Tàu chiến, chiếm hạm Liên Xô và Nga - phần 3

[daibangden]

MRK-5 với các cánh ngầm được nâng lên gần bến đỗ ở vịnh Troitsk ở Sevastopol năm 1990

[daibangden]

Bố trí vũ khí trên tàu tên lửa loại nhỏ cánh ngầm đề án 1240

1. Thiết bị phóng di động của tổ hợp tên lửa phòng không “Osa-M”

2. Đài dẫn bắn tên lửa 4R33 của tổ hợp “Osa-M”

3. Thiết bị phóng đôi cho tên lửa chống tàu P-120 “Malakhit”

4. Mũ chụp ăng ten đài ra đa định vị phát hiện mục tiêu tổng hợp và chỉ thị mục tiêu cho tổ hợp tên lửa chống tàu “Dubrava”

5. Mũ chụp ăng ten đài ra đa định vị phát hiện mục tiêu tổng hợp

6. Mũ chụp đài ra đa định vị đạo hàng

7. Ăng ten đài ra đa định vị hội thoại “Nikhrom”

8. Cột quan sát “VK” để điều khiển tổ hợp pháo phòng không bằng tay

9. Đài ra đa định vị dẫn bắn MR-123 “Vưmpel”

10. Tổ hợp pháo phòng không 30mm 6 nòng AK-630-M

[daibangden]

Các thông số kỹ chiến thuật chính

Lượng choán nước, tấn

+ rỗng: 299

+ tiêu chuẩn: 342

+ hoàn toàn: 426

Các kích thước chính, mét

+ chiều dài không có cột bánh lái (theo vạch mớn nước thiết kế): 49,8 (43)

+ chiều dài với cột bánh lái: 56,5

+ chiều rộng nhất (theo vạch mớn nước thiết kế): 10,17 (9)

+ chiều rộng theo các cánh: 21,14

+ lượng mớn nước khi di chuyển với cánh ngầm/với cánh ngầm nâng/với cánh ngầm hạ: 2,2… 2,35/2,8/8,2

Thiết bị năng lượng chính: thiết bị tuabin khí – diesel

+ 2 tuabin khí M-10, tổng công suất, sức ngựa (kW): 36 000 (26 500)

+ 2 động cơ diesel tốc độ thấp M-401 (DRA-211), tổng công suất, sức ngựa (kW): 2200 (1620)

+ các máy phát điện tuabin khí GTG-100, công suất, kW: 3x100

+ các máy phát điện – diesel DG-100, công suất, kW: 2x100

4 bánh lái chân vịt trong 2 cột; 2 động cơ phụt nước tốc độ thấp

Tốc độ, hải lý

+ tối đa: 57…60

+ kéo dài trên cánh ngầm: 45…50

+ tiết kiệm năng lượng trên cánh ngầm: 36

+ kéo dài ở tốc độ thấp: 8,5

Tầm bơi xa, dặm (tốc độ, hải lý): 702 (60)/1250 (36)/1500 (8,5)

Thời gian hoạt động: 5 ngày

Thủy thủ đoàn, người (sỹ quan): 34 (7).

[daibangden]

Vũ khí

Tên lửa tấn công

+ thiết bị phóng cho tổ hợp tên lửa chống tàu P-120 “Malakhit”: 2x2

+ tên lửa chống tàu P-120 “Malakhit” (SS-N-9 “Siren”): 4

Tên lửa phòng không

+ thiết bị phóng ZiF-122 cho tổ hợp tên lửa phòng không 4K33 “Osa-M”: 1x2

+ tên lửa phòng không điều khiển 9M33M (SA-N-4 “Gecko”): 20

Pháo

+ tổ hợp pháo phòng không 30mm AK-630M: 1x6

Trang bị vô tuyến điện

Đài ra đa định vị phát hiện mục tiêu tổng hợp:

+ 1x “Dubrava” (Band Stand) đòng thời chỉ thị mục tiêu cho tổ hợp tên lửa chống tàu

+ 1x-

Đài ra đa định vị đạo hàng: 1x-

Đài ra đa định vị điều khiển hỏa lực

+ 1x”Dubrava” (Band Stand) cho tổ hợp tên lửa chống tàu “Malakhit”

+ 1x4R33 (Pop Group) cho tổ hợp tên lửa chống tàu “Osa-M”

+ 1xMR-123 “Vưmpel” (Bass Tilt) cho tổ hợp pháo phòng không

Các khí tài thông tin liên lạc: tổ hợp các khí tài

Đài ra đa định vị hội thoại: “Nikhrom”.

[daibangden]

Tàu tên lửa trên đệm không khí kiểu “Bora” – Đề án 1239 “Sivuch” – Lớp Dergach

Tổng số tàu đã đóng: 2

Biến thể: không có.

Năm 1974, ở Phòng thiết kế Hải quân trung ương “Almaz” đã được giao nhiệm vụ kỹ chiến thuật thiết kế tàu tên lửa loại nhỏ mới một cách nguyên tắc với sự ổn định nguyên tắc động lực – tàu trên đệm không khí kiểu đề án 1239 (mã số “Sivuch”). Tổng công trình sư là L.V.Elski, giám sát viên chính từ Hải quân lúc đầu là Thuyền trưởng cấp 1 V.A.Litvienko, sau đó là Thuyền trưởng cấp 2 Yu.N.Bogmolov.

Tàu tên lửa trên đệm không khí đề án 1239 được chế tạo như sự phát triển đã có trong Hải quân Liên Xô – các tàu tên lửa loại nhỏ đề án 1234 và 12341. Kinh nghiệm tiếp nhận các tàu này trong phục vụ chiến đấu ở Địa Trung Hải đã chỉ ra rằng, các tàu với cách kích thước và thân tàu thiết kế truyền thống bị hạn chế trong việc bố trí vũ khí. Vì vậy, đề án 1239 đã được chế tạo trong dạng bộ giảm chấn với boong lớn, cho phép giải quyết vấn đề khó khăn và đảm bảo bố trí đầy đủ trang bị vũ khí mạnh, còn thủy thủ đoàn – bằng các điều kiện sinh hoạt thuận tiện hơn. Cùng với  đó, tàu có thiết kế này phải có khả năng cơ động trên biển tốt. Khi chế tạo “Sivuch”, Phòng thiết kế Hải quân trung ương “Almaz” đã tiếp nhận rộng rãi kinh nghiệp ngành công nghiệp đóng tàu Liên Xô, có được khi đóng loạt tàu đổ bộ đệm không khí đề án 1232 (“Dzheiran”), đề án 12322 (“Zurb”)…

Thân tàu tên lửa mới được chế tạo từ hợp kim nhôm. Thiết kế được giới thiệu là hai thân hẹp, được đậy lại bằng bệ (đáy) có các kích thước 64x18 mét, không khí được bơm vào giữa chúng, còn đằng trước là màn chắn đàn hồi đặc biệt. Bằng cách này, tàu đề án 1239 sử dụng bệ (đáy) khí động lực trong dạng bộ giảm chất với đệm khí tĩnh học (tên gọi các của thiết kế này – tàu với hang/hốc/tổ ong không khí).

Thiết bị năng lượng chính được chế tạo hỗn hợp: 2 động cơ diesel M-504 công suất 3300 sức ngựa, mỗi động cơ được sử dụng để tạo thành đệm không khí, thêm 2 động cơ diesel M-511A theo 10 000 sức ngựa, được sử dụng cho tốc độ tối đa. Sự di chuyển được đảm bảo bằng bánh lái chân vịt tiếp đôi, được bố trí trên hai cột hạ thấp và 2 bánh lái chân vịt trên các trục ở bộ phận thân mạn tàu.

Nhờ thiết kế khác thường của thân tàu trong sự kết hợp với tổ hợp di chuyển, tàu tên lửa loại nhỏ đề án 1239 có chất lượng đóng tàu rất hiếm có (độc nhất). Đáng chú ý đầu tiên là liên quan tới sự biến đổi bệ khí động lực và khả năng sử dụng thiết bị động cơ – di chuyển trong 36 phương án. Một mặt, tàu đề án 1239 – bộ giảm chấn này với phạm vi tốc độ 20 hải lý, mặt khác – tàu tốc độ cao trên đệm không khí có tốc độ hơn 50 hải lý. Trong cả hai trường hợp, thiết bị năng lượng diesel-tuabin khí và hệ thống di chuyển hỗn hợp, đồng thời hệ thống biến đổi tường ngăn dẻo cho phép tàu có phạm vi chế độ hoạt động lớn lúc thường cũng như trong trường hợp khẩn cấp.

[daibangden]

Vũ khí của tàu tên lửa loại nhỏ đề án 1239 gồm có tổ hợp tên lửa chống tàu “Moskit” (2 thiết bị phóng 4 thùng bố trí theo thành tàu) với tổ hợp chỉ thị mục tiêu “Dubrava”, tổ hợp tên lửa phòng không tự vệ “Osa-M” (thiết bị phóng cơ động lắp ở mạn tàu) thiết bị pháo 76,2mm AK-176 ở mũi và 2 pháo tự động 30mm 6 nòng AK-630M. Đối với việc phát hiện mục tiêu chung, trên tàu tên lửa sử dụng đài ra đa định vị “Pozitiv”, lắp trên cột buồm trong mũ chụp vô tuyến trong suốt. Tàu đồng thời trang bị các khí tài thông tin liên lạc, đạo hàng, tác chiến điện tử và các thiết bị phóng tổ hợp bắn nhiễu PK-10 và PK-16.

Trong các thí nghiệm, tàu đầu tiên của đề án 1239 đã đạt tốc độ hơn 50 hải lý, đã xác nhận các tính năng thiết kế và khởi công tàu các giải pháp kỹ thuật trong thiết kế. Tàu hoạt động được trên sóng cấp 8, còn khi sóng biển cấp 5-6, tàu có thể sử dụng vũ khí của mình. Thực tế, tàu tên lửa loại nhỏ này là lớn trong phân lớp của mình trong thực tế ngành đống tàu chiến đấu cao tốc trong nước (Liên Xô/Nga) và thế giới.

Có hai thiết bị động cơ – di chuyển riêng tốc độ tối đa và tốc độ hành trình, có khả năng làm việc một cách riêng biệt và đồng thời, tàu đề án 1239 có thể hoạt động trong ba chế độ chính, đảm bảo thực tế 100% tốc độ trong trường hợp bất kỳ (như trong toàn bộ những năm khai thác sử dụng của tàu tên lửa loại nhỏ đầu tiên “Bora” không xảy ra trường hợp tàu quay trở về căn cứ trong dạng bị kéo). Hơn nữa, đã thực hiện được khả năng di chuyển với các động cơ tắt hoàn toàn: khi hoạt động chỉ bằng động cơ – máy tăng áp, tàu có khả năng di chuyển do tính toán thoát không khí từ đệm không khí tới mạn tàu chống lại gió (7m/s) với tốc độ 3 hải lý.

Mặc dù đề án 1239 đã được duyệt đưa vào sản xuất hàng loạt, nhưng đối với Hải quân, nó không được như dự định. Để đạt tốc độ 53 hải lý, phải trả giá rất đắt: nếu so sánh với đề án 1234, thì nhận được rằng, thành phần vũ khí gần nhau và lượng choán nước lớn hơn, thiết bị năng lượng của “Sivuch” lớn hơn công suất của “Ovod” 2,2 lần. Theo đó, giá thành và sự phức tạp trong đóng tàu tên lửa loại nhỏ đề án 1239 vượt trội nhiều lần tàu cùng lớp, đang có trong biên chế Hải quân. Mặc dù mặt khác, tàu mang vũ khí tên lửa tấn công tương tự như tàu khu trục đề án 956 có lượng choán nước gần 8 tấn.

[daibangden]

Chương trình đóng tàu

Tàu đầu tiên trong đề án 1239 được đóng năm 1987 ở xưởng đóng tàu tại Zelenodolsk và mang tên “Bora”. Năm 1989, tàu được tiếp nhận vào khai thác sử dụng thí nghiệm trên biển Đen. Sau khi Liên Xô tan rã, tháng 2 năm 1993, cũng trên xưởng này đã đóng tàu tên lửa loại nhỏ thứ hai trong đề án  - “Samum” – mà do sự phức tạp trong khai thác sử dụng và khối lượng tinh chế đã chỉ chính thức được tiếp nhận vào biên chế năm 2000. Tàu này đã trở thành tàu cuối cùng trong loạt.

Tình hình đến năm 2008

Tới thời điểm này, trong biên chế Hải quân Nga (Hạm đội Biển Đen) có cả 2 tàu tên lửa đề án 1239: 1 để thí nghiệm, ban đầu đưa đến Baltic, sau đó trở lại Sevastopol, tàu thứ hai được giữ lại ở biển Đen từ lúc được tiếp nhận vào biên chế. Cả hai đều ra khơi thường xuyên, tham gia vào các cuộc huấn luyện và tập trận.

Mặc dù lúc đầu, đề án 1239 được thiết kế như tàu tên lửa nhỏ thường và cả 2 tàu khi đóng thậm chí đã nhận số hiệu chiến thuật với các chữ số, sau đó (do các kích thước và lượng choán nước lớn đối với tàu tên lửa loại nhỏ), chúng được phân loại thành các tàu hạng 2. Đề án này gần với lớp tàu tên lửa trên đệm không khí hạng 2. Ở phương Tây, các tàu đề án 1239 nhận tên gọi lạ lùng – Lớp Dergach.

Tóm tắt lịch sử phục vụ

+ “Bora”; 18 tháng 3 năm 1992 là MRK-27; số hiệu xưởng 208; khởi công trên xưởng “Công nhân cơ khí Đỏ” ở thành phố Zelenodolsk; hạ thủy năm 1987; tiếp nhận vào khai thác sử dụng 30 tháng 12 năm 1989; năm 1990 theo hệ thống đường thủy trong nước tới biển Đen; đầu năm 1992 trải qua sửa chữa ở Kerch; 12 tháng 5 năm 1997 chính thức gia nhập biên chế; từ năm 1997 nằm trong biên chế Lữ đoàn xuống máy tên lửa độc lập số 41 thuộc Hạm đội Biển Đen.

+ “Samum”; 18 tháng 2 năm 1992 là MRK-17; số hiệu xưởng 502; khởi công trên ụ xưởng “Công nhân cơ khí Đỏ” ở thành phố Zelenodolsk tháng 9 năm 1991; hạ thủy 12 tháng 10 năm 1992; tiếp nhận khai thác sử dụng thí nghiệm tháng 3 năm 1992; di chuyển theo hệ thống đường thủy trong nước tới biển Đen; tháng 11 năm 1992 tới Kerch; tháng 3 năm 1993 tới Sevastopol; sau đó một lần nữa được đưa lại xưởng đóng; tháng 10 năm 1993 tới Zelenodolsk; tháng 9 năm 1994 trải qua các thí nghiệm cấp nhà nước ở Baltic; chính thức gia nhập biên chế 26 tháng 2 năm 2000; gia nhập biên chế Lữ đoàn xuồng tên lửa số 36 thuộc Hạm đội Baltic; năm 2002 di chuyển từ Baltic về biển Đen và gia nhập Lữ đoàn xuồng máy tên lửa độc lập số 41 thuộc Hạm đội Biển Đen.

[daibangden]

Bản vẽ và hình vẽ màu tàu tên lửa trên đệm không khí đề án 1239

[daibangden]

Thiết bị pháo 76,2mm AK-176 ở mũi tàu đệm không khí "Bora" đề án 1239

Pháo phòng không 30mm AK-630M trên tàu tên lửa đề án 1239

Thiết bị phóng tổ hợp tên lửa phòng không "Osa-M" của tàu tên lửa đệm không khí đề án 1239

[daibangden]

Bố trí vũ khí trên tàu tên lửa đệm không khí đề án 1239

1. Thiết bị pháo tổng hợp 76mm AK-176

2. Pháo phòng không tự động 30mm 6 nòng AK-630M

3. Các thiết bị 4 thùng phóng của tổ hợp tên lửa chống tàu “Moskit”

4. Mũ chụp đài ra đa định vị đạo hàng

5. Mũ chụp ăng ten đài ra đa định vị chỉ thị mục tiêu cho tổ hợp tên lửa chống tàu “Dubrava”

6. Cột quan sát ở mũi và mạn tàu “VK” để điều khiển bằng tay pháo tự động AK-630M

7. Mũ chụp ăng ten thu chỉ thị mục tiêu từ ngoài cho tổ hợp tên lửa chống tàu

8. Đài ra đa định vị bắn MR-123 “Vưmpel”

9. Mũ chụp ăng ten đài ra đa định vị phát hiện mục tiêu tổng hợp “Pozitiv”

10. Ăng ten tổ hợp khí tài tác chiến điện tử “Vưmpel-R2”

11. Đài dẫn bắn tên lửa 4R33 của tổ hợp “Osa-M”

12. Thiết bị phóng tổ hợp bắn nhiễu PK-16

13. Thiết bị phóng tổ hợp bắn nhiễu PK-10

14. Thiết bị phóng di động của tổ hợp tên lửa phòng không “Osa-M”.