhìn ngắm, người ta không căng dây xích, vẽ sơn trắng giới hạn mà để chúng tự nhận ra giới hạn cho mình. Bốn đồng chí giải phóng không tỏ thái độ gì thù hận, chúng tha hồ thoải mái nghỉ ngơi cho đến khi máy bay cất cánh, độ an toàn ở đây cao hơn rất nhiều khi chúng đóng trong đồn bốt hay nằm trong hầm chết.

        Hôm nay trả tù binh phụ nữ và trẻ em. Tôi quay ít cảnh những tên quân cảnh trong lều rồi quay ra chờ, mãi không thấy chị em ra, nếu là các đồng chí nam giới thì lúc này họ đã hô khẩu hiệu đả đảo, xé tung quần áo, sẵn sàng chống lại những tên quân cảnh nào dám lới xới đến gần. Có một cái gì đây, tôi hồi hộp chờ đợi sự xuất hiện của các chị, các cháu, những "tù binh" của phía nguỵ Sài Gòn.

        Đây rồi, những thân hình còm cõi trong những bộ quần áo tù màu nâu giống như của các đồng chí nam giới. Tôi càng ngạc nhiên hơn thấy chị em di chuyển quá chậm chạp, hình như lê từng bước. Tôi cầm máy sấn đến gần. Trời ơi các chị yếu quá, người nào cũng run rẩy, lại phải dìu dắt xốc đỡ lẫn nhau. Trong luồng gió thốc của máy bay trông chị em rúm ró đến thảm hại, đầu tóc rối bời, có người phải ngồi mới xuống được chiếc bậc sắt có một cấp từ cửa máy bay bắc xuống đường băng. Một cảm giác ớn lạnh chạy khắp cơ thể. Mắt tôi nhoà lệ, nhìn mọi người xung quanh thì tất cả đã khóc thật sự rồi, nhất là các vị trong Uỷ ban Quốc tế. Họ rút mùi xoa lau nước mắt. Các cô phục vụ đã oà lên khóc thành tiếng lao vào ôm đỡ, bế lấy những chị yếu quá ngã lăn trong luồng gió của cánh quạt máy bay. Cáng thương được mang đến đón lấy những tấm thân nát nhừ vì bị hành hạ roi đòn, có chị đi được, có chị cố gượng bò lê, có chị ngất lịm khi vừa ra khỏi máy bay, cảnh tình thật thê thảm, thương tâm, tôi thấy vài chị có vẻ khoẻ hơn chạy ra khỏi cánh chiếc máy bay ngước mắt nhìn bốn phía, tắm mình trong nắng vàng và khi nhìn thấy khu trao trả rực rỡ cờ giải phóng và những lán trại thì ôm mặt khóc oà lên. Với phụ nữ thì tiếng khóc dễ lây, nhưng ở đây nó đã lan sang nam giới từ ngay phía các quan khách, đại biểu bốn bên và cánh phóng viên nhà báo, nhiều người lắc đầu kêu khổ. Bốn cánh quạt của những chiếc C130 được mệnh danh là Héc-quyn trên bầu trời cứ quay vù vù, tàn nhẫn thổi gió về phía sau đẩy những con người tả tơi ngã lăn, té ngửa. Tôi để ý quay một bà má tóc bạc cố gượng đi, nhưng đến vùng gió xoáy thì té nhào chết giấc, chị em xúm lại dìu ra. Bốn chiếc cáng đã đưa đến nhưng không xuể, về sau phải tăng cường một loạt võng hành quân đưa những chị quá ốm yếu về trạm cấp cứu. Xúc động quá mạnh làm một số chị hôn mê. Người nào cũng gáy ốm, da mặt bủng beo. Tôi quay khá nhiều, đưa têlê lấy cảnh từ lúc chị em còn ở cửa máy bay đến cận những cái vỗ tay kêu trời gọi hồn người ngất, cảnh quay đầm đìa nước mắt.

[Giangtvx]

Chuẩn bị buổi trao trả tại sân bay Lộc Ninh


Trao trả tại sân bay Lộc Ninh

[Giangtvx]

        Theo yêu cầu của đại biểu ta, chị em tạm thời tập trung theo từng lô, kiểm tra thật kỹ cả những người đã được cáng đi cấp cứu, không thiếu ai. Vài tên sỹ quan nguỵ có nhiệm vụ áp tải bàn giao danh sách cũng đứng xúm lại gần. Một chi tóc xổ tung đứng bật dậy: "Đả đảo bọn tay sai bán nước", "Đả đảo quân dã man giết người". Các chị lồng lên xỉa vào một đại biểu nguỵ. Như có phép thần thông, những cái xác tả tơi bỗng chốc vùng tất cả lên, có mấy chị chạy sát đến cạnh đại biểu Hoa Kỳ thét lên: "Đả đảo đế quốc Mỹ xâm lược". Mấy người Mỹ không biết lùi đi đâu, đành đứng trơ ra đấy chịu trận. Lòng căm thù bùng cháy, chị em làm dữ quá, vừa khóc vừa thét vào mặt kẻ thù đến nỗi đại biểu ta phải xin chị em bình tâm lại. Bây giờ thì từ trong thắt lưng, tay áo chị em lôi ra cờ giải phóng, cờ đỏ sao vàng, biểu ngữ.., tuy số lượng ít hơn nam giới, nhưng các chị làm đẹp hơn. Những chiếc túi dết bằng dây nilon khá cầu kỳ, những chiếc túi vải màu thêu hoa, thêu chim, thêu sông núi, những dòng chữ nắn nót được thêu khá công phu nói lên ước vọng của họ: "Hoà bình", "Hạnh phúc", "Kỷ niệm những năm tháng ở...", "Tương lai tươi sáng", "Nhớ thương".., có phải ở cõi chết bao giờ người ta cũng hướng về đất sống? Và vì vậy họ mới trụ vững được như vậy?

   Trên đường vào lán trao trả, chị em quẳng đi tất cả những gì có dính dáng đến nhà tù Mỹ nguỵ từ mũ, áo, guốc dép, gạo sấy, thịt hộp, khăn tay, bàn chải... quăng tất cả đi cho bõ ghét.

        Hôm nay chúng trao trả 904 tù nhân phụ nữ, chưa có trẻ em, chúng đã gắn lại bảy cháu không dám đưa, vì sợ đến đây thấy các cháu bị tù đầy người ta sẽ đổ cơn phẫn nộ lên đầu những tên áp tải. Chuyến máy bay đầu tiên này chúng trả ta 100 chị em và sẽ đưa dần từ giờ cho đến chiều tám chuyến máy bay nữa.

        Có một cái gì đó không ổn. Bỗng dưng chị em ào vào một cô gái phục vụ đeo băng y tá, một chị chỉ mặt day trán thét: Trời đất nề, con phản bội, con chiêu hồi, giết nó đi.

        - Phải xé xác nó ra, này, này, này... Đám người quây lại miệng hét, tay đấm liên hồi.

        - Vì nó mà cả nhà tù Quy Nhơn bị đánh đập tra tấn dã man. Con chỉ điểm này, ai đã giết chị Nhâm? Nói đi.

        Cả trăm con người yếu lả ấy quây thành vòng tròn túm vào cào đánh, lột mũ, xé áo trút cơn thịnh nộ lên người đàn bà ngoài 20 tuổi.

        Sự việc bất ngờ đến nỗi các phóng viên không kịp giở tay, cán bộ trao trả không kịp can thiệp, đến mấy tên phóng viên nguỵ cứ rình rình chụp những sơ hở của ta để về "bêu" lên báo Sài Gòn cũng không kịp chen vào. Cán bộ giải phóng can ngăn mãi chị em mới chịu buông tha kẻ phản bội và giao cho an ninh giải phóng để tra xét xem thực hay lầm, rồi mới chịu đi về lán làm thủ tục trao đổi.

        Hai tên sĩ quan quân cảnh áp tải và tên đại uý Lộc răng vổ, đại diện phía Sài Gòn chuẩn bị điểm danh thì một chị đứng lên bảo chúng:

        - Các người cho tôi nói trước đã, quay sang phía cán bộ giải phóng chị thân tình: tôi xin phép các đồng chí và các vị đại biểu cho tôi nói đôi lời trước khi gọi tên.

        Nhưng tên quân cảnh cứ lờ đi như người điếc, làm tới, cất cái giọng lè nhè xướng tên người thứ nhất, không thèm đếm xỉa đến đề nghị của chị tù binh nọ. Như lửa cháy đổ thêm dầu, chị em lập tức vùng lên, thét vào mặt nó. Làn sóng phẫn nộ lan sang cả người phục vụ, chúng buộc phải đứng lại chờ nghe chị em nói, chị tù nhân nghiến răng nhìn vào ba tên nguỵ như thiêu, như đốt chúng, chúng cúi mặt chịu trận. Chị sửa lại tóc, xốc lại bộ quần áo tù nhân màu nâu cho thật ngay ngắn, rồi cất giọng đĩnh đạc:

        - Tôi xin thay mặt cho tất cả các chị em nữ tù ở đây xin phát biểu ý kiến để nói rõ vụ rắc rối vừa xẩy ra, để mọi người. đừng hiểu lầm. Chúng tôi đánh con phản bội vừa rồi là đánh kẻ thù chứ không phải chị em chúng tôi đánh lộn nhau đâu. Con ấy là con chiêu hồi, đầu hàng quân nguỵ, nó đã phản bội chị em ở nhà tù Quy Nhơn, chỉ điểm để đến nỗi có chị đã bị bọn nguỵ giết hại, còn hầu hết chị em do nó chỉ điểm mà bị đánh đập tra tấn tàn nhẫn. Quân thù dã man vô cùng, hầu hết chúng tôi đều mang tật suốt đời. Đòn thù phải trả bằng thù ? Chúng tôi muốn phanh thây, xé xác nó - chị nhìn chằm chằm vào ba tên nguỵ: tôi phải nói rõ vấn đề này cho mấy người biết, về Sài gòn đừng có mà xuyên tạc. Tôi nhắc lại, chúng tôi đánh kẻ thù chứ không đánh lẫn nhau, các người nhớ lấy.  Chúng tôi không nhầm thù với bạn. Các người nghe rõ chưa? Tôi nói hết rồi đấy !

        Chị hất hàm như ra lệnh cho tên quân cảnh cầm danh sách: "Bây giờ đến lượt chúng mày, chúng mày làm nốt thủ tục cuối cùng đi để chi em vào thay quần áo".

        Đến bây giờ thì cái giọng lè nhè của tên nguỵ được phép cất lên. Nó đọc họ tên, số tù, lô tù, chả ai thèm nói với nó là "có" hay "không", cứ tự nhiên phẩy đít quần đứng lên đi về phía cửa nơi có các đồng chí giải phóng cám bản danh sách tương tự đánh dấu từng người, gật đầu chào rồi sà vào vòng tay đỡ của các cô phục vụ sang lán nhận quần áo mới, bộ quần áo mới biến những tấm thân tù tội của chị em thành quân giải phóng hiên ngang và kiêu hãnh.

        Còn những tám chuyến nữa, một số lượng tù binh phụ nữ khổng lồ hiếm nơi nào trên thế giới này có. Nguỵ Sài Gòn đã lập kỷ lục thế giới của thế kỷ 20 về tội ác man rợ này.