Trại Đa-vít (Davis Camp) Sài Gòn

[Giangtvx]

LÍNH PHIÊN DỊCH

Trần Quang Nhạ
                

       
      
                                         Chúng tôi là ai?
                                         Sĩ quan phiên dịch
                                         Ở trại "Đa vít"
                                         Làm nghề "thông ngôn"

                                         Phải nói luôn mồm
                                         Phải nghe bằng hết
                                         Phải bước cho kịp
                                         Theo chân các anh.

                                         Lúc đi vòng quanh
                                         Lúc ngồi, lúc chạy
                                         Xung quanh cạm bẫy
                                         Ùng oàng tiếng bom....

                                         Có lúc tối om
                                         Kẻ thù "cúp " điện
                                         Nhiều khi khô miệng
                                         Địch cắt nước rồi ?

                                         Ai nhớ chúng tôi
                                         Những chàng phiên dịch (!)
                                         Chiến tranh khốc liệt
                                         Giờ đã lùi xa (!)

                                         Nam Bắc một nhà,
                                         Dựng xây đất nước
                                         Kề vai sánh bước
                                         Bạn cùng năm châu.

                                         Nay nhớ đến nhau
                                         Ai còn, ai mất (?)
                                         Một thời chớp giật
                                         Bão đạn, mưa bom...

                                         Chúng tôi lên đường
                                         Vì ngày thống nhất,
                                         Vì ngày độc lập,
                                         Vì ngày tự do...

Hà Nội, ngày 02.09.2009            

[Giangtvx]

CHIA TAY

LG (Linh Giang)                

                                                 
                                                  Em ở lại Lộc Ninh,
                                                  Anh vào Tân Sơn Nhất
                                                  Ngày mai sẽ đối mặt
                                                  Trước kẻ thù hiểm nguy
                                                  Anh đâu có xá chi
                                                  Giữa một bày quỷ dữ…

                                                  Đã ngàn ngày bão lửa
                                                  Sống, chết không sờn lòng.
                                                  Mong kháng chiến thành công.
                                                  Sớm trở về quê mẹ!

                                                  Tạm chia tay em nhé
                                                  Ngày Mỹ cút, ngụy nhào.
                                                  Cùng đi dưới cờ sao
                                                  Giữa Sài Gòn giải phóng

            

Lộc Ninh, xuân Quý sửu 1973              

[Giangtvx]

THÁNG TƯ

Linh Giang               

                                                  Rực lên màu phượng đỏ,
                                                  Lửa cháy giữa rừng xanh,
                                                  Đường vui ra phía trước,
                                                  Âm vang nhịp quân hành.

                                                  Tháng tư vào chiến dịch,
                                                  Thần tốc năm cánh quân,
                                                  Xé toang phòng tuyến địch,
                                                  Ta đi giữa mùa xuân!

                                                  Anh về từ phương Bắc,
                                                  Em lên theo hướng Nam,
                                                  Cùng Đông – Tây xung trận,
                                                  Quân reo như thác tràn…

                                                  Bùng lên quầng lửa cháy,
                                                  Xung phong dưới đạn bom,
                                                  Hờn căm đầu ngọn súng,
                                                  Lũ giặc đang kinh hoàng!

                                                  Sài Gòn đêm thao thức,
                                                  Mong đàn con trở về,
                                                  Mẹ ngồi bên khung cửa,
                                                  Vẫn ngóng cùng sao khuya!

                                                  Đây rồi Tân Sơn Nhất,
                                                  Cờ cách mạng tung bay,
                                                  Ôm nhau nhoè nước mắt,
                                                  Đồng đội vẫn còn đây.

                                                  Vang vang kèn chiến thắng,
                                                  Rợp đỏ cả rừng cờ,
                                                  Đi dưới hàng phượng vĩ,
                                                  Ta lại về chốn xưa…

Tân Sơn Nhất, 5.1975             

[Giangtvx]

NHỚ RỪNG

Linh Giang               

                                    Sống cạnh đường băng Tân Sơn Nhất,
                                    Vài cây trứng cá, lá lưa thưa,
                                    Nắng cháy cho làn da đen bóng,
                                    Bỗng nhớ ngàn xanh trên chiến khu,
                                    Nhớ tiếng cu cườm ven nương sắn,
                                    Suối nước trong veo lượn quanh co,
                                    Có tiếng ai cười bên lán nhỏ,
                                    Ngỡ đón em về chốn thành đô…

Tân Sơn Nhất, 12.1973           

                                                 

[Giangtvx]

ĐÀO GIẾNG

Linh Giang                

                                    Mỹ nguỵ giở trò cắt điện nước
                                    Nóng nung, bìa giấy quạt liền tay,
                                    Không nước, tắm khan thêm nhớp nháp,
                                    Đất trộn mồ hôi dính suốt ngày.
                                    Ta biết lũ gian nhiều kế độc
                                    Hề chi, đáy giếng đọng vũng lầy.
                                    Ngày mai nước sẽ trong và mát,
                                    Trận địa thắng thù chính tại đây!

Tân Sơn Nhất, 12.1973            

[Giangtvx]

ĐƯỜNG VÀO PHAN THIẾT

Trần Duy Ninh                

                                Vui sao buổi sáng xuân nay
                          Ta vào Phan Thiết cờ bay đỏ đường
                                Chào sông núi , chào quê hương
                          Đôi dòng nước bạc Sông Mường , Sông Nông [1]
                                Đất trời ta đó mênh mông
                          Bình Lâm, Mường Mán, Tân Nông , Tân Điền… [2]
                                Đồng bằng một giải nối liền
                          Kìa ai đứng đó dáng nghiêng nón chào
                                Chia tay đồng chí, đồng bào
                          Rời chiến khu , ta đi vào đấu tranh
                                Rì rào sóng vỗ biển xanh
                          Chiều vàng nắng đã toả quanh lưng đồi
                                Căng - ê   Xê - pic đây rồi [3]
                          Vịnh xanh biêng biếc sóng dồi xa khơi
                                Bình Thuận ơi, Phan Thiết ơi!
                          Hôm nay mới thấy mặt người sáng trong
                                Bao tháng ngày, bao chờ mong
                          Cho ta đến với một vùng cỏ hoa!
                                Để ta lại được gặp ta
                          “Việt Nam Dân chủ Cộng hoà” – chào anh!
                                Thật nghiêm trang, rất hiền lành
                          Mừng vui tình nghĩa em, anh thắm nồng.
                                Từ chiến khu về phố phường
                          Đất trời này vẫn quê hương của mình
                                Xa xa ánh điện lung linh
                          Đêm nay đã loé bình minh rạng ngời.

Phan Thiết tháng 2.1973           

                     
----------------
[1], [2] các địa danh ở Bình Thuận
[3] sân bay của Mỹ ngụy, trụ sở của hai đoàn ta.

[Giangtvx]

SÀI GÒN 1973 CHUYẾN QUAY PHIM ĐẶC BIỆT

Nguyễn Kha                

        Thế là tôi đã cùng phái đoàn quân sự của nước Việt Nam dân chủ cộng hòa do thiếu tướng Lê Quang Hòa làm trưởng đoàn đang bay trên chiếc Cl30 của Mỹ xuất phát từ sân bay Gia Lâm - Hà Nội vào Sài Gòn tham gia Ban Liên hợp Quân sự bốn bên thi hành hiệp định Paris vừa ký kết ngày 27 tháng 1-1973.

         Đã bay được 1 giờ đồng hồ người Mỹ giải thích rằng: "máy bay phải bay phía ngoài biển để đảm bảo an toàn, hiện máy bay đang bay ngang không phận Đà Nẵng". Tôi nhìn sang phía tay phải là dãy Trường Sơn mây phủ, nơi ấy tôi mới dẫn đoàn làm phim đi bộ dọc Trường Sơn xuống Cămpuchia làm một phim rồi lại đi bộ ngược ra Bắc.

        Bộ phận chúng tôi gồm: Nguyễn Kha và Trần Duy Hình quay phim; Bùi Duy Ly và Hứa Kiểm nhiếp ảnh.

        Tôi (Nguyễn Kha) đã làm đạo diễn 7 năm nay mà bây giờ Điện ảnh quân đội theo chỉ thị của Tổng cục Chính trị lại cử tôi đi quay phim chắc là nhiều sự kiện quan trọng. Đang suy nghĩ miên man thì đã thấy máy bay lăn bánh trên đường băng phi trường Tân Sơn Nhất. Chuyến bay kéo dài 2 tiếng đồng hồ. Một sự so sánh trong đầu tôi: "khi đi bộ từ Quảng Bình theo dãy Trường Sơn xuống Cămpuchia mất 2 tháng ròng, bây giờ từ Hà Nội vào Sài Gòn chỉ mất 2 giờ đồng hồ, thật thú vị".

        NHỮNG THƯỚC PHIM ĐẦU TIÊN BỊ CẮT BỎ

       12 giờ trưa máy bay dừng hẳn, chờ mãi không thấy tiền trạm của ta ra đón. Cuộc chờ đợi này kéo dài 23 giờ liền (qua đêm); ba lần người của phía chính quyền Sài Gòn lên thương thuyết và yêu cầu kê khai nhập cảnh, ta giải thích và đấu tranh theo đúng quy định đã ghi trong Hiệp định Paris; một cuộc đấu tranh dai dẳng, khôn khéo.

        Tôi ân hận và rất tiếc vì máy quay lại để trong khu vực hành lý không thể tự động gỡ ra được, bỏ phí những tình huống đấu tranh với đối phương ngay trong chiếc máy bay này.

        Máy bay đã đỗ ở sân bay từ 12 giờ ngày hôm qua tới 11 giờ ngày hôm nay, tôi thấy rùng rùng một đoàn mấy chục xe ôm đi về phía đoàn ta; người Mỹ lên máy bay nói: "mời các ngài xuống".

        Lúc này trong tay tôi đã có máy quay, tôi ghi những cảnh xe cộ và đoàn sĩ quan của ta chỉnh tề và tư thế đĩnh đặc. Bỗng một giọng nói ồm ồm lơ lớ ở sau lưng:

        - Ông Đại úy !

        Tôi quay lại, hóa ra một người Mỹ mặc thường phục, hắn ta nói tiếp:

        - Ông phải trả lại những mét phim vừa quay! Nếu không, ông không được xuống.

        Tôi chỉ tay về phía đồng chí Trung tá (tôi không biết tên) trưởng bộ phận đứng ở hàng đầu và nói với người Mỹ:

        - Hãy theo quyết định của ông này.

        Người Mỹ lại tới nói với đồng chí Trung tá của đoàn ta; đoạn anh cùng người Mỹ đến bên tôi và nói:

        - Thôi đồng chí ạ, vì việc lớn, ta hãy bỏ những cảnh vừa quay đi.

        Tôi mở nắp máy cắt đoạn phim dài vừa quay vứt xuống đất - xin nhớ là thời điểm ấy chúng tôi quay phim nhựa chứ không có băng Vi deo như bây giờ.

        Sau sự việc ấy, tôi lại nghĩ: "nếu quay được những cảnh đoàn ta ngồi chờ đợi trong máy bay và cảnh ta đấu tranh với đối phương thì bây giờ cũng đành phải vút bỏ mà thôi". Thế là nỗi ân hận được giải tỏa.
        
                              

[Giangtvx]

       
        CHỈ CÓ 10 PHÚT

        Hôm nay ngày họp đầu tiên của Ban Liên hợp Quân sự 4 bên, đây là bắt đầu thời điểm cho những mét phim lịch sử. Tôi được thông báo: chỉ được phép hoạt động ghi hình, chụp ảnh trong vòng 10 phút.

        Tôi vào phòng họp trước để xem vị trí cụ thể; một chiếc bàn vuông bốn cạnh đều nhau phủ khăn màu xanh, mỗi cạnh có 2 hàng ghế cho 8 hoặc 10 người, Phòng rất chật, khi mọi người đã vào vị trí thì tôi không thể đi lại được.

        Tôi nói với các anh trong đoàn của ta. Khi tôi muốn đi qua thì các anh ngồi ở hàng ghế sau dịch lên một chút và sau khi tôi đi qua thì vít lại.

        Còn độ 2 phút nữa bắt đầu, tôi vào phòng đã thấy đoàn Hoa Kỳ và đoàn Sài Gòn ngồi sẵn, tôi chọn một góc bàn, phía tay trái tôi là đoàn quân đội Hoa Kỳ do Thiếu tướng Woodward trưởng đoàn, phía tay phải tôi là đoàn quân sự Việt Nam Cộng hòa do Trung tướng Ngô Du trưởng đoàn. Những người trong đoàn Hoa Kỳ nhìn tôi chằm chằm, có lẽ họ thấy một Việt cộng nhỏ thó cầm máy quay bình thản chỉ chăm chăm nhìn ra cửa. Đồng hồ chỉ đúng 16 giờ, máy tôi chĩa ra cửa, tiếng máy quay kêu xè xè, trong phòng im phắc. Thiếu tướng Lê Quang Hòa dẫn đầu đoàn quân sự Việt Nam Dân chủ Cộng hòa xuất hiện, vào chỗ ngồi đối diện với đoàn Hoa kỳ, rồi tới Trung tướng Trần Văn Trà dẫn đầu đoàn Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam vào ngồi đối diện với đoàn Việt Nam Cộng hòa Sài Gòn.

        Ghi xong cảnh lịch sử đó, tôi băng tới phía sau đoàn ta, như đã quy ước các anh hàng ghế sau nhích lên cho tôi qua và sau đó vít chặt lại. Tôi ghi tiếp những nét mặt đoàn Hoa Kỳ, đoàn Sài Gòn, trong ống kính, tôi thấy nét mặt Trung tướng Ngô Du hơi cúi xuống.

        Bốn đoàn trao cho nhau những tờ giấy, tôi nghĩ đó là những thư ủy nhiệm.

        Tôi ghi đã đủ cảnh và cũng gần hết 10 phút. Tôi nhìn sang phía Sài Gòn thấy một anh Thượng sĩ cầm máy quay mà trong lúc tôi hối hả ghi hình không nhận ra anh ta. Anh Thượng sĩ vẻ mặt đau khổ, muốn sang phía tôi để quay cảnh phái đoàn Sài Gòn nhưng không thể sang được, cũng không dám hé răng nửa lời. Có lẽ anh ta ngợp trước sự uy nghiêm của các tướng lĩnh hoặc anh ta không có kinh nghiệm sành sỏi trong thao tác nghiệp vụ. Tôi thoáng nghe thấy Chuẩn tướng Phan Hòa Hiệp (vì anh ta đứng cạnh đó) nghiến răng nói rít lên: "Đồ ngu! đứng đây thì quay cái gì?". Thật tội nghiệp cho anh Thượng sĩ!

        VÒNG TRONG VÒNG NGOÀI XEM VIỆT CỘNG

        Hôm ấy, đại biểu của cả 4 phái đoàn và Uỷ ban giám sát quốc tế có việc đến khách sạn Palace trên đường Nguyễn Huệ, Sài Gòn. Khi chúng tôi xuống xe thì trước mắt diễn ra một cảnh hấp dẫn: một vòng cung đông nghiệt người cách chúng tôi độ 50 mét. Họ đứng im nhìn từng người trong đoàn ta chằm chằm. Chúng ta vẫy tay chào xong không thấy ai nhúc nhích, có lẽ có một lực lượng nào đó khống chế họ.

        Mãi tới ngày 1-5-1975 Sài Gòn được giải phóng, tôi có dịp nói chuyện với những người hàng xóm nhà chị ruột tôi, mới biết rằng bữa ở khách sạn Palace ấy họ đã phải mang theo từng Ổ bánh mì chờ cho bằng được xem mặt mũi Việt cộng ra sao mà báo chí thường rêu rao là: "Việt cộng ở rừng, 7 người vít 1 cọng đu đủ không gãy", "Hóa ra những người Việt cộng cũng to cao khỏe mạnh mà lại còn đẹp trai nữa?" - họ nói với tôi như vậy.

        Trong giờ nghỉ của một ngày họp, phái đoàn ta và phái đoàn Sài Gòn nói với nhau nhiều chuyện về sinh hoạt, nhân đó 1 sĩ quan trong đoàn ta nói với đối phương: "Chúng tôi đâu có khỏe mạnh gì, 7 người vít 1 cành đu đủ không gãy mà!". Sĩ quan bên Việt Nam Cộng hòa hơi ngượng xí xóa "Bọn báo chí nó nói tùm lum".

        ĐỂ ÔNG ẤY LÀM VIỆC

        Một ngày, tôi cùng 3 sĩ quan nữa trong phái đoàn miền Bắc và 4 sĩ quan trong phái đoàn Cách mạng miền Nam, đi máy bay ra một tỉnh ven biển miền Trung.

        Từ trên cao nhín xuống Nha Trang và biển đẹp quá như một cô gái ở tuổi thanh xuân, biển màu xanh ôm lấy thành phố màu trắng.

        Chúng tôi hạ cánh xuống sân bay Nha Trang để chứng kiến 1 đơn vị Mỹ ở đây rút quân.

        Tôi đi loanh quanh vì chưa tới giờ lĩnh Mỹ lên máy bay. Ngóc ngách nào cũng thấy 1 lính cộng hòa cầm súng AR15 trấn giữ. Khi thấy chiếc máy bay hạ cánh để chuẩn bị đón linh Mỹ rút lui, tôi giơ máy quay ra ghi hình.

        Người lính Sài Gòn không làm sao được bèn hô to:

        - Báo cáo Trung tá, ông này ghi hình sân bay.

        Giám đốc sân bay Nha Trang lúc ấy hình như là Trung tá Cẩn (có thể tên tôi nhớ không được chính xác). Tôi chờ đợi một sự can thiệp hoặc can ngăn hoặc cấm đoán. Song một mệnh lệnh vang lên phía sau lưng tôi:

        - Để ông ấy làm việc.

        Thật là bất ngờ, ngày nào tôi cũng bị cản trở bằng cách này cách khác, nhưng hôm nay trái lại. Thế là tôi lẳng lặng xách máy quay đi khắp nơi, tôi đi tới đâu thì những người lính cộng hòa lùi tới đó để cho tôi ghi hình.

        Trong lòng tôi thầm cảm ơn vị Trung tá giám đốc sân bay Nha Trang, ông ta là một người hiểu biết.

[Giangtvx]

        ĐẠI ÚY LÊ VÀ TRUNG TÁ KHANH

        Một buổi sáng, như thường lệ tôi đang làm việc ghi hình thì thấy một bàn tay bịt ống kính máy quay lại và một giọng nói hách dịch như ra lệnh:

        - Ông chỉ được quay liên hợp quân sự 4 bên làm việc, ông không được quay sân bay của chúng tôi.

        Tôi nhận ra người vừa nói với mình đeo quân hàm Đại úy, phía trên túi áo bên phải có in tên Lễ. Có lẽ hắn lo trật tự trong khu vực này. Tôi bèn bảo hắn:

        - Tôi chỉ cần quay những cảnh hoạt động của Ban Liên hợp Quân sự 4 bên, còn sân bay của các ông tôi cần gì. Khi cần, chúng tôi có thể sờ tận đinh ốc của từng máy bay của các ông, vậy việc gì tôi phải quay phim cho phí sức.

        Hắn không có gì để nói lại.

        Lính Mỹ đã lục tục hàng một lên máy bay. Tôi đang lựa chỗ đứng để quay có cả hàng sĩ quan 4 bên đứng giám sát lẫn lính Mỹ thì thấy 1 sĩ quan cộng hòa quay mặt về phía sau để tránh, tôi đi về phía sau, ông ta lại quay mặt về phía trước. À thì ra ông ta muốn tránh mặt trong những thước phim này. Đến gần ông ta tôi thấy cấp hàm Trung tá và tên là Khanh (sau nãy tôi mới biết ông ta 52 tuổi, người Hà Đông), tôi bèn ghé tai ông nói nhỏ:

        - Thưa Trung tá, tôi biết ngài không muốn có mặt mình trong những mét phim của tôi trong lúc này. Tôi nghĩ rằng Mỹ rút quân là thắng lợi chung của dân tộc ta, tôi sẽ không ghi hình ngài nếu ngài ra lệnh cho những người dưới quyền ngài không được cản trở tôi trong lúc tôi làm việc.

        Ông Trung tá im lặng, một lúc sau tôi thấy anh Bùi Duy Ly và anh Hứa Kiểm phóng viên nhiếp ảnh vừa cười vừa chỉ tay ra phía ngoài, kìa Đại úy Lễ - người đã bịt ống kính máy quay của tôi đang ngồi trên chiếc xe Jeep nhìn vào mặt buồn thiu.

        Thế là bữa ấy không có ai gây khó cho tôi cả.

        VIÊN THIẾU TÁ MỸ CƯỜI

        Những sĩ quan của 4 bên đang kiểm tra đối chiếu danh sách những quân nhân Mỹ rút lui trong chuyến bay sáng nay. Tôi thấy bên cửa lên máy bay xếp đầy một số đồ đạc, có một viên Thiếu tá Mỹ đang đứng tần ngần ở đó.  Khi viên Thiếu tá chạm tay vào định nhấc 4 con voi (đồ gốm Biên Hòa), tôi chĩa máy quay về phía ấy thì viên Thiếu tá vội bỏ tay ra và đứng im. Tôi hạ - máy xuống, người Mỹ lại sờ con voi, tôi giơ máy lên hắn lại rời tay ra, à thì ra hắn sợ bị ghi hình cảnh này. Tôi thấy cảnh ấy cũng chả quan trọng gì, thấy thế thì định ghi hình chơi thôi. Trong lúc chờ đợi, tôi dừng lại tỏ thái độ không ghi hình nữa và đưa tay chỉ, có ý để viên Thiếu tá Mỹ cứ tự nhiên; Hắn nhe răng cười rất tươi. Sau khi đã chuyển được 4 con voi đổ gốm lên khoang hành lý hắn nói: Tôi đưa 4 con voi bằng đất này về Mỹ để làm chân bàn, trên đó tôi đặt một tấm kính, như vâyh tôi sẽ có một cái bàn tuyệ vờiđể lhoe với bạn bè kỷ niệm những ngày ở Việt Nam!”

        CHIẾC MÁY BAY PAN AM CỦA MỸ

        PAN AM là loại máy bay to nhất thời ấy của Hoa Kỳ, nó chở dược nhiều người và hành lý. Không hiểu sao hôm nay phái đoàn Mỹ lại mời phái đoàn ta lên xem.

        Tôi mang theo máy quay phim, bước qua cửa máy bay thấy khoang hành khách quá rộng và dài. Tôi đi qua mấy người nữ tiếp viên gật đầu chào họ, đôi mắt những người này tỏ vẻ ngạc nhiên, họ cùng ồ lên thích thú. Có lẽ chưa bao giờ họ lại gặp 1 "Việt cộng" cầm máy quay phim bên cạnh họ như vậy.

        Nhưng kìa sao trong khoang máy bay lại thấy lác đác mấy phụ nữ Việt Nam? Họ còn bế theo những đứa trẻ chừng 1 năm tuổi. Tôi hiểu ra rồi, họ là những người đã kết hôn với lính Mỹ, tôi ghi lại hình ảnh này, những đứa trẻ không hề biết rằng chỉ ít phút nữa nó sẽ bay về phía trời Tây, còn mẹ nó đang ngồi đây đơn độc lạc lõng, nét mặt buồn bã. Không một lần ngước nhìn tôi, dưới chân những người đàn bà ấy có người đi đôi giấy cao hơn 10 phân, chắc chị ta có chiều cao quá khiêm tốn so với người chổng Mỹ. Trong lòng tôi dậy lên lòng thương cảm, những người đàn bà ngồi trong khoang này chưa biết tương lai số phận mình sẽ diễn biến ra sao, nhưng dù sao họ vẫn còn may mắn là được theo chồng, còn bao nhiêu người phụ nữ khác với những đứa con thơ dại phải ở lại Việt Nam sẽ xoay sở ra sao khi nguồn tiếp tế bị cắt đứt?

[Giangtvx]

        SÂN BAY LỘC NINH

        Mọi ngày tôi ghi hình là từng đơn vị quân đội Hoa Kỳ rút về nước. Còn lần này lại là đối phương trao trả cho ta những tù binh.

        Những lần trước, khi Mỹ nhận được thông tin: ở sân bay Gia Lâm những tù binh phi công Mỹ được ta trao trả bắt đầu lên máy bay thì ở phi trường Tân Sơn Nhất đơn vị lĩnh Mỹ cũng lục tục lên máy bay và khi nào máy bay của họ rời đường băng sân bay Gia Lâm thì ở Tân Sơn Nhất máy bay cũng mới bắt đầu cất cánh.

        Lần này, Hoa Kỳ và Việt Nam Cộng hòa trao trả những người của ta mà bấy lâu họ giam giữ.

        Trên bầu trời có tiếng động cơ nặng nề, 2 chiến sĩ quân Giải phóng mở 2 quả tựu đạn khói màu tàn và vàng làm tín hiệu theo quy ước cho máy bay đáp xuống. Đây là sân bay Lộc Ninh giữa rừng nằm trong vùng giải phóng của ta.

        Chiếc C130 như một con cá khổng lồ đầu chày, mình sơn rằn ri loang lổ đã dừng bánh ở cuối đường băng. Các sĩ quan trong đoàn ta đang chuẩn bị cho thủ tục tiếp nhận. Tôi với nhiệm vụ quay phim nên chạy ra chỗ máy bay để hòng quay được những cảnh quân ta được trao trả.

        Đuôi máy bay vừa mở ra, tôi sững sờ, ngực tôi ép lại, lòng tôi chùng xuống: Trong khoang máy bay không có ghế ngồi, tất cả ngồi ở sàn mà đầy ắp toàn là phụ nữ, ai cũng mặc 1 cái áo màu gụ, sau lưng có 2 chữ TB viết bằng sơn trắng, TB là 2 chữ "tù binh" viết tắt. Những bà má tóc bạc phơ, những cô bác nét mặt khắc khổ và một số cô gái còn trẻ đang lục tục dìu nhau ra khỏi máy bay đi về phía bãi tập trung dưới sự áp giải của những người lính Cộng hòa. Tôi vừa bấm máy nhưng đầu tôi lại nghĩ "Những bà má và những người phụ nữ kia mà Việt Nam Cộng hòa liệt vào hàng tù binh ư? lạ thật!". Đoàn người đi sát vào nhau, người khỏe dìu người yếu, có bà má phải nằm trên cáng, tất cả đều có thái độ đề phòng, nghi ngờ. Sau khi được trao trả, các sĩ quan đoàn ta giải thích về hiệp định Paris, về việc trao đổi tù binh và quân đội Hoa Kỳ rút về nước thì niềm vui vỡ òa trên những gương mặt phụ nữ. Lúc ấy các má, các bác mới cho biết: "Chúng tôi có được biết gì về Hiệp định Paris đâu bọn họ nào cho biết, thấy chúng chở về vùng rừng núi tưởng chúng đưa đi thủ tiêu, mọi người ngồi xít lại với nhau chuẩn bị đấu tranh vì thấy toàn Mỹ và quân Cộng hòa, còn bộ đội miền Bắc nhỡ chúng đóng giả thì sao? Bây giờ nghe giải thích mới rõ ngọn ngành... "

        Xe chở những người mà địch gọi là "tù binh" được trao trả, về khu căn cứ.

        Chúng tôi lên trực thăng quay về Sài Gòn. Trên đường bay trời đã gần tối nhìn xuống phía dưới thấy chi chít tia lửa đạn đan chéo, có lẽ ta và địch đang giành giật vùng giáp ranh.

        Lòng tôi vẫn còn giữ ấn tượng xúc động mạnh mẽ về buổi trao trả những "Phụ nữ tù binh" vừa qua. Trong đời làm phim của tôi có lẽ không bao giờ gặp lại những cảnh như thế nữa. Đang nghĩ miên man thì ánh sáng đô thành Sài Gòn đã ở dưới cánh bay.